﻿<name of the story: Bala Ramayanam >
<source: Valmiki Ramayanam >
<Author: Dr. Rama Swaroop Shastri >
<year of publication: 1963 >
<publication: BalaSamskritam Prakashnam, Bombay >
<copy right: Only for Publisher >
<Domain: Mythology >
<Book relation: Epic >
<version:        >
<stage:       >
<typist: K.S. Hymamavathy >
<proff:  Sandeep >
<sandhi: Sandeep >
<samasam : --- >
<centre: SANSKRIT ACADEMY, Osmania University, Hyd >
<text>
बालरामायणम्/NS
मङ्गलम्/ABS
श्रियाम्/NS नाथम्/NS नमस्कृत्य/KKS नत्वा/KKS च/AVK सुरभारतीम्/NS ।/PUNC
बालरामायणम्/NS कुर्वे/KP बालव्युत्पत्तिसिद्धये/NP ॥/PUNC
कूजन्तम्/NV रामराम/ABS इति/AUD मधुरम्/NV मधुराक्षरम्/NP ।/PUNC
आरुह्य/KKS कविताशाखाम्/NP वन्दे/KP वाल्मीकिकोकिलम्/NS ॥/PUNC
नमोऽस्तु/ABS रामाय/NP सलक्ष्मणाय/NS
देव्यै/NV च/AVK तस्यै/SN जनकात्मजायै/NS ॥/PUNC
नमोऽस्तु/ABS रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यः/NS
नमोऽस्तु/ABS चन्द्रार्कमरुद्‌णोभ्यः/NS ॥/PUNC
आसीत्/KP अयोध्या/NS नाम/NV नगरी/NP ।/PUNC याम्/SSN मानवेन्द्रः/NV मनुः/NS स्वयम्/A निरमापयत्/KP ।/PUNC सा/SN द्वादश/SMKY योजनानि/NP आयाता/KN ,/PUNC त्रीणि/SMKY योजनानि/NP विस्तीर्णा/NV च/AVK अभवत्/KP ।/PUNC तस्याम्/SN नित्यम्/KV जलसिक्तसुमृष्टाः/NV  शोभिताः/NV राजमार्गाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC तस्याम्/SN भव्यानि/NV राजभवनानि/NP ,/PUNC मन्दिराणि/NP ,/PUNC नाटकभवनानि/NP ,/PUNC नृत्यचत्वराणि/NP ,/PUNC मल्लभूमयः/NP ,/PUNC वाजिशाला/NP ,/PUNC रथशाला/NP ,/PUNC गजशालाः/NP शकटगृहाणि/NP ,/PUNC विमानभवनानि/NP ,/PUNC विपुलम्/NV आपणम्/NP उद्यानानि/NP च/APY आसन्/KP ।/PUNC परितः/AUP च/AVK याम्/SSN परैः/SN दुरासदाः/NV परिखाः/NP दुर्भेद्यानि/NV दुर्गाणि/NP च/AVK आसन्/KP ।/PUNC याः/SSN पुनः/A गोभिः/NP वाजिभिः/NP गजैः/NP उष्ट्रैः/NP च/APY शोभिताः/NV बभूव/KP ।/PUNC यत्र/A च/AVK दूरदेशेभ्यः/NP आगत्य/KKS व्यापारिणः/NP व्यापारम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC सौवर्णवर्णा/NV सा/SN स्वर्णगौरीभिः/NV सुन्दरीभिः/NV नारीभिः/NP नरैः/NP च/APY शुशुभे/KP ।/PUNC
ताम्/SN अग्निमद्भिः/NV गुणषद्भिः/NV आवृताम्/KN द्विजोत्तमैः/NP वेदषडङ्गपारगैः/NV ।/PUNC
सहस्रदैः/NV सत्यरतैः/NV महात्मभिः/NV महर्षिकल्पैऋषिभिः/NP च/AVK केवलैः/NV ॥/PUNC
जुष्टाम्/NV अतिशय्य/NV देवेन्द्रपुरी/NV अमरावती/NS च/AVK अपि/ASD न/AN रेजे/KP ।/PUNC तस्याम्/SNV पुर्याम्/NP अयोध्यायाम्/NS प्रजावल्लभः/NV महातेजाः/NV धार्मिकः/NV जिताशेषशत्रुः/NV मित्रबन्धुसम्बन्धिभिः/NV युतः/NV महर्षिकल्पः/NV राजर्षिः/NV नृपालः/NV दशरथः/NS वसन्/KNV नयेन/NP प्रजाः/NP अपालयत्/KP ।/PUNC सः/SN धीरः/NV वीरः/NV राजनीतिकुशलः/NV च/APY अभवत्/KP ।/PUNC तस्मिन्/SNV नृपे/NP शासति/KNV -/PUNC
सर्वे/SNV नराः/NP च/A नार्यः/NP च/APY धर्मशीलाः/NV सुसंयताः/NV ।/PUNC
एधिताः/NV शीलवृत्ताभ्याम्/NP महर्षयः/NP इव/ASD अमलाः/NV ॥/PUNC
कामी/NV वा/APY न/AN कदर्यः/NV वा/APY नृशंसः/NV पुरुषः/NP क्वचित्/SN ।/PUNC
शक्यः/NV द्रष्टुम्/KKS अयोध्यायाम्/NS न/AN अविद्वान्/NV न/AN च/APY नास्तिकः/NV ॥/PUNC
न/AN अल्पसन्निचयः/NP कश्चित्/SNV आसीत्/KP तस्मिन्/SNV पुरोत्तमे/NP ।/PUNC
कुटुम्बी/NP यः/SSN हि/A असिद्धार्थः/NV गवाश्वधनधान्यवान्/NV ॥/PUNC
तस्मिन्/SNV पुरवरे/NP अभूवन्/KP धर्मात्मानः/NV बहुश्रुताः/NV ।/PUNC
नराः/NP तुष्टाः/KN धनैः/NP स्वैः/NV स्वैः/DV अलुब्धाः/NV सत्यवादिनः/NV ॥/PUNC
स्वकर्मनिरताः/NV नित्यम्/KV ब्राह्‌मणाः/NP विजितेन्द्रियाः/NV ।/PUNC
दानाध्ययनशीलाः/NV च/APY संयताः/NV च/AVK प्रतिग्रहे/NP ॥/PUNC
दीर्घायुषः/NV नराः/NP सर्वे/SNV सत्यम्/NP धर्मम्/NP च/APY संश्रिताः/KN ।/PUNC
सहिताः/NV पुत्रपौत्रैः/NP च/AVK नित्यम्/KV श्रीभिः/NS पुरोत्तमे/NP ॥/PUNC
कश्चित्/SNV नरः/NP वा/A नारी/NP वा/APY न/AN अश्रीमान्/NV अपि/A अरूपवान्/NV ।/PUNC
द्रष्टुम्/KKS शक्यम्/KN अयोध्यायाम्/NS न/AN अपि/ASD राजनि/NP अभक्तिमान्/NV ॥/PUNC
सर्वे/SNV जनाः/NP सुखिनः/NV कर्तव्यपरायणाः/NV च/APY अभवन्/KP ।/PUNC यशस्विनः/NV वीरस्य/NV तस्य/SNV नृपस्य/NP -/PUNC
धृष्टिः/NS जयन्तः/NS विजयः/NS सिद्धार्थः/NS च/APY अर्थसाधकः/NS ।/PUNC
अशोकः/NS मन्त्रपालः/NS च/APY सुमन्त्रः/NS च/APY अष्टमः/SMKP अभवत्/KP ॥/PUNC
इति/AUD अष्टौ/SMKY मन्त्रिणः/NP आसन्/KP ।/PUNC तस्य/SN पुरोहितौ/NP च/AVK -/PUNC
वशिष्ठः/NS वामदेवः/NS च/APY ब्राह्मणौ/NP वेदपारगौ/NV ।/PUNC
ऋत्विजौ/NV द्वौ/SMKY अभिमतौ/NV तस्याः/SN ताम्/SN ऋषिसत्तमौ/NP ॥/PUNC
तस्य/SN सुमन्त्रः/NS मुख्यः/NV मन्त्री/NP मुनिः/NV वशिष्ठः/NS च/AVK गुरुः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
कौसल्या/NS कैकेयी/NS सुमित्रा/NS च/APY इति/AUD तिस्रः/SMKY भार्याः/NP आसन्/KP ।/PUNC तस्य/SN पुत्रः/NP न/AN अभवत्/KP ।/PUNC '/PUNC अपुत्रस्य/NP गृहम्/NP शून्यम्/NV '/PUNC इति/AUD तस्य/SN राजप्रासादः/NP शून्यः/NV आसीत्/KP ।/PUNC
बहूनि/NV वर्षाणि/NP व्यतीतानि/KN ।/PUNC एकदा/A गुरुः/U वशिष्ठः/NP -/PUNC "/PUNC अहो/ABS !/PUNC हन्त/ABS !/PUNC नृपालस्य/NP पुत्रः/NP न/AN अस्ति/KP ,/PUNC कथम्/AP अस्य/SN वंशपरंपरा/NP चलिष्यति/KP ?/PUNC वर्तते/KP खलु/A एषः/SN अपायः/NP ,/PUNC उपायः/NP तु/A कर्त्तव्यः/KN ।/PUNC '/PUNC इति/AUD चिन्तयित्वा/KKS सः/SN नृपम्/NP अगच्छत्/KP ।/PUNC पुत्रेष्टिः/NS नाम/NV यज्ञः/NP कर्तव्यः/KN इति/AUD तैः/SN निर्णीतम्/KN ।/PUNC समारब्धाः/KN तत्र/A यज्ञसम्भाराः/NP ।/PUNC दूरदूरात्/NP मुनयः/NP यज्ञकर्मविदः/NV ब्राह्मणाः/NP पुरोहिताः/NP च/APY समागच्छन्/KN ।/PUNC प्रासादस्य/NP प्राङ्गणम्/NP यज्ञमण्डपेन/NP शुशुभे/KP ।/PUNC शुभे/NV मुहूर्ते/NP यज्ञकर्म/NP प्रारब्धम्/KN ।/PUNC विप्राः/NP मन्त्रान्/NP पेठुः/KP ।/PUNC दिक्षु/NP व्यापुः/KP वेदध्वनयः/NP ।/PUNC अग्नौ/NP आहुतयः/NP अपतन्/KP ।/PUNC नागरिकाः/NP दर्शकाः/NP समागच्छन्/KP ।/PUNC
विधिना/NP यज्ञकर्म/NP समाप्तम्/KN ।/PUNC पूर्णाहुतिः/NP अभूत्/KP ।/PUNC ततः/A यज्ञकुण्डात्/NP पायसपात्रम्/NP आदाय/KKS तेजोमयः/NV पुरुषः/NP उदतिष्ठत्/KP ।/PUNC सः/SN दशरथाय/NS पायसस्य/NP पात्रम्/NP अयच्छत्/KP ,/PUNC अवादीत्/KP च/AVK -/PUNC '/PUNC राजन्/NP !/PUNC प्रीतः/NV अस्मि/KP तव/SN यज्ञेन/NP ,/PUNC इदम्/SNV पायसम्/NP गृहाण/KP ,/PUNC प्रयच्छ/KP च/AVK भार्याभ्यः/NP ,/PUNC पुत्रः/NP ते/SN भविष्यति/KP ।/PUNC '/PUNC इति/AUD उक्त्त्वा/KKS सः/SNV देवः/NP अन्तर्दधौ/KP ।/PUNC राजा/NP च/AVK भवनम्/NP प्रविश्य/KKS भार्याभ्यः/NP पायसम्/NP अददात्/KP ।/PUNC मुनयः/NP यथास्थानम्/NP प्रायन्/KNV ,/PUNC विप्राः/NP गृहाणि/NP अगच्छन्/KP ।/PUNC पौराः/NP आनन्दिताः/KN अभूवन्/KP ।/PUNC राजा/NP ब्राह्मणेभ्यः/NP दक्षिणाम्/NP प्रायच्छत्/KP ।/PUNC
प्राचीम्/NS होत्रे/NP ददौ/KP राजा/NP दिशम्/NP स्वकुलवर्धनः/NV ।/PUNC
अध्वर्यवे/NP प्रतीचीम्/NS च/AVK ब्रह्मणः/NP दक्षिणाम्/NS तु/A ताम्/SN ॥/PUNC
अन्येभ्यः/SNV ब्राह्मणेभ्यः/NP च/AVK सः/SN हिरण्यम्/NP धनानि/NP च/APY ।/PUNC
बहुभ्यः/NV विपुलम्/NV राजा/NP ददौ/KP राघवनन्दनः/NV ॥/PUNC
गच्छति/KNV काले/NP राजपत्न्यः/NP गर्भिण्यः/NV अभवन्/KP ।/PUNC राजा/NV दशरथः/NS मोदम्/NP अन्वभवत्/KP ।/PUNC आनन्दिताः/KNV पौराः/NP उत्सवान्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC नागर्यः/NP मङ्गलगीतानि/NP अगायन्/KP ।/PUNC ततः/A चैत्रमासस्य/NS शुक्ले/NV पक्षे/NP नवम्याम्/NS तिथौ/NP मध्याह्ने/NP कौशल्या/NS श्रीरामम्/NS प्रासूत/KP ।/PUNC
कौशल्या/NS अजनयत्/KP रामम्/NS दिव्यलक्षणासंयुतम्/NV ।/PUNC
विष्णोः/NS अंशम्/NP महाभागम्/NV पुत्रम्/NP ऐक्ष्वाकुवर्धनम्/NP ॥/PUNC
परमानन्दम्/NP प्राप/KP राजपरिकरः/NP ।/PUNC नभसि/NP दुन्दुभयः/NP नेदुः/KP ।/PUNC घनाः/NP मन्दम्/KV मन्दम्/DV जगर्जुः/KP ।/PUNC देवाः/NP पुष्पाणि/NP ववृषुः/KP ।/PUNC विप्राः/NP वेदमन्त्रान्/NP पेठुः/KP प्रासादे/NP मङ्गलानि/NV अभवन्/KP ।/PUNC नगरे/NP रामजन्ममहोत्सवः/NP प्रारभत/KP ।/PUNC कृतकृत्या/NV अभवत्/KP भारतीयाः/NP जगती/NP समासाद्य/KN श्रीरामावतारम्/NP ।/PUNC
जगुः/KP कलम्/NP च/AVK गन्धर्वाः/NP ननृतुः/KP च/AVK अप्सरोगणाः/NP ।/PUNC
देवदुन्दभयः/NP नेदुः/KP पुष्पवृष्टिः/NP च/AVK खात्/NP च्युता/KN ॥/PUNC
उत्सवः/NP च/AVK महान्/NV आसीत्/KP अयोध्यायाम्/NS जनाकुलः/NP ।/PUNC
ब्राह्मणेभ्यः/NP ददौ/KP राजा/NP हिरण्यम्/NP गोधनानि/NP च/APY ॥/PUNC
