﻿                                                अथ/A कुमारविजयम्/NS

प्रथमः/SMKP अङ्कः/NP
(/PUNC नान्दीपाठः/NP )/PUNC
या/SSN देवी/NP प्रसृता/KN प्रसिद्धसलिला/NV शम्भोः/NS जटाभ्यः/NP द्रुतम्/KV 
दत्वा/KKS दिव्यपयः/NP स्वपुत्रनिवह्रेभ्यः/NP सर्वदा/KV मोदते/KP  ।/PUNC
पुत्राः/NP येन/SSN भवन्ति/KP शक्तिसहिताः/NV निघ्नन्ति/KP दुष्टान्/NP तथा/AVK
स्वातन्त्र्येण/NP युता/KN स्वकीयभवने/NP सा/SSN सज्जनान्/NP रक्षतु/KP ॥/PUNC 1/PUNC ॥/PUNC 
अत्याचारविवर्धिते/NP अथ/A गगने/NP विद्योतिते/KN तारके/NP
लोकाः/NP सत्यहितैषिणः/NV निजगृहे/NP देशे/NP यदा/A पीडिताः/KN ।/PUNC
आयातः/KN गणसंयुतः/NV निजकरे/NP धृत्वा/KKS महास्त्रम्/NP तदा/A
हत्वा/KKS तम्/SNV जयम्/NP आप्तवान्/KN अतिबलः/NP पायात्/KP कुमारः/NS महान्/NV ॥/PUNC 2/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC नाद्यन्ते/NP ततः/AVK प्रविशति/KP सूत्रधारः/NP )/PUNC
सूत्रधारः/NP -/PUNC मञ्चे/NP इतः/A ततः/A गतागतम्/NP कुर्वन्/KNV प्रेक्षकान्/NP दृष्ट्वा/KKS (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC अहो/ABS ,/PUNC अभिरूपभूयिष्ठाः/NV पारिषद्याः/NP समागताः/KN ।/PUNC यथासनमलङ्कृतः/NV ते/SN भृशम्/KV समुत्सुकाः/NV सन्ति/KP प्रस्तोतव्यस्य/NV अस्य/SNV पञ्चमवेदनाटकस्य/NP अभिनयम्/NP द्रष्टुम्/KKS ।/PUNC एतेषाम्/SN मनोरञ्जनाय/NP किम्/SN अद्य/A अभिनेयम्/KN इति/AUD कार्यबाहुल्यात्/NP विस्मृतः/KN अहम्/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF नटीम्/NP शब्दापयामि/KP ।/PUNC (/PUNC नेपथ्याभिमुखम्/NP अवलोक्य/KKS ,/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC प्रिये/NP ,/PUNC क्व/AP असि/KP ?/PUNC  
नटी/NP -/PUNC (/PUNC नेपथ्ये/NP )/PUNC आर्य/NP ,/PUNC अत्र/A अस्मि/KP नेपथ्ये/NP ।/PUNC
सूत्रधारः/NP -/PUNC आर्ये/NP ,/PUNC सर्वम्/SNV नेपथ्यकार्यम्/NP यदि/AVK अवसितम्/KN तदा/A अत्र/A आगच्छतु/KP ?/PUNC/KP
नटी/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP आर्यः/NP ,/PUNC नेपथ्यकार्यम्/NP अवसितम्/KN एव/INTF  ।/PUNC शीघ्रम्/KV एव/INTF अहम्/SN आगच्छामि/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS प्रविश्य/KKS )/PUNC इयम्/SN आगता/KN अस्मि/KP ।/PUNC किम्/SN करणीयम्/KN अस्ति/KP ,/PUNC कथयतु/KP आर्य/NP ?/PUNC/PUNC
सूत्रधारः/NP -/PUNC (/PUNC मञ्चे/NP इतः/A ततः/A गतागतम्/NP कुर्वन्/KNV प्रेक्षकान्/NP पुनः/KV अवलोक्य/KKS दक्षिणहस्तेन/NP प्रेक्षकान्/NP निर्दिश्य/KKS च/AVK )/PUNC आर्ये/NP ,/PUNC पश्यतु/KP अत्रभवती/U ,/PUNC अभिरूपभूयिष्ठैः/NV पारिषद्यैः/NP प्राङ्गणम्/NP इदम्/SNV व्यापृतम्/KN वर्तते/KP ।/PUNC प्रेक्षकाः/NP स्वस्वस्थाने/NP समुपविष्टाः/KN सन्ति/KP ।/PUNC अस्माभिः/SN किम्/SN अद्य/A प्रस्तोतव्यम्/KN इति/AUD ज्ञातुम्/KKS त्वम्/SN आहूता/KN असि/KP  ।/PUNC 
नटी/NP -/PUNC आर्य/NP ,/PUNC भवता/SN पूर्वम्/KV एव/INTF विज्ञापितम्/KN यत्/AVK अद्य/A डा./U रामाशीषपाण्डेयविरचितम्/NV राष्ट्रभावाभरितम्/NV कुमारविजयम्/NS नाम/NV नाटकम्/NP उपस्थातव्यम्/KN अस्माभिः/SN ।/PUNC कथम्/AP भवता/SN विस्मृतम्/KN ?/PUNC/PUNC
सूत्रधारः/NP -/PUNC सम्प्रति/KV कार्याधिक्ये/KP व्यापृतः/KN अस्मि/KP अतः/AVK अभिनीयस्य/NV नाटकस्य/NP नाम/NP मया/SN विस्मृतम्/KN (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC नूनम्/A प्रकृत्याः/NP प्रभावेण/NP पुरुषस्य/NP जागरणम्/NP भवति/KP अन्यथा/AVK पुरूषः/NP सुप्तः/KN भवति/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC सम्प्रति/KV मया/SN सर्वम्/SN ज्ञातम्/KN ।/PUNC
नटी/NP -/PUNC तर्हि/AVK भवता/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF विज्ञापनीयम्/KN अधुना/KV समुपस्थापनीयस्य/NV नाटकस्य/NP नाम/NP ।/PUNC
सूत्रधारः/NP -/PUNC आर्ये/NP ,/PUNC तथा/ASD करोमि/KP ।/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC नूनम्/A प्रस्तोतव्यस्य/KNV नाटकस्य/NP नाम/NP विज्ञापने/NP विलम्बः/NP जातः/KN तत्/AVK इदानीम्/KV समुत्सुकान्/NV एतान्/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF विज्ञापयामि/KP (/PUNC प्रेक्षकाभिमुखः/NP भूत्वा/KKS हस्तौ/NP प्रसार्य/KKS ,/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भो/ASMB ,/PUNC भो/ASMB ,/PUNC समुपस्थिताः/KN नाट्यरसिकाः/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV प्रणतिपुरस्सरम्/KV विनिवेदयामि/KP यत्/AVK अद्य/A कुमारविजयम्/NS नाम/NV नाटकम्/NP प्रस्तूयते/KP ।/PUNC नाटकम्/NP इदम्/SNV विविधकाव्यनाटकरचनाचतुरेण/NV महाकविना/NV डा./U रामाशीषपाण्डेयेन/NS राष्ट्रभावसमन्वितस्य/NV वीरवरस्य/NV स्वतन्त्रतानायकस्य/NV वीरकुमारसिंहस्य/NS वृत्तम्/NP आधारीकृत्य/KKS रचितम्/KN वीरकुमरसिंहविजयनामा/NV अपरम्/SN वर्तते/KP ।/PUNC तथा/AVK च/AVK -/PUNC
रामाशीषमहोदयेन/NS रचितम्/KN यत्/SSN नाटकम्/NP नूतनम्/NV
तत्/SSN नूनम्/A बलिदानदानवलितम्/NV राष्ट्रस्य/NP भक्त्या/NP अञ्चितम्/KN ।/PUNC 
उज्जैने/NS वसतः/KNV च/AVK भोजनृपतेः/NS वंशोद्भवोद्भावितम्/KN
कार्यम्/NP यत्र/A प्रदर्शितम्/KN च/AVK कुमरेण/NP आकल्पितम्/KN शोभनम्/NV ॥/PUNC 3/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC नटीम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रिये/NP ,/PUNC प्रेक्षकाणाम्/NP मनोरञ्जनाय/NP तेषाम्/SN मनसि/NP भावोद्भावनाय/NP सरसम्/NV एकम्/SMKY सामयिकम्/NV गीतम्/NP तावत्/A उपस्थापयतु/KP ?/PUNC/PUNC
नटी/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP आर्यः/NP ,/PUNC (/PUNC इति/AUD मधुरेण/NV स्वरेण/NP गायति/KP नृत्यम्/NP च/AVK प्रस्तौति/KP )/PUNC
समागतः/KN सखि/NP सरसवसन्तः/NS
पश्यतु/KP विपिने/NP विकसितकुसुमम्/NP 
किसलयम्/NP अरुणम्/NV अनन्तम्/NV  ।/PUNC
किरति/NP परागयुतम्/NV मधुगन्धम्/NP
मदयति/KP मदनकुरङ्गम्/NP ।/PUNC
आयाताः/KN भ्रमराः/NP मधुलुब्धाः/NV
गुञ्जारम्/NP कुर्वन्तः/KNV ।/PUNC
पञ्चमरागैः/NP मत्तः/KN कोकिलाः/NP
गीतम्/NP तदनु/KV पठन्तः/KP ॥/PUNC 4/PUNC ॥/PUNC 
समागतः/KN सखि/NP ,/PUNC सरसवसन्तः/NS
सख्यः/NP याताः/KN विपिननिकुञ्जे/NP
द्रष्टुम्/KKS प्रकृतिम्/NP अनन्ताम्/NV  ।/PUNC
पुष्पाणाम्/NP हि/A मनोरमगुच्छैः/NP
रचिताम्/KN अधिकसुरम्याम्/NV ॥/PUNC 
परम्/AVK तदा/A निजदेशशासकाः/NP
रक्षायाम्/NP निवसन्तः/KNV ।/PUNC
रुन्धन्ति/KP हि/A मार्गे/NP ताः/SN सर्वाः/SNV
शासनम्/NP अनुकुर्वन्तः/KNV ॥/PUNC 5/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC नेपथ्ये/NP धावन्तीनाम्/KNV स्त्रीणाम्/NP तथा/AVK अनुकुर्वताम्/KNV आङ्गलसैनिकानाम्/NP पादध्वनिः/NP धप्/ABS धप्/ABS इति/AUD श्रूयते/KP )/PUNC
नटी/NP -/PUNC (/PUNC पादध्वनिम्/NP श्रोतुम्/KKS अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS ,/PUNC भयार्ता/NV गीतम्/NP मध्ये/NP समाप्य/KKS सूत्रधारस्य/NP हस्तम्/NP धृत्वा/KKS )/PUNC चलतु/KP आर्य/NP ,/PUNC प्रतीयते/KP अत्र/A अन्तरायः/NP समागतः/KN ?/PUNC/PUNC
सूत्रधारः/NP -/PUNC (/PUNC पादध्वनिम्/NP श्रोतुम्/KKS अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC नूनम्/A भयप्रकम्पितानाम्/NP पादध्वनिः/NP श्रूयते/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC चलतु/KP शीघ्रम्/KV चलतु/KP (/PUNC इति/AUD उभौ/SN निष्क्रान्तौ/KN )/PUNC

प्रस्तावना/NP
(/PUNC ततः/A प्रविशन्ति/KP भयार्ताः/NV धावन्त्यः/KNV स्त्रियः/NP ताः/SN अनुकुर्वन्तः/KNV त्रयः/SMKY आङ्गलसैनिकाः/NP )/PUNC
स्त्रियः/NP -/PUNC (/PUNC भयप्रदर्शनस्य/NP अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP अद्य/A रक्षकाः/NP एव/INTF भक्षकाः/NP सञ्जाताः/KN ।/PUNC सैनिकाः/NP भारतीयाङ्गणे/NP अस्मान्/SN अनुधावन्ति/KP ।/PUNC नहि/AN भारतीयरक्षकाः/NP हि/A एते/SN सैनिकाः/NP प्रतीयन्ते/KP ।/PUNC भारतीयसैनिकाः/NP तु/A भारतीयसंस्कृतीनाम्/NP नारीणाम्/NP च/APY रक्षाम्/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC नूनम्/A आङ्गलसैनिकाः/NP भारतभूमौ/NS समागताः/KN इति/AUD प्रतीयते/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC आर्याः/NP ,/PUNC परित्रायध्वम्/KP ,/PUNC परित्रायध्वम्/KP ।/PUNC आङ्ग्लसैनिकाः/NP कुदृष्ट्या/NP अस्मान्/SN अनुकुर्वन्ति/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS द्रुतम्/KV धावन्ति/KP सैनिकाः/NP च/AVK ताः/SN अनुकुर्वन्ति/KP  ।/PUNC मञ्चे/NP धप्/ABS धप्/ABS पादध्वनिः/NP भवति/KP ।/PUNC )/PUNC
नेपथ्ये/NP -/PUNC
चन्द्रमा/NS रात्रिमध्ये/NP सुधाम्/NP वर्षयन्/KNV
पीतपीतः/NV प्रभाते/NP गतः/KN सागरे/NP ।/PUNC
पूर्वभागे/NP पुनः/A भास्करः/NS रोचते/KP
द्वन्द्वभावे/NP तथैव/ASD स्थिताः/KN मानवाः/NP ॥/PUNC 6/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC ततः/A प्रविशन्ति/KP हस्ते/NP लगुडम्/NP धृत्वा/KKS जगदीशपुरस्य/NS त्रयः/SMKY सहचराः/NP )/PUNC
विमलः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP अत्र/A भयार्ताः/NV स्त्रियः/NP धावन्ति/KP ।/PUNC
(/PUNC बलकरम्/NS सम्बोध्य/KKS ,/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC बलकरः/NS ,/PUNC पश्यतु/KP ,/PUNC किम्/SNV इदम्/SN भवति/KP ?/PUNC/PUNC
बलकरः/NS -/PUNC (/PUNC मञ्चे/NP भयार्ताः/NV धावन्तीः/KNV स्त्रीः/NP दृष्ट्वा/KKS )/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC अत्र/A तु/A भयार्ताः/NV स्त्रियः/NP शरणागतम्/NP इच्छन्ति/KP ।/PUNC
विमलः/NP -/PUNC शरणागतम्/NP तु/A दातव्यम्/KN भवति/KP ।/PUNC किमर्थम्/AP शरणागतम्/NP ?/PUNC/PUNC
बलकरः/NS -/PUNC ताः/SN भयार्ताः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC 
विमलः/NS -/PUNC ताः/SN केभ्यः/SN बिभ्यति/KP ?/PUNC/PUNC
बलकरः/NS -/PUNC (/PUNC आङ्ग्लसैनिकान्/NP द्रष्टुम्/KKS अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS )/PUNC आङ्ग्लसैनिकाः/NP ताः/SN अनुकुर्वन्ति/KP इति/AUD प्रतीयते/KP ।/PUNC
विमलः/NS -/PUNC कथम्/AP आङ्ग्लसैनिकाः/NP एतादृशम्/ASD आचरन्ति/KP ?/PUNC  चलन्तु/KP सर्वे/SN तत्र/A एव/INTF कथम्/AP ते/SN ताः/SN अनुकर्वन्ति/KP इति/AUD द्रष्टुम्/KKS ।/PUNC
(/PUNC इति/AUD कथनान्तरम्/NP सर्वे/SN आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP निकटे/NP द्रुतगत्या/KV गच्छन्ति/KV )/PUNC
विमलः/NS -/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP ,/PUNC उच्चस्वरैः/KV )/PUNC भो/ABS ,/PUNC किम्/SNV इदम्/SN क्रियते/KP ?/PUNC/PUNC
नायडः/NS -/PUNC (/PUNC निकटे/NP समागतान्/KNV तान्/SN दृष्ट्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP ।/PUNC के/SNV एते/SN समागताः/KN ?/PUNC  कथम्/AP एते/SN समागताः/KN ?/PUNC  पृच्छामि/KP तावत्/A (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC के/SNV यूयम्/SN ?/PUNC  कथम्/AP अत्र/A समागताः/KN ?/PUNC/PUNC
विमलः/NS -/PUNC वयम्/SN युवराजकुमारसिंहस्य/NS सहचराः/NP विमलः/NS बलकरः/NS धनकरः/NS च/APY ।/PUNC भवताम्/SN कृत्यम्/NP द्रष्टुम्/KKS अत्र/A समागताः/KN ।/PUNC भवन्तः/SN के/SN ?/PUNC  भवताम्/NP च/AVK किम्/SN नाम/NP ?/PUNC  किम्/SN कुर्वन्ति/KP अत्रभवन्तः/U ?/PUNC/PUNC
नायडः/NS -/PUNC कः/SN अस्ति/KP युवराजकुमारसिंहः/NS ?/PUNC  किम्/SN इदम्/SN न/AN ज्ञायते/KP यत्/AVK अत्र/A आङ्गलशासनम्/NP विद्यते/KP ।/PUNC आङ्ग्लशासने/NP आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP न/AN कोऽपि/A प्रतिरोधम्/NP करोति/KP ।/PUNC वयम्/SN आङ्गलसैनिकाः/NP यथेच्छया/KV सर्वत्र/A विचरामः/KP ।/PUNC यतः/AVK हि/A -/PUNC 
अस्माकम्/SN ननु/A शासनम्/NP सुविदितम्/KN सम्पूर्णभूमण्डले/NP 
रम्यम्/NV भारतवर्षम्/NS अस्ति/KP नितराम्/NV मे/SN शासने/NP पूर्णतः/KV ।/PUNC
स्वतन्त्र्यम्/NP नहि/AN विद्यते/KP अत्र/A जनताकार्ये/NP तथा/APY चिन्तने/NP
नद्धाः/KN ताः/SN परतन्त्रपाशनिकरे/NP गावः/NP यथा/ASD गोगृहे/NP ॥/PUNC 7/PUNC ॥/PUNC 
विमलः/NS -/PUNC किम्/SN न/AN ज्ञायते/KP वीरकुमारसिंहस्य/NS नाम/NP ?/PUNC  श्रूयताम्/KP -/PUNC भोजराजावतंशस्य/NV जगदीशपुराधीश्वरस्य/NV महाराजसाहबजादासिंहपुत्रस्य/NV नाम/NP श्रुत्वा/KKS तु/A मृगराजः/NP अपि/AVK पलायते/KP भवादृशाम्/SN शृगालभूतानाम्/NV मानवानाम्/NP पुनः/A का/SNV कथा/NP ।/PUNC पश्यतु/KP -/PUNC
अश्वारोह्रे/NP गजारोह्रे/NP निष्णातम्/NV शस्त्रधारकम्/NV ।/PUNC
कुमरम्/NP कः/SN न/AP जानाति/KP शत्रुमानविमर्दकम्/NP ॥/PUNC 8/PUNC ॥/PUNC 
बलकरः/NS -/PUNC तत्रभवताम्/U बलम्/NP यदि/AVK ज्ञातुम्/KKS इच्छसि/KP चेत्/AVK तदा/A श्रूयताम्/KP -/PUNC
खड्गम्/NP कोशविनिर्गतम्/NV यदि/AVK भवेत्/KP दीर्घम्/NV गरिष्ठायितम्/NP
प्रावड्मेघसमन्विते/NP अथ/A गगने/NP विद्युत्/NP तदा/A द्योतते/KP ।/PUNC
हस्ते/NP वीक्ष्य/KKS भयेन/NP यस्य/SSN सकलाः/NV त्यक्त्वा/KKS निजम्/NV शस्त्रकम्/NP
कम्पन्ते/KP हि/A पलायने/NP प्रतिरताः/NV जानन्ति/KP तम्/SN शत्रवः/NP ॥/PUNC 9/PUNC ॥/PUNC 
धनकरः/NS -/PUNC वीरकुमारसिंहम्/NS यदि/AVK न/AN जानन्ति/KP भवन्तः/SN तर्हि/AVK शृणु/KP -/PUNC
वीराणाम्/NP अग्रगण्यस्य/NV कृपा/NP सर्वत्र/A राजते/KP
कृपाशून्ये/NP कृपाणे/NP अस्य/SN का/SNV कृपा/KP शत्रुकर्त्तने/NP ॥/PUNC 10/PUNC ॥/PUNC 
नायडः/NP -/PUNC (/PUNC क्रोधम्/NP प्रदर्श्य/KKS )/PUNC भवतु/KP कः/SN अपि/APY युवराजकुमरसिंहः/NS परम्/AVK सः/SN अपि/AVK मम/SN शासने/NP एव/INTF तिष्ठति/KP ।/PUNC 
अत्र/A मम/SN शासनम्/NP प्रचलति/KP न/AN अन्यस्य/SN शासनम्/NP ।/PUNC
विमलः/NS -/PUNC किम्/SN भवन्तः/SNV सैनिकाः/NP भवान्/SN च/APY शोभनम्/NV इदम्/SNV कार्यम्/NP कुर्वन्ति/KP ?/PUNC  भारतीयनारीम्/NP अनुधावनम्/KNV एव/INTF भवताम्/SN शासनम्/NP ?/PUNC/PUNC
नायडः/NP -/PUNC कः/SN भवसि/KP त्वम्/SN मम/SN कार्याकार्यस्य/NP विचारकः/NP ?/PUNC  कथय/KP युवराजम्/NP ,/PUNC सः/SN एव/INTF अत्र/A मया/SN नायडेन/NP सह/AUP वार्ताम्/NP करिष्यति/KP ।/PUNC द्रक्ष्यामः/KP तस्य/SN वीरताम्/NP ।/PUNC
बलकरः/NS -/PUNC यदा/A अस्माकम्/SN युवराजः/NP वृत्तम्/NP इदम्/SNV ज्ञास्यति/KP तदा/A 

भवताम्/SN अत्रविश्रामः/NP अपि/A निरापदः/NP न/AN भविष्यति/KP ।/PUNC यतः/AVK हि/A
 -/PUNC
वीराः/NP अपि/AVK पलायन्ते/KP यस्य/SN नाम्ना/NP रणाङ्गणात्/NP
तम्/SN दृष्ट्वा/KKS हृदये/NP नूनम्/A ते/SN भविष्यति/KP कम्पनम्/NP ॥/PUNC 11/PUNC ॥/PUNC 
नायडः/NP -/PUNC गच्छत/KP शीघ्रम्/KV अस्मात्/SNV स्थानात्/NP ।/PUNC वयम्/SN अत्र/A स्वच्छन्दम्/KV विचरामः/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS तथैव/ASD ते/SN ताः/SN अनुधावन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
विमलः/NS -/PUNC (/PUNC जनान्तिकम्/NP )/PUNC बलकरधनकरौ/NS सम्बोध्य/KKS गृह्णीमः/KP वयम्/SN एनान्/SNV सैनिकान्/NP नयामः/KP च/AVK युवराजस्य/NP समीपम्/NP सः/SN एव/INTF यथोचितम्/NV करिष्यति/KP ।/PUNC
बलकरधनकरौ/NS -/PUNC (/PUNC समवेत/NV स्वरेण/NP )/PUNC यथा/ASD कथयति/KP भवान्/SN ।/PUNC (/PUNC इति/AUD विमलादयः/NP भारतमाता/NS जयतु/KP इति/AUD कथयन्तः/KNV सर्वे/SN एकैकम्/SN निगृह्य/KKS निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
स्त्रियः/NP -/PUNC (/PUNC भयात्/NP प्रकम्पिताः/KN सर्वाः/SN मञ्चस्य/NP एकस्मिन्/SMKY पार्श्वे/NP स्थिताः/KN भवन्ति/KP ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP दुराचारपूर्णः/NV समयः/NP समागतः/KN ?/PUNC  नहि/AN नार्यः/NP अस्मिन्/SNV राज्ये/NP स्वेच्छया/KV भ्रमितुम्/KKS शक्नुवन्ति/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC चलन्तु/KP सर्वे/SN अस्मात्/SNV स्थानात्/NP ।/PUNC स्त्रीणाम्/NP भ्रमणम्/NP अत्र/A निरापदम्/NV न/AN अस्ति/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सर्वाः/SN निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP युवराजकुमारसिंहः/NS प्रतिहारः/NP च/APY )/PUNC 
प्रतिहारः/NP -/PUNC एतु/KP ,/PUNC एतु/KP युवराजः/NP ।/PUNC इदम्/SNV सिंहासनम्/NP अलङ्कुर्वन्ति/KP अत्रभवन्तः/U (/PUNC इति/AUD हस्ताभ्याम्/NP सिंहासनम्/NP सङ्केतयति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC आसने/NP समुपविश्य/KKS )/PUNC मम/SN मित्रम्/NP विदूषकम्/NP यथाशीघ्रम्/KV आह्वय/KKS ?/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS मञ्चे/NP इतः/A ततः/A भ्रमति/KP ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कुत्र/AP गतः/KN भवेत्/KP महाविद्वान्/NV विदूषकः/NP ?/PUNC  (/PUNC इतः/A ततः/A पश्यन्/KN )/PUNC
अत्र/A अपि/AVK न/AN अस्ति/KP तत्र/A अपि/AVK न/AN अस्ति/KP
दूरे/NP अपि/AVK पश्यामि/KP तत्र/A अपि/AVK न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
कुञ्जे/NP अपि/AVK न/AN अस्ति/KP गेह्रे/NP अपि/AVK न/AN अस्ति/KP
यत्र/AVK एव/INTF पश्यामि/KP तत्र/AVK अपि/AVK न/AN अस्ति/KP ॥/PUNC 12/PUNC ॥/PUNC 
	(/PUNC मञ्चे/NP यत्र/A तत्र/A गत्वा/KKS दूरे/NP निकटे/NP च/APY द्रष्टुम्/KKS अभिनयति/KP ,/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS सहसा/KV ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC ज्ञातम्/KN सन्ध्योपासनकालः/NP ,/PUNC अवश्यम्/KV एव/INTF निकटस्थे/NV मन्दिरे/NP सन्ध्योपासनकर्मणि/NP संलग्नः/KN भविष्यति/KP विदूषकः/NP ।/PUNC यावत्/A गच्छामि/KP तत्र/A एव/INTF (/PUNC इति/AUD निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN मित्रम्/NP विदूषकः/NP चिरायते/KP  ।/PUNC प्रतीयते/KP वसन्तकाले/NP वसन्तस्य/NS अस्य/SNV वने/NP एव/INTF मनः/NP लगति/KP ,/PUNC किमुत/AVK सन्ध्याकालः/NP अयम्/SNV सन्ध्योपासनकर्मणि/NP संलग्नः/KN भविष्यति/KP  ।/PUNC द्विजादीनाम्/NP नित्यः/NV अयम्/SNV विधिः/NP ।/PUNC किमुत/AVK आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP व्यवहारेण/NP सङ्कटापन्नः/NP भविष्यति/KP यतोहि/AVK सम्प्रति/KV आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP आचरणम्/NP भारतीयान्/NP प्रति/AUP अनुकुलम्/NV न/AN अस्ति/KP  ।/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP विदूषकेण/NP सह/AUP प्रतिहारः/NP )/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP भवताम्/SN मित्रम्/NP विदूषकः/NP सम्प्रति/KV आगतः/KN ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ,/PUNC शतम्/SMK जीवतु/KP युवराजः/NP ।/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP वसन्तक/NS ,/PUNC इदम्/SNV आसनम्/NP आस्यताम्/KP (/PUNC इति/AUD समीपस्थम्/NV आसनम्/NP निर्दिशति/KP )/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD वक्रदण्डम्/NP अवलम्ब्य/KKS निर्दिष्टे/NV मञ्चस्थ/NV आसने/NP उपविशति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP प्रति/AUP )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम/NP अशून्यम्/NV कुरु/KP ?/PUNC/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV निष्क्रान्तः/KN  )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP विदूषक/NP ,/PUNC कथम्/AP अत्र/A आगमने/NP विलम्बः/NP जातः/KN ?/PUNC/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC व्यवधानम्/NP एकम्/SMKY समागतम्/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC कीदृशम्/SN व्यवधानम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC वनस्थिते/NV मन्दिरे/NP सन्ध्योपासनरतेन/NV मया/SN विपरीतम्/NV एकम्/SMKY दृश्यम्/NP अवलोकितम्/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC कीदृशम्/SN आसीत्/KP विपरीतम्/NV दृश्यम्/NP ?/PUNC किम्/SN तत्र/A भोजनम्/NP नीत्वा/KKS न/AN कोऽपि/SN गतः/KN अथवा/AVK भोजनप्राप्तये/NP अन्यत्/SNV किम्/SN अपि/A व्यवधानम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC त्वम्/SN तु/A सर्वदा/KV एव/INTF भोजनस्य/NP कृते/A माम्/SN उपहससि/KP किम्/SN करोमि/KP मम/SN उदरानुरूपम्/NV भोजनम्/NP तु/A अपेक्षितम्/KN अस्ति/KP (/PUNC इति/AUD स्वोदरम्/NP दर्शयति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC विहस्य/KKS )/PUNC कथम्/AP उदारानुरूपम्/NV भोजनम्/NP करोषि/KP ,/PUNC भोजनानुरूपम्/NV एव/INTF उदरम्/NP कुरु/KP ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC नहि/AN मित्र/NP ,/PUNC अनुकूलभोजनेन/NP एव/INTF मम/SN उदरम्/NP विशालम्/NV जातम्/KN ,/PUNC परम्/AVK अधुना/KV जनाधिक्यात्/NP अन्नसङ्कटे/NP दिवसे/NP एकवारम्/KV एव/INTF भोजनम्/NP करोमि/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC न/AN अहम्/SN त्वयि/SN उपहसामि/KP अपितु/AVK विलम्बस्य/NP कारणम्/NP ज्ञातुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC कथय/KP विलम्बस्य/NP कारणम्/NP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC तत्र/A सन्ध्योपासनवेलायाम्/NP मम/SN अक्षिपुरतः/NP त्रयः/SMKY सैनिकाः/NP द्रुतम्/KV समागताः/KN ।/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC के/SNV सैनिकाः/NP ते/SN आसन्/KP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC शृणु/KP
गौराङ्गाः/NV मधुपानरक्तनयनाः/NV उष्णिसिकाभिः/NV युताः/KN
वाहौ/NP पित्तलपट्टिकापरिवृताः/NV धृत्वा/KKS भुसुण्डी/NP करे/NP ।/PUNC
मत्ताः/KN शासनगौरवेण/NP नितराम्/NV गृद्धाः/NV तु/A मांसाशिनः/NV 
लुब्धाः/NV यान्ति/KP समन्ततः/KV शितमुखाः/NV आङ्ग्लाः/NV च/APY ते/SNV सैनिकाः/NP ॥/PUNC 13/PUNC ॥/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC किम्/SN भवान्/SN सैनिकान्/NP दृष्ट्वा/KKS भयाक्रान्तः/KN बभूव/KP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC नहि/AN मित्र/NP ,/PUNC अहम्/SN भवादृशाम्/NV वीराणाम्/NP मित्रम्/NP अस्मि/KP ।/PUNC इदम्/SNV वक्रदण्डम्/NP अपि/AVK मम/SN पार्श्वे/NP सदा/KV तिष्ठति/KP ।/PUNC नहि/AN इदम्/SNV वक्रदण्डम्/NP अपितु/AVK ब्रह्मास्त्रम्/NS एव/INTF !/PUNC भयाक्रान्तः/NV कथम्/AP भविष्यामि/KP ?/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC तर्हि/AVK विपरीतम्/NV दृश्यम्/NP किम्/SN जातम्/KN ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC सन्ध्योपासनलग्नेन/NV मया/SN ब्रह्मसाक्षात्कारस्थले/NP तत्भिन्नम्/NV एव/INTF दृश्यम्/NP दृष्टम्/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC स्वैरम्/NP तत्/SN अभिधीयताम्/KP दृश्यम्/NP ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC यदा/AVK मम/SN इन्द्रियाणि/NP स्वविषयपराङ्मुखानि/NP आसन्/KP नासिकारन्ध्रेण/NP वायोः/NP गमनागमनस्य/NP क्रिया/NP प्रायः/KV निरूद्धा/KN तथा/AVK मनः/NP ब्राह्माणम्/NS प्रति/AUP गन्तुकामम्/NV तत्परम्/NV आसीत्/KP तदानीम्/AVK एव/INTF तिस्रः/SMKY स्त्रियः/NP मम/SN अक्षिपुरतः/NS चित्रपटे/NP धावमानाः/KNV चित्राणि/NP इव/ASD निष्क्रान्ताः/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SN विहस्य/KKS )/PUNC तर्हि/AVK ब्रह्मणः/NS दर्शनम्/NP परित्यज्य/KKS सुन्दरीणाम्/NP एव/INTF दर्शनम्/NP भवता/SN कृतम्/KN ।/PUNC किम्/SN भवताम्/SN मनः/NP वसन्तेन/NS प्रभावितम्/KN अस्ति/KP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मम/SN मनः/NP ब्रह्माणम्/NS परित्यज्य/KKS चित्रदर्शने/NP एव/INTF प्रतिनिवृत्तम्/KN इति/AUD सत्यम्/NV परम्/AVK भवान्/SN मा/AN परिहसतु/KP ।/PUNC वसन्तकनाम्ना/NS विश्रुतः/KN अपि/AVK अहम्/SN नैष्ठिकब्रह्मचारी/NP यदा/A कदा/A अनिच्छन्/KNV अपि/AVK ताः/SN पश्यामि/KP ।/PUNC अत्र/A तु/A न/AN श्रुतम्/KN भवता/SN मम/SN पूर्णवाक्यम्/NP येन/SSN अहम्/SN भवद्भिः/SN उपहसितः/KN अस्मि/KP संवृत्तः/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC तर्हि/AVK भवान्/SN स्वकीयम्/NV वाक्यम्/NP पूरयतु/KP ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC यदा/AVK तिस्रः/SMKY स्त्रियः/NP धावन्त्यः/KNV मम/SN अक्षिपुरतः/NS निर्गताः/KN तदा/AVK तत्र/A त्रयः/SMKY सैनिकाः/NP च/AVK अपि/AVK ताः/SN अनुकुर्वन्तः/KNV द्रुतम्/KV निर्गताः/KN ।/PUNC प्रतीयते/KP आङ्ग्लसैनिकाः/NP भारतीयस्त्रीणाम्/NP उपरि/NP कुदृष्टिम्/NP एव/INTF उपक्षिपन्तः/KNV आसन्/KP ।/PUNC दृश्यम्/NP इदम्/SNV दृष्ट्वा/KKS मे/SN मनः/NP समाधौ/NP कथम्/AP संलग्नम्/KN भविष्यति/KP ?/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC वीरभावम्/NP प्रदर्श्य/KKS )/PUNC कथम्/AP मयि/SN स्थिते/KN आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP एतादृशः/SN अत्याचारः/NP ।/PUNC मित्र/NP ,/PUNC शृणु/KP -/PUNC