ततः/A कैकेयी/NS भरतम्/NS ,/PUNC सुमित्रा/NS च/AVK लक्ष्मणशत्रुघ्नौ/NS पुत्रौ/NP प्रासुवाताम्/KP ।/PUNC इत्थम्/KV च/AVK चतुरः/SMKY राजकुमारान्/NP लब्ध्वा/KKS दशरथः/NS कृतकृत्यम्/NV अमन्यत्/KP आत्मानम्/SN ।/PUNC
अथ/A ववृधिरे/NV राजभवने/NP द्वितीयाचन्द्रः/NP इव/ASD राजकुमाराः/NP ।/PUNC तेषाम्/SN सस्मितानि/NV मुखानि/NP वीक्ष्य/KKS परमानन्दम्/NP भेजिरे/KP राजमातरः/NP ।/PUNC तेषाम्/SN प्रभया/NP बभू/KP राजभवनानि/NP ।/PUNC जानुरिङ्गणतत्पराः/NV ते/SN पश्चात्/KV धावन्तीनाम्/KNV दासीनाम्/NP जननीनाम्/NP देवीनाम्/NP च/APY आनन्देन/NP सममेधाम्/NP चचक्रिरेतराम्/KP ।/PUNC पौरस्त्रियः/NP तेषाम्/SN दर्शनेन/NP प्रमोदम्/NP अन्वभवन्/KP ।/PUNC
समागच्छन्/KNV जन्मदिनानि/NP राजकुमाराणाम्/NP ।/PUNC राजा/NP धनानि/NP रत्नानि/NP भूषणानि/NP वस्त्राणि/NP गाः/NP च/APY ब्राह्मणेभ्यः/NP ददौ/KP ।/PUNC बालाः/NV राजकुमाराः/NP विविधानि/NV वस्त्राणि/KP भूषणानि/NP धारयन्तः/KNV परमाम्/NV शोभाम्/NP प्रापुः/KP ।/PUNC नानाविधाभिः/NV शिशुक्रीडाभिः/NP ते/SN देवीनाम्/NP हृदयेषु/NP परमानन्दम्/NP प्रावर्धयन्/KNV ।/PUNC
इत्थम्/KV च/AVK विविधाभिः/NV बालक्रीडाभिः/NP बन्धूनाम्/NP मनांसि/NP हरन्तः/KNV राजकुमाराः/NP अष्टमे/SMKP वर्षे/NP प्राविशन्/KP ।/PUNC राजा/NV दशरथः/NS गुरोः/NV वशिष्ठस्य/NS मन्त्रिणः/NV सुमन्त्रस्य/NS च/APY सम्मत्या/NP पुत्राणाम्/NP व्रतबन्धम्/NP कर्त्तुम्/KKS अचिन्तयत्/KP ।/PUNC राजप्रासादे/NP महान्तः/NV समारम्भाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC राजा/NP नृपान्/NP मित्राणि/NP बन्धून्/NP सम्बन्धिनः/NP च/APY न्यमन्त्रयत्/KP ,/PUNC ब्राह्मणान्/NP मुनीन्/NP च/APY समाहूतवान्/KN ।/PUNC राजभवनाङ्गणे/NP विशालः/NV रुचिरः/NV च/APY मण्डपः/NP कारितः/KN ।/PUNC
पौराः/NP ध्वजाभिः/NP पताकाभिः/NP कलशैः/NP पुष्पादिभिः/NP च/APY स्वस्वगृहाणि/NP भूषयाञ्चक्रुः/KP ।/PUNC स्त्रियः/NP मङ्गलानि/NP अगायन्/KN ।/PUNC वाद्यानि/NP अवाद्यन्/KN ।/PUNC शुभे/NV मुहूर्ते/NP गुरुभिः/NP आचार्यैः/NP च/APY सह/AUP राजा/NV दशरथः/NS रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नानाम्/NS कुमाराणाम्/NP मौञ्जीबन्धनम्/NP यज्ञसूत्रग्रहणम्/NP च/APY अकारयत्/KP ।/PUNC
ततः/A च/AVK धृतब्रह्मचारिवेषाः/NP चत्वारः/SMKY अपि/ASD राजपुत्राः/NP विद्याः/NP अध्येतुम्/KKS गुरोः/NV वशिष्ठस्य/NS आश्रमम्/NP प्रतस्थिरे/KP ।/PUNC तत्र/A निवसन्तः/KNV ते/SN वेदान्/NP शास्त्राणि/NP धनुर्विद्याम्/NP च/APY अपठन्/KP ।/PUNC गुरून्/NP सेवमानाः/KNV ते/SN स्वल्पेन/NV एव/INTF कालेन/NP सर्वासु/SNV कलासु/NP विद्यासु/NP च/APY उपपन्ननैपुण्याः/NV अभवन्/KP ।/PUNC तेषु/SN ज्येष्ठः/NV रामचन्द्रः/NS गुणैः/NP श्रेष्ठः/NV प्रेष्ठः/NV च/APY आसीत्/KP सर्वेषाम्/SN ।/PUNC सः/SN चतुरः/NV धीरः/NV वीरः/NV बलवान्/NV क्षमाशीलः/NV शान्तः/NV गम्भीरः/NV विनयी/NV च/APY बभूव/KP ।/PUNC रामचन्द्रस्य/NS तस्य/SNV आलौकिकान्/NV गुणान्/NP वीक्ष्य/KKS पिता/NP मातरः/NP गुरवः/NP बान्धवाः/NP पौराः/NP च/APY परमाम्/NV मुदम्/NP भेजिरे/KP ।/PUNC
एवम्/KV च/AVK सर्वाः/SNV विद्या/NP अधीत्य/KKS ते/SN राजभवनम्/NP न्यवर्तन्त/KP ।/PUNC पौराः/NP स्वागतम्/NP चक्रुः/KP ,/PUNC गुरवः/NP आशिषः/NP व्याजहुः/KP ,/PUNC सर्वे/SNV परिजनाः/NP मुमुदिरे/KP ।/PUNC सुखेन/KV न्यवसन्/KNV राजपुत्राः/NP ।/PUNC राजभवनेषु/NP नित्यम्/KV नवीनाः/NV उत्सवाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC
अथ/A एकदा/KV मुनिः/NV विश्वामित्रः/NS राजानम्/NV दशरथम्/NS रामादीन्/NS राजकुमारान्/NP च/APY द्रष्टुम्/KKS आगच्छत्/KP ।/PUNC राजा/NP तम्/SN अपूजयत्/KP ।/PUNC प्रीतः/NV मुनिः/NP आशिषः/NP शशंस/KP ।/PUNC सर्वे/SNV राजकुमाराः/NP आगत्य/KKS मुनेः/NP पादयोः/NP अपतन्/KP ।/PUNC सः/SN तान्/SN शुभाशीर्भिः/NP अनुजग्राह/KP ।/PUNC अन्ये/SNV राजानः/NP पुरोहितामन्त्रिणः/NP च/APY अपि/ASD विश्वामित्राय/NS आदरम्/NP ददुः/KP ।/PUNC कथाप्रसङ्गे/NP न/AN विश्वामित्रः/NS आश्रमे/NP संजातान्/KNV विघ्नान्/NP वर्णयामास/KP ,/PUNC प्रार्थयामास/KP च/AVK राजानम्/NP आश्रमरक्षायै/NP रामलक्ष्मणौ/NS दातुम्/KKS ।/PUNC दशरथः/NS च/AVK -/PUNC '/PUNC अहो/ABS !/PUNC बालौ/NP इमौ/SNV रामलक्षणौ/NS ,/PUNC राक्षसाः/NP च/AVK क्रूराः/NV मायाविनः/NV बलवन्तः/NV भयङ्‌कराः/NV च/APY सन्ति/KP ,/PUNC न/AN एतौ/SN तैः/SN योद्धुम्/NP शक्नौ/KP '/PUNC इति/AUD व्याहरत्/KP ।/PUNC विश्वामित्रः/NS पुनः/A अवादीत्/KP -/PUNC हे/ABS राजन्/NP !/PUNC न/AN जानासि/KP त्वम्/SN रामलक्ष्मणयोः/NS बलम्/NP ।/PUNC एतौ/SN महावीरौ/NV भुवः/NP भारावतराय/NP एव/INTF अवतीर्णौ/KN इति/AUD जानीहि/KP ।/PUNC राजा/NP च/AVK गुरोः/NV वशिष्ठस्य/NS अनुमत्या/NP विश्वामित्रस्य/NS प्रार्थनाम्/NP पूरयामास/KP ।/PUNC
अन्यस्मिन्/SNV दिने/NP जननीभिः/NP जनकेन/NP गुरुणा/NP च/APY सम्मतौ/NP राजपुत्रौ/NP विश्वामित्रेण/NS सह/AUP तस्य/SN आश्रमम्/NP अगच्छताम्/KP ।/PUNC
विश्वामित्रः/NS ययौ/SSN अग्रे/NP ततः/A रामः/NS महायशाः/NV ।/PUNC
काकपक्षधरः/NV धन्वी/NV तम्/SN च/AVK सौमित्रिः/NV अन्वगात्/KP ॥/PUNC
धृतकार्मुकौ/NV तेजस्विनौ/NV तौ/SN बालवीरौ/NV वीक्ष्य/KKS मुनयः/NP ब्राह्मणाः/NP च/AVK प्रसन्नाः/NV अभवन्/KP ।/PUNC विश्वामित्रः/NS तौ/SN राजकुमारौ/NV धनुर्वेदम्/NP अपाठयत्/KP ।/PUNC
मुनिभिः/NP यज्ञकर्म/NP प्रारब्धम्/KN ।/PUNC विप्राः/NP वेदान्/NP अपठन्/KP ।/PUNC ते/SN आग्नये/NP आहुतीः/NP आर्पयन्/KNV ।/PUNC देवाः/NP प्रमुदिताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC रामलक्ष्मणौ/NS यज्ञरक्षितारौ/NV अभूताम्/KP ।/PUNC राक्षसाः/NP यज्ञविध्वंसाय/NP प्रावर्तन्त/KP ।/PUNC राजकुमारौ/NP च/AVK तान्/SN बाणैः/NP प्राहरताम्/KP ।/PUNC एकदा/KV तत्र/A ताटका/NS नाम्नी/NV राक्षसी/NP यज्ञम्/NP दूषयितुम्/KKS समागच्छत्/KP ।/PUNC
तदा/A विश्वामित्रः/NS रामम्/NS आह/KP -/PUNC
निहन्तुम्/KKS त्रिषु/SMKY लोकेषु/NP त्वाम्/SN ऋते/AUP रघुनन्दन/NV ।/PUNC
नहि/AN ते/SN स्त्रीवधकृते/NP घृणा/NP कार्या/KN नरोत्तम/NV ॥/PUNC
पापाम्/NV ताम्/SN रामचन्द्रः/NS विश्वामित्रादेशेन/NP अवधीत्/KP ।/PUNC ततः/A तस्याः/SN भ्रातरौ/NV खरदूषणौ/NS च/AVK आयातौ/KN ।/PUNC तौ/SN रामलक्ष्मणौ/NS अहताम्/KP ।/PUNC सुबाहुमारीचौ/NS च/AVK ताटकायाः/NS पुत्रौ/NP आस्ताम्/KP ।/PUNC तौ/SN अपि/ASD रामलक्ष्मणाभ्याम्/NS निशितैः/NV बाणैः/NP विजितौ/KN ।/PUNC ऋषयः/NP विश्वामित्रः/NS च/APY रामलक्ष्मणौ/NS अभ्यनन्दन्/KP ।/PUNC महान्/NV महिमा/NP यशः/NP च/APY श्रीरामचन्द्रस्य/NS लोके/NP अभवत्/KP ।/PUNC ततः/A -/PUNC
परितुष्टः/NV अस्मि/KP भद्रम्/ABS ते/SN राजपुत्र/NP महायशः/NV ।/PUNC
प्रीत्या/NP परमया/NV युक्तः/NV ददामि/KP अस्त्राणि/NP सर्वशः/KV ॥/PUNC
गृहाण/KP परमोदार/NV क्षिप्रम्/KV एव/INTF नृपात्मज/NV ।/PUNC
स्मितः/NV तु/A प्राङ्मुखः/NV भूत्वा/KKS शुचिः/NV मुनिवरः/NP तदा/A ॥/PUNC
ददौ/KP रामाय/NS सुप्रीतः/NV मन्त्रग्राम्/NP अनुत्तमम्/NV ।/PUNC
सर्वसंग्रहणम्/NP येषाम्/SSN दैवते/NP अपि/ASD सुदुर्लभम्/NV ॥/PUNC
इति/AUD मुनी/NP रामाय/NS बहूनि/NV अस्त्राणि/NP प्रायच्छत्/KP ।/PUNC ततः/A विश्वामित्रः/NS जनकजायाः/NV सीतायाः/NS स्वयम्वरस्य/NP वृत्तान्तम्/NP अशृणोत्/KP ।/PUNC सः/SN अपि/ASD विदेहराजस्य/NP निमन्त्रणम्/NP लब्ध्वा/KKS रामलक्ष्मणाभ्याम्/NS शिष्याभ्याम्/NV सह/AUP जनकपुरम्/NS प्रातिष्ठत/KP ।/PUNC गच्छताम्/KP तेषाम्/SN मार्गे/NP महर्षेः/U गौतमस्य/NS आश्रमः/NP समागच्छत्/KP ।/PUNC श्रान्ताः/NV ते/SN विश्रामार्थम्/NP वृक्षतलम्/NP उपाविशन्/KN ।/PUNC गुरुः/U विश्वामित्रः/NS च/AVK राजकुमाराभ्याम्/NP गौतमस्य/NS कथाम्/NP अकथयत्/KP ।/PUNC कथाप्रसङ्गेन/NP सः/SN गौतमपत्न्याः/NV अहल्यायाः/NS कथाम्/NP अपि/ASD अश्रावयत्/KP ।/PUNC ततः/A रामः/NS गुरोः/NP आदेशेन/NP ताम्/SNV ऋषिपत्नीम्/NP पादेन/NP अस्पृशत्/KP ।/PUNC तत्क्षणात्/NP एव/INTF अहल्या/NS उत्थाय/KKS रामलक्ष्मणौ/NS ननाम/KP ।/PUNC ताम्/SN तेजस्विनीम्/NV स्वरूपिणीम्/NV लक्ष्मीम्/NV इव/ASD अवलोक्य/KKS कुमारौ/NP सुविस्मितौ/NV अभवताम्/KP ।/PUNC गौतमः/NS अपि/ASD तत्र/A समागच्छत्/KP ।/PUNC दम्पती/NP तौ/SNV विश्वामित्रम्/NS रामलक्ष्मणौ/NS च/AVK अपि/ASD सम्पूज्य/KKS आनन्दितौ/NV अभवताम्/KP ।/PUNC
अन्येद्युः/A रामलक्ष्मणाभ्याम्/NS समेतः/NV गुरुः/U विश्वामित्रः/NS विदेहनगरीम्/NS प्राप/KP ।/PUNC राजा/NP च/AVK सादरम्/KV तम्/SN प्रत्याजगाम/KP निनाय/KKS च/AVK राजप्रासादम्/NP ।/PUNC तत्र/A भव्यम्/NV स्वयम्वरभवनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC दूरदूरात्/NP राजानः/NP राजकुमाराः/NP च/APY निमन्त्रिताः/KN तत्र/A समागच्छन्/KP ।/PUNC सीतायाः/NS स्वयंवरदिनम्/NP समायातम्/KN ।/PUNC विभूषिताः/NV सज्जाः/NV च/APY राजानः/NP राजपुत्राः/NP च/APY तत्र/A आसनेषु/NP उपविष्टाः/KN शुशुभिरे/KP ।/PUNC गुरुः/U विश्वामित्रः/NS अपि/ASD महति/NV आसने/NP संतस्थौ/KP ।/PUNC रामलक्ष्मणौ/NS अपि/ASD समीपे/NP एव/INTF तस्थतुः/KP ।/PUNC ततः/A कृतमण्डना/NV सीता/NS च/AVK स्वयंवरमण्डपम्/NP अविशत्/KP ।/PUNC तस्याः/SN लावण्यम्/NP विलोक्य/KKS सर्वे/SN चकिताः/NV उत्कण्ठिताः/NV च/APY अभवन्/KP राजानः/NP ।/PUNC तदा/A विदेहराजः/NV जनकः/NS अवादीत्/KP -/PUNC '/PUNC राजपुत्राः/NP भूपतयः/NP च/APY !/PUNC इदम्/SNV मम/SN कन्यारत्नम्/NP सः/SN एव/INTF वरिष्यति/KP वीरः/NV यः/SSN शिवधनुः/NP सज्यम्/NV करिष्यति/KP इति/AUD ।/PUNC '/PUNC
इत्थम्/KV कन्यापितुः/NP पणम्/NP आकर्ण्य/KKS बहवः/NV राजपुत्राः/NP तस्य/SN धनुषः/NP सज्जीकरणे/NP प्रयत्नम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC परन्तु/AVK न/AN केऽपि/SN साफल्यम्/NP प्रापुः/KP ।/PUNC लङ्‌कापती/NV रावणः/NS अपि/ASD तत्र/A उपस्थितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN अपि/ASD गर्वेण/NP शिवधनुः/NS तत्/SN उद्धर्तुम्/KKS प्रायतत/KP ।/PUNC परन्तु/AVK सर्वात्मना/SN यतमानः/KNV अपि/ASD सः/SN न/AN तत्/SN तिलमात्रम्/NP अपि/ASD चालयितुम्/KKS प्राभवत्/KP ।/PUNC ततः/A सः/SN लज्जितः/NV ततः/A अगच्छत्/KP ।/PUNC
यदा/A च/AVK न/AN कोऽपि/SNV क्षत्रियः/NP शिवधनुः/NS तत्/SN सज्जीकर्तुम्/KKS प्रभुः/NV भवत्/KP ,/PUNC तदा/A जनकः/NS अवादीत्/KP -/PUNC '/PUNC अहो/ABS !/PUNC निर्वीरम्/NV इदानीम्/KV भूतलम्/NP !/PUNC न/AN कोऽपि/SNV वीरः/NP इदानीम्/KV भूतले/NP वर्तते/KP यः/SSN पुराणम्/NV धुनः/NP इदम्/SNV सज्जीकृत्य/KKS सीतायाः/NS पाणिम्/NP गृह्णीयात्/KP ।/PUNC '/PUNC
इत्थम्/KV च/AVK अपमानजनकम्/NV जनकस्य/NS वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS रामचन्द्रः/NS उत्थाय/KKS इदम्/SN अब्रवीत्/KP -/PUNC '/PUNC न/AN इदम्/SN राजन्/NP !/PUNC संभवति/KP सत्सु/KNV राघवेषु/NP जीवत्सु/KN ।/PUNC '/PUNC कियन्मात्रम्/NV धनुः/NP इदम्/SNV जीर्णम्/NV ,/PUNC पर्वतान्/NP अपि/ASD तुलयितुम्/KKS शक्ताः/NV वयम्/SN ।/PUNC '/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS सः/SN गुरोः/NP विश्वामित्रस्य/NS संकेतेन/NP अग्रतः/NP गत्वा/KKS तत्/SNV धनुः/NP अग्रहीत्/KP ।/PUNC तेन/SN लीलया/KV एव/INTF तत्/SN उद्धृतम्/KN ।/PUNC सज्जीकृत्य/KKS सः/SN यावत्/A ज्याम्/NP अकर्षत्/KP तावत्/A तत्/SN कार्मुकम्/NP भग्नम्/NV भूतले/NP अपतत्/KP ।/PUNC तेन/SN महाध्वनिः/NP अजायत/KP ।/PUNC राजा/NV जनकः/NS सर्वे/SNV पौराः/NP मित्रराजाः/NP च/APY प्रसन्नाः/NV अभवन्/KP ।/PUNC अन्ये/SNV च/AVK भूपालाः/NP लज्जया/KV अवनतशिरसः/NV अभवन्/KP ।/PUNC सीता/NS च/AVK प्रविश्य/KKS रामचन्द्रस्य/NS कण्ठे/NP वरमालाम्/NP पर्यधारयत्/KP ।/PUNC
अन्यस्मिन्/SNV दिवसे/NP राजा/NV जनकः/NP अयोध्याधिपतिम्/NP दूतान्/NP प्राहिणोत्/KP ।/PUNC तैः/SN सह/AUP नृपालः/NV दशरथः/NS गुरुः/U वशिष्ठः/NS राममातरः/NP सर्वे/SNV भ्रातरः/NP बान्धवाः/NP सम्बन्धिनः/NP च/APY अगच्छन्/KP विदेहपुरीम्/NS ।/PUNC रामस्य/NS लोकातिशयेन/KV विक्रमेण/KV संजाताश्चर्याः/NV ते/SNV सर्वे/SN परमानन्दम्/NP भेजिरे/KP ।/PUNC सुशीलाम्/NV सुन्दरीम्/NV च/APY सीताम्/NS दृष्ट्वा/KKS आननन्दुः/KP ते/SN ।/PUNC शुभे/NV मुहुर्ते/NP सीतारामयोः/NS विवाहः/NP अभवत्/KP ।/PUNC अन्येषाम्/SNV दशरथात्मजानाम्/NP अपि/ASD विवाहाः/NP जनककुले/NP एव/INTF अभवन्/KP ।/PUNC लक्ष्मणः/NS ऊर्मिलाम्/NS नाम/NV राजपुत्रीम्/NP ,/PUNC भरतः/NS माण्डवीम्/NS ,/PUNC शत्रुघ्नः/NS च/AVK श्रुतकीर्तिम्/NS नाम/NV राजकुमारीम्/NV पर्यणैषीत्/KP ।/PUNC कौशल्या/NS कैकेयी/NS सुमित्रा/NS च/APY वधूमुखानि/NP विलोकयन्त्यः/KNV महान्तम्/NV आनन्दम्/NP लेभिरे/KP ।/PUNC उभयोः/SNV कुलयोः/NP सम्बन्धिनः/NP परमम्/NV सुखम्/NP अन्वभवन्/KP ।/PUNC सर्वम्/SNV शास्त्रविधिम्/NP लोकव्यवहारान्/NP च/APY गुरुजनाः/NP राजपुत्रैः/NP अकारयन्/KP ।/PUNC
जनकः/NS राजानम्/NV दशरथम्/NS तस्य/SN सम्बन्धिनः/NP च/APY परमादरेण/KV अपूजयत्/KP ।/PUNC दशरथः/NS अपि/ASD महता/NV आदरेण/KV जनककुलम्/NP समभावयत्/KP ।/PUNC सः/SN अयम्/SN जनकानाम्/NP रघूणाम्/NP च/APY सम्बन्धः/NP सर्वेषाम्/SN अभीष्टः/NV समभवत्/KP ।/PUNC
इत्थम्/KV च/AVK आनन्दपूर्वकम्/KV कतिचित्/SNV अहानि/NP जनकपुरे/NS उषित्वा/KKS विदेहराजम्/NP आमन्त्रय/KP राजा/NV दशरथः/NS अयोध्याम्/NS प्रतस्थे/KP ।/PUNC पुत्रैः/NP वधूभिः/NP सम्बन्धिभिः/NP मित्रैः/NP च/APY सह/AUP मार्गे/NP विविधान्/NV प्रदेशान्/NP अवलोकयन्तः/KN यत्र/A तत्र/A प्रजाभिः/NP पूजिताः/KN च/AVK ते/SN प्रमुदिताः/NV अभवन्/KP ।/PUNC
अस्मिन्/SNV अन्तरे/NP शिवकोदण्डभङ्गेन/NP संजातक्रोधः/NV भगवान्/U परशुरामः/NS आगत्य/KKS पन्थानम्/NP अरौत्सीत्/KP ।/PUNC चण्डकोपः/NV सः/SN ,/PUNC क्व/SN आस्ते/KP रामः/NS ,/PUNC येन/SSN शिवधनुः/NS भग्नम्/KN इति/AUD अपृच्छत्/KP ।/PUNC गृहीतकमण्डलुः/NV सपरशुम्/NV कोदण्डिनम्/NV तपःप्रतापेन/NP ज्वलन्तम्/KNV च/APY तम्/SN दृष्ट्वा/KKS राजा/NP भयभीतः/NV अभवत्/KP ।/PUNC रामः/NS च/AVK अग्रतः/NP गत्वा/KKS परमादरेण/KV परशुरामम्/NS प्राणमत्/KP ।/PUNC कृत/KN आशीर्वचनः/NP तदा/A परशुरामः/NP अवादीत्/KP -/PUNC भो/ASMB राम/NS !/PUNC न/AN जानासि/KP माम्/SN परशुरामम्/NS ?/PUNC यः/SSN नामशेषान्/NV अकरोत्/KP क्षत्रियान्/NP ।/PUNC आः/ABS कथम्/AP रे/ASMB निर्भीकः/NV इव/ASD आत्मानम्/SN प्रदर्शयसि/KP राम/NS !/PUNC मम/SN गुरोः/NV शिवस्य/NS धनुः/NP भङ्क्त्वा/KKS अपि/ASD कृत/KN अपराधः/NP त्वम्/SN ।/PUNC यदि/AVK वर्तते/KP ते/SN क्षात्रगर्वः/NP तर्हि/AVK युद्धाय/NP सज्जः/NV भव/KP ।/PUNC तदा/A रामः/NS सविनयम्/KV अवादीत्/KP -/PUNC भवतु/ABS नाम/ABS भगवन्/U !/PUNC ब्राह्मणः/NV भवान्/SN ,/PUNC पूज्यः/NV अस्माकम्/SN ।/PUNC न/AN वयम्/SN ब्राह्मणेषु/NP बलगर्विणः/NV ,/PUNC क्षमस्व/KP माम्/SN ।/PUNC ततः/A किम्/SN रे/ASMB !/PUNC क्षमाशस्त्रम्/NP ,/PUNC नमस्कारपात्रम्/NV वा/AP माम्/SN मुनिमात्रम्/NV मन्यसे/KP ?/PUNC किम्/SN न/AN जानासि/KP ,/PUNC अहम्/SN क्षत्रियगर्विणाम्/NP शत्रुः/NP अस्मि/KP ?/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS भार्गवः/NS परशुना/NP रामचन्द्रम्/NS प्राहरत्/KP ।/PUNC प्रवृद्धम्/NV तयोः/SN तुमुलम्/NV युद्धम्/NP ।/PUNC ववर्ष/KP रामः/NS बाणान्/NP ।/PUNC परशुरामः/NS च/AVK तान्/SN अच्छिनत्/KP ।/PUNC तौ/SN क्षणम्/NP युयुधाते/KP ।/PUNC परशुरामः/NS पराजितः/NV अभवत्/KP ।/PUNC सर्वे/SN प्रीताः/NV अभवन्/KP ।/PUNC सीतादेवी/NS च/AVK अमन्यत/KP आत्मानम्/SN धन्याम्/NV ।/PUNC ततः/A ते/SN अयोध्याम्/NS प्रापुः/KP ,/PUNC पौराः/NP तेषाम्/SN स्वागतम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC
ततः/A अनुरूपाभिः/NV भार्याभिः/NP गृहेषु/NP स्थितान्/NV पुत्रान्/NP लब्ध्वा/KKS दशरथः/NS धन्यतमम्/NV आत्मानम्/SN अपश्यत्/KP ,/PUNC अचिन्तयत्/KP च/AVK पुत्रेषु/NP राज्यधुराम्/NP निधाय/KKS सह/AUP भार्याभिः/NP तपोवनम्/NP ,/PUNC गन्तुम्/KKS ।/PUNC सः/SN मन्त्रिणः/NP पुरोहितान्/NP गुरुम्/NP ,/PUNC वशिष्ठम्/NS च/AVK आमन्त्र्य/KKS ज्येष्ठम्/NV श्रीरामम्/NS युवराजपदे/NP अभिषेक्तुम्/KKS संकल्पम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC
अथ/A राज्ञः/NP बभूव/KP एवम्/ASD वृद्धस्य/NV चिरजीविनः/NV ।/PUNC
प्रीतिः/NP एषा/SNV कथम्/AP रामः/NS राजा/NP स्यात्/KP मयि/SN जीवति/KP ॥/PUNC
रामस्य/NS यौवराज्याभिषेकवृत्तम्/NP श्रुत्वा/KKS जनाः/NP आनन्दनिर्भराः/NV अभूवन्/KP ।/PUNC राजभवने/NP मङ्गलानि/NP अभवन्/KP ।/PUNC पौरैः/NP विभूषितानि/NV स्वस्वगृहाणि/NP ।/PUNC युवत्यः/NP गीतानि/NP अगायन्/KP ।/PUNC स्वस्तिवाचकाः/NP पेठुः/KP मन्त्रान्/NP ।/PUNC गायकाः/NP जगुः/KP ।/PUNC स्तुतिपाठकाः/NP स्तुतीः/NP चक्रुः/KP ।/PUNC नर्तकाः/NP ननृतुः/KP नेदुः/KP च/AVK दिवि/NP भुवि/NP च/APY मङ्गलभेर्यः/NP ।/PUNC
ततः/A पौरजनः/NP सर्वः/SNV श्रुत्वा/KKS रामाभिषेचनम्/NP ।/PUNC
प्रभाताम्/NV रजनीम्/NP दृष्ट्वा/KKS चक्रे/KP शोभयितुम्/KKS पुरीम्/NS ॥/PUNC
सिताभ्रशिखराभेषु/NV देवतायतनेषु/NP च/AVK ।/PUNC
चतुष्पथेषु/NP रथ्यासु/NP चैत्येषु/NP अट्टालिकासु/NP च/APY ॥/PUNC