प्राणान्/NP दत्त्वा/KKS अभिरक्षन्ति/KP राष्ट्रम्/NP राष्ट्रस्य/NP संस्कृतिम्/NP ।/PUNC
क्षत्रियाः/NP क्षात्रधर्मत्वात्/NP विख्याताः/KN भुवने/NP सदा/KV ॥/PUNC 14/PUNC ॥/PUNC 
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN न/AN ज्ञायते/KP -/PUNC आङ्ग्लाः/NP तु/A भारतस्य/NS धनम्/NP स्वदेशाय/NP प्रेषयन्ति/KP एव/INTF ते/SN अत्रस्थाम्/NV संस्कृतिम्/NP अपि/AVK सततम्/KV अपकुर्वन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सत्यम्/KV कथयसि/KP मित्र/NP,/PUNC
दृष्ट्वा/KKS स्वर्णखगम्/NP निसर्गसुखदम्/NV नानाधनैः/NP अन्वितम्/KN
संस्कृत्या/NP बहुमानितम्/NV जगति/NP वै/A ख्यातम्/KN भृशम्/NV भारतम्/NS ।/PUNC
आङ्ग्लाः/NP भौतिकवादिनः/NV छलभराः/NV देशस्थिताः/NV शासकाः/NP 
हृत्वा/KKS च/AVK अस्य/SN धनम्/NP नयन्ति/KP सततम्/KV नाशे/NP रताः/KN संस्कृतेः/NP ॥/PUNC 15/PUNC ॥/PUNC 
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP स्वगृह्रे/NP एव/INTF परैः/SNV पुरुषैः/NP स्त्रीणाम्/NP उपरि/NP कुदृष्ट्या/KV दृष्टिपातः/NP कथम्/AP मर्षणीयः/KN भविष्यति/KP ?/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP सत्यम्/KV कथयसि/KP ,/PUNC स्त्रीणाम्/NP सम्मानः/NP भारतवर्षस्य/NS सम्मानः/NP विद्यते/KP यस्मिन्/SSN भारते/NS स्त्रीणाम्/NP सदा/KV पूजा/NP भवति/KP स्म/A तत्र/A एव/INTF तासाम्/SN अपमानः/NP भवेत्/KP तर्हि/AVK कथम्/AP इदम्/SNV कृत्यम्/NP सह्यम्/KN भविष्यति/KP ।/PUNC कुतः/AP 
अहल्यादीनि/NP नामानि/NP नाशयन्ति/KP हि/A पातकम्/NP ।/PUNC
यत्र/AVK स्त्रीणाम्/NP कथम्/AP तासाम्/SN दृष्टम्/KN तत्र/AVK प्रताडनम्/NP ॥/PUNC 16/PUNC ॥/PUNC 
	स्त्रीणाम्/NP अपमानम्/NP न/AN अहम्/SN मर्षयिष्यामि/KP ।/PUNC कथय/KP ,/PUNC कुत्र/AP अपमानः/NP भवति/KP (/PUNC इति/AUD वीरभावम्/NP प्रदर्शयति/KP )/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC दूरतः/NP अवलोकितेन/NV मया/SN तत्/SNV दृश्यम्/NP अनुभूतम्/KN ।/PUNC सम्प्रति/KV अपि/AVK मम/SN अक्षिपटले/NP तत्/SNV एव/INTF दृश्यम्/NP चलचित्रम्/NP इव/ASD पुनः/KV पुनः/DV आयाति/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC मित्र/NP आंग्लाः/NP स्त्रीणाम्/NP उपरि/NP सम्प्रति/KV अत्याचारम्/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC धैर्येण/NP कार्यम्/NP साधनीयम्/KN ।/PUNC आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP व्यवहारः/NP दुराचारपूर्णः/NV नित्यम्/KV वर्धते/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC त्वम्/SN विचक्षणः/NV असि/KP ।/PUNC भारतवर्षस्य/NS प्रबलशत्रवः/NP सम्प्रति/KV आङ्ग्लशासकाः/NP एव/INTF विद्यन्ते/KP ।/PUNC प्रतीकारः/NP तु/A भारतीयानाम्/NP धर्मः/NP भवति/KP  ।/PUNC त्वम्/SN एव/INTF प्रतीकारस्य/NP मार्गम्/NP प्रकाशय/KP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC (/PUNC वक्रदण्डम्/NP दर्शयित्वा/KKS )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मम/SN मन्दबुद्धौ/NP समायाति/KP ।/PUNC शठे/NP शाठ्यम्/NP समाचरेत्/KP इति/AUD न्यायः/NP समाचरणीयः/KN कुतः/AP -/PUNC 
दुष्टाः/NP न/AN एव/INTF परित्यजन्ति/KP नितराम्/NV दण्डम्/NP विना/AUP दुष्टताम्/NP 
सर्पाणाम्/NP विषमोचनाय/NP दशनास्त्रोट्याः/NP च/AVK तेषाम्/SN ध्रुवम्/NV ।/PUNC
हिंसायाम्/NP निरताः/NV तथा/ASD एव/INTF मनुजाः/NP संताडनीयाः/KN सदा/KV
शाठ्यम्/NP सञ्चरणीयम्/KN एव/INTF नियमः/NP धूर्ते/NP तथा/APY हिंस्रके/NP ॥/PUNC 17/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP ससम्भ्रमः/NV प्रतिहारः/NP )/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC करौ/NP सम्पुटीकृत्य/KKS )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ।/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC कथय/KP का/SN वार्ता/NP विद्यते/KP ?/PUNC कथम्/AP ससम्भ्रमः/NV असि/KP ?/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC भवतः/SN त्रयः/SMKY सहचराः/NP विमलादयः/NP भवन्तम्/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF द्रष्टुकामाः/NV द्वारि/NP विराजन्ते/KP ।/PUNC सहसा/KV संदेशकथनाय/NP मध्ये/NP एव/INTF उपस्थितः/KN अस्मि/KP इति/AUD ससम्भ्रमः/NV अस्मि/KP ।/PUNC विमलादीनाम्/NP प्रवेशे/NP देवः/U प्रमाणम्/NP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC विमलादीनाम्/NP नामानि/NP संस्मृत्य/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC विमलबलकरधनकराः/NV मम/SN एव/INTF सहचराः/NP आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP व्यवहारम्/NP अवगन्तुम्/KKS मया/SN एव/INTF प्रेषिताः/KN ।/PUNC प्रतीयते/KP ते/SN एव/INTF अत्र/A समागताः/KN (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC विमलादिभिः/NP सह/AUP अन्ये/SN अपि/AVK जनाः/NP विद्यन्ते/KP किम्/SN ?/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC आम्/ABS युवराज/NP ,/PUNC तैः/SN सह/AUP त्रयः/SMKY आङ्ग्लसैनिकाः/NP अपि/AVK वन्दीकृताः/KN समानीताः/KN इति/AUD प्रतीयते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC तर्हि/AVK शीघ्रम्/KV एव/INTF तान्/SN प्रवेशय/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC विदूषकम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC विमलादयः/NP तान्/SN निगृह्य/KKS समागताः/KN ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मम/SN अक्षिपटले/NP तु/A ते/SN एव/INTF स्त्रीः/NP अनुकुर्वन्तः/KNV त्रयः/SMKY आङ्ग्लसैनिकाः/NP पुनः/KV पुनः/DV समागच्छन्ति/KP ।/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशन्ति/KP विमलादिभिः/NP गृहीताः/KN त्रयः/SMKY आङ्ग्लसैनिकाः/NP प्रतिहारः/NP च/APY )/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ,/PUNC इमे/SN भवताम्/SN सहचराः/NP विमलादयः/NP समागताः/KN ।/PUNC अत्र/A उपस्थिताः/KN च/AVK विद्यन्ते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरु/KP ।/PUNC
विमलः/NS -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC किमर्थम्/AP एते/SN आङ्ग्लसैनिकाः/NP निबद्धाः/KN अत्र/A समानीताः/KN ?/PUNC
विमलः/NS -/PUNC विजयताम्/KP युवराजः/NP ।/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC स्वागतम्/ABS ,/PUNC परम्/AVK कथय/KP ,/PUNC कथम्/AP एते/SNV आङ्ग्लसैनिकाः/NP निबद्धाः/KN अत्र/A समानीताः/KN च/AVK ?/PUNC  
विमलः/NS -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC इमे/SN आङ्ग्लसैनिकाः/NP सायम्/NP वनप्रान्ते/NP मन्दिरस्य/NP अन्तिके/NP भ्रमन्तीनाम्/KNV युवतीनाम्/NP उपरि/NP कुदृष्टिम्/NP उत्क्षिपन्तः/KNV अस्माभिः/SN दृष्टाः/KN ।/PUNC ताः/SNV स्त्रियः/NP तु/A भयात्/NP प्रवेपमानाः/KNV इतः/A ततः/A आश्रयम्/NP इच्छन्त्यः/KNV पलायनपराः/NV आसन्/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC ततः/A ततः/A ?/PUNC
विमलः/NS -/PUNC ततः/A तदानीम्/KV एव/INTF वयम्/SN तत्र/A समागताः/KN ।/PUNC यदा/AVK एतादृशम्/SNV कर्म/NP कर्त्तुम्/KKS एते/SN अस्माभिः/SN निवारिताः/KN तदा/AVK ते/SN अस्मान्/SN दृष्ट्वा/KKS कथितवन्तः/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC एते/SN किम्/SN कथितवन्तः/KN ?/PUNC
विमलः/NS -/PUNC शृणोतु/KP युवराज/NP ,/PUNC एतैः/SN कथितम्/KN यत्/AVK अत्र/A आङ्ग्लानाम्/NP शासनम्/NP चलति/KP ।/PUNC के/SNV यूयम्/SN हस्तक्षेपार्थम्/NP आगताः/KN ?/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC ततः/A ततः/A ?/PUNC
विमलः/NS -/PUNC यदा/AVK अस्माभिः/SN कथितम्/KN यत्/AVK वयम्/SN युवराजकुमरसिंहस्य/NS सहचराः/NP स्मः/KP यस्य/SSN शासने/NP कुत्र/AP अपि/AVK अन्यायः/NP न/AN भवति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC ततः/A एतैः/SN किम्/SN कथितम्/KN ?/PUNC
विमलः/NS -/PUNC ततः/A एतैः/SN कथितम्/KN यत्/AVK कुमारः/NP अपि/AVK मम/SN शासने/NP एव/INTF तिष्ठति/KP ।/PUNC तव/SN कुमारः/NP यः/SSN कः/SN अपि/A भवतु/KP सः/SN अपि/AVK मम/SN राज्ये/NP एव/INTF निवसति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC ततः/A ततः/AVK विमलः/NS -/PUNC ततः/AVK एतैः/SN यदा/AVK कथितम्/KN यत्/AVK अत्र/A वयम्/SN स्वच्छन्म्/NV भ्रमामः/KP ,/PUNC गच्छन्तु/KP भवन्तः/SN तदा/AVK अस्माभिः/SN एते/SN गृहीताः/KN निगडयिताः/KN भवताम्/SN अग्रे/NP सम्प्रति/KV तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC अतः/A परम्/A भवन्तः/SN एव/INTF यथोचितम्/NV करिष्यन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC निगडायितान्/KN पशून्//NP इव/ASD तान्/SN पाशबद्धान्/KN दृष्ट्वा/KKS )/PUNC विसृज्यताम्/KP एषाम्/SN बन्धनरज्जुः/NP ?/PUNC
विमलः/NS -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS रज्जुबन्धमोचनस्य/NP अभिनयम्/NP करोति/KP तथा/AVK ते/SN वृत्ताकारे/NP स्थिताः/KN भवन्ति/KP ।/PUNC आङ्ग्लसैनिकाः/NP तेषाम्/SN मध्ये/NP तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC वसन्तकम्/NS सम्बोध्य/KKS )/PUNC मित्रवसन्तक/NP ,/PUNC किम्/SN एते/SNV आङ्ग्लसैनिकाः/NP एव/INTF भवताम्/SN अक्षिपुरः/NP समागताः/KN ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC (/PUNC वक्रदण्डम्/NP उत्थाय/KKS निरीक्षणस्य/NP अभिनयम्/NP करोति/KP ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC 
गौराङ्गाः/NV पुरूषाः/NP परञ्च/AVK वदने/NP श्मश्रूणि/NP कूर्चानि/NP अहो/ABS
लक्ष्यन्ते/KP नहि/AN वीरभावजनकानि/NV एषाम्/SN किम्/SN एताः/SNV स्त्रियः/NP ।/PUNC
नार्यः/NP केशकुचान्विताः/NV तु/A विदिताः/KN न/AN अस्ति/KP अत्र/A तेषाम्/SN स्थितिः/NP
ते/SN वा/AVK अन्ये/SN भ्रमती/KNV इव/ASD मे/SN प्रतिपलम्/NP सत्यार्थबोधे/NP मनः/NP ॥/PUNC 18/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC एतेषाम्/SN वर्णेन/NP वपुषा/NP वस्त्रेण/NP च/APY न/AN अहम्/SN यथातथ्यम्/NP प्रवक्तुम्/KKS शक्नोमि/KP ।/PUNC यतोहि/AVK समेषाम्/SNV आङ्ग्लानाम्/NP रूपसाम्यम्/NP दृश्यते/KP ।/PUNC तथापि/AVK कार्यसाम्येन/NP प्रतीयते/KP इमे/SN गौराङ्गसैनिकाः/NP एव/INTF तदानीम्/KV दुराचारे/NP संलग्नाः/KN आसन्/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP तदा/AVK तु/A कुकृत्यस्य/NP अस्य/SNV कृते/AUP इमे/SN दण्डार्हाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC एतेषाम्/SN कृते/AUP दण्डः/NP अपि/AVK त्वया/SN एव/INTF निर्धारयितव्यः/KN ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ये/SSN हि/A आतायिनः/NP सन्ति/KP ते/SSN तु/A दण्डनीयाः/NV एव/INTF परम्/SN एनान्/SN प्रथमम्/SMKP पृच्छतु/KP कथम्/AP इमे/SNV सैनिकाः/NP तादृशम्/KV आचरितवन्तः/KN ।/PUNC पुनः/A दण्डनिर्धारणम्/NP अपि/AVK त्वया/SN एव/INTF कर्त्तव्यम्/KN यतोहि/A -/PUNC
अपराधस्य/NP दण्डः/NP तु/A शास्त्रे/NP सन्ति/KP विवेचिताः/KN ।/PUNC
राजानः/NP अधिकृताः/KN तत्र/A शैथिल्याय/NP दृढाय/NP च/APY ॥/PUNC 19/PUNC ॥/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC शोभनः/NV अयम्/SNV विचारः/NP तावत्/A पृच्छामि/KP (/PUNC सैनिकान्/NP अभिमुखीभूय/KKS प्रकाशम्/NP )/PUNC कथम्/AP भवन्तः/SN स्त्रीः/NP अनुकुर्वन्तः/KNV ताः/SN भयम्/NP उत्पादितवन्तः/KN ।/PUNC यद्वा/AVK मम/SN सहचराः/NP यत्/SSN कथयन्ति/KP किम्/SN तत्/SN सत्यम्/NV ?/PUNC  
नायडः/NP -/PUNC (/PUNC सैनिकेषु/NP एकः/SMKY )/PUNC मम/SN देशे/NP अस्माकम्/SN देशस्य/NP संस्कृतौ/NP वा/APY एतादृशः/SN आचारः/NP न/AN एव/INTF निन्दनीयः/KN भवति/KP अपितु/AVK मान्यः/NV अस्ति/KP  ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC किम्/SN भ्रमन्तीनाम्/KNV युवतीनाम्/NP पश्चात्/NP गत्वा/KKS ग्रहणाय/NP चेष्टा/NP मान्या/NV भवति/KP भवताम्/SN देशे/NP ?/PUNC  पुनः/A च/AVK तासाम्/SN उपरि/NP कुदृष्ट्या/KV दर्शनम्/NP अनुकूलम्/NV ?/PUNC अश्लीलशब्दानाम्/NP प्रक्षेपः/NP भवताम्/SN संस्कृतौ/NP मान्यः/NV भवति/KP ?/PUNC
नायडः/NP -/PUNC शृणोतु/KP भवान्/SN ।/PUNC मम/SN देशे/NP तु/A स्त्रियः/NP पुरूषाः/NP वा/APY यथेच्छया/KV भ्रमन्ति/KP ।/PUNC स्त्रियः/NP पुरूषाणाम्/NP पुरूषाः/NP स्त्रीणाः/NP च/APY हस्तम्/NP हस्ते/NP निधाय/KKS वार्तालापम्/NP कुर्वन्ति/KP ,/PUNC सामान्यस्थले/NP अपि/AVK भ्रमन्ति/KP ।/PUNC कः/SN अत्र/A दोषः/NP ?/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC विदूषकम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC श्रुतम्/KN भवता/SN अस्य/SN प्रकल्पनम्/NP ।/PUNC विषये/NP अस्मिन्/SNV भवताम्/SN कः/SNV विचारः/NP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC (/PUNC वक्रदण्डम्/NP दृष्ट्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP एतादृशैः/SNV व्यवहारैः/NP पशुतुल्याः/NV एते/SNV सैनिकाः/NP स्वकीयम्/NV ,/PUNC स्वकीयदेशस्य/NP च/APY महत्त्वम्/NP स्थापयन्ति/KP ?/PUNC पुनः/A कथयन्ति/KP यत्/AVK मम/SN देशे/NP एतादृशः/SNV व्यवहारः/NP दोषाय/NP न/AN भवति/KP ।/PUNC किम्/SN असुरसंस्कृतेः/NP विद्यमानता/NP अद्य/A अपि/AVK तत्र/A वर्तते/KP ?/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS /PUNC इमे/SNV आङ्ग्लसैनिकाः/NP श्मश्रुविहीनाः/NV स्त्रीरूपोपकल्पिताः/NV नहि/AN पुरूषस्य/NP यथार्थरूपम्/NP दधति/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मह्यम्/SN तु/A एतेषाम्/SN विचारः/NP न/AN रोचते/KP ।/PUNC एतादृशम्/SNV आचरणम्/NP कदापि/A उत्तमाचरणम्/NP न/AN भवितुम्/KKS अर्हति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तर्हि/AVK दण्डविधाने/NP भवताम्/SN कः/SNV विचारः/NP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC भवन्तः/SN श्मश्रुयुक्ताः/NV सिंहसदृशाः/NV पुरूषपदवाच्याः/NV परम्/AVK एताः/SN आङ्ग्लसैनिकाः/NP श्मश्रुहीनाः/NV स्त्रीरूपोपकल्पिताः/NV न/AN पुरूषस्य/NP यथार्थरूपम्/NP दधति/KP ।/PUNC स्त्रियः/NP तु/A तर्जनादिभिः/NP एव/INTF दण्डनीयाः/KN भवन्ति/KP ।/PUNC किम्/SN अहम्/SN कथयामि/KP ,/PUNC दण्डविधाने/NP तु/A राजा/NP एव/INTF सर्वोपरि/NP भवति/KP परम्/AVK विषये/NP अस्मिन्/SNV मादृशाम्/SN विचारम्/NP ज्ञातुम्/KKS इच्छसि/KP चेत्/AVK तदा/AVK तु/A भवताम्/SN औदार्यम्/NP एव/INTF ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC त्वम्/SN मम/SN परममित्रम्/NP असि/KP ,/PUNC तव/SN विचारान्/NP तु/A सर्वदा/KV एव/INTF अहम्/SN गृह्णामि/KP ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तर्हि/AVK स्त्रीरूपोपकल्पिताः/NV आङ्ग्लसैनिकाः/NP तर्जनम्/NP कृत्वा/KKS मोक्तव्याः/KN यतोहि/AVK एतेषाम्/SN अयम्/SN प्रथमः/SMKP अपराधः/NP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC साधु/ABS मित्र/NP ,/PUNC वयम्/SN महात्मनः/NV बुद्धस्य/NS महावीरादेः/NP अनुगामिनः/NP ।/PUNC एतेषाम्/SN मते/NP उपकारेण/NP एव/INTF अपकारस्य/NP प्रतीकारः/NP भवति/KP ।/PUNC वस्तुतः/KV एतेषाम्/SN अयम्/SN प्रथमः/SMKP अपराधः/NP ।/PUNC भवतु/ABS नाम/ABS एतेषाम्/SN देशे/NP तादृशः/SN व्यवहारः/NP ।/PUNC अतः/AVK तर्जनम्/NP कृत्वा/KKS इमे/SN मोक्तव्याः/KN (/PUNC सैनिकान्/NP सम्बोधयन्/KNV )/PUNC गच्छन्तु/KP भवन्तः/SN परम्/AVK एतादृशम्/SNV आचरणम्/NP भारते/NS न/AN शोभते/KP ।/PUNC न/AN इयम्/SN पाश्चात्यभूमिः/NP यत्र/A आचारस्य/NP भिन्नरूपत्वम्/NP प्रचलति/KP ।/PUNC इयम्/SNV भारतभूमिः/NP मातृरूपा/NV यत्र/A नार्यः/NP अपि/AVK मातृकल्पाः/NV सर्वदा/KV पूज्याः/NV भवन्ति/KP यतोहि/AVK -/PUNC
नारी/NP यत्र/AVK प्रपूजिता/NV भवति/KP तद्/SNV गेहम्/NP धनेन/NP अन्वितम्/KN
सौख्यम्/NP वृद्धिः/NP अहः/A सदैव/KV नितराम्/NV संवर्धते/KP शोभते/KP ।/PUNC
स्वर्णाभावलिता/NV प्रसन्नवदना/NV नानाम्बरैः/NP भूषिता/NV
लक्ष्मीः/NS तत्र/AVK विराजते/KP धनयुताः/NV मोदान्विताः/NV मानवाः/NP ॥/PUNC 20/PUNC ॥/PUNC
नायडः/NS -/PUNC इदम्/SN अस्माकम्/SN राज्यम्/NP ।/PUNC वयम्/SN गच्छामः/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सर्वे/SNV सैनिकाः/NP निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वसहचरान्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC अयम्/SN एतेषाम्/SN प्रथमः/SMKP अपराधः/NP मया/SN मर्षितः/KN ।/PUNC परम्/AVK यदि/AVK एतादृशम्/SNV अपराधम्/NP पुनः/A कोऽपि/SN करिष्यन्ति/KP तदा/AVK ते/SN अवश्यम्/KV एव/INTF दण्डनीयाः/KN भविष्यन्ति/KP ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC अहम्/SN तु/A एतादृशम्/SNV भारतीयसंस्कृतेः/NP विरूद्धम्/NP आचरन्तम्/KNV पुरुषम्/NP यदि/AVK द्रक्ष्यामि/KP तदा/AVK वक्रदण्डेन/NP अनेन/SNV दण्डयिष्यामि/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS दण्डम्/NP उत्थापयति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SN विहस्य/KKS )/PUNC आम्/ABS ,/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तव/SN वक्रदण्डम्/NP इदम्/SNV दृष्ट्वा/KKS ते/SN अपराधिनः/NP पलायिताः/KN भविष्यन्ति/KP ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN माम्/SN उपहससि/KP ?/PUNC अहम्/SN त्वादृशः/SNV युवराजस्य/NP मित्रम्/NP अस्मि/KP ।/PUNC वीराणाम्/NP मित्रम्/NP अपि/AVK वीरः/NP भवति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC न/AN अहम्/SN उपहसामि/KP त्वाम्/SN प्रति/AUP (/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC अहम्/SN चिन्तयामि/KP यदि/AVK मे/SN आङ्ग्लाः/NP भारतस्य/NS प्रबलाः/NV शत्रवः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC ते/SN वाञ्छन्ति/KP भारतस्य/NS संस्कृतिम्/NP उन्मूलयितुम्/KKS ।/PUNC भारते/NS यत्/SSN श्रेष्ठाचरणम्/NP सम्प्रति/KV दृश्यते/KP तत्/SSN तु/A धर्ममूलम्/NP आचरणम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC कथम्/AP धर्ममूलाचरणस्य/NP रक्षा/NP भारते/NS भविष्यति/KP यदा/AVK एतेषाम्/SN दुर्व्यवहारपूर्णम्/NV आचरणम्/NP सम्प्रति/KV चलति/KP ?/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC त्वम्/SN किमपि/SN चिन्तने/NP संलग्नः/KN असि/KP ?/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC
न/AN एके/SN दुष्टाः/NP भरतवसुधाम्/NS दूषयन्ति/KP स्वभावैः/NP
तेषाम्/SN नीत्या/NP प्रवहति/KP यदा/AVK आचारहीनाम्बुधारा/NP ।/PUNC
नूनम्/A लोकाः/NP विपथगमने/NP संरताः/NV शासनस्था/NV
रामाचारः/NP कथम्/AP इह/A भवेत्/KP रावणाचारराज्ये/NP ॥/PUNC 21/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC त्वम्/SN सत्यम्/KV कथयसि/KP ।/PUNC सम्प्रति/KP देशस्य/NP चिन्ता/NP माम्/SN बाधते/KP ।/PUNC आङ्ग्लानाम्/NP एतादृशेन/SNV आचारेण/NP भारते/NS प्रभावः/NP अपि/APY भारतीयसंस्कृतेः/NP प्रतिकूलः/NP भविष्यति/KP ।/PUNC भारतीयाः/NP अपि/AVK तेषाम्/SN कदाचरणस्य/NP अनुपालनम्/NP करिष्यन्ति/KP ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC नहि/AN ,/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तव/SN शासने/NP कदाचरणम्/NP कदापि/KV न/AN भविष्यति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC मम/SN उद्घोषणा/NP वर्तते/KP यत्/AVK सर्वत्र/A एव/INTF अशोभनाचारः/NP निवारणीयः/KN ।/PUNC
विदूषकः/NP -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तव/SN दण्डनीत्या/NP आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP उपरि/NP प्रभावः/NP अपि/AVK भविष्यति/KP इति/AUD मन्ये/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC निर्णयः/NP तु/A तव/SN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC
सर्वे/SNV सहचराः/NP -/PUNC कुमरसिंहः/NS परमोदारः/NV वर्तते/KP ।/PUNC जयतु/KP कुमरसिंहः/NS ।/PUNC जयतु/KP भारतमाता/NS ।/PUNC विजयते/KP कुमरसिंहः/NS ।/PUNC
			(/PUNC पटाच्क्षेपः/NP )/PUNC
डा./U रामाशीषपाण्डेयविरचितस्य/NV कुमारविजयम्/NS नाम/NV नाटकस्य/NP आङ्ग्लशासनम्/NP प्रति/AUP द्वेषाङ्कुरप्रस्फुटनम्/NS नाम/NV प्रथमः/SMKP अङ्कः/NP सम्पन्नः/KN ।/PUNC

                                                          द्वितीयः/SMKP अङ्कः/NP

(/PUNC मञ्चः/NP रिक्तः/NV वर्तते/KP ।/PUNC ततः/A प्रविशति/KP बुद्धिदासः/NS )/PUNC
बुद्धिदासः/NS -/PUNC (/PUNC परिभ्रमन्/KNV ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC अद्य/A शोभनम्/NV दिनम्/NP अस्ति/KP प्रकृतिः/NP सर्वथा/A रमणीया/NV ।/PUNC
यतोहि/AVK -/PUNC
सूर्यः/NS तनोति/KP किरणानि/NP सुखान्वितानि/NV
स्वच्छे/NV खगाः/NP च/AVK गगने/NP विचरन्ति/KP नूनम्/A ।/PUNC
मन्दम्/KV प्रयाति/KP पवनः/NP मधुगन्धयुक्तः/NV रम्या/NV समस्तप्रकृतिः/NP फलदानह्रेतोः/NP ॥/PUNC 1/PUNC ॥/PUNC 
अपि/AVK च/AVK -/PUNC 
गावः/NP हृष्टाः/NV सपदि/NV विपिने/NP वत्सयुक्ताः/NV भ्रमन्ति/KP
शृङ्गे/NP तिष्ठन्/KNV नदति/KP मधुरम्/KV कोकिलः/NP गर्वयुक्तः/NV ।/PUNC
शृत्वा/KKS नूनम्/A प्रियतमवचः/NP कोकिला/NP मानयुक्ता/NV
तस्मै/SN ब्रूते/KP प्रणयवचनम्/NP सौख्यकाले/NP निषण्णा/NV ॥/PUNC 2/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS )/PUNC श्रूयते/KP युवराजस्य/NP अश्वशाला/NP सज्जिता/NV वर्तते/KP ।/PUNC कथम्/AP न/AN सज्जिता/KN भविष्यति/KP सा/SNV अश्वशाला/NP ।/PUNC अस्मिन्/SNV एव/INTF नगरे/NP महाराजेन/NP अश्वचालनप्रतियोगिता/NP समायोजिता/KN अस्ति/KP ।/PUNC कुत्र/AP गतः/KN जीवदासः/NS ?/PUNC  तेन/SN सह/AUP अश्वशालायाम्/NP गमनम्/NP उचितम्/NV भविष्यति/KP ।/PUNC सः/SN तु/A अश्वविषये/NP प्रभूतम्/NV ज्ञानम्/NP दधाति/KP ।/PUNC पश्यामि/KP तावत्/A (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS मञ्चे/NP परिभ्रमन्/KNV द्रष्टुम्/KKS अभिनयति/KP तम्/SN अनवलोक्य/KKS पुनः/A )/PUNC 
सम्प्रति/KV आगमिष्यति/KP एव/INTF यतः/AVK हि/A मानवेषु/NP स्वस्वविषये/NP प्रीतिः/NP उत्पद्यते/KP ।/PUNC यथा/ASD वा/AVK -/PUNC
स्वाम्/NV रूचिम्/NP अनुगच्छन्ति/KP लोकाः/NP भिन्नरूचिस्थिताः/NV
द्यूते/NP द्यूतकरः/NP याति/KP काव्यगोष्ठौ/NP कविः/KP यथा/ASD ॥/PUNC 3/PUNC ॥/PUNC 
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP जीवदासः/NS )/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC (/PUNC बुद्धिदासम्/NS दृष्ट्वा/KKS )/PUNC बुद्धिदास/NS ,/PUNC त्वम्/SN अत्र/A तिष्ठसि/KP ?/PUNC किम्/SN अश्वचालनप्रतियोगितायाः/NP उद्घोषितः/KN त्वया/SN न/AN श्रुतः/KN ।/PUNC यस्मिन्/SNV उद्घोषे/NP महाराजेन/NP कथितम्/KN -/PUNC