नानापण्यसमृद्धेषु/NV वणिजाम्/NP आपणेषु/NP च/AVK ।/PUNC
कुटुम्बिनाम्/NP समृद्धेषु/NV श्रीमत्सु/NV भवनेषु/NP च/AVK ॥/PUNC
सभासु/NP च/AVK एव/INTF सर्वासु/SNV वृक्षेषु/NP आलक्षितेषु/NV च/APY ।/PUNC
ध्वजाः/NP समुच्छिताः/KN चित्राः/NP पताकाः/NP च/AVK अभवन्/KP तदा/A ॥/PUNC
नटनर्तकसङ्घानाम्/NP गायकानाम्/NP च/AVK गायताम्/KP ।/PUNC
मनःकर्णसुखा/NP वाचः/NP शुश्रुवुः/KP च/AVK ततः/A ततः/DV ॥/PUNC 
रामाभिषेकसम्बन्धाः/NV कथाः/NP चक्रुः/KP मिथः/SN जनाः/NP ।/PUNC
रामाभिषेके/NP सम्प्राप्ते/KN चत्वरेषु/SMKY गृहेषु/NP च/AVK ॥/PUNC
इत्थम्/KV च/AVK रामाभिषेकवृत्तान्तम्/NP श्रुत्वा/KKS मन्थरा/NS नाम/NV दुष्टा/NV दासी/NP कैकेयीम्/NS गत्वा/KKS अवादीत्/KP -/PUNC '/PUNC देवि/NP !/PUNC जानासि/KP राज्ञा/NP किम्/SN चिन्तितम्/KN इति/AUD ?/PUNC सः/SN रामम्/NS राजानम्/NP कर्तुम्/KKS वाञ्छति/KP ।/PUNC रामे/NS राजनि/NP तव/SN पुत्रः/NV भरतः/NS तस्य/SN आज्ञाकरः/NV दासः/NP भविष्यति/KP ।/PUNC तव/SN तु/A न/AN कापि/SN गणना/NP भविष्यति/KP ।/PUNC न/AN कोऽपि/SN तदा/A तव/SN आज्ञाम्/NP करिष्यति/KP इति/AUD त्वम्/SN इमम्/SNV तिरस्कारम्/NP कथम्/AP सहिष्यते/KP ?/PUNC तत्/AVK इदानीम्/KV कमपि/SNV उपायम्/NP कुरु/KP येन/AVK तव/SN पुत्रः/NP राजा/NP भवेत्/KP ।/PUNC तदा/A कैकेयी/NS त्वम्/SN एव/INTF कथय/KP उपायम्/NP इति/AUD ताम्/SN पर्यपृच्छत्/KP ।/PUNC सा/SN पुरा/KV दशरथेन/NS प्रतिज्ञातम्/KN वरद्वयम्/NP ताम्/SN स्मारयामास/KP ।/PUNC
सा/SN तु/A राजानम्/NP गत्वा/KKS इदम्/SN अवादीत्/KP -/PUNC राजन्/NP !/PUNC युद्धे/NP प्रतिज्ञातम्/KN मे/SN वरद्वयम्/NP इदानीम्/KV देहि/KP ।/PUNC नृपः/NP तु/A -/PUNC साधु/ABS देवि/NP !/PUNC कथय/KP ते/SN वरद्वयम्/NP ,/PUNC प्रियतमा/NP हि/A त्वम्/SN मे/SN ,/PUNC त्वरितः/KV ते/SN कामनाम्/NP पूरयिष्ये/KP इति/AUD अकथयत्/KP ।/PUNC सा/SN अपि/ASD -/PUNC प्रथमेन/SMKP वरेण/NP '/PUNC भरतः/NS राजा/NP भवतु/KP '/PUNC ,/PUNC द्वितीयेन/SMKP च/AVK '/PUNC रामः/NS चतुर्दश/SMKY वर्षाणि/NP वने/NP वसतु/KP '/PUNC इति/AUD वरद्वयम्/NP ययाचे/KP ।/PUNC
रामम्/NS प्रव्रजयारण्ये/NP नव/SMKY वर्षाणि/NP पञ्च/SMKY च/APY ।/PUNC
भरतः/NS क्रियताम्/KP राजा/NP पृथिव्याः/NP पार्थिवर्षभ/NV ॥/PUNC
चीराजिनजटाधारी/NV रामः/NS भवतु/KP तापसः/NV ।/PUNC
भरतः/NS भजताम्/KP अद्य/A यौवराज्यम्/NP अकण्टकम्/NV ॥/PUNC
इत्थम्/KV च/AVK विषम्/NP इव/ASD वमन्त्याः/KNV कैकेयाः/NS वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS नृपः/NP मूर्च्छाम्/NP अगात्/KP ।/PUNC पुर्याम्/NP प्रवृत्तः/KN वृत्तान्तः/NP सत्वरम्/KV ॥/PUNC सर्वे/SN कैकेयीम्/NS अगर्हन्/KP ।/PUNC नगरवासिनः/NP राजपुरुषाः/NP सम्बन्धिनः/NP मित्राणि/NP च/APY दुःखिताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC रामचन्द्रः/NS तु/A न/AN किमपि/SNV दुःखम्/NP मेने/KP ,/PUNC सः/SN तु/A पितुः/NP आदेशानुष्ठाने/NP तत्परः/NV अभवत्/KP ।/PUNC
विचित्ररूपाः/NV भवन्ति/KP खलु/A दैवगतयः/NP ।/PUNC परिवर्तनशीलम्/NV हि/A जगत्/NP इदम्/SN ।/PUNC क्षणम्/NP यत्र/AVK अभिषेकमङ्गलगीतानि/NP श्रुतानि/KN तत्र/A एव/INTF इदानीम्/KV वनवासवृत्तम्/NP श्रुतम्/KN जनैः/NP ।/PUNC यस्य/SSN कृते/AUP अभिषेकमण्डपम्/NP कृतम्/KN आसीत्/KP तस्य/SN एव/INTF कृते/AUP दण्डकारण्यगमनम्/NP प्रस्तुतम्/KN ।/PUNC यस्य/SSN कृते/AUP नृत्यगीतादिकम्/NP प्रारब्धम्/KN तस्य/SN एव/INTF कृते/AUP रुदितानि/NP समारब्धानि/KN ।/PUNC यस्य/SSN कृते/AUP विविधानि/NV वस्त्राणि/NP भूषणानि/NP च/APY सज्जानि/NV आसन्/KP ,/PUNC तस्य/SN कृते/AUP वल्कलवसनानि/NP समापतितानि/KN ।/PUNC अहो/ABS !/PUNC विचित्रा/NV ईश्वरेच्छा/NP ।/PUNC रामः/NS लक्ष्मणेन/NS सीतया/NS सह/AUP दण्डकारण्यम्/NP अगच्छत्/KP ,/PUNC राजा/NP च/AVK यमपुरम्/NS ।/PUNC पौराः/NP पश्चात्/NP तेपिरे/KP ,/PUNC जनाः/NP रुरुदुः/KP ,/PUNC राजमहिष्यः/NP विलेपुः/KP ,/PUNC मन्त्रिणः/NP उपतेपुः/KP ,/PUNC वशिष्ठः/NS च/AVK शुशोच/KP ।/PUNC राजपुरुषाः/NP मातामहस्य/NP गृहात्/NP भरतम्/NS आनाय्य/KKS नृपस्य/NP उत्तरक्रियाम्/NP अकारयन्/KP ,/PUNC असान्त्वयन्/KNV च/AVK सर्वम्/SNV राजकुलम्/NP ।/PUNC भरतः/NS मातरम्/NP अनिन्दत्/KP ।/PUNC सः/SN राज्यम्/NP न/AN ऐच्छत्/KP ।/PUNC सः/SN रामवियोगे/NP पितुः/NP मृत्युना/NP च/AVK परमम्/NV निर्वेदम्/NP अन्वभवत्/KP ।/PUNC सः/SN मातरम्/NP उवाच/KP -/PUNC
न/AN तु/A कामम्/NP करिष्यामि/KP तव/SN अहम्/SN पापनिश्चये/NP ।/PUNC
त्वया/SN व्यसनम्/NP आरब्धम्/KN जीवितान्तकरम्/NP मम/SN ॥/PUNC
रामः/NS सीतया/NS लक्ष्मणेन/NS च/APY सार्धम्/AUP चित्रकूटम्/NS प्राप/KP ।/PUNC सः/SN तत्र/A पर्णकुटीम्/NP कृत्वा/KKS अवसत्/KP ।/PUNC अस्मिन्/SNV अन्तरे/NP भरतः/NS रामम्/NS उपसृत्य/KKS पुनः/A अयोध्याम्/NP निवर्तितुम्/KKS प्रार्थयामास/KP ।/PUNC पितुः/NP आज्ञापालकः/NV रामः/NS तु/A भ्रातरम्/NV भरतम्/NS सान्त्वयित्वा/KKS राजधानीम्/NP निवर्तयाञ्चकार/KP ।/PUNC सः/SN अपि/ASD रामपादुके/NP राजासने/NP निधाय/KKS मन्त्रिभिः/NP राजकार्यम्/NP कारयामास/KP ।/PUNC
पादुके/NP तु/A अभिषिच्य/KKS अथ/A नन्दिग्रामे/NP अवसत्/KP तदा/A ।/PUNC
सः/SN बालव्यजनम्/NV छत्रम्/NP धारयामास/KP न/AN स्वयम्/A ॥/PUNC
भरतः/NS शासनम्/NP सर्वम्/SNV पादुकाभ्याम्/NP न्यवेदयत्/KP ॥/PUNC
रामः/NS चित्रकूटम्/NS विहाय/KKS वन्यमार्गेण/NP दक्षिणाम्/NP दिशम्/NP प्रतस्थौ/KP ।/PUNC वने/NP वने/DV मुनीनाम्/NP आश्रमान्/NP ददर्श/KP लेभे/KP च/AVK स्थाने/NP पूजाम्/NP ।/PUNC सः/SN तत्र/A तत्र/DV बहून्/NV राक्षसान्/NP जघान/KP ।/PUNC मुनिभार्याभिः/NP पूजिता/NV विनोदिता/NV च/APY सीता/NS वनवासदुःखानि/NP न/AN अतिमात्रम्/NV निर्विवेद/KP ।/PUNC पुनः/A ते/SN पञ्चवटीम्/NS अगच्छन्/KP ।/PUNC तत्र/A गोदावरीतीरे/NP पर्णकुटीरम्/NP कृत्वा/KKS न्यवसन्/KP ।/PUNC तत्र/A वने/NP बहवः/NV राक्षसाः/NP अवसन्/KP ।/PUNC रामलक्ष्मणौ/NS तान्/SN अहताम्/KP ।/PUNC एकदा/A मायाविनी/NV शूर्पणखा/NS नाम्नी/NV राक्षसी/NP रामरूपेण/NP मोहिता/NV आगत्य/KKS '/PUNC माम्/SN वल्लभाम्/NP कुरु/KP '/PUNC इति/AUD रामम्/NS अयाचत/KP ।/PUNC रामः/NS तु/A -/PUNC अहम्/SN तु/A वल्लभया/NP समेतः/NV अस्मि/KP ,/PUNC लक्ष्मणः/NS मम/SN भ्राता/NP स्वप्रियया/NP वियुक्तः/NV त्वाम्/SN स्वीकरिष्यति/KP इति/AUD '/PUNC ताम्/SN अवादीत्/KP ।/PUNC सा/SN अपि/ASD लक्ष्मणम्/NS गत्वा/KKS तथा/ASD एव/INTF प्रार्थितवती/KN ।/PUNC सः/SN च/AVK तस्याः/SN कर्णौ/NP नासिकाम्/NP च/APY अच्छिनत्/KP ।/PUNC सा/SN च/AVK लङ्‌काम्/NS गत्वा/KKS स्वभ्रातरम्/NV रावणम्/NS लक्ष्मणेन/NS कृताम्/KNV स्वाम्/NV विरूपताम्/NP न्यवेदयत्/KP ।/PUNC
ततः/A शूर्पणखा/NS दीना/NV रावणम्/NS लोकरावणम्/NV ।/PUNC
अमात्यमध्ये/NP संक्रुद्धा/NV परुषम्/NV वाक्यम्/NP अब्रवीत्/KP ॥/PUNC
चतुर्दश/SMKY सहस्राणि/SMKY रक्षसाम्/NP क्रूरकर्मणाम्/NP ।/PUNC
हतानि/KN एकेन/SNV रामेण/NS खरः/NS च/APY सहदूषणः/NS ॥/PUNC
एका/SN कथंचित्/KV तम्/SN उक्ता/KN अहम्/SN परिभूय/KKS महात्मना/NP ॥/PUNC
विरूपिता/NV अस्मि/KP क्रूरेण/NV लक्ष्मणेन/NS महाभुज/KP ॥/PUNC
रामस्य/NS तु/A विशालाक्षी/NV पूर्णेन्दुसदृशानना/NV ।/PUNC
धर्मपत्नी/NP प्रिया/NP भर्त्तुः/NP नित्यम्/KV प्रियहिते/NP रता/NV ॥/PUNC
तप्तकाञ्चनवर्णाभा/NV रक्ततुङ्गनखी/NV शुभा/NV ।/PUNC
सीता/NS नाम/NV वरारोहा/NV वैदेही/NV तनुमध्यमा/NV ॥/PUNC
न/AN एव/INTF देवी/NV न/AN गन्धर्वी/NV न/AN यक्षी/NV न/AN च/APY किन्नरी/NV ।/PUNC
न/AN एवंरूपा/NV मया/SN नारी/NP दृष्टपूर्वा/NV महीतले/NP ॥/PUNC
सा/SNV सुशीला/NV वपुश्‌लाघ्या/NP रूपेण/NP अप्रतिमा/NV भुवि/NP ।/PUNC
तव/SN अनुरूपा/NV भार्या/NP स्यात्/KP त्वम्/SN च/AVK तस्याः/SN तथा/ASD पतिः/NP ॥/PUNC
यदि/AVK तस्याम्/SN अभिप्रायः/NP भार्यार्थे/NP तव/SN जायते/KP ।/PUNC
शीघ्रम्/KV उद्ध्रियताम्/KP पादः/NP जयार्थम्/NP इह/A दक्षिणः/NP ॥/PUNC
सः/SN अपि/ASD दुर्दैवनिहतबुद्धिवैभवः/NP मारीचम्/NS सहायकम्/NV विधाय/KKS सीताम्/NS हर्त्तुम्/KKS मनः/NP चक्रे/KP ।/PUNC
यानशालाम्/NP ततः/A गत्वा/KKS प्रच्छन्नः/NV राक्षसाधिपः/NV ।/PUNC
रथम्/NP संयोजयामास/KP तस्य/SN अभिमतम्/NP उत्तमम्/NV ॥/PUNC
अनूपम्/NP सिन्धुराजस्य/NP ददर्श/KP त्रिदिवः/NP उपमम्/NV ।/PUNC
तथा/ASD अपश्यत्/KP सः/SN मेघाभम्/NV न्यग्रोधम्/NP ऋषिभिः/NP वृतम्/KN ।/PUNC
तत्र/A कृष्णाजिनधरम्/NV जटावल्लभधारिणम्/NV ।/PUNC 
ददर्श/KP नियताहारम्/NV मारीचम्/NS नाम/NP राक्षसम्/NP ॥/PUNC
सः/SN रावणः/NS समागम्य/KKS विधिवत्/A तेन/SNV रक्षसा/NP ।/PUNC
मारीचेन/NS अर्चितः/KNV राजा/NP सर्वकामैः/NV अमानुषैः/NP ॥/PUNC
कच्चित्/SNV सुकुशलम्/NP राजन्/NP लङ्‌कायाम्/NS राक्षसेश्वर/NP ।/PUNC
केन/SNV अर्थेन/NP पुनः/A त्वम्/SN वै/A तूर्णम्/KV एवम्/A इह/A आगतः/KN ॥/PUNC 
एवम्/A उक्तः/KN महातेजा/NV रावणः/NS वाक्यम्/NP अब्रवीत्/KP ।/PUNC 
मारीच/NS श्रूयताम्/KP तात/NP सुबुद्धे/NV वचनम्/NP हितम्/KNV ॥/PUNC
आर्तः/NP अस्मि/KP मम/SN च/APY आर्तस्य/NP भवान्/SN हि/A परमा/SNV गतिः/NP ।/PUNC
जानीषे/KP त्वम्/SN जनस्थाने/NP तथा/ASD भ्राता/NP खरः/NS मम/SN ॥/PUNC
दूषणः/NS च/APY महाबाहुः/NV स्वसा/NP शूर्पणखा/NS च/APY मे/SN ॥/PUNC
त्रिशिराः/NP च/APY महातेजा/NV राक्षसाः/NP पिशिताशनाः/NV ॥/PUNC
अन्ये/SNV च/APY बहवः/NV शूराः/NP लब्धलक्षाः/NV निशाचराः/NP ।/PUNC
बाधमानाः/KKS महारण्ये/NP मुनीन्/NP वै/A धर्मचारिणः/NV ।/PUNC
संहताः/KN परमायत्ता/KNV रामेण/NS मानुषेण/NV ते/SN ।/PUNC
कर्णनासापहरणात्/NP भगिनी/NP मे/SN विरूपिता/KN ॥/PUNC
तस्य/SN भार्याम्/NP जनस्थानात्/NP सीताम्/NS सुरसुतोपमाम्/NV ।/PUNC
आनेष्यामि/KP च/APY विक्रम्य/KKS सहायः/NP तत्र/A मे/SN भव/KP ॥/PUNC
सौवर्णः/NV त्वम्/SN मृगः/NP भूत्वा/KKS चित्रः/NP रजतबिन्दुभिः/NP ।/PUNC
आश्रमे/NP तस्य/SNV रामस्य/NS सीतायाः/NS सम्मुखे/NP चर/KP ।/PUNC
त्वाम्/SN तु/A निःसंशयम्/NP सीता/NS दृष्ट्वा/KKS च/APY मृगरूपिणम्/NV ।/PUNC
गृह्यताम्/KP इति/AUD भर्तारम्/NP लक्ष्मणम्/NS च/APY अभिधास्यति/KP ॥/PUNC
ततः/A तयोः/SN अपाये/NP तु/A शून्ये/NP सीताम्/NS यथासुखम्/A ।/PUNC 
निराबाधः/NP हरिष्यामि/KP राहुः/NS चन्द्रप्रभाम्/NP इव/ASD ॥/PUNC
तत्/SN श्रुत्वा/KKS राक्षसेन्द्रस्य/NP वाक्यम्/NP वाक्यविशारदः/NV ।/PUNC
प्रत्युवाच/KP महाप्राज्ञः/NV मारीचः/NS राक्षसेश्वरम्/NP ॥/PUNC
सुलभाः/NV पुरुषाः/NP राजन्/NP सततम्/A प्रियवादिनः/NP ।/PUNC
अप्रियस्य/NV तु/A पथ्यस्य/NP वक्ता/NP श्रोता/NP च/APY दुर्लभः/NP ॥/PUNC
रामः/NS विग्रहवान्/NV धर्मः/NP साधुः/NV सत्यपराक्रमः/NV ।/PUNC
राजा/NP सर्वस्य/SNV लोकस्य/NP देवानाम्/NP मघवान्/NP इव/ASD ॥/PUNC
जीवितम्/NP च/APY सुखम्/NP च/APY एव/INTF राज्यम्/NP च/APY एव/INTF सुदुर्लभम्/NP ।/PUNC
यत्/SN इच्छसि/KP चिरम्/A भोक्तुम्/KN मा/AN कृथाः/KP रामविप्रियम्/NP ॥/PUNC
तम्/SNV पथ्यहितवक्तारम्/NV मारीचम्/NS राक्षसाधिपः/NP ।/PUNC
अब्रवीत्/KP परुषम्/NV वाक्यम्/NP अयुक्तम्/KN कालचोदितः/KN ॥/PUNC
न/AN चेत्/A करोषि/KP मारीचः/NS हन्मि/KP त्वाम्/SN अहम्/SN अद्य/A वै/A ।/PUNC
त्वम्/SN तत्/SNV कार्यम्/NP अवश्यम्/A मे/SN बलात्/NP अपि/AVK करिष्यसि/KP ॥/PUNC
ततस्तु/A मारीचः/NS उभयतः/AUP मृत्युम्/NP अवलोक्य/KKS ,/PUNC रामहस्तात्/NP एव/INTF मरणम्/NP वरम्/NV इति/AUD आलोच्य/KKS ,/PUNC स्वर्णमयः/NV मृगः/NP भूत्वा/KKS सीतायाः/NS आश्रमस्य/NP अन्तिके/NP अचरत्/KP ।/PUNC सीता/NS च/APY तम्/SN अपश्यत्/KP प्रार्थयत्/KP च/APY श्रीरामचन्द्रम्/NS तम्/SN समानेतुम्/KN ।/PUNC रामः/NS अपि/AVK धनुः/NP समादाय/KKS तम्/SN अन्वगच्छत्/KP ।/PUNC मायावी/NV सः/SNV मृगरूपधरः/NV मारीचः/NS श्रीरामम्/NS सुदूरम्/NP अनयत्/KP ।/PUNC ततः/A रामः/NS तीक्ष्णतरेण/NV शरेण/NP तम्/SN जघान/KP ।/PUNC म्रियमाणः/KKS सः/SN मनुष्यवाचा/NP -/PUNC '/PUNC हे/ASMB सीते/NS !/PUNC हे/ASMB लक्ष्मण/NS !/ASMB त्रायस्व/KP माम्/SN '/PUNC इति/AUD आक्रोशत्/KP ।/PUNC तस्य/SN तदा/A आक्रोशम्/NP श्रुत्वा/KKS लक्ष्मणः/NS सत्वरम्/A रामस्य/NS साहाय्यम्/NP कर्त्तुम्/KN अन्वगच्छत्/KP ।/PUNC अस्मिन्/SNV अन्तरे/SN रावणः/NS यतिवेषम्/NP विधाय/KKS सीतायाः/NS आश्रमद्वारम्/NP अगच्छत्/KP ।/PUNC तत्र/A स्थितः/KNV सः/SN '/PUNC भगवति/NP भिक्षाम्/NP देहि/KP '/PUNC इति/AUD याचनाम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC तस्य/SN वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS सीता/NS बहिः/A समागच्छत्/KP ।/PUNC
अङ्‌केन/NP आदाय/KKS वैदेहीं/NP रथम्/NP अरोपयत्/KP तदा/A ।/PUNC
विचेष्टमानाम्/KKS आदाय/KKS उत्पपात/KP अथ/AVK रावणः/NS ॥/PUNC
पर्णकुटीं/NP प्रत्यागतौ/KNV रामलक्ष्मणौ/NS यदा/A सीताम्/NS न/AN अपश्यताम्/KP ,/PUNC तदा/A तौ/SNV अतिदुःखितौ/KNV अभवताम्/KP ।/PUNC शोकविह्वलौ/NV तौ/SN बहूनि/NV वनानि/NP व्यचरताम्/KP ।/PUNC वनात्/NP वनम्/NP विचरतोः/KKS तयोः/SN वानरैः/NP सह/AUP सख्यम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC सुग्रीवः/NS कपीनाम्/NP राजा/NP अभवत्/KP ।/PUNC हनूमान्/NS तस्य/SN मन्त्री/NP च/APY आसीत्/KP ।/PUNC सुग्रीवः/NS अपि/AVK तस्य/SN भ्रात्रा/NP बलवता/NV वालिना/NS विवासितः/KNV अभूत्/KP ।/PUNC '/PUNC समानशीलव्यसनेषु/NP सख्यम्/NP '/PUNC इति/AUD न्यायेन/NP रामसुग्रीवयोः/NS सख्यम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC सुग्रीवः/NS सीतान्वेषणे/NP साहाय्यम्/NP कर्त्तुम्/KN प्रत्यजानात्/KP ,/PUNC रामः/NS च/APY पुनः/A तस्य/SN राज्यप्राप्तये/NP सहाय्यम्/NP ।/PUNC रामः/NS बालिनम्/NS जघान/KP सुग्रीवम्/NS च/APY पम्पापुर्याम्/NS राजानम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC वालिनः/NS पुत्रः/NP अङ्गदः/NS हनूमान्/NS च/APY रामस्य/NS परमौ/SNV भक्तौ/NP अभवताम्/KP ।/PUNC तौ/SNV बलवन्तौ/NV बुद्धिमन्तौ/NV कपीनाम्/NP नायकौ/NP च/APY अभवताम्/KP ।/PUNC सुग्रीवादेशेन/NP सर्वे/SNV वानराः/NP सीतायाः/NS अन्वेषणे/NP तत्पराः/NP अभवन्/KP ।/PUNC तैः/SNV सीतादेव्याः/NS कानिचित्/SNV भूषणानि/NP वने/NP लब्धानि/KN ।/PUNC तानि/SNV च/APY तैः/SNV रामलक्ष्मणाभ्याम्/NS दर्शितानि/KN ।/PUNC पुनः/A वनेषु/NP भ्रमद्भिः/KKS तैः/SNV जटायुः/NS नाम/NP गृध्रः/NP सीतायाः/NS मुक्तये/KN युद्ध्यन्/KKS रावणेन/NS निकृत्तपक्षतिः/NV समासादितः/KN ,/PUNC रामाय/NS दर्शितः/KN च/APY ।/PUNC मर्माहतः/KN स/SN रामाय/NS सीतावृत्तान्तम्/NP निवेद्य/KKS पञ्चत्वम्/NP अगच्छत्/KP ।/PUNC रामः/NS च/APY अपि/AVK पितुः/NP मित्रस्य/NP तस्य/SNV उत्तरक्रियाम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC ततः/A तौ/SNV नरौ/NP ते/SNV वानराः/NP च/APY समुद्रवेलाम्/NP अध्यतिष्ठन्/KKS ।/PUNC सुग्रीवः/NS हनूमन्तम्/NS लङ्‌काम्/NS प्राहिणोत्/KP ।/PUNC सः/SN समुद्रम्/NP उल्लंघ्य/KKS लङ्‌काम्/NS अविशत्/KP ।/PUNC कपिप्रवरः/NV सः/SNV अहोरात्रम्/A भ्रमन्/KKS रावणस्य/NS अशोकवाटिकायाम्/NS सीताम्/NS अपश्यत्/KP ।/PUNC तत्र/A सीतायाः/NS संरक्षिण्यः/NV राक्षस्यः/NP अभवन्/KP ।/PUNC हनूमान्/NS लघुरूपम्/NP विधाय/KKS अशोकवृक्षम्/NP एकम्/SMKY आरोहत्/KP ।/PUNC रात्रौ/NP यदा/A राक्षस्यः/NP स्वस्वगृहम्/NP अगच्छन्/KP ,/PUNC तदा/A हनूमान्/NS ताम्/SNV जानकीम्/NS उपसृत्य/KKS रामेण/NS प्रहितम्/KNV अङ्गुलीयकम्/NP अभिज्ञानम्/NP अदर्शयत्/KP ।/PUNC तत्/SNV रामस्य/NS अङ्गुलीयकम्/NP वीक्ष्य/KKS सीता/NS प्रीता/KN अभवत्/KP ।/PUNC सा/SNV तम्/SNV रामस्य/NS कुशलम्/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC मारुतिः/NS सर्वम्/SNV वृत्तान्तम्/NP तस्यै/SN कथयाञ्चकार/KP ।/PUNC सः/SN सुग्रीवसख्यम्/NP स्वस्य/SN दासताम्/NP च/APY अपि/AVK तस्यै/SN न्यवेदयत्/KP ।/PUNC शीघ्रम्/A एव/INTF रामः/NS महत्या/NV सेनया/NP सार्धं/AUP लङ्‌काम्/NS विजित्य/KKS रावणम्/NS हनिष्यति/KP इति/AUD सीताम्/NS सान्त्वयित्वा/KKS ,/PUNC गृहीत्वा/KKS च/APY तस्याः/SN अभिज्ञानम्/NP चूडामणिं/NP कपीन्द्रः/NV हनूमान्/NS पुनः/A रामम्/NS प्रत्यागच्छत्/KP ।/PUNC निवर्तमानः/KKS हनूमान्/NS संजातबुभुक्षः/NV रावणस्य/NS फलोद्यानम्/NP अविशत्/KP ।/PUNC तत्र/A स/SN फलानि/NP अखादत्/KP ,/PUNC अभनक्/KP च/APY शाखिनः/NP ।/PUNC रावणस्य/NS भृत्याः/NP तम्/SN निग्रहीतुम्/KN अन्वधावन्/KP ।/PUNC हनूमता/NS ते/SN जिताः/KNV हताः/KNV च/APY अपि/AVK ।/PUNC ते/SN रावणम्/NS गत्वा/KKS '/PUNC वाटिकायाम्/NP कश्चित्/SNV अद्भुतः/NV कपिः/NP आगच्छत्/KP '/PUNC इति/AUD कथयामासुः/KP ।/PUNC सः/SN मेघनादम्/NP नाम/NP स्वपुत्रम्/NP तस्य/SN बन्धनाय/NP प्राहिणोत्/KP ।/PUNC सः/SN हनूमन्तम्/NS बद्ध्वा/KKS रावणस्य/NS समक्षम्/A उपास्थापयत्/KP ।/PUNC सः/SN कपीनाम्/NP पुच्छम्/NP प्रियम्/NP भवति/KP इति/AUD अपराधिनः/NV अस्य/SNV कपेः/NP पुच्छम्/NP प्रज्वालयितुम्/KN राक्षसान्/NP समादिशत्/KP ।/PUNC ते/SN मारुतेः/NS पुच्छम्/NP वस्त्रेण/NP संवेष्ट्य/KKS अग्निसात्/A अकुर्वन्/KP ।/PUNC ज्वलितपुच्छः/NV कपीन्द्रः/NP कूर्दयित्वा/KKS प्रासादशिखरम्/NP आरुरोह/KP ।/PUNC सः/SN गृहात्/NP गृहम्/NP गच्छन्/KKS सर्वां/SNV लङ्‌काम्/NS ददाह/KP ।/PUNC सः/SN च/APY एवम्/A रामकार्यम्/NP कृत्वा/KKS पुनः/A रामम्/SN उपसृत्य/KKS सीतायाः/NS प्रवृत्तिम्/NP तस्मै/SN अकथयत्/KP ।/PUNC