सम्मानह्रेतोः/NP प्रतियोगिता/NP इयम्/SN
वीरस्य/NP धीरस्य/NP विकासह्रेतोः/NP ।/PUNC
आयोज्यते/KP ज्येत्स्यति/KP यत्र/A जेता/NP
श्रेष्ठम्/NV मदश्वम्/NP प्रतिभाबलेन/NP ॥/PUNC 4/PUNC ॥/PUNC 
बुद्धिदासः/NS -/PUNC उद्घोषः/NP तु/A श्रुतः/KN ।/PUNC अहम्/SN अत्र/A तव/SN प्रतीक्षायाम्/NP स्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC त्वम्/SN मम/SN अभिन्नमित्रम्/NP असि/KP ।/PUNC त्वया/SN सह/AUP तत्र/A गमनम्/NP मे/SN रोचते/KP ।/PUNC अहम्/SN अश्वविषये/NP न/AN अधिकम्/NV जानामि/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP कथय/KP -/PUNC महाराजस्य/NP अश्वशाला/NP कीदृशी/SN सज्जिता/KN वर्तते/KP ?/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC अश्वचालनप्रतियोगितायाम्/NP भागम्/NP ग्रहीतुम्/KKS अनेके/NV वीराः/NP विभिन्नप्रदेशेभ्यः/NP अत्र/A समागताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC प्रायेण/KV सर्वे/SNV युवानः/NP स्वम्/SN स्वम्/SN बलिष्ठम्/NV अश्वम्/NP अधिरूह्य/KKS एव/INTF अत्र/A समुपस्थिताः/KN वर्तन्ते/KP ।/PUNC अश्वशाला/NP तु/A पूर्णरूपेण/NV सज्जिता/KN भृशम्/KV दर्शनीया/KN सम्वृत्ता/KN ।/PUNC त्वाम्/SN आनेतुम्/KKS एव/INTF अहम्/SN अत्र/A आगतः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
बुद्धिदासः/NS -/PUNC तर्हि/AVK तत्र/A तु/A प्रभूताः/NV जनाः/NP समागताः/KN भविष्यन्ति/KP ?/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC तत्र/A तु/A जनसम्मर्दः/NP विद्यते/KP ।/PUNC नानादेशेभ्यः/NP समागतान्/KN अश्वान्/NP दृष्ट्वा/KKS दर्शकाः/NP नितराम्/NV चकिताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC
किम्/SN पुनः/KV -/PUNC
नाना/NV देशसमुद्भवाः/NV बलयुताः/NV पुष्टाः/NV तथा/APY मांसलाः/NV
कृष्णाः/NV श्वेतमनोहराः/NV च/APY शबलाः/NV रक्ताः/NV त्वरिद्गामिनः/NV ।/PUNC 
चाञ्चल्येन/NP युताः/NV विभान्ति/KP सकलाः/NV अश्वालये/NP घोटकाः/NP
तान्/SN दृष्ट्वा/KKS चकिताः/NV ब्रुवन्ति/KP सकलाः/NV धन्यम्/NV वचः/NP सत्वरम्/KV ॥/PUNC 5/PUNC ॥/PUNC 
बुद्धिदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तस्याः/SNV अश्वशालायाः/NP वर्णनम्/NP संक्षेपेण/KV करोतु/KP ?/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC शृणु/KP ।/PUNC विभिन्नस्थानेभ्यः/NP समागताः/KN अश्वाः/NP तत्र/A पङ्क्तिबुद्धाः/NV विराजन्ते/KP ।/PUNC वन्दनवारादिभिः/NP अलङ्कृता/KN अस्ति/KP सा/SNV अश्वशाला/NP ।/PUNC अश्वाः/NP अपि/AVK विविधरङ्गस्य/NP रज्ज्वा/NP बद्धाः/KN सन्ति/KP ।/PUNC पङ्क्तौ/NP बद्धाः/KN अश्वाः/NP स्वकीयैः/SN पादप्रहारात्/NP उत्थितैः/KN ठप्/NV ठप्/DV शब्दैः/NP सत्यम्/KV तत्रस्थानाम्/NP मार्गस्थानाम्/NP च/APY जनानाम्/NP कर्णौ/NP स्फोटयन्ति/KP इव/ASD विद्यन्ते/KP ।/PUNC दीर्घश्मश्रुभिः/NP रक्तोष्णीषैः/NP च/APY विभाविताः/NV सादिनः/NV सूताः/NP तत्र/A तेषाम्/SN अश्वानाम्/NP सेवायाम्/NP सततम्/A संलग्नाः/KN सन्ति/KP ।/PUNC दृश्यम्/NP एकम्/SMKY वर्णनीयम्/KN अस्ति/KP -/PUNC
पृष्ठे/NP संस्तरणम्/NP निधाय/KKS शवलम्/NP कक्ष्याभिः/NP अवध्यते/KP
केषाञ्चित्/SNV वदने/NP प्रवेश्य/KKS कविकण्टान्विताम्/NV लौहिकीम्/NV ।/PUNC
तालम्/NP तीव्रतरम्/KV तुरङ्गमकटौ/NP हस्तैः/NP भृशम्/KV दीयते/KP
रज्जोः/NP कर्षण/NP तत्पराः/NV च/AVK वडवा/NP संयम्यते/KP सादिभिः/NP ॥/PUNC 6/PUNC ॥/PUNC
बुद्धिदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN तत्र/A वडवा/NP अपि/AVK प्रतियोगितायाम्/NP नियोजिता/KN भविष्यन्ति/KP ?/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC ताः/SN तु/A प्रतियोगितायाः/NP कृते/AUP भृशम्/KV उपयुक्ताः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC किम्/SN अस्माकम्/SN देशे/NP नार्यः/NP शक्तिहीनाः/NV विद्यन्ते/KP ?/PUNC अनेकाः/NV नार्यः/NP रणाङ्गणे/NP युद्धम्/NP कृत्वा/KKS विजयम्/NP अवाप्नुवन्/KP ।/PUNC अतः/AVK वडवाः/NP अपि/AVK प्रतियोगितायाः/NP कृते/AUP प्रतिबन्धिताः/NV न/AN सन्ति/KP ।/PUNC
बुद्धिदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तर्हि/AVK रज्जुकर्षणे/NP तत्पराः/NV वडवाः/NP कथम्/AP लोलयिताः/KN जाताः/KN ?/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC अश्वानाम्/NP ह्रेषाध्वनिम्/NP श्रुत्वा/KKS याः/SSN वडवाः/NP तत्र/A रज्जौ/NP बद्धाः/KN आसन्ताः/NV लोलायिताः/NV जाताः/KN ।/PUNC
यतः/AVK हि/A -/PUNC
अश्वाः/NP सूर्यरथस्य/NP भारवहने/NP युक्ताः/KN त्वरिद्गामिनः/NV
वृद्धाः/NV रश्मिभिः/NP आयतोत्तरमुखाः/NV ते/SN श्यामकर्णादयः/NP ।/PUNC
ह्रेषाभिः/NP समम्/AUP आह्वयन्ति/KP पुरूषान्/NP द्रष्टुम्/KKS स्वकीयम्/SN छविम्/NP
तेषाम्/SN दीर्घध्वनिम्/NP निशम्य/KKS वडवाः/NP लोलायिताः/NV सर्वथा/KV ॥/PUNC 7/PUNC ॥/PUNC 
अपि/AVK च/AVK -/PUNC 
पुरूषाणाम्/NP वचः/NP नूनम्/A पौरूषस्य/NP अस्ति/KP सूचकम्NP ।/PUNC
उत्साहिताः/NV भृशम्/KV तेन/SN वडवाः/NP प्रबलायिताः/NV ॥/PUNC 8/PUNC ॥/PUNC
बुद्धिदासः/NS -/PUNC किम्/SN तत्र/A श्यामकर्णाश्वाः/NP प्रशस्यतराः/NV विद्यन्ते/KP ?/PUNC  
जीवदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC यद्यपि/AVK तत्र/A नानावर्णाः/NV अश्वाः/NP विद्यन्ते/KP यथा/ASD श्वेतवर्णाः/NV ,/PUNC कृष्णवर्णाः/NV ,/PUNC रक्तवर्णाः/NV शवलवर्णप्रभृतयः/NP तेषु/SN श्वेतवर्णानाम्/NV अश्वानाम्/NP संख्याः/NP अधिकाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC ते/SN अपि/AVK बलिष्ठाः/NV प्रतीयन्ते/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
घोटकाः/NP श्वेतवर्णाः/NV ते/SN च/AVK ऊर्ध्वकर्णाः/NV बलान्विताः/NV ।/PUNC
गतौ/KNV सूर्यरथे/NP लग्नान्/KNV हरित्/NV अश्वान्/NP अतिक्रामति/KP ॥/PUNC 9/PUNC ॥/PUNC
अपि/AVK च/AVK -/PUNC
बलिष्ठाः/NV रक्तवर्णाः/NV च/AVK शवलाः/NV ये/SSN तुरङ्गमाः/NP ।/PUNC
देशे/NP काले/NP प्रवृद्धाः/NV ते/SN नूनम्/A भान्ति/KP मनोहराः/NV ॥/PUNC 10/PUNC ॥/PUNC
तथा/AVK च/AVK -/PUNC
तुरगाः/NP श्यामकर्णाः/NV च/APY प्राप्नुवन्ति/KP स्वलक्ष्यकम्/NP ।/PUNC
प्रशस्याः/NV सर्वतः/KV भावैः/NP बलिष्ठाः/NV द्रुतगामिनः/NV ॥/PUNC 11/PUNC ॥/PUNC
बुद्धिदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN अश्वाः/NP अपि/AVK स्वकीयान्/SN भावान्/NP ह्रेषाभिः/NP प्रकटयन्ति/KP ?/PUNC यथा/ASD मनुष्याः/NP स्ववाग्भिः/NP प्रकटयन्ति/KP ?/PUNC त्वम्/SN अश्वशास्त्रविशेषज्ञः/NV वर्तसे/KP ।/PUNC अतः/AVK एव/INTF अहम्/SN त्वाम्/SN पृच्छामि/KP ।/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC सत्यम्/NV कथयामि/KP ।/PUNC मम/SN पिता/NP तु/A अश्वशास्त्रविशेषज्ञः/NV आसीत्/KP ।/PUNC अश्वानाम्/NP चिकित्सा/NP तस्य/SN व्यवसायः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्मात्/SN अहम्/SN अश्वविषयकम्/NV प्रभूतम्/NV ज्ञानम्/NP अर्जितवान्/KN ।/PUNC घोटकानाम्/NP भावप्रकाशनविषये/NP अपि/AVK त्वम्/SN शृणु/KP ।/PUNC तेषाम्/SN ह्रेषाभिः/NP अपि/AVK भावाः/NP द्योतिताः/KN भवन्ति/KP  ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
घोटकाः/NP ठप्ठपाशब्दान्/NP कुर्वन्तः/KNV अर्वन्ति/KP मन्दुरे/NP ।/PUNC
ह्रेषाभिः/NP ब्रुवते/KP भावान्/NP सर्वथा/KV सुखदुःखयोः/NP ॥/PUNC 12/PUNC ॥/PUNC
तथा/AVK च/AVK -/PUNC
पक्षिणः/NP पशवः/NP च/AVK अपि/AVK मनुष्याः/NP जीवधारिणः/NP ।/PUNC
ब्रुवन्ति/KP सकलान्/NV भावान्/NP वाण्या/NP नूनम्/A निरन्तरम्/KV ॥/PUNC 13/PUNC ॥/PUNC 
बुद्धिदासः/NS -/PUNC भवता/SN वर्णितम्/KN अश्वविषयकम्/NV तथ्यम्/NP श्रुत्वा/KKS अहम्/SN भृशम्/NV समुत्सुकः/NV अस्मि/KP महाराजस्य/NP अश्वशालायाः/NP दृश्यम्/NP साक्षात्कर्त्तुम्/KKS ।/PUNC अतः/AVK चलतु/KP मित्र/NP ,/PUNC तत्र/A एव/INTF अश्वानाम्/NP दृश्यम्/NP पश्यामः/KP ।/PUNC
जीवदासः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC अद्य/A तु/A अश्वचालनप्रतियोगिता/NP अपि/AVK वर्तते/KP ।/PUNC तत्र/A अवश्यम्/KV अस्माभिः/SN उपस्थातव्यम्/KN ।/PUNC
बुद्धिदासः/NS -/PUNC मया/SN अश्वचालनप्रतियोगिता/KP पूर्वम्/KV कदापि/KV न/AN दृष्टा/KN ।/PUNC समयः/NP न/AN अधिकः/NV वर्तते/KP  ।/PUNC अतः/AVK चलतु/A शीघ्रम्/KV ।/PUNC (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS उभौ/SN निष्क्रान्तौ/KN )/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशतः/KP कुसुमावचयस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्त्यौ/KNV विभाविनी/NS सुहासिनी/NS च/APY )/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC अद्य/A अधिकम्/NV कुसुमाभिचयम्/NP अस्माभिः/SN कर्त्तव्यम्/KN ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC किमर्थम्/AP अधिकम्/NV कुसुमाभिचयम्/NP अस्माभिः/SN करणीयम्/KN इति/AUD प्रकाशयतु/KP ?/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC किम्/SN त्वया/SN न/AN ज्ञायते/KP यत्/AVK अद्य/A युवराजः/NV वीरकुमरसिंहः/NS अश्वचालनप्रतियोगितायाम्/NP प्रथमः/SMKP जातः/KN ?/PUNC अतः/AVK देवतापूजनार्थम्/NP भट्टिन्या/NP भणितम्/KN यत्/AVK अद्य/A अधिकम्/NV कुसुमावचयम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC देवतायाः/NP पूजनम्/NP तु/A भट्टिनी/NP प्रतिदिनम्/KV करोति/KP ।/PUNC प्रतीयते/KP अद्य/A विशिष्टपूजनम्/NP भविष्यति/KP ।/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC इतः/A गृहे/NP देवतायाः/NP पूजनम्/NP तु/A भट्टिनी/NP करिष्यति/KP एव/INTF पुनः/A गङ्गापूजनार्थम्/NP अपि/AVK सा/SN गमिष्यति/KP ।/PUNC (/PUNC इति/AUD उभौ/SN कुसुमावचयस्य/NP अभिनयम्/NP कुरूतः/KP )/PUNC किम्/SN त्वम्/SN अश्वचालनप्रतियोगिताविषये/NP किमपि/A न/AN ज्ञातवती/KN ?/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC अहम्/SN तु/A गृहकार्ये/NP व्यस्ता/NV आसम्/KP ।/PUNC बहिः/A किम्/SN भवति/KP इति/AUD न/AN ज्ञातवती/KN ।/PUNC अश्वचालनप्रतियोगिता/NP आसीत्/KP इति/AUD मया/SN पत्युः/NP मुखात्/NP पूर्वम्/A एव/INTF श्रुतम्KN ।/PUNC सखि/NP ,/PUNC कथय/KP -/PUNC प्रतियोगितायाम्/NP अस्याम्/SNV कति/AP प्रतिभागिनः/NP भागम्/NP गृहीतवन्तः/KN ?/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC मया/SN श्रुतम्/KN यत्/AVK तस्याः/SNV प्रतियोगितायाः/NP प्रथमचक्रे/NP पञ्चाशत्/SMKY प्रतिभागिनः/NP भागम्/NP गृहीतवन्तः/KN ।/PUNC सर्वे/SNV प्रतिभागिनः/NP स्वम्/SN स्वम्/DV अश्वम्/NP आरूह्य/KKS तीव्रगत्या/NP अश्वानाम्/NP सञ्चालनम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC तेषाम्/SN पञ्चभागिनः/NP क्रमशः/KV पञ्चस्थानम्/NP लब्धवन्तः/KN ।/PUNC तेषाम्/SN पञ्चप्रतिभागीनाम्/NP मध्ये/NP पुनः/KV द्वितीयचक्रस्य/NP प्रतियोगिता/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC द्वितीयचक्रे/NP के/SN के/DV प्रतिभागिनः/NP आसन्/KP ।/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC शृणु/KP ,/PUNC मया/SN श्रुतम्/KN यत्/AVK कश्मीरप्रदेशस्य/NS धनसिंहः/NS ,/PUNC पञ्जाबदेशस्य/NS मानसिंहः/NS ,/PUNC मध्यप्रदेशस्य/NS बलभद्रः/NS ,/PUNC उत्तरदेशस्य/NS ज्ञानसिंहः/NS तथा/AVK बिहारप्रदेशस्य/NS अस्माकम्/SN युवराजः/NV वीरकुमरसिंहः/NS प्रथमचक्रे/NP साफल्यम्/NP अधिगत्य/KKS ते/SN एव/INTF द्वितीयचक्रे/NP प्रतिभागिनः/NP बभूवुः/KP ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC अस्माकम्/SN युवराजः/NP द्वितीयचक्रस्य/NP प्रतियोगितायाम्/NP अपि/AVK प्रथमः/SMKP जातः/KN किम्/SN वा/AVK अश्वचालनप्रतियोगितायाम्/NP प्रथमः/SMKP जातः/KN इति/AUD न/AN केवलम्/KV मादृशाम्/SN कृते/AUP गौरवस्य/NP विषयः/NP अपितु/AVK सर्वेषाम्/SN बिहारप्रदेशीयानाम्/NP कृते/AUP गौरवस्य/NP विषयः/NP वर्तते/KP ।/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC कथम्/AP न/AN प्रथमः/SMKP भविष्यति/KP अस्मद्/SN युवराजः/NP ।/PUNC सिंहसदृशस्य/NV अस्य/SNV युवराजस्य/NP अश्वचालनाभ्यासः/NP अपि/AVK प्रभूतः/NV आसीत्/KP ।/PUNC कुतः/AP -/PUNC
शिक्षया/NP चालिता/KN नूनम्/A समभ्यासैः/NP विवर्धते/KP
मानवे/NP मननोपेता/NV बीजरूपस्थिता/NV कला/NP ॥/PUNC 14/PUNC ॥/PUNC 
सुहासिनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC तस्याः/SN प्रतियोगितायाः/NP निर्णायकाः/NP के/SN के/DV आसन्/KP ?/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC विभिन्नस्थानेभ्यः/NP समागताः/KN अश्वचालनप्रतियोगितायाः/NP पूर्वविजेतारः/NP तु/A तत्र/A निर्णायकाः/NP आसन्/KP एव/INTF एकः/SMKY आङ्ग्लशासनाधिकारी/NP विशेषः/NV आमन्त्रितसदस्यरूपेण/NP सम्मिलितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC किम्/SN अश्वचालनप्रतियोगितायाः/NP आयोजनम्/NP आङ्गलशासकैः/NP कृतम्/KN ?/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC नहि/AN सखि/NP ,/PUNC इयम्/SNV प्रतियोगिता/NP तु/A अस्माकम्/SN महाराजेन/NV जगदीशपुराधीशेन/NP आयोजिता/KN  ।/PUNC 
सुहासिनी/NS -/PUNC तर्हि/AVK प्रदेशस्य/NP अस्य/SN शासनाधिकारी/NV आङ्ग्लशासकः/NP कथम्/AP आमन्त्रितः/KN ?/PUNC  आङ्ग्लानाम्/NP व्यवहारः/NP तु/A भारतीयान्/NP प्रति/AUP शोभनः/NV न/AN विद्यते/KP इति/AUD श्रुतम्/KN ।/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC नहि/AN सर्वे/SNV आङ्ग्लाः/NP तादृशाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC गुणाः/NP तु/A व्यक्त्याश्रिताः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC मानवानाम्/NP प्रकृतिः/NP भिन्ना/NV भवति/KP ।/PUNC नहि/AN सर्वेषु/SNV मानवेषु/NP समानाः/NV गुणाः/NP दृश्यन्ते/KP ।/PUNC अस्य/SNV प्रदेशस्य/NP आङ्ग्लशासनाधिकारी/NP व्यवहारकुशलः/NV अश्वचालनविशेषज्ञः/NV वर्तते/KP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK प्रतिवर्षम्/KV अश्वचालनप्रतियोगितायाः/NP आयोजनम्/NP करोति/KP ।/PUNC अतः/AVK एव/INTF विशेषज्ञरूपेण/NP साधिकारी/NP निर्णायकमण्डले/NP समाहूतः/KN ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC किम्/SN तेन/SNV आङ्ग्लशासनाधिकारिणा/NP समायोजितायाम्/KNV अश्वचालनप्रतियोगितायाम्/NP पूर्वम्/A अस्माकम्/SN युवराजः/NP भागम्/NP गृहीतवान्/KN ?/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC सखि/NP ,/PUNC किम्/SN न/AN ज्ञायते/KP ?/PUNC पूर्वम्/A वारद्वयम्/KV अस्माकम्/SN युवराजः/NP तत्र/A अपि/AVK अश्वचालनप्रतियोगितायाम्/NP प्रथमः/SMKP बभूव/KP ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC अतः/AVK प्रतीयते/KP प्रदेशस्य/NP अस्य/SNV आङ्ग्लशासनाधिकारी/NP अश्वारोहणप्रतियोगितायाः/NP रसिकः/NV विद्यते/KP  ।/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC शृणु/KP सखि/NP ,/PUNC
गुणैः/NP सर्वत्र/SN पूज्यन्ते/KP न/AN जात्या/NP वयसा/NP क्वचित्/SN
नराः/NP देवत्वसम्पन्नाः/NV भवन्ति/KP श्रेष्ठकर्मणा/NP ॥/PUNC 5/PUNC ॥/PUNC
अस्माकम्/SN महाराजः/NP अपि/AVK गुणग्राहकः/NV विद्यते/KP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK गुणज्ञः/NV अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK एव/INTF अत्र/A निर्णायकः/NP भूत्वा/KKS समागतः/KN ।/PUNC
सुहासिनी/NS -/PUNC तर्हि/AVK चलतु/KP सखि/NP ,/PUNC अस्माकम्/SN भट्टिणी/NP देवपूजार्थम्/NP प्रतीक्षायाम्/NP भविष्यति/KP ।/PUNC
विभाविनी/NS -/PUNC चलतु/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS उभौ/SN पुष्पावचयनस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्त्यौ/KNV निष्क्रान्ते/KN )/PUNC
(/PUNC मञ्चे/NP सिंहासनम्/NP एकम्/SMKY अपरम्/SN च/APY प्रोच्चासनम्/NP स्थापिते/KN स्तः/KP ततः/A प्रविशति/KP युवराजकुमरसिंहः/NS प्रतिहारः/NP च/APY )/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC एतु/KP एतु/DV युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD अग्रे/A अग्रे/DV प्रतिहारः/NP ततः/A युवराजकुमरसिंहः/NS मञ्चे/NP भ्रमतः/KP )/PUNC इदम्/SNV सिंहासनम्/NP अलङ्करोतु/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सिंहासनम्/NP सङ्केतयति/KP )/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC सिंहासनम्/NP आरूह्य/KKS ,/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोधयन्/KNV )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV अहम्/SN गजसेनापतिम्/NP द्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN गजसेनायाम्/NP शताधिकाः/NV मत्ताः/NV युद्धकौशलयुक्ताः/NV गजेन्द्राः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC बृहद्द्वारभञ्जने/NP कपाटोत्पाटने/NP च/APY ते/SN भृशम्/KV प्रशिक्षिताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC तथापि/AVK गजसेनानायकाय/NP उद्बोधनम्/NP आवश्यकम्/NV ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC गजसेनानायकेन/NP सह/AUP प्रविश्य/KKS )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP अत्रभवान्/SNV गजसेनापतिः/NP उपस्थितः/KN वर्तते/KP ।/PUNC
गजसेनापतिः/NP -/PUNC विजयताम्/KP युवराजः/NP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC समीपस्थम्/NV आसनम्/NP सङ्केतयन्/KNV )/PUNC इदम्/SNV आसनम्/NP अलङ्करोतु/KP भवान्/SN ।/PUNC
गजसेनापतिः/NP -/PUNC यथा/ASD आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सङ्केतिते/KNV समीपस्थ/NV उच्चासने/NP तिष्ठति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP प्रति/AUP )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ?/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC गजसेनापते/NP ,/PUNC
भवान्/SN धीरः/NV अस्ति/KP वीरः/NV च/AVK गजशास्त्रस्य/NP तत्त्ववित्/NV
सुदृढा/NV गजसेना/NP ते/SN सैनिकाः/NP च/AVK अपि/AVK शिक्षिताः/NV ॥/PUNC 16/PUNC ॥/PUNC 
तथापि/AVK कथयतु/KP गजसेनायाः/NP सम्प्रति/KV का/SNV स्थितिः/NP वर्तते/KP ?/PUNC
गजसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN गजसेनायाम्/NP शताधिकाः/NV मत्ताः/NV गजेन्द्राः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC ते/SN कुशलप्रशिक्षकैः/NP भृशम्/KV प्रशिक्षिताः/NV प्रधानद्वारभञ्जने/NP कपाटोत्पाटने/NP च/AVK नितराम्/KV कुशलाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC युद्धादौ/NP ते/SN गजचालकानाम्/NP आदेशम्/NP प्राणदानेन/NP सततम्/KV अनुपालयन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC हस्तियुद्धविशारदाः/NV गयातः/NP आजमगढतः/NP च/APY सम्प्राप्ताः/KN अस्माकम्/SN वीराः/NP गजसैन्यव्यवस्थया/NP भृशम्/KV सन्तुष्टाः/NV विद्यन्ते/KP न/AN वा/AP ?/PUNC
गजसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC ते/SN भृशम्/KV सन्तुष्टाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC एतादृशाः/SNV शक्तिमन्तः/NV अनुशासिताः/NV च/APY गजेन्द्राः/NP तैः/SN अत्र/A एव/INTF दृष्टाः/KN ।/PUNC ते/SN कथयन्ति/KP यत्/AVK अस्माकम्/SN गजसेनाः/NP सम्प्रति/KV शत्रून्/NP प्रत्याक्रमणाय/NP नितराम्/KV उपयुक्ताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC अन्यस्थानेभ्यः/NP समागतानाम्/NV मम/SN गजसेनायाम्/NP नियुक्तानाम्/NV भटानाम्/NP मम/SN शासनस्य/NP उपरि/A भक्तिः/NP सर्वदा/KV दृढा/NV भवेत्/KP इति/AUD यतनीयम्/KN ।/PUNC
गजसेनापतिः/NP -/PUNC ते/SN भवताम्/SN शासनव्यवस्थाम्/NP दृष्ट्वा/KKS भृशम्/KV प्रसन्नाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC तेषाम्/SN कृते/AUP विविधानि/NV साधनानि/NP सुलभानि/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC मया/SN अपि/AVK तेषाम्/SN सौविध्याय/NP अनेके/NV कुशलपदाधिकारिणः/NP नियुक्ताः/KN  ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC गजसेनापते/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV भारतवर्षे/NS आङ्ग्लशासकस्य/NP बलम्/NP वर्धते/KP ।/PUNC ते/SN भेदनीत्या/NP सर्वत्र/KV स्वकीयम्/SN राज्यम्/NP इच्छन्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK सर्वेषु/SNV क्षेत्रेषु/NP राष्ट्रभावस्य/NP वर्धनम्/NP भवेत्/KP इति/AUD यतनीयम्/KN ।/PUNC गजसेनायाः/NP वीरेषु/NP भेदभावाः/NP निवारणीयाः/KN तथा/AVK राष्ट्रभावाः/NP योजयितव्याः/KN ।/PUNC
गजसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC गजसेनायाः/NP सर्वे/SNV वीराः/NP वेतनभोगिनः/NV सन्तः/KNV अपि/AVK भृशम्/KV राष्ट्रभक्ताः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC कुतः/AP -/PUNC
भिन्नाः/NV यद्यपि/AVK जातिधर्मविषये/NP मे/SN सैनिकाः/NP निश्चितम्/NV
ते/SNV सर्वे/SN नितराम्/KV स्वराज्यविषये/NP भावान्विताः/NV भूरिशः/KV ।/PUNC
सेवाधर्मविधौ/NP भवन्ति/KP विविधाः/NV वीराः/NP च/AVK सिंहोपमा/NV
राज्ये/NP भक्तिः/NP अहो/ABS न/AN येषु/SSN विदिता/KN व्यर्थाः/NV तु/A ते/SNV सैनिकाः/NP ॥/PUNC 17/PUNC ॥/PUNC 
तथा/AVK च/AVK -/PUNC 
वीरेषु/NP साहसोत्साहाः/NP राष्ट्रभावैः/NP समेधिताः/NV
प्राणान्/NP दातुम्/KKS प्रवृत्ताः/NV ते/SN सर्वथा/KV राष्ट्ररक्षणे/NP ॥/PUNC 18/PUNC ॥/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC कथम्/AP न/AN भविष्यन्ति/KP ते/SN तादृशाः/SNV राष्ट्रभक्ताः/NV ।/PUNC भारतीयाः/NP ते/SNV अमरपुत्राः/NV विद्यन्ते/KP -/PUNC
येषाम्/SSN वंशे/NP समुत्पन्नाः/NV शक्त्या/NP योगैः/NP विवर्धिताः/NV
गुणाः/NP तेषाम्/SN विशन्ति/KP एव/INTF वृक्षाणाम्/NP इव/ASD शाश्वतम्/KV ॥/PUNC 19/PUNC ॥/PUNC
तथापि/AVK तेषु/SN भृशम्/KV राष्ट्रभावान्/NP सम्प्रेष्य/KKS गजसैन्यद्रढाय/NP तत्परः/KV भवतु/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV गच्छतु/KP भवान्/SN अर्थसिद्धये/NP ।/PUNC
गजसेनापतिः/NP -/PUNC यथा/ASD आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सैनिकरीत्या/NP अभिवादनस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्/KNV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN गजसेना/NP सर्वथा/KV उपयुक्ता/NV वर्तते/KP ।/PUNC तत्र/A अनेके/NV वीराः/NP हस्तियुद्धविशारदाः/NV मम/SN भक्तौ/NV राष्ट्रभक्तौ/NV च/APY प्राणदाने/NP अपि/AVK तत्पराः/KV सन्ति/KP इति/AUD राष्ट्रस्य/NP सौभाग्याय/NP एव/INTF ।/PUNC कुतः/AP -/PUNC
वीरभोग्या/NV सदा/KV धात्री/NP ,/PUNC वीराः/NP मे/SN सन्ति/KP सैनिकाः/NP
राष्ट्रभावैः/NP समाबद्धाः/KN कालाग्निसदृशाः/NV भृशम्/KV ॥/PUNC 20/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC प्रतिहार/NP
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC प्रविश्य/KKS )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ,/PUNC उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC साम्प्रतम्/KV अहम्/SN अश्वसेनापतिम्/NP द्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यथा/ASD आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD साञ्जलिम्/KV नत्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN अश्वसेनायाम्/NP सहस्राधिकाः/NV प्रशिक्षिताः/NV अश्वाः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC अश्वसैनिकाः/NP च/AVK भृशम्/KV बलिष्ठाः/NV शस्त्रचालने/NP दक्षाः/NV तथापि/AVK तेषु/SN कीदृशी/SNV राजभक्तिः/NP वर्तते/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC अश्वसेनापतिना/NP सह/AUP प्रविश्य/KKS साञ्जलिः/KV )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ।/PUNC अश्वसेनापतिः/NP अत्र/A विराजते/KP ।/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC (/PUNC सैनिकरीत्या/NP युवराजस्य/NP निकटे/NP गत्वा/KKS )/PUNC विजयताम्/KP युवराजः/NP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC निकटस्थम्/NV प्रोच्चासनम्/NP सङ्केतयन्/KNV )/PUNC इदम्/SNV आसनम्/NP अलङ्करोतु/KP भवान्/SN ।/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD सङ्केतिते/NV प्रोच्चासने/NP तिष्ठति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP देवः/NP (/PUNC इति/AUD साञ्जलिः/KV प्रणमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC अश्वसेनापते/NP ,/PUNC
भवान्/SN योग्यः/NV अश्वविद्यायाम्/NP प्रवीणः/NV सेनासंघटने/NP सर्वथा/KV समर्थः/NV विद्यते/KP तथापि/AVK कथयतु/KP वर्तमानसमये/NP अश्वसेनायाः/NP कीदृशी/SNV व्यवस्था/NP वर्तते/KP ?/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN अश्वसेनायाम्/NP सहस्राधिकाः/NV अश्वाः/NP विविधस्थानेभ्यः/NP समानीताः/KN पूर्णप्रशिक्षिताः/NV द्रुतगामिनः/NV बलिष्ठाः/NV च/APY सन्ति/KP ।/PUNC युद्धस्य/NP कृते/AUP प्रशिक्षिताः/NV ते/SN सर्वदा/KV एव/INTF युद्धाय/NP सज्जिताः/KN तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC अश्वसैनिकाः/NP अत्रस्थव्यवस्थया/NP सन्तुष्टाः/NV सन्ति/KP न/AN वा/AP इति/AUD प्रकाशयतु/KP ।/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC अश्वसैनिकाः/NP अत्रस्थव्यवस्थया/NP पूर्णरूपेण/KV सन्तुष्टाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC वेतनादिकम्/NP तु/A यथासमयम्/KV ते/SN प्राप्नुवन्ति/KP एव/INTF प्रभूतानि/NV सौविध्यानि/NP तेभ्यः/SN राजकीयपक्षतः/NP दीयन्ते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC तेषु/SN राजभक्तिः/NP कीदृशी/SN इति/AUD ज्ञातुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN अश्वसैनिकाः/NP ,/PUNC पूर्णतः/KV राजभक्ताः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC राज्यस्य/NP कृते/AUP ते/SN स्वकीयान्/SN प्राणान्/NP अपि/AVK दातुम्/KKS तत्पराः/NV तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
राज्यम्/NP स्वकीयम्/SN परिरक्षणीयम्/KN धर्मस्य/NP रक्षा/NP सततम्/KV विधेया/KN
स्वकर्मयोगेन/NP वचोभिः/NP इत्थम्/KV प्राणप्रदानैः/NP वचनम्/NP च/AVK तेषाम्/SN ॥/PUNC 21/PUNC ॥/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC भवताम्/SN सेनायाम्/NP केभ्यः/SNV स्थानेभ्यः/NP समागताः/KN वीराः/NP नियुक्ताः/KN सन्ति/KP ?/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN अश्वसेनायाम्/NP विशेषतः/KV जगदीशपुरस्य/NS बनारसस्य/NS आलीढस्य/NS अजमगढस्य/NS मथुरायाः/NS वीराः/NP नियुक्ताः/KN विद्यन्ते/KP ।/PUNC ते/SN प्राणदानैः/NP अपि/AVK रक्षायाः/NP कार्यम्/NP निर्वहन्ति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
राज्यस्य/NP रक्षार्थम्/NP अहो/ABS सदैव/KV प्राणान्/NP प्रदातुम्/KKS नितराम्/KV सयत्नाः/NV गत्वा/KKS लभन्ते/KP मम/SN शक्तिमन्तः/NV युद्धाग्निकुण्डे/NP विजयम्/NP प्रभूतम्/NV ॥/PUNC 22/PUNC ॥/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC यद्यपि/AVK ते/SNV कुशलाः/NV राजभक्ताः/NV च/APY विद्यन्ते/KP सैनिकाः/NP तथापि/AVK तेषु/SN राष्ट्रभावस्य/NP जागरणाय/NP जाग्रतभावस्य/NP च/AVK विवर्धनाय/NP अहर्निशम्/KV भवान्/SN प्रयत्नम्/NP करोतु/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV आङ्ग्लशासकस्य/NP युद्धक्षेत्रम्/NP प्रवर्धमानम्/KNV विद्यते/KP ।/PUNC सः/SN वाञ्छति/KP यत्/AVK समग्रभारते/NS मम/SN शासनम्/NP भवेत्/KP ।/PUNC अतः/AVK तेन/SN सह/AUP युद्धस्य/NP आशंका/NP वरीवर्ति/KP ।/PUNC मम/SN सैनिकेषु/NP तादृशाः/SNV भावाः/NP वर्धनीयाः/KN यैः/SSN ते/SN शत्रूणाम्/NP मानमर्दने/NP सर्वथा/KV सफलाः/NV भवन्तु/KP ।/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC
युवराज/NP ,/PUNC मम/SN सैनिकेषु/NP एकैकः/SMKY वीरः/NP शतैः/SMKY शत्रुभिः/NP सह/AUP योद्धुम्/KKS समर्थः/NV तेषाम्/SN प्राणहरणे/NP च/AVK क्षमः/NV विद्यते/KP ।/PUNC किम्/SN बहुना/NV ।/PUNC
युद्धे/NP भीमसमाः/NV सर्वे/SN निष्णाताः/NV शत्रुभेदने/NP ।/PUNC
भारतीयाः/NP च/AVK मे/SN वीराः/NP शत्रुव्यूहविभेदकाः/NV ॥/PUNC 23/PUNC ॥/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC ते/SN कथम्/AP एतादृशाः/SN न/AN भविष्यन्ति/KP ।/PUNC येषाम्/SSN पूर्वजाः/NP अधर्मनाशाय/NP धर्मस्य/NP च/AVK प्रतिष्ठायै/NP सर्वदा/KV युद्धे/NP रताः/NV आसन्/NP ।/PUNC तथापि/AVK तेषु/SN भेदादिनीतेः/NP प्रभावः/NP न/AN भवेत्/KP तथा/AVK सर्वथा/KV राष्ट्रभक्तिः/NP विद्यमाना/NV भवेत्/KP इति/AUD यतनीयम्/KN ।/PUNC गच्छतु/KP भवान्/SN अर्थसिद्धये/NP ।/PUNC
अश्वसेनापतिः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सैनिकरीत्या/NP अभिवादनस्य/NP अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN अश्वसेना/NP अपि/AVK सुदृढा/NV वर्तते/KP ।/PUNC अश्वसेनापतिः/NP तु/A सैन्यकर्मणि/NP दत्तावधानः/NV विद्यते/KP एव/INTF ।/PUNC ये/SSN अश्वारोहिणः/NP विद्यन्ते/KP ते/SSN पूर्णशिक्षिताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC राज्यस्य/NP अस्य/SNV कृते/AUP तु/A ते/SN प्राणदानार्थम्/NP अपि/AVK तत्पराः/NV सन्ति/KP ।/PUNC
यतः/AVK हि/A -/PUNC 
वीराः/NP मे/SN बहवः/NV बलाणुघटितैः/NV अङगैः/NP भृशम्/KV शोभिताः/NV
शस्त्रास्त्रैः/NP सहिताः/NV प्रचण्डबलिनः/NV विक्रान्तमानान्विताः/NV ।/PUNC
येषाम्/SSN नाम/NP निशम्य/KKS शत्रुनिवहाः/NP त्यक्त्वा/KKS स्वकीयास्त्रकम्/NP
शृङ्गालाः/NP प्रभवन्ति/KP सिंहसविधे/NP नूनम्/A सदा/KV सङ्गरे/NP ॥/PUNC 24/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC प्रतिहार/NP
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC प्रविश्य/KKS अञ्जलिम्/NP बद्ध्वा/KKS )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ।/PUNC अत्र/A उपस्थितः/NV अस्मि/KP  ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC साम्प्रतम्/KV रथसेनापतिम्/NP द्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD साञ्जलिम्/KV नत्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN रथसेना/NP अपि/AVK दृढा/NV वर्तते/KP ।/PUNC तथापि/AVK रथसैनिकेषु/NP राष्ट्रभावस्य/NP जागरणाय/NP उद्बोधनम्/NP आवश्यकम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC रथसेनापतिमाध्यमेन/NP मम/SN सन्देशः/NP तान्/SN प्रति/AUP गच्छतु/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC रथसेनापतिना/NP सह/AUP प्रविश्य/KKS साञ्जलिम्/KV नत्वा/KKS )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ,/PUNC रथसेनापतिः/NP अत्र/A विराजते/KP ।/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC (/PUNC सैनिकरीत्या/NP निकटम्/NP गत्वा/KKS )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC निकटस्थम्/NV प्रोच्चासनम्/NP सङ्केतयन्/KNV )/PUNC आसनम्/NP इदम्/SNV अलङ्करोतु/KP भवान्/SN ।/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC यथा/ASD आज्ञापयति/KP भवान्/SN (/PUNC इति/AUD सङ्केतिते/NV प्रोच्चासने/NP तिष्ठति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP प्रति/AUP )/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ।/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV प्रणमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC रथसेनापते/NP ,/PUNC भवान्/SN रथसेनायाः/NP निखिलम्/NV रहस्यम्/NP जानाति/KP ।/PUNC रथविषये/NP भवताम्/SN विशेषज्ञता/NP विश्रुता/KN ।/PUNC रथसेनायाम्/NP प्रभूताः/NV वीराः/NP रणकौशले/NP निपुणाः/NV विद्यन्ते/KP तथापि/AVK कथय/KP -/PUNC सम्प्रति/KP रथसेनायाः/NP कीदृशी/SNV व्यवस्था/NP विद्यते/KP ।/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN रथसेनायाम्/NP पञ्चाशत्/SMKY रथाः/NP युद्धोपकरणैः/NP समन्विताः/NV युद्धाय/NP सततम्/KV तत्पराः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC तेषाम्/SN सञ्चालनाय/NP बलशालिनः/NV प्रशिक्षिताः/NV च/APY अश्वाः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC सैनिकाः/NP च/AVK अपि/AVK बाणप्रक्षेपे/NP ,/PUNC चन्द्रहासचालने/NP ,/PUNC भल्लप्रक्षेपे/NP ,/PUNC गदायुद्धे/NP च/AVK अतीव/NV कुशलिनः/NV प्रशिक्षिताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सम्प्रति/KV बाणप्रशिक्षणस्य/NP प्रशिक्षकाः/NP के/SN सन्ति/KP ?/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC बिहारप्रदेशस्य/NS वनप्रदेशे/NP निवसन्तः/KNV वनवासिनः/NV जनाः/NP प्राचीनपद्धत्या/NP बाणविद्यासु/NP कुशलाः/NV लक्ष्यभेदकाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC ते/SN एव/INTF प्राचीनपद्धत्या/NP बाणचालनस्य/NP प्रशिक्षकाः/NP नियुक्ताः/KN ।/PUNC पुनः/KV च/AVK आधुनिकपद्धत्या/NP बाणप्रक्षेपणकलायाः/NP शिक्षा/NP राजस्थानतः/NP समागतैः/KN कुशलप्रशिक्षकैः/NP दीयते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC बाणचालनप्रशिक्षकाः/NP सर्वथा/KV उपयुक्ताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC वनवासिनः/NP तु/A मम/SN मित्राणि/NP सन्ति/KP ते/SN बाणसन्धाने/NP भृशम्/KV दक्षाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC राजस्थाननिवासिनः/NV बाणप्रशिक्षकाः/NP अपि/AVK मम/SN सुहृदः/NP वर्तन्ते/KP ते/SN आधुनिकपद्धत्या/NP बाणसञ्चालने/NP प्रवीणाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC मम/SN रथसैनिकेषु/NP राष्ट्रभावना/NP कीदृशी/SN वर्तते/KP ?/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN सर्वे/SNV सैनिकाः/NP राष्ट्रम्/NP प्रति/AUP समर्पिताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC न/AN केवलम्/KV ते/SN राजकीयसेवाम्/NP एव/INTF निर्वहन्ति/KP इतोऽपि/ASD अधिकम्/NV राष्ट्रभावभरिताः/NV राज्यरक्षणे/NP संलग्नाः/KN विद्यन्ते/KP ।/PUNC श्रूयताम्/KP तथ्यम्/NP -/PUNC
सैनिकाः/NP भिन्नदेशस्थाः/NV जातिधर्मे/NP प्रतिष्ठिताः/NV
सन्ति/KP सर्वे/SN समानाः/NV ते/SNV सर्वथा/KV राष्ट्ररक्षणे/NP ॥/PUNC 25/PUNC ॥/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सारथिनः/NP प्रशिक्षिताः/KN विद्यन्ते/KP न/AN वा/AP ?/PUNC विषमायाम्/NV अपि/AVK भूमौ/NP दुर्गमे/NV वा/APY प्रदेशे/NP रथचालने/NP ते/SN समर्थाः/NV सन्ति/KP न/AN वा/AP ?/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN ये/SSN रथचालकाः/NV सारथिनः/NP सन्ति/KP ते/SN विषमायाम्/NV अपि/AVK भूमौ/NP दुर्गमप्रदेशे/NP अपि/AVK रथस्य/NP वहने/NP निपुणाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC ते/SN देवराजस्य/NV इन्द्रस्य/NS सारथिमातलिना/NS सदृशाः/SN विद्यन्ते/KP ।/PUNC कुतः/AP -/PUNC
रथः/NP गच्छति/KP युद्धाग्रे/NP सारथिः/NP यदि/AVK शिक्षितः/NV ।/PUNC
अर्जुनस्य/NS रथः/NP नूनम्/A कृष्णेन/NS एव/INTF नियन्त्रितः/KN ॥/PUNC 26/PUNC ॥/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP न/AN भविष्यति/KP मम/SN सारथिनः/NP तादृशाः/SN यतोहि/AVK -/PUNC
दुष्यन्तस्य/NS रथः/NP व्रजति/KP अतितराम्/KV युद्धे/NP च/APY देवासुरे/NS
मार्गे/NP दिव्यरथेन/NP गच्छति/KP पुनः/A राजा/NV दिलीपः/NS महान्/NV ।/PUNC
देशे/NP ये/SSN किल/A राक्षसाः/NP प्रतिदिनम्/KV कुर्वन्ति/KP हिंसादिकम्/NP
तेषाम्/SSN गर्वनिवारणाय/NP रथिनः/NP यास्यन्ति/KP मे/SN सर्वदा/KV ॥/PUNC 27/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC यद्यपि/AVK सर्वे/SNV रथिनः/NP कुशलिनः/NV सन्ति/KP तथापि/AVK मम/SN सन्देशः/NP अयम्/SNV तेषु/SN प्रसारयितव्यः/KN -/PUNC
राष्ट्ररक्षार्थभावाः/NP ये/SSN मानसे/NP जायते/KP सदा/KV
तेषाम्/SSN उन्नयनम्/NP युक्तम्/NV सर्वथा/KV राष्ट्ररक्षणे/NP ॥/PUNC 28/PUNC ॥/PUNC 
रथसेनापतिः/NP -/PUNC यथा/ASD रोचते/KP भवते/SN ।/PUNC सन्देशः/NP अयम्/SNV प्रसारितः/KN भविष्यति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC साम्प्रतम्/KV गच्छतु/KP भवान्/SN अर्थसिद्धये/NP ।/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सैनिकरीत्या/NP अभिवादनस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्/KNV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN रथसेना/NP अपि/AVK उपयुक्ता/NV वर्तते/KP तथा/AVK रथिनः/NP सैनिकाः/NP च/APY अपि/AVK प्रशिक्षिताः/KN सन्तिKP ।/PUNC मम/SN सैनिकानाम्/NP समक्षम्/NP शत्रुसैनिकाः/NP कथम्/AP स्थास्यन्ति/KP ?/PUNC
(/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC प्रविश्य/KKS अञ्जलिं/NP बद्ध्वा/KN )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सम्प्रति/KV पदातिसेनापतिम्/NP द्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिम्/KV नत्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN पदातिसेनायाम्/NP सहस्राधिकाः/NV चन्द्रहासचालने/NP कुशलाः/NV वीराः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC बाणसन्धाने/NP ,/PUNC गदाचालने/NP ,/PUNC भल्लाप्रक्षेपणे/NP च/APY अपि/AVK सहस्रशः/SMKY वीराः/NP दक्षाः/NV सन्ति/KP परम्/AVK गुलिकाक्षेपणे/NP अभ्यस्ताः/NV न्यूनतराः/NV एव/INTF मे/SN वीराः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC पदातिसेनापतिना/NP सह/AUD प्रविश्य/KKS साञ्जलिः/KV प्रणमन्/KNV )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV पदातिसेनापतिः/NP उपस्थितः/NV विद्यते/KP ।/PUNC
पदातिसेनापतिः/NP -/PUNC (/PUNC सैनिकरीत्या/NP निकटम्/NP गत्वा/KKS )/PUNC जयतु/KP युवराजः/NP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC निकटस्थम्/NV प्रोच्चासनम्/NP सङ्केतयन्/KNV )/PUNC इदम्/SNV आसनम्/NP अलङ्करोतु/KP भवान्/SN ।/PUNC
पदातिसेनापतिः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सङ्केतिते/KNV प्रोच्चासने/NP तिष्ठति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV प्रणमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC पदातिसेनापते/NP ,/PUNC भवताम्/SN सैन्यविषये/NP अनुभवः/NP नितराम्/KV अत्यधिकः/NV वर्तते/KP ।/PUNC पुनः/A भवताम्/SN सेनायाम्/NP सैनिकाः/NP च/AVK अपि/AVK प्रशिक्षिताः/NV कुशलिनः/NV च/APY सन्ति/KP ।/PUNC तथापि/AVK कथय/KP सम्प्रति/KV पदातिसेनायाः/NP कीदृशी/SNV व्यवस्था/NP विद्यते/KP ?/PUNC
रथसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN पदातिसेनायाम्/NP दशसहस्रवीराः/NP पूर्णतः/KV प्रशिक्षिताः/NV विद्यन्ते/KP तत्र/A सहस्राधिकाः/SMKY चन्द्रहासचालने/NP चतुराः/NV लक्षाधिकानाम्/NP अपि/AVK शत्रुसैनिकानाम्/NP कृते/AUP अलम्/A विद्यन्ते/KP ।/PUNC तत्र/A सहस्राधिकाः/SMKY बाणसन्धाने/NP प्रशिक्षिताः/NV लक्षाधिकानाम्/SMKY शत्रूणाम्/NP भेदने/NP समर्थाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC सहस्राधिकाः/SMKY सैनिकाः/NP गदाचालने/NP प्रशिक्षिताः/NV भीमसदृशाः/NV विद्यन्ते/KP ते/SN स्वकीयया/SNV गदया/NP शत्रुसमूहम्/NP चूर्णयितुम्/KKS पर्याप्ताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC अनेन/SN एव/INTF केचन/SN भल्लप्रक्षेपणे/NP दक्षाः/NV पूर्णतः/KV प्रशिक्षिताः/NV च/AVK मे/SN सैनिकाः/NP सर्वदा/KV एव/INTF युद्धाय/NP तत्पराः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सेनापते/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV मम/SN राज्ये/NP सर्वत्र/KV शान्तिः/NP वर्तते/KP ।/PUNC अत्र/A आन्तरिकशान्तिः/NP तु/A भवताम्/SN योगेन/NP सर्वथा/KV नियमिता/KN अस्ति/KP परम्/AVK आङ्ग्लशासकानाम्/NP दृष्टिः/NP मम/SN राज्ये/NP अपि/AVK निपतिता/KN येन/SSN युद्धस्य/NP आशङ्का/NP सम्भाव्यते/KP ।/PUNC
पदातिसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC मम/SN सैनिकाः/NP तादृशाः/SN प्रबलाः/NV सन्ति/KP येषाम्/SNV समक्षम्/NP न/AN कोऽपि/A स्थातुम्/KKS पारयिष्यन्ति/KP ।/PUNC आङ्ग्लानाम्/NP पार्श्वे/NP यदि/AVK आग्नेयास्त्राणि/NP न/AN भवेयुः/KP तर्हि/AVK तान्/SN मम/SN सैनिकाः/NP सर्वदा/KV एव/INTF जेतुम्/KKS समर्थाः/NV भविष्यन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सत्यम्/NV एव/INTF भवता/SN कथितम्/KN यत्/SSN मम/SNV सेनायाम्/NP आग्नेयास्त्राणाम्/NP अभावः/NP विद्यते/KP  ।/PUNC गुलिकाचालनप्रशिक्षणस्य/NP अपि/AVK व्यवस्था/NP अत्र/A सम्यक्/NV न/AN अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK अद्यप्रभृति/NP आरभ्य/KKS एका/SMKY सैन्यशाखा/NP आग्नेयास्त्रशिक्षितानाम्/NP अपि/AVK स्थापिता/KN भवेत्/KP तथा/AVK अत्रस्थाः/NV सैनिकाः/NP गुलिकाः/NP चालने/NP अपि/AVK प्रशिक्षिताः/NV भवेयुः/KP ।/PUNC
पदातिसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC गुलिकायाः/NP भुसुण्ड्याः/NP च/APY कृते/AUP प्रभूतम्/NV धनम्/NP अपेक्षते/KP ।/PUNC धनम्/NP तु/A अस्मात्/SNV देशात्/NP सर्वदा/KV विदेशम्/NP गच्छति/KP ।/PUNC ये/SSN प्रतिवेशिनः/NV राजानः/NP विद्यन्ते/KP ते/SNV सर्वे/SN तस्मै/SN कररूपेण/NP धनम्/NP प्रयच्छन्ति/KP ।/PUNC जनकल्याणाय/NP राज्यस्य/NP अस्य/SNV यत्/SSN प्रभूतम्/NV धनम्/NP भवद्भिः/SN प्रदत्तम्/KN इति/AUD भवताम्/SN औदार्यम्/NP एव/INTF ।/PUNC तथापि/AVK आग्नेयास्त्रस्य/NP कृते/AUP धनस्य/NP व्यवस्था/NP अपि/AVK सम्यक्/NV करणीया/KN भविष्यति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सेनापते/NP ,/PUNC अवश्यम्/KV एव/INTF आग्नेयास्त्रदलस्य/NP कृते/AUP राजकोषतः/NP धनस्य/NP व्यवस्था/NP भविष्यति/KP तथा/AVK पार्श्ववर्तिषु/NV राजसु/NP जागरणम्/NP अपि/AVK करणीयम्/KN भविष्यति/KP ।/PUNC यतः/AVK हि/A भेदनीत्या/NP असौ/SNV आङ्ग्लशासकः/NP स्वकीयम्/SNV राज्यम्/NP परिवर्धयति/KP ।/PUNC
पदातिसेनापतिः/NP -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC अस्माकम्/SN सैन्यपद्धतिः/NP यद्यपि/AVK समीचीनः/NV वर्तते/KP यत्र/A धर्ममार्गेण/NP सर्वा/SNV व्यवस्था/NP विद्यते/KP परम्/AVK सम्प्रति/KV आङ्ग्लशासकेन/NP छलयुद्धस्य/NP प्रवर्तनम्/NP क्रियते/KP येन/SSN तस्य/SN विकासः/NP भवति/KP ।/PUNC परम्/AVK -/PUNC
आदर्शेन/NP समन्वितः/NV भवति/KP चेत्/A येषाम्/SSN नृणाम्/NP जीवनम्/NP
तेषाम्/SSN न्यायबलेन/NP कार्यम्/NP अखिलम्/NV संयम्यते/KP सर्वथा/KV ।/PUNC
यैः/SSN छद्मस्य/NP बलेन/NP नीतिरहितेन/NV आचर्य्यते/KP मानवैः/NP
ते/SSN च/AVK अन्ते/NP निपतन्ति/KP मूलरहिताः/NV वृक्षाः/NP नदीनाम्/NP यथा/ASD ॥/PUNC 29/PUNC ॥/PUNC 
अतः/AVK तस्य/SN छलयुद्धम्/NP प्रति/AUP सर्वदा/KV सावधानेन/NP भवितव्यम्/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सेनापते/NP ,/PUNC सत्यम्/NV कथयति/KP भवान्/SN ।/PUNC तस्य/SN छलयुद्धम्/NP प्रति/AUP दृष्टिः/NP दातव्या/KN भविष्यति/KP ।/PUNC भवान्/SN स्वकर्मणि/NP सन्नद्धः/KN भवतु/KP ।/PUNC सैन्यशक्तेः/NP अभिवृद्धये/NP यत्नवान्/NV भूत्वा/KKS एतादृशी/SNV शक्तिम्/NP अर्जयतु/KP यया/SSN शत्रूणाम्/NP प्रतिकारः/NP भवेत्/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK पाश्ववर्तीनाम्/NV राज्ञाम्/NP जागरणाय/NP सन्देशम्/NP प्रेषयामि/KP ।/PUNC गच्छतु/KP भवान्/SN अर्थसिद्धये/NP ।/PUNC
पदातिसेनापतिः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP युवराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सैनिकरीत्या/NP अभिवादनम्/NP कुर्वन्/KNV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN चतुरङ्गिणी/NP सेना/NP दृढा/NV वर्तते/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV पदातिसेनायाः/NP अश्वसेनायाः/NP च/APY महत्त्वम्/NP अधिकम्/NV अस्ति/KP आङ्ग्लैः/NP सह/AUP युद्धाय/NP अश्वसेना/NP भृशम्/KV उपयुक्ता/NV अस्ति/KP गजसेना/NP अपि/AVK यथासमये/NP स्वकीयम्/SN महत्त्वम्/NP दधाति/KP ।/PUNC रथसेनायाः/NP उपयोगः/NP तु/A अपेक्षाकृतम्/KV सम्प्रति/KV न्यूनम्/NV अस्ति/KP परम्/AVK समभूमौ/NP पदातिसैनिकानाम्/NP सहयोगार्थम्/NP रथसेना/NP अपि/AVK भृशम्/KV उपयुक्ता/NV अस्ति/KP  ।/PUNC कालस्थानानुरूपम्/NP एव/INTF सेनायाः/NP प्रयोगः/NP कर्त्तव्यः/KN भवति/KP ।/PUNC
			(/PUNC पटाच्क्षेपः/NP )/PUNC
डा0/U रामाशीषपाण्डेयविरचितस्य/NV कुमारविजयनामनाटकस्य/NS सैन्यसञ्चालनम्/NP नाम/NV द्वितीयः/SMKP अङ्कः/NP सम्पन्नः/KN ।/PUNC


                                                      तृतीयः/SMKP अङ्कः/NP

(/PUNC मञ्चः/NP रिक्तः/NV वर्तते/KP ।/PUNC ततः/A प्रविशति/KP सहसा/KV चन्द्रकः/NS )/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC (/PUNC मञ्चे/NP भ्रमणम्/NP कृत्वा/KKS प्रेक्षकान्/NP दृष्ट्वा/KKS च/AVK स्वगतम्/NP )/PUNC कुत्र/AP गतः/KN मम/SN मित्रम्/NP भद्रकः/NS ?/PUNC पश्यामि/KP तावत्/A ।/PUNC (/PUNC इतः/A ततः/A पश्यन्/KNV मञ्चे/NP पुनः/KV भ्रमति/KP )/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC अत्र/A तु/A न/AN दृश्यते/KP ।/PUNC
		(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP भद्रकः/NS )/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC (/PUNC चन्द्रकम्/NS दृष्ट्वा/KKS )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC त्वम्/SN अत्र/A वर्तसे/KP ?/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC आम्/ABS मित्र/NP ,/PUNC त्वाम्/SN अन्वेष्टुम्/KKS एव/INTF अत्र/A आगतः/KN अस्मि/KP ।/PUNC कथम्/AP आगमने/NP विलम्बः/NP जातः/KN ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC राजकीयकार्ये/NP समयस्य/NP प्रतीक्षा/NP विशेषरूपेण/NP करणीया/KN भवति/KP ।/PUNC राजकीयाज्ञाम्/NP विना/AUP न/AN कोऽपि/SN प्रविशति/KP न/AN वा/AVK निर्गच्छति/KP ।/PUNC व्यवहारः/NP तु/A सर्वथा/KV पालनीयः/KN भवति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
राजगेहे/NP गुरोः/NP गेहे/NP विद्यागेहे/NP सुरालये/NP ।/PUNC
आज्ञाम्/NP प्राप्य/KKS प्रवेष्टव्यम्/KN भृत्यैः/NP छात्रैः/NP उपासकैः/NP ॥/PUNC 1/PUNC ॥/PUNC 
अपि/AVK च/AVK -/PUNC
प्राप्नुवन्ति/KP सदा/KV सौख्यम्/NP भृत्याः/NP राज्ञः/NP प्रशासने/NP ।/PUNC
न/AN स्वतन्त्राः/NV भवन्ति/KP एते/SN अवकाशे/NP निर्गमे/NV क्वचित्/SN ॥/PUNC 2/PUNC ॥/PUNC 