अथ/AVK सीतावृत्तान्तम्/NP ज्ञात्वा/KKS प्रत्यागतम्/KNV कपीन्द्रम्/NV हनूमन्तम्/NS दृष्ट्वा/KKS सर्वे/SNV वानराः/NP हर्षम्/NP उपागमन्/KKS ।/PUNC मारुतिः/NS आगत्य/KKS रामलक्ष्मणयोः/NS पादयोः/NP पपात/KP ददौ/KP च/APY सीतायाः/NS समानीतम्/KNV चूडामणिम्/NP अभिज्ञानम्/NV ।/PUNC इदानीम्/A लङ्‌का/NS विजेतव्या/KNV समुद्रः/NP च/APY तरणीयः/KNV इति/AUD रामलक्ष्मणाभ्याम्/NS सह/AUP ते/SNV वानरप्रवीराः/NP अमन्त्रयन्/KKS ।/PUNC तैः/SN शीघ्रम्/A एव/INTF समारचितम्/KN सेनाशिबिरम्/NP असंख्यम्/SMKY आसीत्/KP वानरसैन्यम्/NP ।/PUNC सुग्रीवः/NS प्रधानः/NV सेनापतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC अन्ये/SN अपि/AVK च/APY हनूमान्/NS अङ्गदः/NS जाम्बवान्/NS नलः/NS नीलः/NS च/APY विभागेषु/NP सेनानायकाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC समुद्रतटम्/NP प्राप्तम्/KNV वानरसैन्यम्/NP ।/PUNC कथम्/A समुद्रः/NP तरणीयः/KN इति/AUD तेषाम्/SN महती/NV चिन्ता/NP आसीत्/KP ।/PUNC
रामः/NS जलनिधिम्/NP सम्पूज्य/KKS मार्गम्/NP अयाचत/KP ,/PUNC सेतुबन्धनम्/NP च/APY ।/PUNC ततः/A स्थापत्ये/NP कुशलौ/NV नलनीलौ/NS सेतुम्/NP अकुर्वाताम्/KP ।/PUNC तस्मिन्/SNV सेतुबन्धे/NP रामः/NS रामेश्वरम्/NS नाम/NP शिवलिङ्गम्/NP संस्थाप्य/KKS पूजयामास/KP ।/PUNC
अस्मिन्/SNV अन्तरे/SN रावणस्य/NS अनुजः/NP धार्मिकः/NV विभीषणः/NS रावणम्/NS गत्वा/KKS अवादीत्/KP ,/PUNC हे/ASMB दशानन/NS !/PUNC सीताहरणम्/NP त्वया/SN निन्दनीयम्/KNV कर्म/NP कृतम्/KN ।/PUNC वर्धते/KP तव/SN शत्रुः/NP महाबली/NV रामः/NS ।/PUNC सः/SN सर्वम्/SNV राक्षसकुलम्/NP हनिष्यति/KP ।/PUNC तस्य/SN दूतः/NP हनूमान्/NS नाम/NP वानरः/NP लङ्‌काम्/NS दग्ध्वा/KKS अगच्छत्/KP ।/PUNC तेन/SN सीतावृत्तान्तम्/NP रामलक्ष्मणाभ्याम्/NS निवेदितम्/KN ।/PUNC यदि/AVK त्वम्/SN भद्रम्/NP कामयसे/KP ,/PUNC देहि/KP सीताम्/NS सादरम्/NP ,/PUNC याहि/KP च/APY रामस्य/NS शरणम्/NP ।/PUNC कुशलम्/NP ते/SN भविष्यति/KP ।/PUNC इत्थम्/A च/APY विभीषणवचः/NP श्रुत्वा/KKS रावणः/NS अकथयत्/KP -/PUNC '/PUNC न/AN त्वम्/SN जानासि/KP मा/AN रावणम्/NS लोकरावणम्/NS ।/PUNC '/PUNC क्षणेन/NP एव/INTF ससैन्यम्/NV रामम्/NS यमपुरप्राघुणिकम्/NP विधास्यामि/KP ।/PUNC न/AN मे/SN रामात्/NS सुग्रीवात्/NS वा/APY वर्तते/KP भयम्/NP ।/PUNC नराः/NP वानराः/NP च/APY मम/SN सेवकानाम्/NP राक्षसानाम्/NP भोजनम्/NP ।/PUNC कुलकलङ्‌कः/NP असि/APY त्वम्/SN ,/PUNC यः/SN स्वशत्रोः/NV रामस्य/NS प्रशंसाम्/NP करोति/KP ।/PUNC इत्युक्त्वा/KKS क्रुद्धः/KNV सः/SN रावणः/NS स्वभ्रातरम्/NV विभीषणम्/NS सभाभवनात्/NP बहिः/A निःसारयामास/KP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK रामचन्द्रस्य/NS शरणम्/NP अगच्छत्/KP ।/PUNC
इदानीम्/A सेतुरचना/NP समाप्ता/KN ।/PUNC सर्वे/SNV वानराः/NP रामलक्ष्मणौ/NS च/APY सुप्रीताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC समुद्रम्/NP उत्तीर्य/KKS वानरसैन्यम्/NP लङ्‌काम्/NS प्राप/KP ।/PUNC सामुद्रे/NV परिसरे/NP रामस्य/NS सेनायाः/NP शिबिरम्/NP निविष्टम्/KN ।/PUNC रामः/NS रावणाय/NS संदेशहारिणम्/NV दूतम्/NP अंगदम्/NS प्राहिणोत्/KP ।/PUNC अङ्गदः/NS रावणसभाम्/NP गत्वा/KKS -/PUNC '/PUNC देहि/KP सीताम्/NS साम्ना/NP '/PUNC इति/AUD रामसंदेशम्/NP अकथयत्/KP ।/PUNC रावणः/NS तु/A -/PUNC कथम्/A रे/ASMB वानर/NP !/PUNC नरात्/NP मे/SN भयम्/NP ।/PUNC मया/SN देवाः/NP दानवाः/NP अपि/AVK विजिताः/KN ।/PUNC कियती/SNV मात्रा/NP तव/SN रामः/NS ।/PUNC वानराः/NP खलु/A यूयम्/SN ,/PUNC वीरानुकरणशीलाः/NP ।/PUNC इत्येवम्/A रावणवचः/NP श्रुत्वा/KKS अङ्गदः/NS महाध्वनिना/NP उच्चैः/A अगर्जत्/KP ।/PUNC सः/SN सभायाम्/NP पादम्/NP समारोप्य/KKS तत्/SN उत्थापनाय/NP राक्षसान्/NP आह्वयत्/KP ।/PUNC न/AN कः/SN अपि//AVK तस्य/SN पादोत्थापने/NP शक्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC तदा/A स्वयम्/A रावणम्/NS पादोत्थापने/NP प्रवृत्तम्/KNV सः/SN तिरस्कृत्य/KKS सभाभवनात्/NP बहिः/A अगच्छत्/KP ।/PUNC सः/SN बहून्/NV राक्षसान्/NP जघान/KP बभञ्ज/KP च/APY बहूनि/NV प्रासादशिखराणि/NP ।/PUNC अङ्गदः/NS निवृत्य/KKS सर्वम्/SNV वृत्तम्/NP रामाय/NS न्यवेदयत्/KP ।/PUNC
ततः/A युद्धाय/NP सन्नद्धम्/NP रामसैन्यम्/NP लङ्‌काम्/NS रुरुधे/KP ।/PUNC प्रारब्धम्/NP च/APY रामरावणयोः/NS युद्धम्/NP ।/PUNC युद्धविशारदैः/NV राक्षसैः/NP विविधानि/NV शस्त्रास्त्राणि/NP प्रयुक्तानि/KN ।/PUNC वानराः/NP इष्टिकाभिः/NP प्रस्तरैः/NP उन्मूलितैः/KNV वृक्षैः/NP अपि/AVK बहुधा/A युयुधिरे/KP ।/PUNC रावणस्य/NS सेनापतयः/NP बहवः/NV राक्षसाः/NP रणभूमौ/NP प्राणान्/NP त्यक्त्वा/KKS यमपुरातिथयः/NP अभवन्/KP ।/PUNC रावणस्य/NS बहवः/NV पुत्राः/NP पौत्राः/NP च/APY अपि/AVK रणगतिम्/NP गताः/KNV स्वर्गतिम्/NP लेभिरे/KP ।/PUNC
कुम्भकर्णः/NS नाम/NP रावणस्य/NS भ्राता/NP आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN षण्मासं/NP जागर्ति/KKS स्म/KP शेते/KP स्म/KP च/APY वर्षार्धम्/NP ।/PUNC रावणः/NS विपदि/NP तम्/SN संस्मार/KP ।/PUNC सः/SN तम्/SN जागरयितुम्/KN राक्षसभटान्/NP प्राहिणोत्/KP ।/PUNC तैः/SN कुम्भकर्णस्य/NS कर्णयोः/NP दुन्दुभयः/NP वादिताः/KN ,/PUNC भुशुण्डीध्वनयः/NP च/APY विहिताः/KN ।/PUNC
ततः/A महाराक्षसः/NV कुम्भकर्णः/NS रणक्षेत्रम्‌/NP अवातरत्/KP ।/PUNC रौद्रकायम्/NV तम्//SN वीक्ष्य/KKS भीताः/KNV वानराः/NP प्राद्रवन्/KP ।/PUNC सः/SN गृहीत्वा/KKS गृहीत्वा/DV वानरान्/NP मुखे/NP न्यक्षिपत्/KP ।/PUNC ते/SN पुनः/A कन्दराकाराभ्याम्/NV तस्य/SN कर्णविवराभ्याम्/NP नासाविवराभ्याम्/NP च/APY निःसृत्य/KKS पलायाश्चक्रिरे/KP ।/PUNC तेन/SN सह/AUP युद्धम्/NP खलु/A वानराणाम्/NP विनोदः/NP एव/INTF अभवत्/KP ।/PUNC
बाहुभ्याम्/NP वानरान्/NP सर्वान्/SNV गृहीत्वा/KKS सः/SN महाबलः/NP ।/PUNC
भक्षयामास/KP संक्रुद्धः/KN गरुडः/NS पन्नगान्/NP इव/ASD ॥/PUNC
प्रक्षिप्ताः/KNV कुम्भकर्णेन/NS वक्त्रे/NP पातालसन्निभे/NV ।/PUNC
नासापुटाभ्याम्/NP निर्जग्मुः/KP कर्णाभ्याम्/NP च/APY एव/INTF वानराः/NP ॥/PUNC
महाकायम्/NP तम्/SN चपलाः/NV वानराः/NP अतिशयम्/NP पीडयाञ्चक्रिरे/KP ।/PUNC सः/SN रामलक्ष्मणौ/NS ग्रहीतुम्/KN अधावत्/KP ।/PUNC ततः/A सः/SNV राक्षसः/NP उवाच/KP -/PUNC
न/AN अहं/SN विराधः/NP विज्ञेयः/KN न/AN कबन्धः/NP खरः/NS न/AN च/APY ।/PUNC
न/AN वाली/NS न/AN च/APY मारीचः/NS कुम्भकर्णः/NS अहम्/SN आगतः/KN ॥/PUNC
पश्य/KP मे/SN मद्‌गारम्/NP घोरम्/NV सर्वम्/SN कालायसं/NP महत्/NV ।/PUNC
अनेन/SN निर्जिताः/KNV देवाः/NP दानवाः/NP च/APY पुरा/A मया/SN ॥/PUNC
ततः/A तौ/SN तम्/SN निशितैः/NV शरैः/NP प्राहरताम्/KP ।/PUNC रामलक्ष्मणौ/NS तस्य/SN हस्तौ/NP पादौ/NP नासिकाम्/NP कर्णौ/NP शिरः/NP च/APY अपि/AVK अच्छिन्दाताम्/KP ।/PUNC तथापि/A सः/SN युद्धभूमिं/NP न/AN अत्यजत्/KP ।/PUNC तस्य/SN रुण्डः/NP अपि/AVK परमेण/NV विक्रमेण/NP युयोध/KP ।/PUNC रामलक्ष्मणौ/NS बाणैः/NP तस्य/SN रुण्डं/NP दूरे/NP सामुद्रपरिसरे/NP न्यक्षिपताम्/KP ।/PUNC तथापि/A तदा/A आगत्य/KKS सः/SN पुनः/A पुनः/DV रामेण/NS सह/AUP युद्धम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC रामलक्ष्मणौ/NS परिश्रान्तौ/KN अभवताम्/KP ।/PUNC वानराः/NP भयेन/NP कातराः/NV अभवन्/KP ।/PUNC तदा/A विभीषणः/NS रामचन्द्रम्/NS अवादीत्/KP -/PUNC '/PUNC भगवन्/NP !/PUNC लब्धवरः/NV अयम्/SNV राक्षसः/NP ,/PUNC सम्मुखीनम्/NV शत्रुम्/NP दृष्ट्वा/KKS अस्य/SN बलम्/NP वर्धते/KP ।/PUNC विमुखम्/NV शत्रुम्/NP वीक्ष्य/KKS एषः/SN मरिष्यति/KP इति/AUD ।/PUNC तदा/A रामः/NS उवाच/KP -/PUNC हे/ASMB विभीषण/NS !/PUNC नहि/A क्षत्रियाः/NP शत्रुभ्यः/NP पृष्ठं/NP दर्शयन्ति/KP ।/PUNC सम्मुखे/NP विक्रान्तम्/NP एव/INTF आवाम्/SN एनम्/SN हनिष्यावः/KP ।/PUNC ततः/A अवसरम्/NP वीक्ष्य/KKS हनूमान्/NS तौ/SNV रामलक्ष्मणौ/NS लम्बमानेन/KKS पुच्छेन/NP अस्पृशत्/KP ।/PUNC किम्/SN इति/AUD तौ/SN पृष्ठतः/A अपश्यताम्/KP ।/PUNC तत्क्षणात्/NP एव/INTF कुम्भकर्णः/NS ममार/KP मारुतिः/NS च/APY रामलक्ष्मणयोः/NS पादौ/NP उपस्पृश्य/KKS जयम्/NP व्याजहार/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SN हते/KN ब्राह्मणदेवशत्रौ/NP महाबले/NP संयति/KNV कुम्भकर्णे/NS ।/PUNC