चन्द्रकः/NS -/PUNC किम्/SNV राजगेहे/NP अद्य/A कापि/SNV विशेषवार्ता/NP आसीत्/KP ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC किम्/SN त्वया/SN न/AN श्रुतम्/KN यत्/AVK महाराजसाहवजादा/NS सिंहः/NS अद्य/A एव/INTF षष्ठीवर्षीयः/NV सञ्जातः/KN ।/PUNC अतः/AVK तस्य/SN दीर्घजीवनस्य/NP कृते/AUP राजमन्दिरे/NP विशेषपूजनम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC एतादृशम्/SNV विशेषपूजनम्/NP तु/A प्रतिवर्षम्/KV तत्रभवताम्/SN जन्मदिवसस्य/NP उपलक्ष्ये/NP दीर्घजीवनस्य/NP कृते/AUP सम्पन्नम्/KN भवति/KP स्म/A अस्मिन्/SNV वर्षे/NP किमपि/SN विशेषपूजनम्/NP आसीत्‌/KP किम्/SN ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC शृणु/KP मित्र/NP ,/PUNC विशिष्टपूजनम्/NP तु/A तत्र/A आसीत्/KP एव/INTF पुनः/A विशिष्टजनानाम्/NP कृते/AUP विशेषभोजनस्य/NP अपि/AVK आयोजनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A विशिष्टाः/NV नागरिकाः/NP पदाधिकारिणः/NP अन्ये/SN च/APY विशिष्टाः/NV जनाः/NP निमन्त्रिताः/KN आसन्/KP ।/PUNC भोजनागारम्/NP तु/A विशेषरूपेण/KV निर्मितम्/KN सज्जितम्/KN च/APY आसीत्/KP ।/PUNC अहम्/SN तु/A तत्र/A एव/INTF व्यवस्थायाम्/NP व्यापृतः/KN आसम्/KP ।/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC अन्यस्मिन्/SNV कार्ये/NP व्यस्तेन/NV मया/SN महाराजस्य/NP षष्ठीवर्षीयात्मकः/NV जन्मोत्सवः/NP न/AN दृष्टः/KN ।/PUNC अतः/AVK महाराजस्य/NP जन्मोत्सवविवरणम्/NP संक्षेपेण/KV कथयतु/KP ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC पूजनादिकम्/NP तु/A राजमन्दिरे/NP सम्पन्नम्/KN ।/PUNC ततः/A विशिष्टरूपेण/KV भोजस्य/NP आयोजनम्/NP आसीत्/KP  ।/PUNC प्रतीयते/KP ईश्वराराधनम्/NP अपि/AVK भोजनसमक्षे/NP न्यूनम्/NV एव/INTF भवति/KP ।/PUNC विशिष्टरूपेण/KV निर्मितम्/KNV भोजनागारम्/NP तु/A जनसम्मर्दैः/NP पूर्णतया/KV व्यापृतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A उच्चसिंहासने/NP समासीनस्य/NV महाराजस्य/NP पार्श्वे/NP जनाः/NP विशेषेण/KV एकत्र/A आसन्/KP ।/PUNC सिंहासनाधिष्ठितस्य/NV महाराजस्य/NP गले/NP मालिकाम्/NP मेलयितुम्/KKS शुभकामनाम्/NP च/AVK प्रकटयितुम्/KKS विशिष्टाः/NV जनाः/NP तत्र/A उपस्थिताः/KN आसन्/KP ।/PUNC अधिकाः/NV जनाः/NP महाराजस्य/NP दीर्घजीवनाय/NP कामनाम्/NP प्रकटितवन्तः/KN गले/NP मालिकाम्/NP मेसितवन्तः/KN ।/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC अस्मिन्/SNV अवसरे/NP महाराजस्य/NP कः/SNV सन्देशः/NP आसीत्/KP ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC महाराजेन/NP कथितम्/KN यत्/AVK अद्य/A अहम्/SN षष्ठीवर्षीयः/NV अस्मि/KP सम्वृत्तः/KN ।/PUNC धर्मशास्त्रानुसारम्/NP पञ्चाशत्तमे/SMKP वर्षे/NP गृहस्थधर्मात्/NP वानप्रस्थाश्रमे/NP प्रवेशः/NP कर्त्तव्यः/KN ।/PUNC राज्यभारम्/NP पुत्रस्य/NP उपरि/NP निधाय/KKS वनगमनम्/NP एव/INTF वानप्रस्थस्य/NP मूलम्/NP ।/PUNC मम/SN सर्वे/SNV पुत्राः/NP युवकाः/NP योग्याः/NV राजकर्मणि/NP निपुणाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC परम्/AVK मन्त्रिसमुदायस्य/NP विशेषमन्त्रणया/NP भवता/SN अनुरोधेन/NP च/AVK दशवर्षात्/NP अधिकम्/NV यावत्/A राज्यभारम्/NP निरवोढम्/KP ।/PUNC साम्प्रतम्/KV अहम्/SN इच्छामि/KP यत्/AVK राज्यभारम्/NP इदम्/SNV मम/SN पुत्रेषु/NP अन्यतमः/SNV निर्वहेत/KP ।/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN तत्र/A तदा/A महाराजस्य/NP मन्त्रिणः/NP अपि/AVK आसन्/KP ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC आम्/ABS ,/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तत्र/A प्रमुखाः/NV मन्त्रिणः/NP अपि/AVK आसन्/KP ।/PUNC पुनः/A च/AVK अन्ये/SNV पदाधिकारिणः/NP अपि/AVK तत्र/A उपस्थिताः/KN आसन्/KP ।/PUNC प्रीतिभोजे/NP भागग्रहणार्थम्/NP ये/SSN ये/DV आमन्त्रिताः/KN समागताः/KN ते/SN तत्र/A आसन्/KP परम्/AVK मन्त्रणायाः/NP कृते/AUP विशिष्टाः/NV अपि/AVK समाहृताः/KN ।/PUNC
यतोहि/AVK -/PUNC
मन्त्रिणः/NP प्रमुखाः/NV तत्र/A राज्याधिकारिणः/NP तथा/AVK ।/PUNC
पण्डिताः/NP कुलश्रेष्ठाः/NP च/APY मन्त्रणायाम्/NP उपस्थिताः/KN ॥/PUNC 3/PUNC ॥/PUNC 
चन्द्रकः/NS -/PUNC किम्/SN राजपुत्राः/NP अपि/AVK तत्र/A आसन्/KP ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC आम्/ABS मित्र/NP ,/PUNC राजपुत्राणाम्/NP उपस्थितौ/KN महाराजः/NP स्वविचारान्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC वस्तुतः/KV महाराजस्य/NP सर्वे/SNV पुत्राः/NP वीराः/NV चतुराः/NV सन्ति/KP राज्यकर्मणि/NP अपि/AVK ते/SN भृशम्/KV निष्णाताः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC राज्यकार्याणि/NP तु/A प्रायः/KV ते/SNV राजपुत्राः/NP एव/INTF निर्वहन्ति/KP ।/PUNC
यतोहि/AVK -/PUNC
पुत्राः/NP सन्ति/KP गुणान्विताः/NV बलयुताः/NV सिंहोपमाः/NV विश्रुताः/NV
राज्ये/NP कर्मणि/NP संरताः/NV नयविदः/NV शास्त्रस्य/NP सम्पालकाः/NV ।/PUNC
नानाशास्त्रविशारदाः/NV सुकुशलाः/NV राज्ञः/NP प्रियाः/NV शोभनाः/NV
धर्मस्थापनहेतवे/NP अत्र/A विबुधाः/NV आविर्बभूवुः/KP यथा/ASD ॥/PUNC 4/PUNC ॥/PUNC 
अपि/AVK च/AVK -/PUNC
ते/SNV नराः/NP वस्तुतः/A धन्याः/NP येषाम्/SSN पुत्राः/NP विचक्षणाः/NV ।/PUNC
पुत्रस्य/NP अभ्युदये/NP नूनम्/A प्राप्नुवन्ति/KP परम्/NV सुखम्/NP ॥/PUNC 5/PUNC ॥/PUNC 
भद्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV भारतस्थितः/NV विदेशीशासकः/NP राज्यविस्तारे/NP संलग्नः/NV विद्यते/KP ।/PUNC सः/SN राज्यस्य/NP अस्य/SNV उपरि/AUP कदा/SN आक्रमणम्/NP करिष्यति/KP इति/AUP न/AN कोऽपि/SN जानाति/KP ।/PUNC परम्/AVK आक्रमणस्य/NP संभावना/NP प्रबला/NV विद्यते/KP ।/PUNC यतः/AVK हि/AVK -/PUNC
अङ्ग्रेजः/NP छलछद्मनीतिनिपुणः/NV नित्यम्/KV बलैः/NP अन्वितः/NV
वित्तम्/NP भारतमातृकोषनिहितम्/NP हृत्वा/KKS विलासस्थितः/NV ।/PUNC
राज्यम्/NP वाञ्छति/KP भेदनीतिसहितः/NV द्वेषम्/NP समुत्पादयन्/KNV
युद्धम्/NP तेन/SN विनिश्चितम्/KN ननु/A सदा/KV धूर्तैः/NP जगत्/NP वञ्चितम्/KN ॥/PUNC 6/PUNC ॥/PUNC
प्रतीयते/KP यत्/AVK राजा/NP योग्यपुत्रस्य/NP उपरि/AUP राज्यभारम्/NP निधाय/KKS आङ्गलशासनम्/NP उन्मूलयितुम्/KKS इच्छति/KP ।/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC भवताम्/SN दृष्ट्या/NP सर्वेषु/SNV राजकुमारेषु/NP कः/SNV राजकुमारः/NP राज्यस्य/NP अस्य/SNV राज्ञः/NP कृते/AUP सर्वथा/KV उपयुक्तः/NV भविष्यति/KP ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC सर्वे/SNV राजकुमाराः/NP भृशम्/KV योग्याः/NV सन्ति/KP ।/PUNC तेषु/SN एकस्य/SMKY निर्वाचनम्/NP महत्कठिनम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC पुनः/KV मादृशैः/SN कर्मकरैः/NP एतादृशः/SNV विचारः/NP नैव/AN प्रकाशनीयः/KN ।/PUNC भित्तेः/NP अपि/AVK कर्णः/NP भवति/KP इति/AUD सर्वत्र/A विदितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC अन्यत्/AVK च/AVK -/PUNC
विचारः/NP नैव/AN दातव्यः/KN सेवकैः/NP राजमन्दिरे/NP ।/PUNC 
विचरन्ति/KP सदा/KV धूर्ताः/NP रहस्यम्/NP भेदने/NP रताः/KN ॥/PUNC 7/PUNC ॥/PUNC 
अपि/AVK च/AVK -/PUNC
वयम्/SN कर्मकराः/NP सर्वे/SNV राजाज्ञाम्/NP वहने/NP रताः/KN ।/PUNC
भविष्यति/KP ध्रुवः/KV राजा/NP कोऽपि/SNV तत्/SNV भाषणम्/NP वृथा/NV ॥/PUNC 8/PUNC ॥/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मदन्यः/SN अत्र/A कोऽपि/SN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC राजमन्दिरस्य/NP एतस्मिन्/SNV शून्ये/NV भागे/NP किञ्चित्/SNV भयम्/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC किम्/SN मम/SN उपरि/AUP त्वम्/SN विश्वासम्/NP न/AN करोषि/KP ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC त्वम्/SN तु/A मम/SN प्रियमित्रम्/NP असि/KP ।/PUNC कथम्/AP त्वाम्/SN प्रति/AUP न/AN अहम्/SN विश्वसीमि/KP ?/PUNC मम/SN विचारम्/NP शृणु/KP -/PUNC यद्यपि/AVK सर्वे/SNV राजपुत्राः/NP वीराः/NV राजकार्ये/NP दक्षाः/NV च/AVK विद्यन्ते/KP तथापि/AVK कुमरसिंहः/NS अतीव/NV तेजस्वी/NV महान्/NV योद्धा/NP च/APY विद्यते/KP ।/PUNC तथा/AVK च/AVK -/PUNC
धीरः/NV कुमरसिंहः/NS अस्ति/KP युद्धविद्याविशारदः/NV ।/PUNC
करोति/KP सर्वदा/KV कार्यम्/NP प्रजारञ्जनहेतवे/NP ॥/PUNC 9/PUNC ॥/PUNC
मित्र/NP ,/PUNC अधुना/KV त्वम्/SN कथय/KP यत्/SSN तव/SN विचारे/NP राज्यस्य/NP अस्य/SNV कृते/AUP सर्वथा/KV उपयुक्तः/NV राजा/NP कः/SN भविष्यति/KP ?/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मम/SN विचारः/NP अपि/AVK तव/SN विचारेण/NP तुल्यः/NV ।/PUNC
शृणु/KP -/PUNC
कुमारः/NV युवराजः/NP अस्ति/KP सत्यवक्ता/NV दृढव्रती/NV ।/PUNC
लोकप्रियः/NV युवा/NV नेता/NP सर्वथा/KV राज्यरक्षकः/NV ॥/PUNC 10/PUNC ॥/PUNC
अधुना/KV भवान्/SN कथयतु/KP -/PUNC तदानीम्/KV राज्यभारवहनार्थम्/NP कस्य/SNV कुमारस्य/NP समर्थनम्/NP सर्वे/SNV जनाः/NP कृतवन्तः/KN ?/PUNC
भद्रकः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तदानीम्/KN निर्णयः/NP न/AN जातः/KN ।/PUNC विशेषाधिवेशने/NP अस्य/SN निर्णयः/NP भविष्यति/KP  ।/PUNC विशेषाधिवेशनस्य/NP कालः/NP अपि/AVK अपक्रामति/KP ।/PUNC चलतु/KP राजभवनम्/NP एव/INTF यत्र/A विशेषाधिवेशनम्/NP आयोजितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC तत्र/A वयम्/SN द्रक्ष्यामः/KP यत्/SSN किम्/SN भवति/KP इति/AUD ।/PUNC
चन्द्रकः/NS -/PUNC राज्ञः/NP विनिश्चये/NP विशेषाधिवेशनस्य/NP विचारः/NP ग्राह्यः/KN इति/AUD व्यवस्था/NP महाराजस्य/NP वैशिष्ट्यम्/NP व्यनक्ति/KP ।/PUNC चलतु/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS उभौ/SN निष्क्रान्तौ/KN )/PUNC
स्थानम्/NP -/PUNC राजसभाभवनम्/NP ।/PUNC सभाभवनम्/NP पूर्णसज्जितम्/NV वर्तते/KP ।/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP राजा/NV साहबजादासिंहः/NP प्रतिहारः/NP च/APY )/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC इतः/A इतः/A महाराजः/NP ,/PUNC इदम्/SNV सिंहासनम्/NP अलङ्करोतु/KP महाराजः/NP ।/PUNC (/PUNC इति/AUD सिंहासनम्/NP सङ्केतयति/KP अग्रे/AUP अग्रे/DV प्रतिहारः/NP पश्चात्/KV च/AVK राजा/NP गच्छति/KP ।/PUNC राजा/NV सिंहासनम्/NP अधितिष्ठति/KP  )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कोऽपि/SNV मन्त्री/NP सम्प्रति/KV उपस्थितः/KN न/AN विद्यते/KP ।/PUNC विशेषाधिवेशनस्य/NP समयः/NP अपक्रामति/KP (/PUNC ततः/A प्रविशति/KP द्वारपालः/NP )/PUNC
द्वारपालकः/NP -/PUNC करौ/NP सम्पुटीकृत्य/KKS -/PUNC जयतु/KP महाराजः/NP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC द्वारपाल/NP ,/PUNC कथयतु/KP का/SNV वार्ता/NP विद्यते/KP ?/PUNC
द्वारपालकः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC द्वारि/NP मन्त्रिगणाः/NP समुपस्थिताः/KN सन्ति/KP ये/SSN विशेषाधिवेशने/NP भागम्/NP ग्रहीतुम्/KKS आगताः/KN विद्यन्ते/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मन्त्रिमण्डलस्य/NP निर्धारिते/NV विशेषाधिवेशने/NP भागम्/NP ग्रहीतुम्/KKS सदस्याः/NP समागताः/KN इति/AUD प्रतीयते/KP (/PUNC प्रकाशम् )/PUNC द्वारपाल/NP ,/PUNC शीघ्रम्/KV एव/INTF तान्/SN प्रवेशय/KP ।/PUNC
द्वारपालकः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV प्रणमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN  )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC मन्त्रिमण्डलस्य/NP विशेषाधिवेशनम्/NP मया/SN आयोजितम्/KN ।/PUNC आमन्त्रिताः/NV सदस्याः/NP समागताः/KN इति/AUD प्रतीयते/KP ।/PUNC आसनस्य/NP उपरि/AUP नामाङ्कितानि/NV पट्टिकानि/NP स्थापयतु/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS महात्/NV एव/INTF माधवाच्चुतनामभिः/NP अङ्कितानि/NV त्रीणि/SMKY पित्तलपट्टिकानि/NP गृहीत्वा/KKS यथास्थाने/NP आसनस्य/NP अग्रे/AUP स्थापयति/KP (/PUNC राजानम्/NP प्रति/AUP )/PUNC महाराज/NP ,/PUNC आसनव्यवस्था/NP सुसम्पन्ना/NV ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS करौ/NP सम्पुटीकृत्य/KKS प्रणमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN ।/PUNC )/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP मन्त्रिगणाः/NP द्वारपालः/NP च/APY )/PUNC
द्वारपालकः/NP -/PUNC जयतु/KP महाराजः/NP ,/PUNC इमे/SNV मन्त्रिगणाः/NP समागताः/KN ।/PUNC
मन्त्रिगणः/NP -/PUNC (/PUNC समवेत/NV स्वरेण/NP )/PUNC विजयताम्/KP महाराजः/NP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC मन्त्रिवर्याः/NP इमानि/SNV भवताम्/SN नामाङ्कितानि/NV आसनानि/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC यथास्थाने/NP उपविशन्तु/KP भवन्तः/SN ।/PUNC
मन्त्रिगणः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS स्वे/SN स्वे/DV नामाङ्किते/NV आसने/NP उपविशन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC द्वारपालकम्/NP प्रति/AUP )/PUNC द्वारपालक/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगशून्यम्/NP कुरू/KP ।/PUNC
द्वारपालकः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV प्रणमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN   ।/PUNC )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC मन्त्रिवर्याः/NP ,/PUNC अस्मिन्/SNV विशेषाधिवेशने/NP समुपस्थितानाम्/NV सर्वेषाम्/SNV सदस्यानाम्/NP अहम्/SN स्वागतम्/NP करोमि/KP ।/PUNC पुनः/A च/AVK उपस्थापयामि/KP यत्/AVK आङ्गलशासकस्य/NP दृष्टिः/NP मम/SN राज्यस्य/NP उपरि/AUP समापतिता/KN इति/AUD दूतमुखात्/NP मया/SN ज्ञातम्/KN ।/PUNC प्रतीयते/KP तस्य/SN आक्रमणम्/NP सम्भावितम्/KN अस्ति/KP  ।/PUNC अस्याम्/SNV स्थितौ/NP अस्माभिः/SN किम्/SN करणीयम्/KN ?/PUNC
यतोहि/AVK -/PUNC
आङ्ग्लस्य/NP वर्द्धते/KP शक्तिः/NP राजानः/NP दासताम्/NP गताः/KN ।/PUNC
मदीये/SN शाहावादे/NS अपि/AVK दृष्टिः/NP तस्य/SN समागता/KN ॥/PUNC 11/PUNC ॥/PUNC 
प्रथमः/SMKP मन्त्री/NV महादेवः/NS विषये/NP अस्मिन्/SNV स्वविचारान्/NP प्रकाशयतु/KP ।/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC (/PUNC चिन्तनस्य/NP अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS )/PUNC महाराज/NP ,/PUNC भवताम्/SN पञ्चपुत्राः/NP सिंहसदृशाः/NV बलिष्ठाः/NV रणाङ्गणे/NP कालसमाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC तेषाम्/SN समक्षम्/NP पाश्चात्यशासकाः/NP न/AN स्थास्यन्ति/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC मन्त्रिवर्या/NP ,/PUNC अहम्/SN इच्छामि/KP यत्/AVK स्वपुत्रेषु/NP अन्यतमस्य/SN स्कन्धयोः/NP उपरि/AUP राज्यस्य/NP अस्य/SNV भारम्/NP निक्षिपेयम्/KN येन/AVK अत्र/A सर्वविधाभ्युदयः/NP भवेत्/KP इति/AUD अस्मिन्/SNV विषये/NP भवन्तः/SN मदीयपुत्राणाम्/NP योग्यतायाः/NP विचारम्/NP कृत्वा/KKS विशेषाभिमतम्/NP प्रकाशयन्तु/KN ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC 
पुत्राः/NP प्रियकराः/NV नूनम्/A सर्वथा/KV हि/A आत्मसम्भवाः/NV ।/PUNC
पुत्रेभ्यः/NP अपि/AVK प्रियम्/NV राज्यम्/NP यत्र/A लोकाः/NP समाश्रिताः/KN ॥/PUNC 12/PUNC ॥/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC भवताम्/SN पुत्रेषु/NP प्रथमः/SMKP उमराँवसिंहः/NS ज्येष्ठः/NV तेजस्वी/NV गम्भीरः/NV च/APY विद्यते/KP ।/PUNC प्रकृत्या/NP धीरः/NV असौ/SN सर्वथा/KV शान्तिप्रियः/NV अस्ति/KP ।/PUNC शास्त्रानुसारम्/NP ज्येष्ठपुत्रस्य/NP एव/INTF राज्यासनम्/NP दातव्यम्/KN इति/AUD विदितम्/KN ।/PUNC पुनः/A सः/SN हि/A -/PUNC
बाल्यात्/NP एव/INTF प्रवीणः/NV अस्ति/KP शस्त्रे/NP शास्त्रार्थनिर्णये/NP ।/PUNC
उमरावः/NS महावीरः/NS युवराजः/NV युधिष्ठिरः/NV ॥/PUNC 13/PUNC ॥/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC मम/SN ज्येष्ठपुत्रः/NV उमरावसिंहः/NS वीरः/NV गुणज्ञः/NV गम्भीरः/NV च/APY विद्यते/KP ।/PUNC ज्येष्ठत्वात्/NP राज्यासनस्य/NP अधिकारी/NP सत्वे/NP अपि/AVK मम/SN प्रियपुत्रः/NP असौ/SN भृशम्/KV शान्तिप्रियः/NV राज्यसञ्चालनाय/NP सामदानदण्डभेदादीनाम्/NP अवलम्बनम्/NP कथम्/AP करिष्यति/KP इति/AUD विचारणीयम्/KN ।/PUNC विषये/NP अस्मिन्/SNV द्वितीयः/SMKP मन्त्री/NV श्री/NS माधवः/NS ,/PUNC स्वविचारान्/NP प्रकाशयतु/KP ।/PUNC
माधवः/NS -/PUNC (/PUNC विचार्य/KKS )/PUNC महाराज/NP ,/PUNC भवताम्/SN पुत्रः/NP उमराँवसिंहः/NS यद्यपि/AVK ज्येष्ठः/NV गुणज्ञः/NV भृशम्/KV शान्तिप्रियः/NV च/APY विद्यते/KP ज्येष्ठत्वात्/NP राज्यासनस्य/NP अधिकारी/NP विद्यते/KP तथापि/AVK युद्धात्/NP असम्बद्धः/NV असौ/SN कथम्/AP राज्यभारम्/NP वक्ष्यति/KP इति/AUD विचार्य/KKS अहम्/SN प्रकाशयामि/KP यत्/AVK भवताम्/SN द्वितीयः/SMKP पुत्रः/NP दयालसिंहः/NS युद्धविद्यासु/NP प्रवीणः/NV स्वनामधन्यः/NV परमदयालुः/NV च/APY विद्यते/KP ।/PUNC पुनः/A च/AVK -/PUNC
युवराजः/NV दयालः/NS अस्ति/KP युद्धविद्याविशारदः/NV ।/PUNC
दयालुः/NV दीनबन्धुः/NV हि/A शास्त्ररक्षणतत्परः/NV ॥/PUNC 14/PUNC ॥/PUNC 
मम/SN विचारे/NP उमरावसिंहात्/NS अपि/AVK दयालसिंहः/NS राज्ञः/NP कृते/AUP भृशम्/KV उपयुक्तः/NV वर्तते/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC मम/SN द्वितीयः/SMKP पुत्रः/NP दयालसिंहः/NS विद्यते/KP यः/SSN हि/A युद्धकलासु/NP निष्णातः/NV ,/PUNC दानशीलः/NV शास्त्रवेत्ता/NV परम्/NV यथार्थनामा/NV असौ/SN परम्/NV दयालुतया/NP युद्धकर्मणि/NP संलग्नताम्/NP न/AN इच्छति/KP ।/PUNC विषये/NP अस्मिन्/SNV तृतीयः/SMKP मन्त्री/NP श्री/NS अच्युतः/NS स्वविचारान्/NP प्रकाशयिष्यति/KP ।/PUNC
अच्युतः/NS -/PUNC (/PUNC विचारयितुम्/KKS अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS )/PUNC सत्यम्/NV कथयति/KP महाराजः/NP ।/PUNC उमराँवसिंहः/NS यथा/ASD बलेन/NP महीम्/NP भोक्तुम्/KKS न/AN इच्छति/KP तथैव/ASD दयालसिंहः/NS अपि/AVK विद्यते/KP यः/SSN युद्धाभ्यस्तः/NV अपि/AVK तस्य/SN युद्धे/NP संलग्नताम्/NP न/AN दृश्यते/KP ।/PUNC अतः/AVK भवताम्/SN तृतीयः/SMKP पुत्रः/NP राजपतिसिंहः/NS वर्तते/KP ।/PUNC यः/SSN हि/A नाम्ना/NP राजपतिः/NP नूनम्/KV एव/INTF राज्ञाम्/NP पतिः/NP भविष्यति/KP ।/PUNC कृषकाणाम्/NP नेतृत्वम्/NP अयम्/SN एव/INTF करोति/KP ।/PUNC पुनः/KV च/AVK कृषेः/NP विकासाय/NP युवराजस्य/NP अस्य/SNV महती/NV योजना/NP वर्तते/KP ।/PUNC तथा/AVK च/AVK -/PUNC
राजपतिः/NS तृतीयः/SMKP अस्ति/KP बाल्यात्/NP एव/INTF विचक्षणः/NV ।/PUNC
कृषकाणाम्/NP सहायः/NV असौ/SN सर्वथा/KV प्रियदर्शनः/NV ॥/PUNC 15/PUNC ॥/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC मम/SN तृतीयः/SMKP पुत्रः/NP राजपतिसिंहः/NS वस्तुतः/KV विलक्षणः/NV विद्यते/KP ।/PUNC सः/SN सर्वेषाम्/SN प्रियदर्शनः/NV अस्ति/KP ।/PUNC कृषकाणाम्/NP सहायकः/NV वर्तते/KP ।/PUNC परम्/AVK असौ/SN न/AN इच्छति/KP बलेन/NP भोक्तुम्/KKS महीम्/NP ।/PUNC पृथिवी/NP तु/A वस्तुतः/KV वीरभोग्या/NV वर्तते/KP ।/PUNC यः/SSN हि/A बलसत्वः/NV अपि/AVK बलस्य/NP उपयोगम्/NP न/AN करोति/KP तस्य/SNV राज्ञः/NP विकासः/NP नैव/AN भवति/KP ।/PUNC (/PUNC प्रथमम्/SMKP मन्त्रिणम्/NP महादेवम्/NS प्रति/AUP )/PUNC मन्त्रिवरमहादेव/NS ,/PUNC मम/SN कनिष्ठपुत्रस्य/NV अमरसिंहस्य/NS विषये/NP योग्यतायाः/NP विचारम्/NP कृत्वा/KKS स्वविचारान्/NP प्रकाशयतु/KP ।/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC भवताम्/SN पञ्चमः/SMKP पुत्रः/NP अमरसिंहः/NS अमरसदृशः/NP शोभनः/NV प्रियदर्शी/NV च/APY विद्यते/KP ।/PUNC युवा/NV असौ/SN परम्/NV तेजस्वी/NV मातुः/NP सर्वथा/KV प्रियपुत्रः/NP अस्ति/KP  ।/PUNC तथा/AVK च/AVK पञ्चमः/SMKP अमरसिंहः/NS अस्ति/KP युवा/NV वीरः/NV सुशोभनः/NV ।/PUNC
धीरः/NV मान्यः/NV वदान्यः/NV च/APY राजते/KP देवसन्निभः/NV ॥/PUNC 16/PUNC ॥/PUNC
युवराजामरसिंहः/NS तु/A राजसन्निभः/NV विद्यते/KP ।/PUNC एतेन/SN राज्यम्/NP इदम्/SNV अलङ्कृतम्/KN भविष्यति/KP यदि/AVK सः/SN स्वकीयाम्/SN स्वीकृतिम्/NP राज्यग्रहणाय/NP ददाति/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC अहम्/SN स्वीकरोमि/KP यत्/AVK मम/SN पञ्चमः/SMKP पुत्रः/NP अमरसिंहः/NS अतीव/KV तेजस्वी/NV ,/PUNC प्रियदर्शी/NV ,/PUNC परमोत्साही/NV च/APY विद्यते/KP परम्/AVK कुमरसिंहस्य/NS समक्षम्/NP सः/SN राज्यभारम्/NP वोढुम्/KKS न/AN स्वीकरिष्यति/KP ।/PUNC सः/SN तु/A तस्य/SN नेतृत्वे/NP सर्वदा/KV एव/INTF तिष्ठति/KP तथा/AVK तस्य/SN भृशम्/KV समादरम्/NP करोति/KP ।/PUNC (/PUNC द्वितीयम्/SMKP मन्त्रिणम्/NP माधवम्/NS सम्बोध्य/KKS )/PUNC मन्त्रिप्रवरमाधव/NS ,/PUNC भवान्/SN विषये/NP अस्मिन्/SNV स्वविचारान्/NP प्रकाशयतु/KP यदि/AVK पुनः/A प्रकाशनीयः/KN भवेत्/KP ?/PUNC
माधवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC भवताम्/SN चतुर्थः/SMKP पुत्रः/NP कुमरसिंहः/NS महान्/NV योद्धा/NV परमसाहसिकः/NV च/APY विद्यते/KP ।/PUNC तस्य/SN समक्षम्/NP शताधिकाः/NV शत्रवः/NP अपि/AVK स्थातुम्/KKS समर्थाः/NV न/AN भवन्ति/KP ।/PUNC अश्वारोहे/NP ,/PUNC गजारोहे/NP ,/PUNC रथारोहे/NP च/APY भृशम्/KV निपुणः/NV यथासमये/NP आयोजिता/KN असि/KP अश्वारोहस्य/NP गजारोहस्य/NP रथारोहस्य/NP च/APY प्रतियोगितासु/NP सः/SN प्रथमः/SMKP जातः/KN ।/PUNC
बाणविद्यायाम्/NP अपि/AVK सः/SN परमदक्षः/NV प्रसिद्धलक्ष्यवेधकः/NV च/APY अस्ति/KP ।/PUNC
चन्द्रहासचालने/NP अस्य/SN समताम्/NP न/AN कोऽपि/SN करोति/KP ॥/PUNC 17/PUNC ॥/PUNC 
पुनः/KV -/PUNC
कुमारः/NP वीरपुत्रः/NV अस्ति/KP प्रसिद्धः/NV लक्ष्यवेधकः/NV ।/PUNC
धरित्री/NP भूषिता/KN तेन/SN नूनम्/A यास्यति/KP सर्वदा/KV ॥/PUNC 18/PUNC ॥/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC तृतीयमन्त्रिणम्/NP अच्युतम्/NS सम्बोध्य/KKS )/PUNC मन्त्रिवर/NP ,/PUNC विषये/NP अस्मिन्/SNV भवान्/SN स्वकीयान्/SN विचारान्/NP प्रकाशयतु/KP ।/PUNC
अच्युतः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC इदम्/SN सर्वथा/KV सत्यम्/NV अस्ति/KP यत्/AVK राज्ये/NP आयोजितासु/KNV वीरतायाः/NP सर्वासु/SNV अश्वारोहणादिप्रतियोगितासु/NP सः/SN सर्वप्रथमः/SMKP जातः/KN ।/PUNC कुमरसिंहस्य/NS अस्य/SNV योग्यताम्/NP तस्य/SN भ्रातरः/NP अपि/AVK स्वीकुर्वन्ति/KP ।/PUNC अन्ये/SNV ये/SSN प्रसिद्धवीराः/NP सन्ति/KP ते/SN अपि/AVK तस्य/SN एव/INTF वीरतायाः/NP प्रशंसाम्/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC
किम्/SN अधिकम्/NV -/PUNC
कुमारः/NV कार्तिकेयः/NS अस्ति/KP बाल्ये/NP जघान/KP तारकम्/NP ।/PUNC
अङ्ग्रेजतारकम्/NP शत्रुम्/NP सः/SN हनिष्यति/KP सङ्गरे/NP ॥/PUNC 19/PUNC ॥/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC भवताम्/SN कथनस्य/NP तात्पर्यम्/NP अस्ति/KP यत्/AVK कुमरसिंहः/NS राज्यस्य/NP अस्य/SNV राज्ञः/NP कृते/AUP सर्वथा/KV उपयुक्तः/NV वर्तते/KP ।/PUNC विचारः/NP अयम्/SNV तु/A सर्वथा/KV उपयुक्तः/NV प्रतीयते/KP ।/PUNC अस्मिन्/SNV विषये/NP प्रधानः/NV मन्त्री/NV महादेवः/NS स्वकीयान्/SN विचारान्/NP प्रकाशयिष्यति/KP ।/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC नूनम्/KV एव/INTF अङ्ग्रेजेन/NP सह/AUP युद्धे/NP विजयाय/NP कुमरसिंहः/NS कुमारसदृशः/NV भविष्यति/KP ।/PUNC पृथिवी/NP या/SSN वीरभोग्या/NV सा/SSN कुमारेण/NS एव/INTF अलङ्कृता/KN भविष्यति/KP ।/PUNC राज्ञः/NP कृते/AUP सर्वे/SNV गुणाः/NP कुमरसिंहे/NS विराजन्ते/KP ।/PUNC अतः/AVK कुमारः/NS बलेन/NP पृथिवीम्/NP भोक्ष्यति/KP इति/AUD मे/SN विश्वासः/NP ।/PUNC यतः/AVK हि/AVK -/PUNC
यस्य/SSN अङ्गानि/NP दृढानि/NV वज्रसदृशानि/NV आभान्ति/KP शौर्योदये/NP
स्पर्धा/NP येन/SSN जिता/KN रथस्य/NP वहने/NP नूनम्/KV गजारोहणे/NP ।/PUNC
अश्वारोहणम्/NP अस्ति/KP विश्वविदितम्/NV यः/SSN वै/A धुरारक्षकः/NV
राज्ये/NP यः/SSN युवराजराजिलसितः/NV सः/SNV अयम्/SNV कुमारः/NS महान्/NV ॥/PUNC 20/PUNC ॥/PUNC 
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC अस्मिन्/SNV विशेषाधिवेशने/NP भवन्तः/SN सर्वसमत्या/NP प्रकाशयन्तु/KP यत्/AVK अस्य/SNV राज्यस्य/NP भारवाहनाय/NP कस्य/SN राज्याभिषेकः/NP भवेत्/KP ।/PUNC पुनः/KV इदम्/SN अपि/AVK विचारणीयम्/KN यत्/AVK तत्र/A शास्त्रधर्मस्य/NP अपि/AVK पालनम्/NP भवेत्/KP ।/PUNC परम्/AVK व्यावहारिकयोग्यतायाः/NP प्राथम्यम्/NP विना/AUP केवलम्/KV शास्त्राचारः/NP न/AN एव/INTF पालनीयः/KN ।/PUNC