चचाल/KP भूः/NP भूमिधराः/NP च/APY सर्वे/SN हर्षात्/NP च/APY देवाः/NP तुमुलम्/NP प्रणेदुः/KP ॥/PUNC
ततः/A तु/A ते/SN तस्य/SN वधेन/NP दारुणाः/NV मनस्विनः/NV नैर्ऋतराजबान्धवाः/NP ।/PUNC
विनेदुः/KP उच्चैः/A व्यथिता/KN रघूत्तमम्/NV हरिम्/NS समीक्ष्य/KKS एव/INTF यथा/ASD मतङ्गजाः/NP ॥/PUNC
एवम्/A वीरराक्षसे/NP कुम्भकर्णे/NS हते/KN रावणः/NS अशोचीत्/KP ।/PUNC ततः/A सः/SN इन्द्रजितम्/NS आत्मनः/NP पुत्रम्/NP मेघनादम्/NS युद्धाय/NP प्राहिणोत्/KP ।/PUNC सोऽपि/AVK मेघनादः/NS गर्जन्/KKS महता/NV बलेन/NP सह/AUP युद्धभूमिम्/NP आजगाम/KP ।/PUNC सः/SN युद्धे/NP कुशलः/NV महाबली/NV वीरः/NP च/APY आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN बहून्/NV वानरान्/NP अहन्/KP ।/PUNC लक्ष्मणः/NS तेन/SN सह/AUP युद्धम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC तेन/SN मुक्तया/NV अमोघया/NV शक्त्या/NS लक्ष्मणः/NS मूर्च्छां/NP प्राप/KP ।/PUNC मूर्च्छिते/KNV सौमित्रौ/NV रामः/NS अतिशयम्/NP शोकम्/NP अकरोत्‌/KP ।/PUNC
अयम्/SNV सः/SN समरश्लाघी/NV भ्राता/NP मे/SN शुभलक्षणः/NV ।/PUNC
यदि/AVK पञ्चत्वम्/NP आपन्नः/KN प्राणैः/NP मे/SN किम्/SN सुखेन/NP च/APY ॥/PUNC
लज्जते/KP इव/ASD हि/A मे/SN वीर्यम्/NP भ्रश्यति/KP इव/ASD करात्/NP धनुः/NP ।/PUNC
सायकाः/NP व्यवसीदन्ति/KP दृष्टिः/NP बाष्पवशम्/NP गता/KN ॥/PUNC
चिन्ता/NP मे/SN वर्धते/KP तीव्रा/NV मुमूर्षा/NV च/APY उपजायते/KP ।/PUNC
भ्रातरम्/NP निहतम्/KNV दृष्ट्वा/KKS रावणेन/NS दुरात्मना/NV ॥/PUNC
देशे/NP देशे/DV कलत्राणि/NP देशे/NP देशे/DV च/APY बान्धवाः/NP ।/PUNC
तम्/SNV तु/A देशम्/NP न/AN पश्यामि/KP यत्र/A भ्राता/NP सहोदरः/NP ॥/PUNC
तदा/A लक्ष्मणस्य/NS चिकित्सायै/NP ते/SNV वानरप्रवीराः/NP शयानम्/KKS एव/INTF सुषेणम्/NS नाम/NP रावणस्य/NS वैद्यम्/NP उत्थाप्य/KKS समानयन्/KKS ।/PUNC सः/SN लक्ष्मणस्य/NS जीवनाय/NP संजीविनीम्/NS नाम/NP औषधिम्/NP निर्दिदेश/KP -/PUNC हनूमान्/NS संजीविनीम्/NS समानेतुम्/KN द्रोणगिरिम्/NP जगाम/KP ।/PUNC ततः/A जाम्बवान्/NS हनूमन्तम्/NS आदिदेश/KP -/PUNC
मृतसञ्जीविनीम्/NP च/APY एव/INTF विशल्यकरिणीम्/NP अपि/AVK ।/PUNC
सावर्ण्यकरिणीम्/NP च/APY एव/INTF सन्धानकरिणीम्/NP तथा/ASD ॥/PUNC
ताः/SNV सर्वाः/SN हनूमन्/NS गृह्य/KKS क्षिप्रम्/A आगन्तुम्/KN अर्हसि/KP ।/PUNC
आश्वासय/KP हरीन्/NS प्राणैः/NP योज्य/KN गन्धवहात्मज/NP ॥/PUNC
सः/SN तत्र/A विविधासु/NV ओषधीषु/NP संजीविनीम्/NS परिचेतुम्/KN अशक्नुवानः/KN तस्य/SNV गिरेः/NP शिखरम्/NP एव/INTF समानीतवान्/KN ।/PUNC
सः/SN तस्य/SN शृङ्गम्/NP सनगम्/NP सनागम्/NP सकाञ्चनम्/NP धातुसहस्रजुष्टम्/NP ।/PUNC
विकीर्णकूटज्वलिताग्रसानुं/NP प्रगृह्य/KKS वेगात्/NP सहसा/KV उत्पपात/KP ॥/PUNC
सुषेणः/NS ततः/A भेषजम्/NP अन्विष्य/KKS लक्ष्मणाय/NS अपाययत्/KP ।/PUNC ततः/A लक्ष्मणः/NS संज्ञाम्/NP प्राप/KP ।/PUNC पुनः/A च/APY लक्ष्मणः/NS मेघनादेन/NS सार्धं/AUP युद्धम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC तयोः/SN तुमुलम्/NV युद्धम्‌/NP अभवत्/KP ।/PUNC लक्ष्मणः/NS बाणेन/NP मेघनादस्य/NS शिरः/NP अच्छिनत्/KP ।/PUNC रामसैन्यम्/NP जहर्ष/KP शुशोच/KP च/APY राक्षसकुलम्/NP ।/PUNC ततः/A -/PUNC
पुत्रशोकार्दितः/NV दीनः/NV विललाप/KP आकुलेन्द्रियः/NV ।/PUNC
हा/ABS !/PUNC राक्षसचमूमुख्य/NV मम/SN वत्स/NP महारथ/NV ॥/PUNC
मातरम्/NP माम्/SN च/APY भार्याम्/NP च/APY क्व/A गतः/KN असि/KP विहाय/KKS त्वम्/SN ।/PUNC
मम/SN नाम/NP त्वया/SN वीर/NP गतस्य/KN यमसादनम्/NP ।/PUNC
प्रेतकार्याणि/NP कार्याणि/NP विपरीते/NP हि/A वर्तसे/KP ॥/PUNC
ततः/A '/PUNC अरामम्/NV अरावणम्/NV वा/APY जगत्/NP अद्य/A करिष्यामि/KP '/PUNC इति/AUD प्रतिज्ञाम्/NP कृत्वा/KKS सः/SNV रावणः/NS महता/NV बलेन/NP रणक्षेत्रम्/NP अवातरत्/KP ।/PUNC रामः/NS अपि/AVK पुरन्दरप्रेषिते/NV रथे/NP आस्थाय/KKS तम्/SN अभिययौ/KP ।/PUNC राक्षसेश्वरस्य/NP दश/SMKY शिरांसि/NP विंशतिः/SMKY च/APY बाहवः/NP अभवन्/KP ।/PUNC युद्धे/NP करालः/NV रामः/NS विकरालम्/NV शरवर्षणम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC रावणः/NS अपि/AVK विविधैः/NV शस्त्रास्त्रैः/NV अयुध्यत्/KP ।/PUNC बभूव/KP रामरावणयोः/NS युद्धम्/NP रामरावणयोः/NS इव/ASD ।/PUNC रामेण/NS रावणस्य/NS बाहवः/NP विच्छिन्नाः/KN ,/PUNC शिरांसि/NP च/APY छिन्नानि/KN ।/PUNC तस्य/SN च/APY एतानि/SN पुनः/A पुनः/DV उद्भूतानि/KN वीक्ष्य/KKS रामचन्द्रः/NS विभीषणस्य/NS मुखम्/NP अपश्यत्/KP ।/PUNC सोऽपि/AVK भगवतः/NV रामस्य/NS काठिन्यम्/NP अनुभवन्/KKS ,/PUNC रावणस्य/NS नाभौ/NP पीयूषम्/NP वर्तते/KP इति/AUD रहस्यम्/NP बिभेद/KP ।/PUNC एवम्/A च/APY ज्ञाते/KNV रहस्ये/NP दाशरथी/NP रावणस्य/NS नाभौ/NP बाणम्/NP अमुञ्चत्/KP ।/PUNC पीतपीयूषः/NV सः/SNV बाणः/NP भूमौ/NP पपात/KP ।/PUNC रावणः/NS अपि/AVK निकृत्तमूलः/NV महाशाखी/NP इव/ASD पृथिव्याम्/NP अपतत्/KP ।/PUNC तदा/A गगनात्/NP पुष्पाणि/NP अवर्षन्/KP ।/PUNC देवाः/NP दिवि/NP विविधानि/NV वाद्यानि/NP अवादयन्/KP ।/PUNC वानराः/NP जयध्वनीन्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC रामः/NS रावणम्/NS अवधीत्/KP ।/PUNC
ततः/A जगर्जुः/KP प्रशमम्/NP मरुद्‌गणाः/NP
दिशः/NP प्रसेदुः/KP विमलम्/NV नभः/NP अभवत्/KP ।/PUNC
मही/NP चकम्पे/KP नहि/A मारुतः/NP ववौ/KP
स्थिरप्रभः/NP च/APY अपि/AVK अभवत्/KP दिवाकरः/NS ॥/PUNC
रामः/NS विजयी/NP बभूव/KP ।/PUNC सर्वे/SNV वानराः/NP प्रसन्नाः/NP आसन्/KP ।/PUNC देवाः/NP पुष्पाणि/NP अवाकिरन्/KP ।/PUNC गन्धर्वाः/NP जगुः/KP ।/PUNC अप्सरसः/NP ननृतुः/KP ।/PUNC चारणाः/NP तुष्टुवुः/KP ।/PUNC विभीषणः/NS विजयोत्सवम्/NP कारयामास/KP ।/PUNC पुनः/A लङ्‌का/NS परिमृष्टा/KNV अलंकृता/KNV च/APY अभवत्/KP ।/PUNC सबलौ/NV रामलक्ष्मणौ/NS लङ्‌काम्/NS अविशताम्/KP ।/PUNC विभीषणः/NS रामलक्ष्मणौ/NS अपूजयत्/KP ।/PUNC सः/SN सर्वेषाम्/SNV वानरवीराणाम्/NP सत्कारम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC रामः/NS विभीषणम्/NS लङ्‌कापतिम्/NP चकार/KP ।/PUNC ततः/A ते/SNV सर्वे/SN वानराः/NP अशोकवनम्/NP अगच्छन्/KP ,/PUNC अपश्यन्/KP च/APY तत्र/A सीतादेवीम्/NS ।/PUNC सर्वे/SNV कपयः/NP ताम्/SN प्रणेमुः/KP ,/PUNC निवेदितम्/KN च/APY तस्यै/SN रामविजयवृत्तम्/NP ।/PUNC तेन/SN सा/SN परमां/NP प्रसन्नताम्/NP व्याजहार/KP ।/PUNC ततः/A दिव्येन/NV रथेन/NP ते/SN सीताम्/NS रामस्य/NS समीपे/NP अनयन्/KP ।/PUNC ताम्/SN दृष्ट्वा/KKS रामलक्ष्मणौ/NS प्रसन्नौ/NP अभवताम्/KP ।/PUNC तदा/A रामः/NS अवादीत्/KP -/PUNC
एषा/SN असि/KP निर्जिता/KN भद्रे/NP शत्रुम्/NP जित्वा/KKS मया/SN रणे/NP ।/PUNC
पौरुषात्/NP यत्/SNV अनुष्ठेयम्/KN तत्/SN एतत्/SN उपपादितम्/KN ॥/PUNC
गतः/KN अस्मि/KP अन्तम्/NP अमर्षस्य/NP धर्षणम्/NP च/APY प्रमार्जितम्/KN ।/PUNC
अवमानः/NV च/APY शत्रुः/NP च/APY मया/SN युगपत्/A उद्धृतौ/KN ॥/PUNC
अद्य/A मे/SN पौरुषम्/NP हृष्टम्‌/KN अद्य/A मे/SN सफलः/NV श्रमः/NP ।/PUNC
अद्य/A तीर्णप्रतिज्ञत्वात्/NP प्रभवामि/KP इह/A च/APY आत्मनः/NP ॥/PUNC
या/SN त्वम्/SN विरहिता/KN नीता/KN चलचित्तेन/NV रक्षसा/NP ।/PUNC
दैवसम्पादितः/KNV दोषः/NP मानुषेण/NP मया/SN जितः/KN ॥/PUNC
सम्प्राप्तम्/KNV अवमानम्/NP यः/SN तेजसा/NP न/AN प्रमार्जति/KP ।/PUNC
कः/SN तस्य/SN पुरुषार्थः/NP अस्ति/KP पुरुषस्य/NP अल्पतेजसः/NV ॥/PUNC
इदानीम्/A च/APY त्वम्/SN -/PUNC
प्राप्तचारित्रसन्देहा/NP मम/SN प्रतिमुखे/NP स्थिता/KN ।/PUNC
दीपः/NP नेत्रातुरस्य/NP इव/ASD प्रतिकूला/NP असि/KP मे/SN दृढम्/KN ॥/PUNC
तत्/SN ‌गच्छ/KP हि/A अभ्यनुज्ञाता/KN यथेष्टम्/A जनकात्मजे/NP ।/PUNC
एताः/SNV दशदिशः/NP भद्रे/NP कार्यम्/NP अस्ति/KP न/AN मे/SN त्वया/SN ॥/PUNC
कः/SN पुमान्/NP हि/A कुले/NP जातः/KN स्त्रियम्/NP परगृहोषिताम्/NV ।/PUNC
तेजस्वी/NP पुनः/A आदद्यात्/KP सुहृल्लेख्येन/NP चेतसा/NP ॥/PUNC
एवम्/A उक्ता/KNV तु/A वैदेही/NP परुषम्/NV रोमहर्षणम्/NP ।/PUNC
राघवेण/NV सरोषेण/NV भृशम्/NP प्रख्यापिता/KN अभवत्/KP ॥/PUNC
ततः/A बाष्पपरिक्लिष्टम्/NP प्रमार्जन्ती/KP स्वमाननम्/NP ।/PUNC
शनैः/A गद्‌गदया/NV वाचा/NP भर्तारम्/NP इदम्/A अब्रवीत्/KP ॥/PUNC
किं/SN माम्/SN असदृशम्/NV वाक्यम्/NP ईदृशम्/NV श्रोत्रदारुणम्/NP ।/PUNC
रूक्षम्/NP श्रावयसे/KP वीरः/NP प्राकृतः/NP प्राकृताम्/NP इव/ASD ॥/PUNC
त्वया/SN तु/A नरशार्दूलक्रोधम्/NP एव/INTF अनुवर्तता/NP ।/PUNC
लघुना/NV एव/INTF मनुष्येण/NP स्त्रीत्वम्/NP एव/INTF पुरस्कृतम्/KN ॥/PUNC