(/PUNC सर्वे/SNV मन्त्रिणः/NP परस्परम्/SN मन्त्रणाम्/NP कुर्वन्ति/KP तेषु/SN प्रधानः/NV मन्त्री/NP मन्त्रिमण्डलस्य/NP निर्णयम्/NP श्रावयति/KP )/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC धर्मशास्त्रानुसारेण/NP तु/A ज्येष्ठपुत्रेण/NP एव/INTF राज्यभारवहनम्/NP प्रशस्तम्/NV ,/PUNC परम्/AVK यदि/AVK ज्येष्ठपुत्रः/NP राज्यभारवहने/NP स्वकीयाम्/SN अनिच्छाम्/NP प्रकटयति/KP ,/PUNC राज्यग्रहणाय/NP औदासिन्यम्/NP वा/AVK दर्शयति/KP तर्हि/AVK योग्याय/NV एव/INTF राज्यशासनभारः/NP दातव्यः/KN इति/AUD शास्त्रस्य/NP निर्णयः/NP अस्ति/KP ।/PUNC भवताम्/SN प्रथमः/SMKP पुत्रः/NP श्री/U उमराँवसिंहः/NS राज्यभारम्/NP वहनम्/NP प्रति/AUP न/AN एव/INTF गम्भीरः/NV वर्तते/KP ।/PUNC तस्मिन्/SN यद्यपि/AVK अनेकेगुणाः/NP सन्ति/KP तथापि/AVK तस्य/SN इच्छा/NP राज्यभारवहनम्/NP प्रति/AUP न/AN अस्ति/KP इति/AUP सर्वे/SN जानन्ति/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC भवताम्/SN वचनम्/NP सत्यम्/NV एव/INTF ।/PUNC पूर्वम्/KV एव/INTF तेन/SN प्रकाशितम्/KN यत्/AVK अहम्/SN तु/A ईश्वरसन्निधानाय/NP पृथिव्याम्/NP उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC राज्यशासनम्/NP तु/A मम/SN कोऽपि/SN भ्राता/NP करिष्यति/KP ।/PUNC ईश्वरसन्निधानाय/NP यत्नवान्/KNV अहम्/SN राजकर्मणि/NP अपि/AVK योगम्/NP दास्यामि/KP ।/PUNC अतः/AVK तस्य/SN इच्छा/NP राज्यावाप्तये/NP न/AN विद्यते/KP ।/PUNC तस्य/SN इच्छायाः/NP सम्मानः/NP अपि/AVK करणीयः/KN ।/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC भवताम्/SN पुत्रेषु/NP द्वितीयः/SMKP तृतीयः/SMKP अपि/AVK पुत्रौ/NP यद्यपि/AVK बलिनौ/NV गुणवन्तौ/NV च/APY विद्येते/KP परम्/AVK चतुर्थस्य/SMKP कुमरसिंहस्य/NS एव/INTF सत्ताम्/NP तौ/SN स्वीकुरूतः/KN ।/PUNC अनेन/SN प्रतीयते/KP यत्/AVK तौ/SN कुमरसिंहस्य/NS नेतृत्वम्/NP स्वीकरिष्यतः/KP राज्यस्य/NP व्यवस्थायाम्/NP योगम्/NP अपि/AVK दास्यतः/KP ।/PUNC किन्तु/AVK धर्मशास्त्रानुसारेण/NP तदा/A समुचितः/NV भविष्यति/KP यदि/AVK तयोः/SN विचारः/NP राज्यभारवहनार्थम्/NP निषेधात्मकः/NV भवति/KP तथा/ASD तौ/SN चतुर्थभ्रातुः/NP कुमरसिंहस्य/NS नेतृत्वम्/NP स्वेच्छया/NP स्वीकुरूतः/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC पुत्रेषु/NP द्वितीयस्य/SMKP तृतीयस्य/SMKP च/APY योग्यता/NP राज्यसञ्चालनेच्छा/NP विचारणीया/KN अस्ति/KP ।/PUNC परम्/AVK तौ/SN यदि/AVK स्वेच्छया/NP राज्यस्य/NP नेतृत्वम्/NP न/AN वाञ्छतः/KP तर्हि/AVK शास्त्रदोषः/NP अपि/AVK न/AN भविष्यति/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC मन्त्रिगणाः/NP ,/PUNC अहम्/SN जानामि/KP यत्/AVK मम/SN त्रयः/SMKY पुत्राः/NP प्रथमः/SMKP उमरावसिंहः/NS द्वितीयः/SMKP दयालसिंहः/NS तृतीयः/SMKP राजपतिसिंहः/NS च/APY राज्यभारवहनम्/NP न/AN इच्छन्ति/KP ।/PUNC सर्वे/SN कुमरसिंहस्य/NS नेतृत्वम्/NP स्वीकुर्वन्ति/KP ।/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC अनेन/SN स्पष्टम्/NV भवति/KP यद्/AVK भवताम्/SN कनिष्ठपुत्रः/NP अमरसिंहः/NS कनिष्ठत्वात्/NP न/AN एव/INTF नेतृत्वम्/NP अभिलषति/KP ।/PUNC पूर्वम्/KV एव/INTF सः/SN वीरकुमरसिंहस्य/NS नेतृत्वे/NP स्वकीयाम्/SN आस्थाम्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC तर्हि/AVK भवताम्/SN विचारेण/NP निश्चितम्/NV अभूत्/KP यत्/AVK मम/SN चतुर्थपुत्रः/NP कुमरसिंहः/NS अस्य/SNV राज्यस्य/NP भारवहने/NP सर्वथा/KV समर्थः/NV विद्यते/KP ।/PUNC सः/SN एव/INTF अस्य/SNV राज्यस्य/NP कृते/AUP राज्याभिषेकार्हः/NV (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC सत्यम्/NV ,/PUNC शास्त्रेषु/NP कथितम्/KN अस्ति/KP -/PUNC वीरभोग्या/NV वसुन्धरा/NP ।/PUNC मम/SN पुत्रः/NP कुमरसिंहः/NS वीरेषु/NP अग्रगण्यः/NV विद्यते/KP ।/PUNC तस्य/SN सैन्यसञ्चालनविषये/NP कौशलम्/NP तु/A विश्रुतम्/KN एव/INTF ।/PUNC अश्वारोहे/NP गजारोहे/NP रथारोहे/NP चन्द्रहासचालने/NP च/AVK तस्य/SN उत्कर्षताम्/NP के/SN न/AN जानन्ति/KP ।/PUNC मम/SN अपि/AVK विचारः/NP तादृशः/SN विद्यते/KP ।/PUNC
महादेवः/NS -/PUNC महाराज/NP ,/PUNC गुणाः/NP व्यक्त्याश्रिताः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC ज्येष्ठत्वेन/NP कनिष्ठत्वेन/NP वा/APY गुणानाम्/NP आधानम्/NP न/AN भवति/KP ।/PUNC उत्तमयोगसन्निद्धौ/NP एव/INTF कस्मिन्/SNV अपि/AVK जीवे/NP विशन्ति/KP विशिष्टाः/NV गुणाः/NP  ।/PUNC राज्यस्य/NP कृते/AUP तु/A सः/SN एव/INTF श्रेष्ठः/NV ज्येष्ठः/NV भविष्यति/KP ।/PUNC यः/SSN हि/A गुणान्/NP अतिशेते/KP तस्य/SN नामग्रहणमात्रेण/NP शत्रवः/NP कम्पन्ते/KP तथा/AVK युद्धक्षेत्रात्/NP पलायन्ते/KP ।/PUNC
यतः/AVK हि/A -/PUNC
गुणैः/NP श्रेष्ठत्वम्/NP आप्नोति/KP नरः/NP सर्वत्र/A भूतले/NP ।/PUNC
चन्दनम्/NP मलयोद्भूतम्/NV भाले/NP तिष्ठति/KP सर्वदा/KV ॥/PUNC 12/PUNC ॥/PUNC 
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC मन्त्रिमण्डलस्य/NP निर्णयः/NP अयम्/SNV महत्त्वपूर्णः/NV सर्वथा/KV स्वीकरणीयः/KN ।/PUNC एतादृशस्य/SNV निर्णयस्य/NP कृते/AUP भवन्तः/SN धन्यवादार्हाः/NV ।/PUNC अहम्/SN तु/A सर्वान्/SNV सदस्यान्/NP प्रति/AUP आभारम्/NP प्रकटयामि/KP ।/PUNC अतः/AVK परम्/AVK निर्णयस्य/NP अस्य/SNV कार्यान्वयनम्/NP यथाशीघ्रम्/KV भविष्यति/KP ।/PUNC अद्य/A विशेषाधिवेशनम्/NP इदम्/SNV सम्पन्नम्/KN ।/PUNC भवन्तः/SN राज्यस्य/NP अर्थसिद्धये/NP गच्छन्तु/KP ।/PUNC
मन्त्रिगणाः/NP -/PUNC जयतु/KP महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD समवेतस्वरेण/NP कथयित्वा/KKS स्वस्वासनात्/NP उत्थाय/KKS निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मन्त्रिमण्डलस्य/NP निर्णयः/NP शोभनः/NV वर्तते/KP ।/PUNC राज्यस्य/NP अस्य/SNV राज्ञः/NP कृते/AUP सर्वथा/KV उचितः/NV विद्यते/KP कुमरसिंहः/NS ।/PUNC शीघ्रम्/KV एव/INTF कालविशेषज्ञैः/NP सह/AUP मन्त्रणाम्/NP कृत्वा/KKS राज्याभिषेकस्य/NP कृते/AUP शुभमुहूर्तः/NP निर्धारयितव्यः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
 (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC शीघ्रम्/KV साञ्जलिः/KV प्रविश्य/KKS )/PUNC जयतु/KP महाराजः/NP ,/PUNC अहम्/SN उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC राजभवनमार्गम्/NP आदेशय/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC इतः/A इतः/A महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD मञ्चे/NP अग्रे/A प्रतिहारः/NP पश्चात्/KV च/AVK राजा/NP परिभ्रमन्/KNV निष्क्रान्तौ/KN )/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP मृदङ्गम्/NP गृहीत्वा/KKS सूचकः/NP )/PUNC
सूचकः/NP -/PUNC (/PUNC मृदङ्गम्/NP ताडयन्/KNV )/PUNC शृण्वन्तु/KP शृण्वन्तु/DV भवन्तः/SN ।/PUNC जगदीशपुराधीशस्य/NV महाराजसाहबजादासिंहस्य/NS आज्ञा/NP वर्तते/KP यत्/AVK अद्य/A एव/INTF राज्याभिषेकस्य/NP कृते/AUP शोभनम्/NV नक्षत्रम्/NP सर्वोत्तमः/NV योगः/NP ।/PUNC अतः/AVK अद्य/A एव/INTF अभिजित्/NS मुहूर्ते/NP युवराजकुमरसिंहस्य/NS राज्याभिषेकः/NP राजभवने/NP भविष्यति/KP ।/PUNC नागरिकाः/NP अपि/AVK राज्याभिषेकदर्शनाय/NP राजभवने/NP प्रवेशार्हाः/NV ।/PUNC समये/NP समागतानाम्/NP कृते/AUP आसनस्य/NP व्यवस्था/NP भविष्यति/KP (/PUNC इति/AUD मृदङ्गम्/NP ताडयन्/KNV त्रिरूद्घोषणाम्/NP कृत्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
	राजभवनम्/NP सज्जितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC राज्याभिषेकाय/NP सर्वा/SNV सामग्री/NP यथास्थाने/NP निहिता/KN वर्तते/KP ।/PUNC विविधतीर्थेभ्यः/NP समानीतैः/KNV जलैः/NP घटाः/NP पूर्णाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC घटेषु/NP आम्रपल्लवानि/NP न्यस्तानि/KN सन्ति/KP ।/PUNC एकस्य/SMKY सेवकस्य/NP हस्ते/NP राजछत्रम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC अपरस्य/SN सेवकस्य/NP हस्ते/NP राजचमरः/NP विद्यते/KP ।/PUNC स्वर्णपात्रे/NP राजमुकुटम्/NP निहितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC रजतपात्रे/NP अक्षततण्डुलकुङ्कुमादिमाङ्गलिकद्रव्याणि/NP निहितानि/KN सन्ति/KP ।/PUNC माङ्गलिकवाद्यैः/NP श्रुतिमधुराणि/NV स्वराणि/NP वाद्यवादकैः/NP साध्यन्ते/KP ।/PUNC पुरोहितादयः/NP वैदिकाः/NP यथासने/NP विराजमानाः/KN सन्ति/KP ।/PUNC पृथक्/NV सिंहासने/NP राजा/NV साहबजादासिंहः/NS विराजते/KP ।/PUNC निकटस्थेषु/NV आसनेषु/NP कुमरसिंहस्य/NS सर्वे/SNV भ्रातरः/NP स्थिताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC मन्त्रिणः/NP विशिष्टाः/NV अतिथयः/NP च/APY यथासने/NP विराजमानाः/KN विद्यन्ते/KP ।/PUNC एकम्/SMKY सज्जितम्/NV राजसिंहासनम्/NP रिक्तम्/NV वर्तते/KP (/PUNC ततः/A प्रविशति/KP प्रतिहारेण/NP सह/AUP कुमरसिंहः/NS )/PUNC	
वैदिकाः/NP -/PUNC
भद्रम्/NV कर्णेभिः/NP शृणुयाम/KP देवाः/NP भद्रम्/NV पश्येम/KP अक्षभिः/NP यजत्राः/NP ।/PUNC
स्थिरैः/NV अङ्गैः/NP तुष्टूवांसः/KNV तनूभिः/NP व्यशेमहि/KP देवहितम्/NV यत्/SSN आयुः/NP ॥/PUNC 
शुक्लयजुर्वेदे/NS -/PUNC 25/PUNC 21/PUNC ॥/PUNC
(/PUNC इति/AUD वैदिकमन्त्रोच्चारणम्/NP कृत्वा/KKS पीताक्षतान्/NP राजसिंहासने/NP क्षिपन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC उत्थाय/KKS उद्घोषणम्/NP करोति/KP )/PUNC अस्य/SNV राज्यस्य/NP कृते/AUP महतः/NV वीरस्य/NV कुमरसिंहस्य/NS पूर्वनिश्चितः/NV राज्याभिषेकः/NP सम्पद्यते/KP ।/PUNC कुमरसिंहस्य/NS चत्वारः/SMKY भ्रातरः/NP तम्/SN राजसिंहासने/NP समुपवेशयन्तु/KP ।/PUNC
(/PUNC चत्वारः/SMKY भ्रातरः/NP स्वस्वासनात्/NP उत्थाय/KKS समवेतरूपेण/KV वीरकुमरसिंहम्/NS राजसिंहासनस्य/NP निकटे/NP नयन्ति/KP तथा/AVK सिंहासने/NP उपवेशयन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
वैदिकाः/NP -/PUNC (/PUNC वैदिकम्/NV मन्त्रम्/NP पठन्ति/KP )/PUNC
	यज्ञेन/NP यज्ञम्/NP अयजन्तः/KNV देवाः/NP तानि/SN धर्माणि/NP प्रथमानि/SMKY आसन्/KP ।/PUNC
	ते/SN ह/A नाकम्/A महिमानम्/NV सचन्त/KNV यत्र/A पूर्वे/KV साध्याः/NV सन्ति/KP देवाः/NP ॥/PUNC
	शुक्लयजुर्वेदे/NS -/PUNC 31/PUNC 16/PUNC
ऊँ/ABS -/PUNC राजाधिराजाय/NP प्रसह्य/KKS साहिने/NP
	नमः/ABS वयम्/SN वैश्रवणाय/NS कुर्महे/KP ।/PUNC 
	सः/SN मे/SN कामात्/NP कामकानाय/NP मह्यम्/SN
	कामेश्वरः/NS वै/A श्रवणः/NP ददातु/KP ॥/PUNC 24/PUNC ॥/PUNC
	शुक्लयजुर्वेदे/NS -/PUNC 11/PUNC 50/PUNC
	ऊँ/ABS कुबेराय/NS वैश्रवणाय/NS महाराजाय/NP नमः/ABS ।/PUNC
उमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC तीर्थजलैः/NP पूरितम्/KNV कुम्भम्/NP वामस्कन्धे/NP निधाय/KKS दक्षिणहस्तेन/NP आम्रपल्लवैः/NP जलम्/NP गृहीत्वा/KKS अभिषेकम्/NP करोति/KP ।/PUNC )/PUNC
वैदिकाः/NP -/PUNC (/PUNC वैदिकम्/NV मन्त्रम्/NP पठन्ति/KP )/PUNC
ऊँ/ABS आपः/NP हिष्टा/KN मायोभुवः/NP ताः/SN न/AN ऊर्जे/NP दधातनः/NP ।/PUNC
मह्रेरणाय/NP चक्षसे/KP ॥/PUNC 24/PUNC ॥/PUNC
	(/PUNC वैदिकाः/NP अपि/AVK कलशस्थम्/NV तीर्थजलम्/NP आम्रपल्लवैः/NP गृहीत्वा/KKS अभिषेकस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्ति/KP  ।/PUNC )/PUNC 
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वर्णपात्रस्थितम्/NV राजमुकुटम्/NP हस्तयोः/NP धृत्वा/KKS वीरकुमरसिंहस्य/NS निकटे/NP गच्छति/KP कथयति/KP च/APY )/PUNC
मदीयैः/SN वंशजैः/NP पूर्वम्/KV धारितम्/KN राज्यरक्षणे/NP ।/PUNC
मया/SN अपि/AVK धारितम्/KN हि/A एतत्/SN धार्यताम्/KP लोकशासने/NP ॥/PUNC 25/PUNC ॥/PUNC
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS वीरकुमरसिंहस्य/NS मस्तके/NP राजमुकुटम्/NP स्थापयति/KP ।/PUNC )/PUNC
वैदिकाः/NP -/PUNC (/PUNC मन्त्रम्/NP पठन्ति/KP )/PUNC
ऊँ/ABS स्वस्ति/ABS साम्राज्यम्/NP भौज्यम्/NP स्वराज्यम्/NP
वैराज्यम्/NP पारमेष्ठ्यम्/NV राज्यम्/NP महाराज्यम्/NP अधिपत्यम्/NP अयम्/SNV
समन्तपर्यायी/NV स्यात्/KP ।/PUNC सार्वभौमः/NV सार्वायुष/NV आतदा/UNK
परार्धात्/NP पृथिव्यै/NP समुद्रपर्यन्तायाः/NV एकराट्/NV इति/AUD ॥/PUNC 26/PUNC ॥/PUNC
पुरोहिताः/NP -/PUNC स्वस्ति/NV अस्तु/KP ते/SN कुशलम्/NV अस्तु/KP शतायुः/NV अस्तु/KP
सस्यादिवृद्धिसहिता/NV धरिणी/NP चकास्तु/KP ।/PUNC
ऐक्यम्/NP सदा/KV अस्तु/KP बलम्/NP अस्तु/KP रिपुक्षयः/NP अस्तु/KP
स्वातन्त्र्यभाववहने/NP ननु/A बुद्धिः/NP अस्तु/KP ॥/PUNC 27/PUNC ॥/PUNC 
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS तिलकम्/NP ददाति/KP )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC उत्थाय/KKS वीरकुमरसिंहस्य/NS मस्तके/NP तिलकम्/NP करोति/KP तथा/AVK कथयति/KP -/PUNC )/PUNC
राजचिह्नम्/NP भवेत्/KP सर्वम्/SNV तिलकम्/NP चन्दनादिकम्/NP ।/PUNC
आत्मोत्थानाय/NP राज्यस्य/NP वर्द्धनाय/NP सुनिश्चितम्/NV ॥/PUNC 28/PUNC ॥/PUNC
उमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC राजमालिकाम्/NP हस्तयोः/NP नीत्वा/KKS )/PUNC
मालिका/NP रत्नभूता/NV इयम्/SNV नानारत्नैः/NP विनिर्मिता/KN
एकतासूत्रसम्बद्धा/NV राज्यस्य/NP अस्य/SNV प्रदर्शिका/NP ॥/PUNC 
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS कुमरसिंहस्य/NS गले/NP राजमालाम्/NP मेलयति/KP ।/PUNC )/PUNC
अन्येभ्रातरः/NP -/PUNC (/PUNC स्वहस्तेषु/NP पुष्पाणि/NP गृहीत्वा/KKS समवेतस्वरेण/NP )/PUNC
भ्राता/NP मे/SN भरणे/NP रता/NV भवतु/KP वै/A राज्ये/NP प्रजानाम्/NP सदा/KV
सानन्दा/NV विलसन्तु/KP यत्र/A नितराम्/KV सर्वे/SNV प्रजाः/NP सान्वयाः/NV ।/PUNC
आचारेण/NP युताः/NV स्वकर्मनिरताः/NV संशिक्षिताः/NV ते/SN भृशम्/KV
काले/NP सस्ययुता/NV भवेत्/KP वसुमती/NS माता/NP इव/ASD संरक्षिका/NP ॥/PUNC 30/PUNC ॥/PUNC
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS कुमरसिंहस्य/NS मस्तकोपरि/NP पुष्पाणि/NP निक्षिपन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC (/PUNC वीरकुमरसिंहम्/NS सम्बोध्य/KKS )/PUNC राजन्/NP कुमरसिंह/NS ,/PUNC अद्य/A आरभ्य/KKS भवताम्/SN शिरसि/NP राज्यभारस्य/NP दायित्वम्/NP समापतितम्/KN ।/PUNC राज्यरक्षणम्/NP राज्यस्य/NP सर्वतः/KV भावेन/NP वृद्धिकार्यम्/NP भवताम्/SN प्रथमम्/SMKP कर्त्तव्यम्/KN भविष्यति/KP ।/PUNC राज्यस्य/NP सर्वाः/SNV प्रजाः/NP भवताम्/SN पुत्रतुल्याः/NP तेषाम्/SN पालनम्/NP रक्षणम्/NP च/AVK राजधर्मे/NP परिगणितम्/KN ।/PUNC प्रजारञ्जनात्/NP एव/INTF राजा/NP भवति/KP ।/PUNC राज्ये/NP धर्माचरणम्/NP कर्त्तव्यम्/KN येन/AVK प्रजाः/NP सुखिनः/NV भूत्वा/KKS स्वे/SN स्वे/SN कर्मणि/NP निरताः/NV भवन्तु/KP ।/PUNC प्रजानाम्/NP पालनार्थम्/NP एव/INTF राजा/NP राज्यासने/NP तिष्ठति/KP ।/PUNC धार्मिकदृष्ट्या/NP अपि/AVK राजा/NP सर्वशक्तिसमन्वितः/NV भवति/KP ।/PUNC तत्र/A शक्तेः/NP वर्द्धनाय/NP राज्यस्य/NP विकासाय/NP च/AVK यत्नः/NP विधेयः/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC
भवताम्/SN उपदेशामृतम्/NP गृहीतम्/KN धारितम्/KN च/APY ।/PUNC 
अवशिष्टम्/NV अपि/AVK अमृतोपदेशम्/NP मह्यम्/SN प्रयच्छतु/KP ।/PUNC
साहबजादासिंहः/NS -/PUNC सावधानेन/NP मनसा/NP शृणु/KP -/PUNC राज्ञः/NP शक्तिः/NP तु/A प्रजाः/NP एव/INTF ।/PUNC राज्ये/NP कुत्र/SN अपि/AVK अशान्तिः/NP न/AN भवेत्/KP ।/PUNC यस्य/SSN राज्ये/NP हिंसनम्/NP ,/PUNC लुण्ठनम्/NP ,/PUNC लुञ्चनम्/NP ,/PUNC स्वैरणम्/NP ,/PUNC मद्यपानम्/NP अपहरणादिकम्/NP च/APY भवति/KP सः/SNV राजा/NP जीवितः/NV अपि/AVK मृततुल्यः/NV भवति/KP  ।/PUNC यतोहि/AVK प्रजारक्षणे/NP असमर्थः/NV राजा/NP वस्तुतः/KV लुण्ठकः/NV एव/INTF ।/PUNC प्रेयस्/NV कार्ये/NP श्रेयस्/NV कार्ये/NP च/AVK राज्यधनस्य/NP विनियोगः/NP भवेत्/KP ।/PUNC प्रजाभ्यः/NP गृहीतः/KN करः/NP प्रजानाम्/NP कल्याणाय/NP एव/INTF भवति/KP न/AN तु/A राज्ञः/NP विलासाय/NP ।/PUNC प्रजाकल्याणार्थम्/NP निर्गतेन/NV राजधनेन/NP प्रजा/NP लाभान्विताः/NV भवन्ति/KP न/AN वा/AVK इति/AUD सर्वथा/A द्रष्टव्यम्/KN ।/PUNC आप्तपुरूषाणाम्/NP वचनम्/NP अनुपालनीयम्/KN ।/PUNC शिक्षाव्यवस्था/NP पूर्णरूपेण/KV करणीया/KN यया/SSN सर्वाः/SNV प्रजाः/NP शिक्षिताः/NV भवेयुः/KP ।/PUNC शिक्षिताः/NV प्रजाः/NP यस्मिन्/SSN राज्ये/NP निवसन्ति/KP राज्यम्/NP तत्/SNV स्वर्गायितम्/NV भवति/KP ।/PUNC प्रजाः/NP यत्र/A सन्तुष्टाः/KN भवन्ति/KP वस्तुतः/KV तद्राज्यम्/NP एव/INTF राज्यम्/NP ।/PUNC मानवानाम्/NP कर्म/NP एव/INTF देवत्वम्/NP प्रापयति/KP भगवतः/U कृष्णस्य/NS कर्मयोगसन्देशः/NP तु/A सर्वदा/KV स्मरणीयः/KN भवति/KP ।/PUNC कर्मयोगस्य/NP अनुपालनम्/NP यस्य/SSN राज्ये/NP भवति/KP सः/SNV राजा/NP लोकप्रियः/NP भवति/KP तथा/AVK तस्य/SN राज्यस्य/NP अभ्युदयः/NP निश्चितम्/KV एव/INTF जायते/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV आङ्ग्लशासकानाम्/NP अत्याचारः/NP अस्य/SNV राज्यम्/NP परितः/AUP सर्वथा/KV श्रूयते/KP ।/PUNC ते/SN वाञ्छन्ति/KP यत्/AVK जगदीशपुरस्य/NS राज्यम्/NP अपि/AVK मम/SN अधिकारे/NP भवेत्/KP ।/PUNC जगदीशपुरस्य/NP रक्षा/NP तु/A करणीया/KN एव/INTF ,/PUNC भारतमातुः/NS परतन्त्रतायाः/NP बन्धनम्/NP अपि/AVK मोक्तव्यम्/KN ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC नतेन/KNV मूर्ध्ना/NP प्रणमन्/KNV कथयति/KP )/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC भवद्भिः/SN प्रदत्तम्/KN अमृतोपदेशम्/NP सर्वतोभावेन/KV पालयामि/KP ।/PUNC भवताम्/SN आदर्शम्/NP कथमपि/KV न/AN त्यक्षामि/KP ।/PUNC लोकाराधने/NP सर्वम्/SNV प्रयत्नम्/NP करोमि/KP ।/PUNC पुत्रतुल्याः/NV प्रजाः/NP सर्वथा/KV पालिताः/KN रक्षिताः/KN च/APY भविष्यन्ति/KP ।/PUNC भारतमाता/NS परतन्त्रतायाः/NP बन्धने/NP न/AN तिष्ठतु/KP इति/AUD सर्वथा/KN यत्नम्/NP करिष्यामि/KP ।/PUNC
पुरोहितादयः/NP -/PUNC (/PUNC सर्वे/SN उत्थाय/KKS कथयन्ति/KP )/PUNC जयतु/KP कुमरसिंहः/NP ,/PUNC कुमरसिंहः/NS विजयते/KP  ।/PUNC भारतमाता/NS विजयते/KP ।/PUNC
					(/PUNC पटाच्क्षेपः/NP )/PUNC
	डा0/U रामाशीषपाण्डेयविरचितस्य/NV कुमराविजयम्/NS नाम/NV नाटकस्य/NP राज्याभिषेकः/NS नाम/NV तृतीयः/SMKP अङ्कः/NP सम्पन्नः/KN ।/PUNC

                                                   चतुर्थः/SMKP अङ्कः/NP

(/PUNC स्थानम्/NP -/PUNC जिलाधिकारिणः/NV बेकस्य/NS कार्यालयः/NP ।/PUNC आसन्द्याम्/NP स्थितः/KN बेकः/NS किमपि/A लेखनस्य/NP अभिनयम्/NP करोति/KP ।/PUNC ततः/A प्रविशति/KP द्वारपालः/NP )/PUNC
द्वारपालः/NP -/PUNC जयतु/KP श्रीमन्/U ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC लेखनस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्/KNV द्वारपालम्/NP प्रति/AUP दृष्टिम्/NP दत्वा/KKS )/PUNC कथय/KP का/SNV वार्ता/NP अस्ति/KP ?/PUNC
द्वारपालः/NP -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC विशेषकक्षास्थितः/NV कप्तानमहोदयः/NP अत्रभवन्तम्/SN द्रष्टुम्/KKS इच्छति/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS )/PUNC तम्/SN प्रवेशय/KP ।/PUNC
द्वारपालः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कप्तानडानवरः/NS भविष्यति/KP ।/PUNC पूर्वम्/KV एव/INTF मया/SN अस्मै/SN समयः/NP दत्तः/KN ।/PUNC डानवरः/NS चतुरः/NV वर्तते/KP ।/PUNC प्रतीयते/KP जगदीशपुरम्/NS प्रत्याक्रमणस्य/NP कृते/AUP कामपि/SNV योजनाम्/NP निर्माय/KKS विचारार्थम्/NP आगतः/KN भवेत्/KP ।/PUNC अत्रस्थाः/NV सर्वे/SNV राजानः/NP आङ्ग्लशासकस्य/NP आज्ञाम्/NP वहन्ति/KP ।/PUNC परम्/AVK जगदीशपुराधीशः/NS न/AN एव/INTF स्वीकरोति/KP मम/SN आज्ञाम्/NP ।/PUNC साहबजादासिंहः/NS तु/A सिंहसदृशः/NV दृढः/NV वर्तते/KP  ।/PUNC
द्वारपालः/NP -/PUNC (/PUNC कप्तानडानवरेण/NS सह/AUP प्रविश्य/KKS )/PUNC जयतु/KP श्रीमन्/U ,/PUNC कप्तानमहोदयः/NP अत्र/A उपस्थितः/KN वर्तते/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC सुप्रभातम्/ABS ।/PUNC इदम्/SNV आसनम्/NP तिष्ठतु/KP भवान्/SN (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS आसनम्/NP निर्दिशति/KP )/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निर्दिष्टे/NV आसने/NP तिष्ठति/KP )/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC द्वारपालम्/NP प्रति/AUP )/PUNC द्वारपाल/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ।/PUNC
द्वारपालः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
बेकः/NS -/PUNC कप्तानडानवर/NS ,/PUNC जगदीशपुराधीशस्य/NP आङ्ग्लशासकम्/NP प्रति/AUP दृष्टिः/NP परिवर्तिता/NV पूर्ववत्/NV एव/INTF तिष्ठति/KP वा/AP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC जगदीशपुराधीशः/NP तु/A आङ्ग्लशासकस्य/NP प्रबलविरोधी/NV वर्तते/KP ।/PUNC तस्य/SN दृष्टिः/NP अस्मान्/SN प्रति/AUP भृशम्/KV क्रूरा/NV सञ्जाता/KN ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC कथम्/AP तस्य/SN दृष्टिः/NP क्रूरा/NV सञ्जाता/KN ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC जगदीशपुरस्य/NS पार्श्ववर्तिनः/NV ये/SSN राजानः/NP आसन्/KP ते/SN तु/A भवताम्/SN सामदानदण्डभेदनीत्या/NP अस्माकम्/SN पक्षे/NP समागताः/KN ।/PUNC ये/SSN विरुद्धाः/NV अपि/AVK आसन्/KP ते/SN लोभेन/NP अस्माकम्/SN सत्ताम्/NP स्वीकृतवन्तः/KN ।/PUNC ते/SNV सर्वे/SN आङ्ग्लशासकस्य/NP कृते/AUP प्रभूतम्/NV धनम्/NP कररूपेण/NP प्रयच्छति/KP ।/PUNC परम्/AVK जगदीशपुरस्य/NS राजा/NP अस्माकम्/SN चातुर्य्येण/NP अपि/AVK पक्षे/NP न/AN समागतः/KN ।/PUNC सः/SN तु/A आङ्ग्लशासकस्य/NP प्रबलविरोधी/NV सज्जातः/KN ।/PUNC तस्य/SN बलम्/NP अपि/AVK सम्प्रति/KV नित्यम्/KV वर्द्धते/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC तस्य/SN बलम्/NP कथम्/AP नित्यम्/KV वर्द्धते/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC पुरा/KV तु/A तस्य/SN राजा/NP आसीत्/KP साहबजादासिंहः/NS यस्य/SSN पञ्चपुत्राः/NP उमरावसिंहप्रभृतयः/NP भृशम्/KV बलशालिनः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC ते/SN जगदीशपुरस्य/NS कृते/AUP प्राणान्/NP अपि/AVK दातुम्/KKS तत्पराः/NV सन्ति/KP ।/PUNC पुनः/KV च/AVK तत्र/A राजनीतौ/NP अपि/AVK परिवर्तनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC तत्र/A राजनीतौ/NP कीदृशम्/SN परिवर्तनम्/NP जातम्/KN इति/AUP ज्ञातुम्/KKS इच्छामि/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC शृणोतु/KP ।/PUNC जगदीशपुराधीशः/NP साहबजादासिंहः/NS स्वकीयम्/SNV राज्भारम्/NP स्वपुत्राय/NP महते/NV वीराय/NP श्री/U कुमरसिंहाय/NS दत्तवान्/KN ।/PUNC सम्प्रति/KV जगदीशपुरस्य/NS राजा/NP कुमरसिंहः/NS वर्तते/KP यः/SSN हि/A -/PUNC
वीरः/NP अस्ति/KP धीरपुत्रः/NV च/AVK राजनीतौ/NP विचक्षणः/NV ।/PUNC