अपदेशेन/NP जनकात्/NP न/AN उत्पत्तिः/NP वसुधातलात्/NP ।/PUNC
मम/SN वृत्तम्/NP च/APY वृत्तज्ञः/NP बहुज्ञेन/NP पुरस्कृतम्/KN ॥/PUNC
न/AN प्रमाणीकृतः/NV पाणिः/NP बाल्ये/NP बालेन/NP पीडितः/KN ।/PUNC
मम/SN भक्तिः/NP च/APY शीलम्/NP च/APY सर्वम्/SN ते/SN पृष्ठतः/A कृतम्/KN ॥/PUNC
चिताम्/NP मे/SN कुरु/KP सौमित्रे/NP व्यसनस्य/NP अस्य/SN भेषजम्/NP ।/PUN
मिथ्योपघातोपहता/NP न/AN अहं/SN जीवितुम्/KN उत्सहे/KP ॥/PUNC
तदा/A रामस्य/NS अभिप्रायम्/NP ज्ञात्वा/KN लक्ष्मणः/NS चिताम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC सीता/NS च/APY रामस्य/NS परिक्रमाम्/NP कुर्वन्ती/KKS शनैः/A शनैः/DV अग्नेः/NP समीपम्/NP गत्वा/KKS बद्धांञ्जलिः/NP उवाच/KP -/PUNC
कर्मणा/NP मनसा/NP वा/APY अपि/AVK यथा/ASD न/AN अतिचरामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
राघवम्/NS सर्वधर्मज्ञम्/NV तथा/ASD माम्/SN पातु/KP पावकः/NP ॥/PUNC
इत्युक्त्वा/KN सीता/NS ज्वलनम्/NP विवेश/KP ।/PUNC अग्नौ/NP प्रविशन्तीं/KKS ताम्/SN दृष्ट्वा/KKS सर्वे/SNV वानराः/NP हा/ABS हा/DV इति/AUD चुक्रुशुः/KP ।/PUNC रामः/NS अपि/AVK दुर्मना/NP बभूव/KP ।/PUNC तदा/A सर्वे/SNV देवाः/NP आगत्य/KKS श्रीरामस्य/NS स्तुतिम्/NP चक्रुः/KP ।/PUNC ततः/A अङ्‌केन/NP सीताम्/NS आदाय/KKS विभावसुः/NP -/PUNC
सः/SN विधूय/KKS चिताम्/NP ताम्/SNV तु/A वैदेहीम्/NS हव्यवाहनः/NP ।/PUNC
उत्तस्थौ/NP मूर्त्तिमान्/NP आशु/KV गृहीत्वा/KKS जनकात्मजाम्/NP ॥/PUNC
तरुणादित्यतसङ्‌काशाम्/NV तप्तकाञ्चनभूषणाम्/NV ।/PUNC
रक्ताम्बरधराम्/NV बालाम्/NP नीलकुञ्चितमूर्धजाम्/NV ॥/PUNC
अक्लिष्टमाल्याभरणाम्/NV तथारूपाम्/NV मनस्विनीम्/NV ।/PUNC
ददौ/KP रामाय/NS वैदेहीम्/NS अङ्‌के/NP कृत्वा/KKS विभावसुः/NP ॥/PUNC
अब्रवीत्/KP च/APY तदा/A रामम्/NP साक्षी/NP लोकस्य/NP पावकः/NP ।/PUNC
एषा/SNV ते/SN रामः/NS वैदेही/NP पापम्/NP अस्याम्/SN न/AN विद्यते/KP ॥/PUNC
विशुद्धभावाम्/NV निष्पापाम्/NV प्रतिगृह्णीष्व/KP राघव/NS ।/PUNC
न/AN किञ्चित्/SN अभिधातव्यम्/KN अहम्/SN आज्ञापयामि/KP ते/SN ॥/PUNC
इति/AUD अग्निदेवस्य/NS वचः/NP श्रुत्वा/KKS रामः/NS अवादीत्/KP -/PUNC हे/ASMB अग्निदेव/NS !/PUNC सीता/NS पवित्रा/NV अस्ति/KP ,/PUNC मया/SN लोकप्रत्ययार्थम्/NP अस्याः/SN परीक्षा/NP कृता/KN ।/PUNC अन्यथा/A जनाः/NP माम्/SN बालिशम्/NV कामात्मानम्/NV वा/APY कथयेयुः/KP ।/PUNC रामः/NS सीताम्/NS स्वीचकार/KP ।/PUNC तुमुलः/NV जयध्वनिः/NP अभूत्/KP ।/PUNC जनाः/NP सीतारामयोः/NS पुनः/A मिलनम्/NP प्राशंसन्/KP ।/PUNC सर्वे/SNV देवाः/NP रामस्य/NS स्तुतिम्/NP चक्रुः/KP ।/PUNC राजा/NP दशरथः/NS स्वर्गात्/NP आगत्य/KKS रामम्/NS ददर्श/KP ।/PUNC इन्द्रः/SN अमृतम्/NP ववर्ष/KP ।/PUNC रणे/NP हताः/KNV सर्वे/SNV वानराः/NP जीवनम्/NP प्रापुः/KP ।/PUNC
व्यतीतानि/KNV चतुर्दश/SMKY वर्षाणि/NP ।/PUNC वनवासस्य/NP अवधिः/NP समाप्ता/KN अभवत्/KP ।/PUNC रामः/NS अयोध्याम्/NS गन्तुम्/KN मनः/A दधे/KP ।/PUNC विभीषणः/NS पुनः/A पुनः/DV तान्/SN अपूजयत्/KP ।/PUNC देवेन्द्रः/NS रामस्य/NS आरोहणाय/NP पुष्पकम्/NS नाम/NP विमानम्/NP प्राहिणोत्/KP ।/PUNC ततः/A रामलक्ष्मणौ/NS सीता/NS च/APY सुग्रीवम्/NS जाम्बवन्तम्/NS सर्वान्/SNV वानरान्/NP लङ्‌कापतिम्/NP च/APY आपृच्छ्य/KKS विमानम्/NP आरुह्य/KN अयोध्यापुरीम्/NS प्रतस्थिरे/KP ।/PUNC सर्वे/SNV वानरसेनापतयः/NP विभीषणः/NS च/APY अपि/AVK अन्यम्/SNV विमानम्/NP आरुह्य/KN तान्/SN अनुजग्मुः/KP ।/PUNC गगनमार्गेण/NP गच्छन्तः/KKS ते/SN बहूनि/NV पूर्वपरिचितानि/NV मनोहराणि/NV स्थानानि/NP अपश्यन्/KP ।/PUNC आकाशात्/NP समुद्रम्/NP दृष्ट्वा/KKS रामः/NS सीताम्/NS आह/KP -/PUNC
वैदेहि/NS !/PUNC पश्य/KP अमलायात्/NP विभक्तम्/KN मत्सेतुना/NP फेनिलम्/NV अम्बुराशिम्/NP ।/PUNC
छायापथेन/NP इव/ASD शरत्प्रसन्नम्/NV आकाशमाविष्कृतचारुतारम्/NV ॥/PUNC
ततः/A ते/SN सेतुबन्धे/NP रामेश्वरम्/NS प्रणेमुः/KP ।/PUNC पम्पासरोवरम्/NS ऋष्यमूकम्/NS च/APY दृष्ट्वा/KKS वालिसुग्रीवयोः/NS शौर्यम्/NP प्रशशंस/KP रामः/NS ।/PUNC ततः/A पञ्चवटीम्/NS वीक्ष्य/KKS स्वर्णमृगम्/NV मारीचम्/NS सस्मार/KP ।/PUNC क्षणात्/NP विन्ध्याचलम्/NS गङ्गाम्/NS च/APY उल्लंघ्य/KKS विमानम्/NP अयोध्याम्/NS उपजगाम/KP ।/PUNC आकाशमार्गात्/NP एव/INTF रामचन्द्रः/NS स्वागताय/NP समायान्तम्/KKS भरतम्/NS वीक्ष्य/KKS सीताम्/NS उवाच/KP -/PUNC
मन्ये/KP हनूमत्कथितप्रवृत्तिः/NV प्रत्युद्‌गतः/KNV माम्/SN भरतः/SN ससैन्यः/NV ।/PUNC
अद्धा/A श्रियम्/NP पालितसंगराय/NP प्रत्यर्पयिष्यति/KP अनघाम्/NP सः/SNV साधुः/NP ।/PUNC
हत्वा/KKS निवृत्ताय/KN मृधे/NP खरादीन्/NS संरक्षिताम्/KNV त्वाम्/SN इव/ASD लक्ष्मणः/NS मे/SN ॥/PUNC
असौ/SN पुरस्कृत्य/KKS गुरुम्/NP पदातिः/NP पश्चात्/A अवस्थापितवाहिनीकः/NP ।/PUNC
वृद्धैः/NV अमात्यैः/NP सह/AUP चीरवासा/NP माम्/SN अर्घ्यपाणिः/NV भरतः/NS अभ्युपैति/KP ॥/PUNC
पुष्पकम्/NP नन्दिग्रामे/NP अवातरत्/KP ।/PUNC रामः/NS भरतम्/NS परमेण/NV स्नेहेन/NP समालिङ्गत्/KP ।/PUNC भरतः/NS सीतादेव्याः/NS पादयोः/NP अपतत्/KP ।/PUNC ततः/A च/APY लक्ष्मणम्/NS समालिलिङ्ग/KP ।/PUNC ततः/A ते/SN अयोध्याम्/NS अविशन्/KP ।/PUNC तत्र/A पुरद्वारे/NP ससैन्यः/NV शत्रुघ्नः/NS श्रीरामचन्द्रम्/NS प्रत्याजगाम/KP ।/PUNC वशिष्ठादयः/NS गुरवः/NP सुमन्त्रादयः/NS मन्त्रिणः/NP च/APY स्वागतम्/NP व्याजहुः/KP ।/PUNC सीतारामौ/NS लक्ष्मणाः/NS च/APY गुरुणाम्/NP पादेषु/NP अपतन्/KP ।/PUNC रामः/NS रथम्/NP आरुह्य/KKS सपरिकरः/NV नगरीम्/NP प्राविशत्/KP ।/PUNC नगरी/NP च/APY ध्वजपताकातोरणैः/NP मङ्गलकलशैः/NP च/APY भूषिता/KN अभवत्/KP ।/PUNC पौराः/NP अट्टालिकाभ्यः/NP तेषाम्/SN उपरि/A पुष्पाणि/NP अवाकिरन्/KP ।/PUNC मङ्गलवाद्यानि/NP नेदुः/KP ।/PUNC नर्तकाः/NP ननृतुः/KP ।/PUNC गायकाः/NP उज्जगुः/KP ।/PUNC महान्तम्/NV आनन्दम्/NP नागरिकाः/NP अन्वभूवन्/KP ।/PUNC रथात्/NP अवतीर्य/KKS सीतारामौ/NS लक्ष्मणः/NS च/APY सैन्यानुगताः/NP राजभवनम्/NP प्राविशन्/KP ।/PUNC ते/SN जनन्योः/NP चरणेषु/NP प्राणमन्/KKS ।/PUNC ते/SN अपि/AVK सुतस्पर्शजेन/NV आनन्देन/NP अमृतासिक्ते/NP इव/ASD सुखस्य/NP सीमानम्/NP न/AN विदाञ्चक्रतुः/KP ।/PUNC ततः/A सीतया/NS सहितः/NV रामः/NS कैकेयीम्/NS नमस्कर्तुम्/KN तस्याः/SN प्रासादम्/NP अगच्छत्/KP ।/PUNC सर्वः/SN अपि/AVK परिजनः/NP हर्षनिर्भरः/NV अभवत्/KP ।/PUNC
ततः/A -/PUNC शिरस्यञ्जलिम्/NP आधाय/KKS कैकेय्यी/NS आनन्दवर्धनः/NV ।/PUNC
बभाषे/KP भरतः/NS ज्येष्टम्/NV रामम्/NS सत्यपराक्रमम्/NV ॥/PUNC
पूजिता/KNV मामिका/SNV माता/NP दत्तम्/KNV राज्यम्/NP इदम्/A मम/SN ।/PUNC
तत्/SN ददामि/KP पुनः/A तुभ्यम्/SN यथा/ASD त्वम्/SN अददा/KP मम/SN ॥/PUNC
जगत्/NP अद्य/A अभिषिक्तम्/KNV त्वाम्/SN अनुपश्यतु/KP सर्वतः/A ।/PUNC
प्रतपन्तम्/KKS इव/ASD आदित्यम्/NS मध्याह्ने/NP दीप्ततेजसम्/NV ॥/PUNC
अथ/APY अभिषेकम्/NP रघुवंशकेतोः/NP प्रारब्धम्/KN ।/PUNC मङ्गलानि/NP अभवन्/KP ।/PUNC मुनयः/NP विप्राः/NP राजानः/NP महाराजाः/NP सम्बन्धिनः/NP मित्राणि/NP च/APY सहस्रशः/A अयोध्याम्/NS समागच्छन्/KP ।/PUNC रामः/NS सीतया/NS सह/AUP राजसिंहासनम्/NP विभूषयाञ्चकार/KP ।/PUNC
अमात्यैः/NP ब्राह्मणैः/NP च/APY एव/INTF तथा/ASD प्रकृतिभिः/NP वृतः/KN ।/PUNC
श्रिया/NP विरुरुचे/KP रामः/NS नक्षत्रैः/NP इव/ASD चन्द्रमाः/NP ॥/PUNC
ऋषयः/NP अभिषेकमङ्गलम्/NP अन्वतिष्टन्/KP ।/PUNC भूदेवाः/NP मन्त्रान्/NP पेठुः/KP ।/PUNC देवाः/NP दुन्दुभीन्/NP समाजघ्नुः/KP ।/PUNC ववर्ष/KP पुष्पाणि/NP गगनात्/NP ।/PUNC महाराजः/NV रामः/NS रत्नानि/NP हिरण्यम्/NP वस्त्राणि/NP भूषणानि/NP पारितोषिकाणि/NP च/APY विविधानि/NV विप्रेभ्यः/NP अनुजीविभ्यः/NV याचकेभ्यः/NP मित्रेभ्यः/NP च/APY अददात्/KP ।/PUNC
सर्वे/SNV वानरवृद्धाः/NP च/APY ये/SNV च/APY अन्ये/SNV वानरेश्वराः/NP ।/PUNC
माल्यै/NP रत्नैः/NP च/APY वाचोभिः/NP यथार्हम्/A प्रतिपूजिताः/KN ॥/PUNC
प्रहृष्टमनसः/NV सर्वे/SN जग्मुः/KP एव/INTF यथागतम्/A ।/PUNC
नत्वा/KKS सर्वे/SNV महात्मानः/NP रामम्/NS राजीवलोचनम्/NV ॥/PUNC
आजानुलम्बबाहुः/NV सः/SN महावक्षाः/NV प्रतापवान्/NP ।/PUNC
लक्ष्मणानुचरः/NV रामः/NS पृथिवीम्/NP अन्वपालयत्/KP ॥/PUNC
रामः/NS रामः/DV रामः/DV इति/AUD प्रजानाम्/NP अभवन्/KP कथाः/NP ।/PUNC
रामभूतम्/NV जगत्/NP अभूत्/KP रामे/NS राज्यम्/NP प्रशासति/KKS ॥/PUNC
छात्राणाम्/NP सुखबोधाय/NP प्रसादाय/NP च/APY धीमताम्/NP ।/PUNC
वैद्यरामस्वरूपेण/NS बालरामायणम्/NS कृतम्/KN ॥/PUNC