लोकाः/NP तम्/SN अनुवर्तन्ते/KP देवतुल्यः/NV चकासते/KP ।/PUNC 1 ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC किम्/SN कुमरसिंहः/NS तस्य/SN साहबजादासिंहस्य/NS ज्येष्ठपुत्रः/NV वर्तते/KP ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC नहि/AN श्रीमन्/U ,/PUNC सः/SN तु/A तस्य/SN चतुर्थः/SMKP पुत्रः/NP वर्तते/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC तर्हि/AVK कथम्/AP ज्येष्ठपुत्रम्/NP विहाय/KKS तेन/SN चतुर्थपुत्राय/NP कुमरसिंहाय/NS राज्यासनम्/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC  हिन्दूपरम्परया/NP धर्मशास्त्रानुसारेण/NP च/AVK राज्यस्य/NP अधिकारः/NP ज्येष्ठपुत्रस्य/NP एव/INTF भवति/KP ।/PUNC किम्/SN तस्य/SN अन्ये/SNV भ्रातरः/NP विरोधम्/NP न/AN प्रकटितवन्तः/KN ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC मया/SN ज्ञातम्/KN यत्/AVK साहबजादासिंहस्य/NS सर्वे/SNV पुत्राः/NP बलिनः/NV योग्याः/NV समानविचारशीलाः/NV च/APY विद्यन्ते/KP ।/PUNC तेषु/SN परस्परम्/SN विद्वेषस्य/NP भावना/NP स्वल्पा/NV अपि/AVK न/AN विद्यते/KP ।/PUNC अतः/A तत्र/A विरोधस्य/NP काऽपि/A वार्ता/NP न/AN समागता/KN इति/AUD श्रुतम्/KN ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC राजनीतौ/NP भेदनीत्या/NP द्वेषाङ्कुरारोपणम्/NP श्रेयस्करम्/NP श्रूयते/KP ।/PUNC भवन्तः/SN तेषु/SN भेदोत्पादनाय/NP किम्/SN कृतवन्तः/KN ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC अस्माभिः/SN तेषु/SN भेदोत्पादनाय/NP अनेके/SNV प्रयत्नाः/NP सम्पादिताः/KN ।/PUNC राज्यस्य/NP ,/PUNC धनस्य/NP ,/PUNC विलासितायाः/NP च/AVK लोभादिकम्/NP अपि/AVK तेषाम्/SN समक्षम्/NP समुपस्थापितम्/KN ।/PUNC परस्परद्वेषाङ्कुरबीजस्य/NP वपनम्/NP अपि/AVK कृतम्/KN परम्/AVK तेषु/SN कोऽपि/SN प्रभावः/NP न/AN जातः/KN ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC तस्य/SN चतुर्थपुत्रे/NP कुमरसिंहे/NS का/SNV विशेषता/NP वर्तते/KP यया/SSN सः/SN एव/INTF राज्यासने/NP नियुक्तः/KN ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रूयते/KP यत्/AVK कुमरसिंहः/NS वीराणाम्/NP अग्रगण्यः/NV अस्ति/KP ।/PUNC सः/SN तु/A शिक्षाकालात्/NP एव/INTF गजचालनस्य/NP अश्वचालनस्य/NP रथचालनस्य/NP च/APY सर्वासु/SNV प्रतियोगितासु/NP प्रथमः/SMKP बभूव/KP ।/PUNC किम्/SN अधिकम्/NV चन्द्रहासचालने/NP तु/A तस्य/SN अप्रतिमा/NV गतिः/NP विद्यते/KP ।/PUNC
यतः/AVK हि/A -/PUNC 
निवसन्ति/KP सदा/KV यस्मिन्/SSN मानसाः/NV दैहिकाः/NV गुणाः/NP ।/PUNC
पूज्यते/KP असौ/SN जनैः/NP नूनम्/A तैः/SN एव/INTF अत्र/A महीतले/NP ।/PUNC 2/PUNC ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC अहम्/SN स्मरामि/KP यत्/AVK एकदा/A अश्वचालनप्रतियोगितायाम्/NP अहम्/SN अपि/AVK एकः/SMKY निर्णायकः/NP आसम्/KP ।/PUNC तदानीम्/KV सः/SN एव/INTF कुमरसिंहः/NS प्रथमः/SMKP बभूव/KP ।/PUNC तथा/AVK च/AVK इतः/A पूर्वम्/KV मया/SN आयोजितायाम्/NV अश्वचालनप्रतियोगितायाम्/NP अपि/AVK सः/SN वारद्वयम्/NP प्रथमः/SMKP बभूव/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC सत्यम्/NV कथयति/KP भवान्/SN ।/PUNC कुमरसिंहः/NS तु/A आङ्ग्लशासनस्य/NP कृते/AUP शिरोवेदना/NP वर्तते/KP ।/PUNC कार्यम्/NP इदम्/SNV अस्माकम्/SN कृते/AUP कष्टकरम्/NV बभूव/KP ।/PUNC राज्यासनसमर्पणात्/NP पूर्वम्/KV एव/INTF भेदनीतिः/NP अवलम्बनीया/NV आसीत्/KP ।/PUNC कथम्/AP तस्य/SN भ्रातृषु/NP भेदः/NP न/AN जातः/KN ।/PUNC
श्रूयते/KP -/PUNC
राज्यलाभाय/NP वीराः/NP तु/A भ्रातरम्/NP पितरम्/NP निजम्/NV ।/PUNC
हत्वा/KKS देशे/NP पुरा/KV अनेके/SNV शास्तारः/NP भारते/NS अभवत्/KP ।/PUNC 3/PUNC ।/PUNC
पुनः/A च/AVK -/PUNC
पितरम्/NP भ्रातरम्/NP बन्धून्/NP कारागारे/NP निवेशयन्/KNV ।/PUNC
हत्वा/KKS चकार/KP तान्/SN राज्यम्/NP भारते/NS बहुशः/KV नृपः/NP ।/PUNC 4/PUNC ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC परम्/AVK कुमरसिंहस्य/NS सर्वे/SNV भ्रातरः/NP भृशम्/KV समानाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC ते/SN तादृशाः/NV संयुक्ताः/NV सन्ति/KP येन/SSN प्रतीयते/KP यत्/AVK पञ्चसु/SMKY देह्रेषु/NP समानाः/NV प्राणाः/NP निवसन्ति/KP ।/PUNC 
तथा/AVK च/AVK -/PUNC
प्रकाशाः/NP तु/A विभाव्यन्ते/KP नक्षत्राणाम्/NP पृथक्/NV पृथक्/DV ।/PUNC
कुमाराणाम्/NP विचाराः/NP तु/A साम्यभावैः/NP अलङकृताः/KN ।/PUNC 5/PUNC ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC जगदीशपुरस्य/NS शक्तिः/NP भृशम्/KV वर्द्धते/KP ।/PUNC शक्त्या/NP एव/INTF जयः/NP भवति/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC किम्/SN जगदीशपुरस्य/NS सैन्यव्यवस्थाविषये/NP विशेषज्ञानम्/NP भवद्भिः/SN लब्धम्/KN ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC मया/SN ज्ञातम्/KN यत्/AVK कुमरसिंहः/NS महान्/NV योद्धा/NP वर्तते/KP तस्य/SN आज्ञानुसारेण/NP सहस्राधिकाः/NV वीराः/NP अहर्निशम्/A व्यायामाभ्यासे/NP युद्धाभ्यासे/NP च/APY संलग्नाः/KN सन्ति/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC तस्य/SN अश्वसेना/NP कीदृशी/SN विद्यते/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U मया/SN दूतमाध्यमेन/NP ज्ञातम्/KN यत्/AVK तत्र/A अश्वसेना/NP भृशम्/KV दृढा/NV वर्तते/KP ।/PUNC न/AN केवलम्/A अश्वसेना/NP अपितु/AVK गजसेना/NP ,/PUNC रथसेना/NP च/APY अपि/A व्यवस्थिता/NV वर्तते/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC तस्य/SN गजसेनायाम्/NP अश्वसेनायाम्/NP रथसेनायाम्/NP च/APY क्रमशः/KV गजानाम्/NP अश्वानाम्/NP रथानाम्/NP च/APY संख्या/NP कीदृशः/SN विद्यते/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC मम/SN गुप्तचरस्य/NP लेखानुसारेण/NP तस्य/SN गजसेनायाम्/NP शतगजाः/NP अश्वसेनायाम्/NP पञ्चशतम्/SMKY अश्वाः/NP तथा/AVK रथसेनायाम्/NP शताधिकाः/NV रथाः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC किम्/SN तस्य/SN सर्वे/SNV सैनिकाः/NP प्रशिक्षिताः/KN सन्ति/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC तस्य/SN सैनिकानाम्/NP प्रशिक्षणम्/NP प्राचीनपद्धत्या/NP अर्वाचीनपद्धत्या/NP च/APY सम्पन्नम्/NV ।/PUNC किम्/SN अधिकम्/NV तस्य/SN सर्वे/SNV सैनिकाः/NP विशेषज्ञैः/NP प्रशिक्षिताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC तस्य/SN पदातिसेनायाः/NP कीदृशी/SNV स्थितिः/NP विद्यते/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC तस्य/SN पदातिसेनायाम्/NP पञ्चशतम्/SMKY बाणप्रक्षेपकाः/NP सहस्रञ्चन्द्रहासचालकाः/NP द्विशतम्/SMKY गदाचालकाः/NP ,/PUNC पञ्चशतम्/SMKY भल्लप्रक्षेपकाः/NP च/AVK सन्ति/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC तर्हि/AVK कथम्/AP जगदीशपुरस्य/NS सत्ता/NP आङ्ग्लशासने/NP समागमिष्यति/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC तस्य/SN सेनायाः/NP कः/SN पक्षे/NP न्यूनः/NV दुर्बलः/NV वा/APY वर्तते/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC तस्य/SN सेनायाम्/NP ये/SSN वीराः/NP सन्ति/KP ते/SN परमसाहसिकाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC अश्वसैनिकाः/NP अपि/AVK युद्धस्य/NP कृते/AUP पूर्णप्रशिक्षिताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC उत्खातभूमेः/NP लङ्घनस्य/NP प्रशिक्षणम्/NP अपि/AVK घोटकैः/NP लब्धम्/KN ।/PUNC गजसेना/NP अपि/AVK दृढा/NV वर्तते/KP ।/PUNC तत्र/A गजाः/NP प्रमत्ताः/NV प्रशिक्षिताः/NV च/APY सन्ति/KP ।/PUNC रथसैनिकाः/NP च/AVK अपि/AVK दक्षाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC पदातिसैनिकाः/NP विविधशस्त्रचालने/NP कुशलाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC परम्/AVK तस्य/SN सेनायाम्/NP अग्न्यास्त्रस्य/NP व्यवस्था/NP न/AN विद्यते/KP ।/PUNC पञ्चषाः/SMKY एव/INTF भुसुण्ड्यः/NP तस्य/SN पार्श्वे/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC भुसुण्डीचालकाः/NP अपि/AVK न/AN अधिकाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC तस्य/SN पार्श्वे/NP गुलिकायाः/NP अभावः/NP अपि/AVK विद्यते/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN पार्श्वे/NP आग्नेयास्त्रस्य/NP आधिक्यम्/NP वर्तते/KP ।/PUNC मम/SN सैनिकाः/NP भुसुण्डीचालने/NP परमदक्षाः/NV पूर्णप्रशिक्षिताः/NV च/APY सन्ति/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC कप्तान्/NP तत्र/A यदि/AVK आग्नेयस्त्रस्य/NP अभावः/NP विद्यते/KP तर्हि/AVK मम/SN सैनिकाः/NP आग्नेयास्त्रसम्पन्नाः/NV युद्धार्थम्/NP यास्यन्ति/KP तदा/A अस्माकम्/SN विजयः/NP निश्चितः/NV ।/PUNC तस्य/SN सैनिकाः/NP आग्नेयास्त्रयुद्धे/NP मम/SN सैनिकानाम्/NP समक्षे/NP न/AN स्थास्यन्ति/KP ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC आम्/ABS श्रीमन्/U ,/PUNC मम/SN अपि/AVK विचारः/NP वर्तते/KP यत्/AVK अनुकूले/NV समये/NP मया/SN आग्नेयास्त्रसम्पन्नसैनिकैः/NP सह/AUP तत्र/A गत्वा/KKS सहसा/KV आक्रमणम्/NP उचितम्/NV भविष्यति/KP ।/PUNC तत्रस्थाः/NV तस्य/SN सैनिकाः/NP न/AN ज्ञास्यन्ति/KP यत्/AVK अस्माकम्/SN उपरि/AUP आक्रमणम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC पार्श्ववर्तिनः/NV ये/SSN राजानः/NP सन्ति/KP ते/SN आङ्ग्लशासकस्य/NP सहयोगम्/NP करिष्यन्ति/KP न/AN वा/AP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC प्रायः/KV सर्वे/SN प्रतिवेशिनः/NV राजानः/NP अस्माकम्/SN अधिकारे/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC द्वित्राः/NV एव/INTF राजानः/NP तादृशाः/SN सन्ति/KP ये/SSN तेषाम्/SN पक्षे/NP तिष्ठन्ति/KP तथा/AVK आङ्ग्लशासनम्/NP प्रति/AUP भृशम्/KV उदासीनाः/NV वर्तन्ते/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC ये/SSN राजानः/NP तेषाम्/SN पक्षे/NP विद्यन्ते/KP ते/SN सामदानदण्डभेदोपायैः/NP अस्माकम्/SN पक्षे/NP स्थापनीयाः/NV ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC आम्/ABS ,/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC मया/SN पूर्वम्/KV एव/INTF ते/SN प्रलुब्धाः/NV यत्/AVK जगदीशपुरविजयानन्तरम्/NP तस्य/SN भूमिः/NP तेषाम्/SN मध्ये/NP एव/INTF वितरिता/NV भविष्यति/KP ।/PUNC तथा/AVK च/AVK ये/SSN आङ्ग्लशासनपक्षे/NP स्थित्वा/KKS मम/SN सहायताम्/NP करिष्यन्ति/KP तेषाम्/SN कृते/AUP आङ्ग्लशासनेन/NP सम्मानः/NP भविष्यति/KP ते/SN आङ्ग्लशासकैः/NP विविधोपाधिभिः/NP विभूषिताः/NV भविष्यन्ति/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC यदा/AVK जगदीशपुरे/NS आक्रमणम्/NP भविष्यति/KP तदा/AVK अस्माकम्/SN सैनिकानाम्/NP आश्रयः/NP कुत्र/AP भविष्यति/KP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC पार्श्ववर्तीनाम्/NV अस्मत्पक्षीयानाम्/NV राज्ञाम्/NP सविधे/NP मया/SN दूताः/NP प्रेषिताः/KN ।/PUNC दूतमुखेन/NP एव/INTF ते/SN सूचिताः/KN यत्/AVK आङ्ग्लसैनिकाः/NP यदा/AVK तत्र/A गमिष्यन्ति/KP तदा/AVK तेषाम्/SN आवासस्य/NP भोजनस्य/NP शिबिरादिकस्य/NP च/AVK निखिला/NV व्यवस्था/NP ते/SN एव/INTF करिष्यन्ति/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC कप्तान/NP ,/PUNC जगदीशपुरम्/NS प्रत्याक्रमणस्य/NP समयः/NP भवता/SN निर्धारितः/KN न/AN वा/AP ?/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC सम्प्रति/KV कोऽपि/SN न/AN जानाति/KP यत्/AVK कदा/A तत्र/A आक्रमणम्/NP भविष्यति/KP परम्/AVK मया/SN प्रस्थातुम्/KKS विविधसैनिकाः/NP पूर्वम्/KV एव/INTF सङ्केतिताः/KN ।/PUNC अपरस्मिन्/SNV दिने/NP एव/INTF आक्रमणम्/NP उचितम्/NV भविष्यति/KP विचारार्थम्/NP एव/INTF अहम्/SN अत्र/A आगतः/KN अस्मि/KP ।/PUNC विषये/NP अस्मिन्/SNV भवान्/SN स्वविचारम्/NP प्रकाशयतु/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC यदि/AVK व्यवस्था/NP सुदृढा/NV वर्तते/KP ,/PUNC युद्धस्य/NP कृते/AUP वातावरणम्/NP तत्र/A उपयुक्तम्/NV अस्ति/KP ,/PUNC युद्धोत्साहः/NP अस्माकम्/SN पक्षे/NP प्रवर्तते/KP ,/PUNC शस्त्रास्त्रसहिताः/NV बलैः/NP युक्ताः/NV अस्माकम्/SN सैनिकाः/NP प्रस्थितवन्तः/KN तदा/A आक्रमणम्/NP करोतु/KP ।/PUNC सहसा/KV आक्रमणेन/NP शत्रवः/NP युद्धार्थम्/NP सन्नद्धाः/NV न/AN भविष्यन्ति/KP ।/PUNC कार्ये/NP विलम्बः/NP न/AN उचितः/NV ।/PUNC अपरस्मिन्/SNV दिने/NP एव/INTF आक्रमणम्/NP उचितम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC सम्प्रति/KV मम/SN सैनिकाः/NP सबलाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC पार्श्ववर्तिनः/NV राजानः/NP अपि/AVK वित्तलुब्धाः/NV पदलुब्धाः/NV च/APY अस्माकम्/SN शिबिरे/NP समागताः/KN सन्ति/KP तथा/AVK अस्माकम्/SN सैनिकानाम्/NP नूनम्/KV एव/INTF सहायताम्/NP करिष्यन्ति/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC डाँन/NS ,/PUNC त्वम्/SN भृशम्/KV कुशलः/NV असि/KP ,/PUNC युद्धस्य/NP सर्वम्/SNV रहस्यम्/NP वेत्सि/KP ,/PUNC सैनिकानाम्/NP उत्साहः/NP त्वया/SN सर्वदा/KV एव/INTF वर्द्धनीयः/KN ।/PUNC गम्यताम्/KP अर्थसिद्धये/NP ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC यत्/SSN आदिशति/KP श्रीमन्/U ,/PUNC (/PUNC इति/AUD उत्थातुम्/KKS इच्छति/KP )/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS )/PUNC तिष्ठतु/KP तावत्/A ।/PUNC अहम्/SN पत्रम्/NP एकम्/SMKY दास्यामि/KP येन/SSN आङ्ग्लशासने/NP नियुक्ताः/KN सर्वे/SNV पदाधिकारिणः/NP सैनिकाः/NP च/APY अस्मिन्/SNV कर्मणि/NP मनोयोगेन/NP सहयोगम्/NP करिष्यन्ति/KP ,/PUNC धनादिकस्य/NP आवश्यकताम्/NP पूरयिष्यन्ति/KP च/AVK ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC यथा/ASD रोचते/KP भवते/SN ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC पत्रलेखनस्य/NP अभिनयम्/NP करोति/KP ,/PUNC पत्रम्/NP पत्रपुटके/NP निधाय/KKS कथयति/KP )/PUNC गृह्यताम्/KP इदम्/SNV पत्रम्/NP ।/PUNC सैनिकानाम्/NP पदवृद्धये/NP राज्यादेशः/NP मया/SN दत्तः/KN ।/PUNC युद्धात्/NP पूर्वम्/KV मम/SN उद्घोषणा/NP राज्यादेशाः/NP च/AVK सैनिकानाम्/NP मध्ये/NP उपस्थापनीयाः/NV ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC व्यवस्थापनार्थम्/NP अहम्/SN गन्तुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC गम्यताम्/KP अर्थसिद्धये/NP ।/PUNC
डानवरः/NS -/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC सुप्रभातम्/ABS (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
बेकः/NS -/PUNC (/PUNC द्वारपालकम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC द्वारपाल/NP ,/PUNC द्वारपाल/NP ,/PUNC
द्वारपालः/NP -/PUNC (/PUNC प्रविश्य/KKS )/PUNC श्रीमन्/U ,/PUNC उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
बेकः/NS -/PUNC आवासम्/NP गन्तुकामः/NV अस्मि/KP ।/PUNC गृहाण/KP इमाम्/SNV सञ्चिकाम्/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सञ्चिकाम्/NP ददाति/KP )/PUNC
द्वारपालः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सञ्चिकम्/NP हस्ते/NP गृह्णाति/KP ।/PUNC ततः/A अग्रे/NP अग्रे/DV जिलाधीशः/NV बेकः/NS तस्य/SN अनुकुर्वन्/KNV सः/SN निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP जगदीशपुरस्य/NS एकः/SMKY भृत्यः/NP सदनः/NP )/PUNC
	(/PUNC नेपथ्ये/NP )/PUNC -/PUNC
सूर्यः/NS स्वकीयकिरणानि/NP सृतानि/NV लोके/NP
संहृत्य/KKS याति/KP भुवनस्य/NP तले/NP निशायाम्/NP ।/PUNC
दुःखम्/NP ददाति/KP खलु/A पद्मकुलाय/NP तस्याम्/SN
जानाति/KP कः/SN न/AN विदितम्/KN दृढविप्रयोगम्/NP ।/PUNC 6/PUNC ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SNV भ्रमणम्/NP कृत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कुत्र/SN गतः/KN मम/SN मित्रम्/NV पवनः/NS (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS पुनः/A भ्रमति/KP )/PUNC नेपथ्ये/NP कुक्कुराणाम्/NP रोदनध्वनिः/NP भवति/KP ।/PUNC कुक्कुराणाम्/NP रोदनध्वनेः/NP श्रोतुम्/KKS अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS स्वगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP कुक्कुराणाम्/NP रोदनम्/NP श्रूयते/KP ?/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP ससम्भ्रमः/KV पवनः/NS )/PUNC
पवनः/NS -/PUNC अहो/ABS ,/PUNC अत्याहितम्/NV ,/PUNC अत्याहितम्/DV ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN अत्याहितम्/NV ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC त्वम्/SN अत्र/A वर्तसे/KP ।/PUNC किम्/SN न/AN जानासि/KP यत्/AVK अद्य/A एव/INTF वीरकुमरसिंहः/NS जगदीशपुरम्/NS परित्यज्य/KKS बहिः/NV गतः/KN ?/PUNC
सदनः/NS -/PUNC नहि/AN मित्र/NP ,/PUNC न/AN अहम्/SN जानामि/KP ।/PUNC महाराजकुमरसिंहः/NS किमर्थम्/AP जगदीशपुरम्/NS परित्यज्य/KKS बहिः/A गतवान्/KN ?/PUNC किम्/SN जगदीशपुरस्य/NS उपरि/AUP आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP आक्रमणम्/NP सञ्जातम्/KN ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC आम्/ABS ,/PUNC मित्र/NP ,/PUNC आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP अद्य/A एव/INTF तत्र/A आक्रमणम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC तत्र/A सहस्राधिकाः/NP आङ्ग्लसैनिकाः/NP भुसुण्डीम्/NP गृहीत्वा/KKS गुलिकध्वनिभिः/NP साकम्/AUP सहसा/KV जगदीशपुरस्य/NS उपरि/AUP प्रधानद्वारतः/NP अन्तःपुरे/NP प्रविष्टाः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN जगदीशपुरस्य/NS प्रधानद्वारे/NP रक्षकाः/NP न/AN आसन्/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मया/SN श्रुतम्/KN यत्/AVK तत्र/A द्वारपालाः/NP सैनिकाः/NP च/APY दशाधिकाः/NV आसन्/KP परम्/AVK भल्लधारकाः/NV ते/SN सहसा/KV आग्नेयास्त्रसम्पन्नान्/NV आङ्ग्लसैनिकान्/NP दृष्ट्वा/KKS गुलिकायाः/NP ध्वनिम्/NP च/AVK श्रुत्वा/KKS प्रतिरोधम्/NP न/AN कृतवन्तः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC कुमरसिंहस्य/NS सैनिकाः/NP अपि/AVK तु/A प्रशिक्षिताः/KN विद्यन्ते/KP ?/PUNC किम्/SN तत्र/A अश्वगजरथसेनाः/NP तदा/A तस्मिन्/SNV युद्धे/NP न/AN नियोजिताः/NV न/AN वा/AVK युद्धार्थम्/NP आदिष्टाः/KN ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC शस्त्रयुद्धे/NP तु/A वीरकुमरसिंहस्य/NS सेना/NP अप्रतिहताः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC अस्य/SN सेनायाम्/NP अस्त्राणाम्/NP मध्ये/NP बाणाः/NP ,/PUNC भल्लाः/NP एव/INTF प्रमुखाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC बाणैः/NP तु/A केचन/SN आङ्ग्लसैनिकाः/NP आहताः/KN बभूवुः/KP परम्/AVK गुलिकाप्रहारैः/NP सैनिकानाम्/NP क्षतिम्/NP मत्वा/KKS महाराजेन/NP आदेशः/NP प्रसारितः/KN यत्/AVK राजभवनस्य/NP पश्चिमद्वारेण/NP सर्वे/SNV सैनिकाः/NP बहिः/NP गच्छेयुः/KP ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN महाराजस्य/NP आदेशेन/NP सर्वे/SN सैनिकाः/NP बहिः/NP गतवन्तः/KN ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC युद्धनीत्या/NP सेनया/NP विनाशस्य/NP सम्भावनाम्/NP मत्वा/KKS समुत्पन्ने/NP वा/APY विनाशे/NP तेषाम्/SN यथासम्भवम्/KN संरक्षणम्/NP एव/INTF वरम्/NV भवति/KP ।/PUNC यतः/AVK हि/A -/PUNC
नाशे/NP समग्रस्य/NP पुरः/KV प्रलोकिते/KN
संरक्षणम्/NP यत्/SSN विदधाति/KP पण्डितः/NP ।/PUNC
अर्धस्य/NV शेषे/NP अपि/AVK भवेत्/KP विशिष्टता/NP
बुद्धेः/NP ध्रवम्/KV नीतिविदाम्/NP तु/A सम्मतम्/KN ।/PUNC 7/PUNC ।/PUNC
इति/AUD मत्वा/KKS सर्वे/SNV सैनिकाः/NP महाराजस्य/NP आज्ञाम्/NP विज्ञाय/KKS सहसा/KV अज्ञातमार्गेण/NP बहिः/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC किम्/SN कुमरसिंहः/NS अपि/AVK बहिः/NP गतवान्/KN ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC सर्वे/SN सैनिकाः/NP यदा/AVK बहिः/NP गतवन्तः/KN तदा/AVK च/AVK अन्ते/NP कुमरसिंहः/NS अपि/AVK स्वकीयम्/NV अश्वम्/NP आरुह्य/KKS बहिः/NP गतवान्/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC कथम्/AP आङ्गलानाम्/NP सहसा/KN आक्रमणम्/NP न/AN ज्ञातवान्/KN वीरकुमरसिंहः/NS ?/PUNC  प्रतीयते/KP जगदीशपुरे/NS गुप्तचरव्यवस्था/NP सम्यक्/NV न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC तत्र/A आङ्ग्लानाम्/NP छद्मयुद्धस्य/NP आयोजनम्/NP एव/INTF प्रधानकारणम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
धर्मशास्त्रानुसारेण/NP धर्मयुद्धः/NP प्रवर्तते/KP ।/PUNC
भारते/NP अधर्मयुद्धः/NP अयम्/SN आङ्ग्लैः/NP एव/INTF नियोजितः/KN ।/PUNC ।/PUNC 8/PUNC ।।/PUNC
पुनः/KV च/AVK -/PUNC जगदीशपुरस्य/NS ये/SSN गुप्तचराः/NP आसन्/KP ते/SN पार्श्ववर्तीनाम्/NV राज्ञाम्/NP विचारे/NP निपतिताः/KN तथा/ASD तैः/SN यथासमये/KV सूचना/NP राज्ये/NP न/AN प्रेषिता/KN ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC पार्श्ववर्तिनः/NV राजानः/NP आङ्ग्लशासकैः/NP स्वपक्षे/NP कृताः/KN ।/PUNC लुब्धाः/NV च/AVK ते/SNV भारतीयाः/NP गौरवम्/NP विहाय/KKS भौतिकसुखलाभाय/NP क्षुद्रस्वार्थसिद्धये/NP न/AN केवलम्/KV भारतीयत्वम्/NP विस्मृतवन्तः/KN अपितु/AVK स्वात्मानम्/NP अपि/AVK कलङ्कपङ्के/NP लिप्तवन्तः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC किम्/SN प्रतिवेशिनः/NV राजानः/NP कुमरसिंहाय/NS सहयोगम्/NP न/AN दत्तवन्तः/KN ?/PUNC  तथा/AVK च/AVK तस्य/SN आङ्गलस्य/NP पक्षतः/NP युद्धाय/NP कृतनिश्चियाः/NV आसन्/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC प्रतिवेशिनः/NP ये/SSN भूमिपतयः/NP कुमरसिंहस्य/NS आश्रये/NP आसन्/KP ते/SN आङ्ग्लशासकैः/NP प्रदत्तेन/KN भूम्यादिलोभेन/NP आङ्ग्लशासकस्य/NP पक्षे/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC आङ्ग्लसैनिकाः/NP जगदीशपुरे/NS सहसा/KV समागताः/KN इति/AUD कथम्/AP न/AN ज्ञातवान्/KN कुमरसिंहः/NS ?/PUNC  किम्/SN ते/SN सैनिकाः/NP प्रतिवेशिनः/NP संरक्षणे/NP स्थिताः/KN आसन्/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC आङ्ग्लसैनिकाः/NP प्रतिवेशीभूपतीनाम्/NP आवासे/NP जगदीशपुरस्य/NS निकटे/NP एव/INTF स्थिताः/KN आसन्/KP ।/PUNC तेषाम्/SN सैनिकानाम्/NP आवासस्य/NP भोजनस्य/NP विशेषसौविध्यस्य/NP च/APY सर्वा/SNV व्यवस्था/NP तैः/SN एव/INTF कृता/KN ।/PUNC लोभात्/NP आकृष्टाः/KN ते/SN भूमिपतयः/NP कुमरसिंहेन/NS सह/AUP विश्वासघातम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC कथम्/AP देशस्य/NP आत्मीयाः/NV अपि/AVK जनाः/NP लोभेन/NP आत्मीयम्/NV अपि/AVK पक्षम्/NP त्यक्त्वा/KKS परस्मिन्/SNV पक्षे/NP गच्छन्ति/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC शृणु/KP -/PUNC लोभाभिभूताः/NV जनाः/NP कार्यम्/NV अकार्यम्/NV वा/APY न/AN विचारयन्ति/KP ।/PUNC 
पुनः/KV च/AVK -/PUNC
प्रवृत्तिः/NP विद्यते/KP लोके/NP भौतिकाय/NV सुखाय/NP वै/A ।/PUNC
क्षेत्रे/NP दृष्ट्वा/KKS तृणम्/NP गावः/NP द्रुतम्/KV गच्छन्ति/KP सर्वदा/KV ।/PUNC 9/PUNC ।/PUNC
तथा/AVK च/AVK -/PUNC
लोभः/NP दोषेषु/NP सम्प्रोक्तः/KN कामक्रोधादिभिः/NP समम्/AUP ।/PUNC
परम्/AVK लोभाभिभूतेन/NP न/AN कदापि/KV विचार्य्यते/KP ।/PUNC 10/PUNC ।/PUNC
अपि/AVK च/AVK -/PUNC 
कुक्कुराः/NP शर्कराखण्डम्/NP काकाः/NP हस्तस्थरोटिकाम्/NP ।/PUNC
दृष्ट्वा/KKS लुब्धा/KN भवन्ति/KP एव/INTF धनम्/NP नेतुम्/KKS हि/A मानवाः/NP ।/PUNC 11/PUNC ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC किम्/SN महाराजस्य/NP कुमरसिंहस्य/NS सेना/NP पराजिता/KN ?/PUNC  
पवनः/NS -/PUNC नहि/AN मित्र/NP ,/PUNC महाराजस्य/NP महती/NV सेना/NP विद्यते/KP ।/PUNC मया/SN पूर्वम्/A एव/INTF कथितम्/KN यत्/AVK अग्नेयास्त्रस्य/NP समक्षम्/NP सेनायाः/NP अधिकाधिकाम्/NV हानिम्/NP दृष्ट्वा/KKS महाराजेन/NP आदेशः/NP प्रदत्तः/KN ।/PUNC ततः/A राजभवनस्य/NP पश्चिमद्वारेण/NP क्रमशः/A सेनाः/NP भवनात्/NP निर्गताः/KN ।/PUNC सैनिकैः/NP तु/A युद्धस्य/NP अवसरः/NP नैव/AN लब्धः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC महाराजवीरकुमरसिंहः/NS तु/A भृशम्/KV विचारशीलः/NV वर्तते/KP ।/PUNC युद्धे/NP जयपराजयस्य/NP महत्त्वम्/NP अपि/AVK सम्यक्/NV रीत्या/NP जानाति/KP ।/PUNC आग्नेयास्त्रसम्पन्नान्/NP आङ्ग्लसैनिकान्/NP दृष्ट्वा/KKS युद्धम्/NP विना/AUP एव/INTF तस्मै/SN जयम्/NP ददौ/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC आम्/ABS मित्र/NP ,/PUNC त्वया/SN सम्यक्/NV ज्ञातम्/KN ।/PUNC तेन/SN युद्धम्/NP विना/AUP एव/INTF तस्मै/SN जयम्/NP ददौ/KP ।/PUNC परम्/AVK अस्मिन्/SNV जये/NP तस्य/SN आङ्ग्लशासकस्य/NP जयः/NP न/AN विद्यते/KP ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC जगदीशपुरम्/NS प्रत्याक्रमणे/NP आङ्ग्लसेनायाः/NP सेनापतित्वम्/SN कः/SN अकरोत्/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मया/SN श्रुतम्/KN -/PUNC यत्/AVK तत्/SNV आङ्गलसैनिकानाम्/NP सेनापतिः/NP कप्तानडानवरः/NS आसीत्/KP ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC किम्/SN दानवरः/NS धनादिदानाय/NP विख्यातः/NV ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC नहि/AN मित्र/NP ,/PUNC सः/SNV डानवरः/NS प्रतिवेशभूपतिभ्यः/NP धनम्/NP भूमिम्/NP वा/APY दातुम्/KKS प्रलोभनम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC तत्र/A अपि/AVK छलस्य/NP नीतिः/NP गृहीता/KN यथा/ASD ते/SN भूमिपतयः/NP तस्य/SN पक्षे/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC अनेन/SN तु/A सः/SN नीतिनिपुणः/NV प्रतिभाति/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC आङ्ग्लाः/NP धूर्ताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC दानादिकार्यम्/NP तु/A सर्वथा/KV स्वार्थसिद्धये/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC तथा/AVK छलछद्मना/NP ते/SN स्वकीयम्/NV कार्यम्/NP सम्पादयन्ति/KP ।/PUNC 
सदनः/NS -/PUNC परम्/AVK मम/SN विचारे/NP तु/A सः/SNV डानवरः/NS राजनीतिक्षेत्रे/NP ज्ञानवरः/NV प्रतीयते/KP ।/PUNC 
पवनः/NS -/PUNC राजनीतिक्षेत्रे/NP तु/A तस्य/SN नैपुण्यम्/NP विद्यते/KP ।/PUNC पटना/NS प्रमण्डलस्य/NP आयुक्तस्य/NP विलियमटेलरमहोदयस्य/NS आदेशेन/NP शाहाबादजिलाधीशस्य/NV बेकमहोदयस्य/NS चातुर्य्येण/NP च/AVK सः/SN जगदीशपुरस्य/NS स्वायत्तीकरणार्थम्/NP छलपूर्णाम्/NV योजनाम्/NP निर्मितवान्/KN ।/PUNC तथा/AVK स्वकीययोजनायाः/NP कार्यान्वयने/NP साफल्यम्/NP अपि/AVK प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV जगदीशपुरे/NS अङ्ग्रेजशासनम्/NP विद्यते/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC आम्/ABS मित्र/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV जगदीशपुरम्/NS आङ्ग्लशासनस्य/NP अधीने/NP तिष्ठति/KP ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC परतन्त्रतायाः/NP बन्धनम्/NP पशुपक्षीणाम्/NP कृते/AUP अपि/AVK सह्यम्/NV न/AN भवति/KP ।/PUNC ते/SN अपि/AVK बन्धनात्/NP बहिः/NP गन्तुम्/KKS पक्षाणि/NP प्रसारयन्ति/KP यथासम्भवम्/KV पादप्रहारम्/NP अपि/AVK कुर्वन्ति/KP द्वारम्/NP उत्पाटयितुम्/KKS ।/PUNC कथम्/AP एते/SNV भूमिपतयः/NP तस्य/SN स्वामित्वम्/NP स्वीकृतवन्तः/KN ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC आम्/ABS ,/PUNC प्रसुप्ताः/KN ते/SNV भूमिपतयः/NP स्वतन्त्रतायाः/NP महत्त्वम्/NP स्वार्थलाभाय/NP न/AN पश्यन्ति/KP ।/PUNC तेषु/SN जागरणस्य/NP आभावः/NP विद्यते/KP ।/PUNC लोभवशात्/NP ते/SN पक्षिणः/NP इव/ASD जाले/NP निपतन्ति/KP ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC सत्यम्/NV कथयसि/KP ,/PUNC पक्षिणः/NP यथा/ASD तण्डुलकणलोभेन/NP लुब्धानाम्/NP जाले/NP निपतन्ति/KP तथा/ASD एव/INTF मानवाः/NP अपि/AVK क्षुद्रलाभापन्नाः/NV स्वकीयाम्/NV स्वतन्त्रताम्/NP अविचारयन्तः/KN परस्य/SN जाले/NP निपतन्ति/KP ।/PUNC पक्षिणः/NP तु/A बुद्धिहीनाः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC विचारवन्तः/KNV अपि/AVK मानवाः/NP स्वकीयम्/NV विचारशीलत्वम्/NP कथम्/AP त्यजन्ति/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मानवाः/NP अपि/AVK लोभाभिभूताः/NV करणीयम्/KN अकरणीयम्/KN वा/APY न/AN विचारयन्ति/KP तथा/AVK च/A अन्ते/NP पश्चात्तापम्/NP प्राप्नुवन्ति/KP ।/PUNC 
यतोहि/AVK -/PUNC
प्राप्तवन्ति/KP सदा/KV दुःखम्/NP जालबद्धाः/NV विहङ्गमाः/NP ।/PUNC
परम्/AVK लोभाभिभूताः/NV ते/SN निपतन्ति/KP पुनः/KV पुनः/DV ।/PUNC 12/PUNC
तथा/AVK च/AVK
सदा/KV दुःखयुताः/NV लोकाः/NP भूत्वा/KKS परतन्त्रपिञ्जरे/NP ।/PUNC
द्राक्षारसम्/NP पिबन्तः/KNV ते/SN तिष्ठन्ति/KP इव/ASD विहङ्गमाः/NP ।/PUNC 13/PUNC
सदनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC वयम्/SN जगदीशपुरनिवासिनः/NP कथम्/AP परतन्त्रतायाः/NP बन्धनात्/NP मुक्ताः/NV भविष्यामः/KP ?/PUNC
पवनः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC अस्याम्/SNV स्थितौ/NP धैर्यस्य/NP मार्गः/NP आश्रयणीयः/KN ।/PUNC मम/SN विचारे/NP तु/A महाराजकुमरसिंहः/NS पुनः/A अपि/AVK जगदीशपुरस्य/NS राजा/NP भविष्यति/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV पराधीनम्/NV जगदीशपुरम्/NS अवश्यम्/KV एव/INTF यथासमये/NP स्वतन्त्रम्/NV भविष्यति/KP ।/PUNC
सदनः/NS -/PUNC तर्हि/AVK चलतु/KP मित्र/NP ,/PUNC वयम्/SN अपि/AVK नागरिकाणाम्/NP समक्षम्/NP स्वतन्त्रतायाः/NP महत्त्वम्/NP स्थापयिष्यामः/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
येषाम्/SSN रक्तकणाः/NP वहन्ति/KP वदने/NP स्वाधीनतासंयुताः/NV 
बुद्धिः/NP सत्पथगामिनी/NV वसति/KP वै/A स्वातन्त्र्यभावान्विता/NV ।/PUNC
दोषाः/NP लोभयुताः/NV न/AN सन्ति/KP नितराम्/KV काश्चित्/SN क्वचित्/SN मानसे/NP
ते/SN धन्याः/NV सततम्/KV कुलेषु/NP प्रथिताः/KN तेषाम्/SN त्रिलोके/NP स्थितिः/NP ।/PUNC 14/PUNC ।/PUNC
पवनः/NS -/PUNC तव/SN विचारः/NP तु/A सर्वथा/KV शोभनः/NV ।/PUNC चलतु/KP शीघ्रम्/KV एव/INTF (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तौ/KN )/PUNC 
	(/PUNC ततः/A प्रविशन्ति/KP पञ्चनेतारः/NP तेषु/SN एकः/SNV वीरकुमरसिंहः/NS च/APY एका/SNV राज्ञी/NP चAPY )/PUNC
	सर्वे/SN मञ्चस्थाने/NP स्थितेषु/KNV आसनेषु/NP उपविशन्ति/KP ।/PUNC कुमरसिंहः/NS तेषु/SNV सर्वेषु/SN वयोवृद्धः/NV विद्यते/KP परम्/AVK तस्मिन्/SN बलस्य/NP उत्साहस्य/NP च/APY प्राचुर्यम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC कुमरसिंहः/NS स्वासनात्/NP उत्थाय/KKS कथयति/KP
कुमरसिंहः/NS -/PUNC वयम्/SN सर्वे/SNV भारतीयाः/NP ।/PUNC इयम्/SNV भारती/NS सर्वेषाम्/SN कृते/AUP पूज्या/NV जननी/NP जन्मभूमिः/NP च/APY सर्वदा/KV एव/INTF स्वर्गात्/NP अपि/AVK गरीयसी/NV इति/AUP वयम्/SN विद्मः/KP ।/PUNC भारतभूमिः/NP तु/A स्वर्गात्/NP अपि/AVK श्रेष्ठा/NV वर्तते/KP ।/PUNC कारणम्/NP इदम्/SN अस्ति/KP यत्/AVK देवाः/NP अपि/AVK यदा/A कदा/A अत्रैव/A अवतारम्/NP गृह्णन्ति/KP मानवस्य/NP च/AVK जन्म/NP दधति/KP ।/PUNC एतादृशे/SNV भारते/NS कथम्/AP आङ्गलशासनम्/NP प्रसृतम्/KN इति/AUD जानन्ति/KP एव/INTF सर्वे/SN ।/PUNC आङ्ग्लाः/NP न/AN जानन्ति/KP भारतीयसंस्कृतेः/NP महत्त्वम्/NP ।/PUNC वयम्/SNV सर्वे/SN आङ्ग्लशासकस्य/NP दुराचारैः/NP पीडिताः/KN स्मः/A ।/PUNC भेदनीत्या/NP भेदम्/NP उत्पाद्य/KKS शासनम्/NP कर्त्तुम्/KKS उद्यतः/NV अयम्/SNV अङ्ग्रेजशासकः/NP स्वकीययोजनायाम्/NP साफल्यम्/NP अधिगच्छति/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV परतन्त्राः/NV वयम्/SN ।/PUNC परतन्त्रतायाः/NP वायुम्/NP गृह्णीमः/KP ।/PUNC परतन्त्रतायाः/NP जीवनम्/NP नरकपतितम्/KN भवति/KP इति/AUD वयम्/SN जानीमः/KP ।/PUNC
नानासाहबः/NS -/PUNC वयम्/SNV सर्वे/SN परतन्त्रतायाः/NP पाशम्/NP अनुभवामः/KP सर्वे/SNV वयम्/SN कपोताः/NP इव/ASD आङ्गलव्याधस्य/NP पाशैः/NP बद्धा/KN बहिः/NP आगन्तुम्/KKS प्रयत्नशीलाः/NV स्मः/A ।/PUNC पाशमोचनार्थम्/NP चित्रग्रीवस्य/NS बुद्धेः/NP चातुर्यम्/NP अपेक्षते/KP येन/SSN साम्प्रतम्/KV वयम्/SN पाशमुक्ताः/NV भवेम/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
न/AN रोचते/KP सम्प्रति/KV मिष्टभोजनम्/NP
न/AN च/AVK अपि/AVK शय्या/NP मृदुप्रच्छदान्विता/NV ।/PUNC
ये/SSN सन्ति/KP नूनम्/A ,/PUNC परतन्त्रबन्धने/NP
ते/SN जीवसत्वे/NP अपि/AVK मृता/KN हि/A भूतले/KP ।/PUNC 15/PUNC ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC आङ्ग्लव्याधस्य/NP तण्डुलकणभूमिम्/NP अवाप्य/KKS स्वात्मसुखलाभाय/NP केचन/SNV भूमिपतयः/NP परतन्त्रतायाः/NP पाशे/NP निबद्धाः/KN सन्ति/KP ।/PUNC तैः/SN सह/AUP अन्ये/SN अपि/AVK भारतीयाः/NP सम्पर्कदोषेण/NP दुष्टाः/NV जाताः/KN ।/PUNC तेषाम्/SN मुक्तिः/NP तदा/AVK एव/INTF सम्भवा/NV यदा/AVK सर्वे/SN यथार्थेन/NP परिचिताः/NV भविष्यन्ति/KP ।/PUNC जनाः/NP दुःखे/NP निपतिताः/NV अपि/AVK दुःखस्य/NP कारणम्/NP ज्ञातुम्/KKS न/AN इच्छन्ति/KP ।/PUNC कुतः/AP -/PUNC
आङ्ग्लाः/NP नित्यम्/KV प्रयच्छन्ति/KP शर्करामिश्रितम्/NV विषम्/NP ।/PUNC
मक्षिकाः/NP शर्करालुब्धाः/NV निपतन्ति/KP पुनः/KV पुनः/DV ।/PUNC 16/PUNC ।/PUNC
राज्ञी/NP -/PUNC नूनम्/A पुरूषार्थसम्पन्नाः/NV भारतीयाः/NP सम्प्रति/KV पौरूषरहितानाम्/NV इव/ASD आचरन्ति/KP ।/PUNC शास्त्रविदः/NP अपि/AVK नीतिज्ञाः/NP लोभादिदोषान्/NP अभिज्ञाय/KKS कथम्/AP लोभः/NP एव/INTF पतन्ति/KP इति/AUD महत्/NV आश्चर्यकरम्/NV ।/PUNC सितमुखैः/NV आङ्ग्लैः/NP प्रायः/KV अनेकेषाम्/NV भारतीयानाम्/NP राज्यम्/NP लोभम्/NP सन्दर्श्य/KKS अपहृतम्/KN ।/PUNC परम्/AVK मदीयाः/NV एव/INTF भ्रातरः/NP तेषाम्/SN आज्ञा/NP पालयन्ति/KP तस्मिन्/SN आज्ञापालनकर्मणि/NP च/AVK सुखम्/NP अनुभवन्ति/KP इति/AUD वयम्/SN विद्मः/KP ।/PUNC आङ्ग्लाः/NP अस्मासु/SN भेदम्/NP उत्पाद्य/KKS अस्माकम्/SN उपरि/AUP कुर्वन्ति/KP आक्रमणम्/NP प्रदर्शयन्ति/KP पौरूषम्/NP घ्नन्ति/KP भारतीयान्/NP तथापि/AVK ते/SNV भारतीयाः/NP न/AN अवगच्छन्ति/KP तेषाम्/SNV आङ्ग्लानाम्/NP चातुर्यम्/NP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सम्प्रति/KV भारते/NS आङ्ग्लैः/NP प्रसारितस्य/NV शासनजालस्य/NP येन/SSN केनापि/SNV प्रकारेण/NP अपसारणम्/NP एव/INTF भारतीयानाम्/NP कर्त्तव्यम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC परम्/AVK तेषाम्/SN कर्त्तव्यबोधाय/NP विचारपरिवर्तनाय/NP अस्माभिः/SN यत्नः/NP विधेयः/KN ।/PUNC कार्यस्य/NP अस्य/SNV साफल्याय/NP सङ्घस्य/NP निर्माणः/NP भवेत्/KP यतोहि/AVK सङ्घे/NP महती/NV शक्तिः/NP वर्तते/KP ।/PUNC पश्यन्तु/KP भवन्तः/SN -/PUNC
एकतायाः/NP बलेन/NP एव/INTF क्षुद्रकीटादयः/NP सदा/KV ।/PUNC
निर्वहन्ति/KP महत्कार्यम्/NP मानवानाम्/NP तु/A का/SNV कथा/NP ।/PUNC 17/PUNC ।/PUNC
पुनः/AVK च/AVK -/PUNC
सङ्घेन/NP वर्धते/KP शक्तिः/NP नूनम्/A कार्याभियोजने/NP ।/PUNC
वाक्यम्/NP ध्येयम्/KN सदा/KV सद्भिः/NP सङ्घे/NP शक्तिः/NP कलौ/NS युगे/NP ।/PUNC 18/PUNC ।/PUNC
धर्मवीरः/NS -/PUNC सत्यम्/NV इदम्/SN यत्/AVK भारतीयवीराः/NP अपि/AVK कदर्याः/NV अभूवन्/KN आङ्ग्लानाम्/NP सविधे/AUP प्रणिपातसमन्विताः/NV ते/SN तेषाम्/SN आज्ञाम्/NP अनुपालयन्ति/KP ।/PUNC स्वकीयम्/NV महत्त्वम्/NP विस्मृत्य/KKS परतन्त्रतायाः/NP पिञ्जरे/NP स्थित्वा/KKS तेषाम्/SN आज्ञाम्/NP स्वीकरणे/NP न/AN अनुभवन्ति/KP स्वल्पाम्/NV अपि/AVK लज्जाम्/NP ।/PUNC धिक्/AUP -/PUNC धिक्/DV तेषाम्/SNV भारतीयानाम्/NP जीवनम्/NP यत्/AVK पाल्यते/KP परतन्त्रतायाः/NP अन्नैः/NP ।/PUNC धिक्/AUP -/PUNC धिक्/DV च/AVK ते/SNV भारतीयाः/NP ये/SSN स्वातन्त्र्यम्/NP विहाय/KKS परतन्त्रतायाः/NP भूमौ/NP शेरते/KP ,/PUNC अन्नम्/NP भक्षयन्ति/KP ,/PUNC जलम्/NP पिबन्ति/KP ,/PUNC वायुम्/NP जिघ्रन्ति/KP ,/PUNC वस्त्रम्/NP धारयन्ति/KP ,/PUNC आकाशतले/NP तिष्ठन्ति/KP इति/AUP ।/PUNC कुतः/AP -/PUNC 
लोके/NP जन्म/NP धृतम्/KN नरस्य/NP नितराम्/KV तत्रापि/A चेत्/A भारते/NS विद्या/NP येन/SSN वृता/KN प्रकाशसहिता/NV शास्त्रम्/NP श्रुतम्/KN शोभनम्/NV ।/PUNC
आचारैः/NP अमरत्वभाववलिता/NV यस्य/SSN एव/INTF वै/A पूर्वजाः/NP
कादर्यम्/NP कथम्/AP आदधाति/KP मनुजः/NP स्वातन्त्र्यशून्यः/NV अभवत्/KP ।/PUNC 19/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सम्प्रति/KV दृश्यते/KP यत्/AVK मानवाः/NP भौतिकसुखलाभाय/NP त्यजन्ति/KP श्रेयस्करम्/NV सुखम्/NP ।/PUNC चिन्तनशीलस्य/NV शक्तिसमन्वितस्य/NV अपि/AVK वीरपुत्रस्य/NP मतिः/NP कस्मैश्चित्/SN लाभाय/NP भ्रमति/KP ।/PUNC नूनम्/A तादृशाः/SNV मानवाः/NP मृताः/KN भवन्ति/KP ये/SSN लौकिकीम्/NP पारलौकिकीम्/NP वा/APY चिन्ताम्/NP विहाय/KKS पशुवत्/NV जीवनस्य/NP आकाङ्क्षिणः/NP भवन्ति/KP ।/PUNC
जाफरअलीः/NS -/PUNC वयम्/SNV सर्वे/SN भारतपुत्राः/NP भारतस्य/NS भूमौ/NP कथम्/AP पराधीनतायाः/NP बन्धने/NP निबद्धाः/KN इति/AUD जानीमः/KP ।/PUNC स्वार्थलाभाय/NP सर्वम्/SNV आत्मगौरवम्/NP विहाय/KKS आङ्ग्लशासकस्य/NP आज्ञाम्/NP ये/SSN वहन्ति/KP तान्/SN अपि/AVK विद्मः/KP ।/PUNC तथापि/AVK भारतीयजनेषु/NP आत्मगौरवस्य/NP ज्ञानम्/NP उत्पादनीयम्/KN येन/SSN जाग्रताः/KN ते/SSN परतन्त्रतायाः/NP मुक्तये/NP स्वतन्त्रतावाप्तये/NP च/AVK सन्नाद्धाः/KN भवेयुः/KP नो/AN चेत्/A सर्वदा/KV एव/INTF परतन्त्रतायाः/NP बन्धने/NP स्थास्यामः/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC स्वतन्त्रतान्दोलनस्य/NP कृते/AUP जातिधर्मादिबन्धनानाम्/NP समग्रसङ्कीर्णभावनाम्/NP परित्यज्य/KKS राष्ट्रभावस्य/NP प्रसारे/NP कृतयत्नाः/NV वयम्/SN एकस्मिन्/SNV मञ्चे/NP स्थिताः/KN भवेम/KP विविधस्थानेषु/NP भ्रमणम्/NP कृत्वा/KKS जनेषु/NP राष्ट्रभावस्य/NP सञ्चारः/NP अस्माभिः/SN कर्त्तव्यः/KN ।/PUNC तेषु/SN तादृशाः/SNV भावाः/NP योजनीयाः/KN यैः/SSN परतन्त्रतायाः/NP बन्धनात्/NP मुक्तये/NP सर्वे/SN कृतसङ्कल्पाः/NV भवेयुः/KP ।/PUNC पश्यन्तु/KP भवन्तः/SN सम्मील्य/KKS सङ्घनिर्माणेन/NP एव/INTF सर्वम्/SNV कार्यम्/NP सुकरम्/NV भविष्यति/KP ।/PUNC
यतोहि/AVK -/PUNC
एकस्य/SN एकस्य/DV योगेन/NP क्रमशः/KV अनन्तताम्/NP गताः/KN ।/PUNC
प्राप्नुवन्ति/KP नराः/NP सिद्धिम्/NP सङ्घे/NP शक्तिः/NP कलौ/NS युगे/NP ।/PUNC 20/PUNC ।/PUNC
अतः/AVK वयम्/SNV सर्वे/SN सम्मील्य/KKS विविधक्षेत्रेषु/NP भ्रमणम्/NP कृत्वा/KKS स्वतन्त्रतान्दोलनस्य/NP गतिम्/NP सर्वत्र/A वर्धयितुम्/KKS सङ्घस्य/NP निर्माणे/NP तत्पराः/NV भवेम/KP ।/PUNC यस्मिन्/SSN सङ्घे/NP राष्ट्रभक्ताः/NV स्वाभिमानिनः/NV वीराः/NV कृतनिश्चयाः/NV बुद्धिमन्तः/NV भारतीयाः/NP आङ्ग्लशासनम्/NP उत्पाटनाय/NP सन्नद्धाः/KN भवेयुः/KP ।/PUNC
जाफरअलीः/NS -/PUNC शोभनम्/NV कथितम्/KN भवता/SN ।/PUNC सङ्घटनम्/NP विना/AUP न/AN भविष्यति/KP कार्ये/NP साफल्यम्/NP ।/PUNC यद्यपि/AVK सङ्घः/NP तु/A पूर्वकाले/NP अपि/AVK विविधस्थलेषु/NP निर्मितः/KN वर्तते/KP परम्/AVK तत्र/A जागरणम्/NP न/AN दृश्यते/KP ।/PUNC अतः/AVK केन्द्रीयसङ्घनिर्माणेन/NP सर्वेषाम्/SNV सङ्घानाम्/NP सञ्चालनम्/NP भवेत्/KP ।/PUNC तेषु/SNV विविधस्थानेषु/NP प्रचलितेषु/NV सङ्घेषु/NP अपि/AVK पुनः/KV जागरणस्य/NP अपि/AVK आवश्यकता/NP वर्तते/KP ।/PUNC सर्वेषाम्/SNV सङ्घानाम्/NP सदस्याः/NP केन्द्रीयसङ्घेन/NP सह/AUP सम्बद्धाः/KN भवन्तु/KP ।/PUNC पुनः/AVK च/AVK अहम्/SN प्रस्तौमि/KP यत्/AVK साम्प्रतम्/KV प्रवर्तमानस्य/NV स्वतन्त्रतान्दोलनस्य/NP नेतृत्वम्/SN करोतु/KP श्रीवीरकुमरसिंहः/NS ।/PUNC
मोहनानन्दः/NS -/PUNC अहम्/SN प्रस्तावस्य/NP अस्य/SNV समर्थनम्/NP करोमि/KP ।/PUNC पुनः/AVK च/AVK विश्वसीमि/KP यत्/AVK अन्ये/SN अपि/AVK सदस्याः/NP प्रस्तावस्य/NP अस्य/SNV समर्थनम्/NP करिष्यन्ति/KP ।/PUNC 
जाफरअलीप्रभृतयः/NP -/PUNC (/PUNC समवेतस्वरेण/NP )/PUNC वयम्/SNV सर्वे/SN प्रस्तावस्य/NP अस्य/SNV समर्थनम्/NP कुर्मः/KP ।/PUNC नेतृत्वस्य/NP अस्य/SNV कृते/AUP सर्वथा/KV शोभनः/NV अयम्/SNV प्रस्तावः/NP ।/PUNC सर्वथा/KV योग्यः/NV अस्ति/KP श्री/U वीरकुमरसिंहः/NS यस्य/SSN नाम्ना/NP आङ्ग्लशासकः/NP अपि/AVK भृशम्/KV बिभेति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN जगदीशपुरम्/NS तु/A आङ्ग्लशासनाधीनम्/NP वर्तते/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP तस्य/SN जयार्थम्/NP मया/SN यत्नः/NP विधेयः/KN पुनः/KV मयि/SN प्रदत्तम्/KN इमम्/SNV भारम्/NP कथम्/AP अहम्/SN वक्ष्यामि/KP इति/AUP चिन्ता/NP माम्/SN बाधते/KP ।/PUNC तथापि/AVK राष्ट्रस्य/NP कृते/AUP प्राणाः/NP अपि/AVK यान्तु/KP नैव/AN चिन्तनीयम्/KN -/PUNC यतोहि/AVK स्वतन्त्रतान्दोलनम्/NP विना/AUP भारतस्य/NS आत्मगौरवरक्षणम्/NP असम्भवम्/NV अस्ति/KP इति/AUD हेतोः/NP प्रस्तावः/NP अयम्/SN स्वीकरणीयः/KN नेतृत्वभारः/NP अपि/AVK निर्वोढव्यः/KN ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भवद्भिः/SN दत्तः/KN अयम्/SNV नेतृत्वभारः/NP यद्यपि/AVK कठिनः/NV तथापि/AVK यथाशक्यम्/KV तम्/SN वक्ष्यामि/KP ।/PUNC पराधीनता/NP कलङ्कपङ्कक्षालनाय/NP भारतीयैः/NP प्राणार्पणेन/NP कार्यम्/NP करणीयम्/KN ।/PUNC भवन्तः/SN सर्वे/SN स्वस्वक्षेत्रे/NP राष्ट्रभावनोद्वर्धनाय/NP परतन्त्रतायाः/NP कलङ्कपङ्कक्षालनाय/NP च/AVK सङ्घटनम्/NP विधाय/KKS केन्द्रीयसङ्घेन/NP सह/AUP संयोज्य/KKS यत्नवन्तः/KN भवन्तु/KP ।/PUNC मया/SN तु/A जगदीशपुरम्/NS प्रथमम्/SMKP स्वायत्तीकरणीयम्/KN अस्ति/KP यः/SSN हि/A आन्दोलनस्य/NP प्रथमकल्पः/NP भविष्यति/KP ।/PUNC भवताम्/SN सहयोगः/NP तु/A यथासमये/NP प्राप्स्यते/KP एव/INTF ।/PUNC
सर्वे/SN -/PUNC (/PUNC समवेतस्वरेण/NP )/PUNC अस्माकम्/SN सहयोगः/NP अवश्यम्/KV एव/INTF प्राप्स्यते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC अद्य/A निर्मितेन/NV केन्द्रीयसङ्घेन/NP मम/SN शक्तिः/NP द्विगुणिता/NV बभूव/KP ।/PUNC भवन्तः/SN स्वतन्त्रतान्दोलनस्य/NP दृढस्तम्भा/NP विद्यन्ते/KP येषाम्/SSN उपरि/NP स्वतन्त्रतायाः/NP भवनम्/NP नूनम्/KN एव/INTF स्थास्यति/KP ।/PUNC अद्य/A प्रचलिता/KN कार्यगोष्ठी/NP सम्पन्ना/NV जाता/KN ।/PUNC योजनानुसारम्/NP वयम्/SNV सर्वे/SN मिलिष्यामः/KP ।/PUNC
सर्वे/SN -/PUNC (/PUNC उत्थाय/KKS राष्ट्रगीतम्/NP गायन्ति/KP )/PUNC
वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC वन्दे/KP मातरम्/NP
हिमकिरीटिनीम्/NV जलधिमेखलाम्/NV 
पावनसुरसरसलिलसुललुताम्/NV ।/PUNC
नवनवकन्दमूलफलसहिताम्/NV
सुखदाम्/NV शुभदाम्/NV मातरम्/NP ।/PUNC 21/PUNC ।/PUNC
वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC
दिनकरकिरणप्रकाशकारिणीम्/NV 
शशधरकिरणसुहासधारिणीम्/NV ।/PUNC
नवपुष्पस्रबद्धकुन्तलाम्/NV
मतिदाम्/NV जयदाम्/NV मातरम्/NP ।/PUNC 22/PUNC ।/PUNC
वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC
हिन्दुमुस्लिमरव्रीस्तधारिणीम्/NV
नानापुत्रप्रपौत्रपालिनीम्/NV ।/PUNC
स्वयम्/SN एकाम्/SNV बहुरूपसंयुताम्/NV 
बहुविधसुखदाम्/NV मातरम्/NP ।/PUNC 23/PUNC ।/PUNC
वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC
मलयजगन्धसुवासितवसनाम्/NV
हिमकणपवनप्रसारितवदनाम्/NV ।/PUNC
विविधप्रान्तभाषाप्रभाषिणीम्/NV
भाषामुखराम्/NV मातरम्/NP ।/PUNC 24/PUNC ।/PUNC
वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC वन्दे/KP मातरम्/NP ।/PUNC
भारतमाता/NP जयतु/KP ।/PUNC भारतम्/NS विजयते/KP ।/PUNC
पुनः/KV सर्वे/SN -/PUNC कुमरसिंहः/NS विजयते/KP  ।/PUNC जयतु/KP कुमरसिंहः/NS ।/PUNC भारतमाता/NP विजयते/KP ।/PUNC
	(/PUNC पटाच्क्षेपः/NP )/PUNC
	डॉ/U रामाशीषपाण्डेयविरचितस्य/NV कुमराविजयम्/NS नाम/NV नाटकस्य/NP स्वतन्त्रतान्दोलने/NP नेतृत्वग्रहणम्/NS नाम/NV चतुर्थः/SMKP अङ्कः/NP सम्पन्नः/KN ।/PUNC
                                           पञ्चमः/SMKP अङ्कः/NP

स्थानम्/NP -/PUNC ग्रामस्य/NP चत्वरम्/NP ।/PUNC ततः/A प्रविशति/KP पोटलिकायाम्/NP गुलालम्/NP धृत्वा/KKS एकः/SMKY कृषकः/NP ।/PUNC
कृषकः/NP -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC अद्य/A होलिकोत्सवः/NS विद्यते/KP ।/PUNC पवित्रे/NV अस्मिन्/SNV सांस्कृतिके/NV पर्वणि/NP सर्वे/SNV जनाः/NP भेदभावम्/NP विहाय/KKS सम्मील्य/KKS च/AVK ढक्कानादैः/NP सह/AUP लोकगीतम्/NP होलाख्यकम्/NS गायन्ति/KP ।/PUNC कथम्/AP अद्य/A होलिकागायकाः/NP अत्र/A न/AN उपस्थिताः/KN ?/PUNC अस्मिन्/SNV चत्वरे/NP तु/A प्रतिवर्षम्/NP अद्य/A एव/INTF होलिकायाः/NS आयोजनम्/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC प्रतीयते/KP अहम्/SN अत्र/A समयात्/NP पूर्वम्/KV एव/INTF समागतः/KN अस्मि/KP  ।/PUNC (/PUNC नेपथ्ये/NP वाद्यध्वनिः/NP ,/PUNC वाद्यध्वनिम्/NP श्रुत्वा/KKS स्वगतम्/NP )/PUNC प्रतीयते/KP गायकाः/NP वादकाः/NP च/APY आगच्छन्ति/KP एव/INTF ।/PUNC वाद्यस्य/NP ध्वनिः/NP श्रूयते/KP ।/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशन्ति/KP मृदङ्गकरतालम्/NP कांस्यतालादिकम्/NP च/APY गृहीत्वा/KKS वादकाः/NP गायकाः/NP च/APY  )/PUNC सर्वे/SN मञ्चे/NP समुपविश्य/KKS होलिकाम्/NP गातुम्/KKS आरभन्ते/KP ।/PUNC कृषकः/NP पोटलिकातः/NP गुलालम्/NP निःसार्य/KKS सर्वेषाम्/SN भाले/NP कपोले/NP च/APY मण्डयति/KP सर्वत्र/A गुलालम्/NP प्रक्षिपति/KP च/AVK ।/PUNC मृदङ्गादिवाद्यानाम्/NP ध्वनिः/NP तीव्रतरः/NV भवति/KP ।/PUNC एकः/SN पूर्वम्/KV गायति/KP पश्चात्/KV तम्/SN सर्वे/SN अनुकुर्वन्ति/KP -/PUNC
क्रीडति/KP भोजपुरे/NS बहुभावैः/NV मित्रगणैः/NP सह/AUP होलीम्/NS
वीरकुमरसिंहः/NS रणवीरः/NV भाले/NP रचयति/KP रोलीम्/NP ।/PUNC
सहजादा/NV सिंहस्य/NS सुपुत्रः/NP नरसिंहः/NS बलशाली/NV
यस्य/SSN करे/NP विलसति/KP करवालम्/NP येन/AVK च/AVK प्रथिता/NV होली/NS ।/PUNC ।/PUNC 1/PUNC ।/PUNC
अङ्ग्रेजीशासकदृढवक्षे/NP येन/SSN मारिता/KN मुष्टिः/NP
उत्पाटितः/KN प्रशासकवृक्षः/NP तथा/ASD गृहीता/KN यष्टिः/NP ।/PUNC
शासकवक्षविनिःसृतरक्तैः/NP यस्य/SSN रञ्जिता/KN मौली/NP
वीरकुमरसिंहेन/NS कृपाणैः/NP सदा/KV क्रीडिता/KN होली/NS ।/PUNC 2/PUNC ।/PUNC
यस्य/SSN कृपाणविनिःसृततेजः/NP प्रसरति/KP शत्रुनिकाये/NP
विद्युच्छटा/NP यथा/ASD किल/A प्रावृषि/NP भाति/KP जलदसमुदाये/NP ।/PUNC
वीरकुमरसिंहः/NS दृढकवचैः/NP युक्तः/KN गौरवशाली/NV
शत्रुम्/NP जित्वा/KKS पूर्णबिहारे/NS तेन/SN खेलिता/KN होली/NS ।/PUNC 3/PUNC ।/PUNC
हस्ते/NP धृत्वा/KKS दीर्घकृपाणम्/NP शत्रुसमूहम्/NP छित्वा/KKS
उत्पीडनकर्मणि/NP संलग्नान्/NV दुष्टान्/NP अपि/AVK किल/A भित्वा/KKS ।/PUNC
विचरति/KP भोजपुरे/NS बहुभावैः/NP रञ्जयति/KP प्रतिमौलीम्/NP
वीरकुमरसिंहः/NS रणवीरः/NV क्रीडति/KP सुखदाम्/NV होलीम्/NS ।/PUNC ।/PUNC 4/PUNC ।/PUNC
	(/PUNC कृषकः/NP पोटलिकातः/NP गुलालम्/NP निःसार्य/KKS सर्वेषाम्/SN उपरि/AUP पुनः/A प्रक्षिपति/KP ।/PUNC ततः/A सहसा/KV प्रविशन्ति/KP केचन/SN हस्ते/NP वेत्रयष्टिम्/NP केचन/SN भुसुण्डीम्/NP गृहीत्वा/KKS आरक्षिणः/NP तथा/ASD कट्याम्/NP लघुभुसुण्डीम्/NP बध्वा/KN हस्ते/NP लघुवेत्रयष्टिम्/NP च/AVK गृहीत्वा/KKS तेषाम्/SN एव/INTF अधिकारी/NP पोपटः/NS )/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC (/PUNC होलिकागाने/NP निरतान्/NV नागरिकान्/NP दृष्ट्वा/KKS आरक्षिगणम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC एते/SNV सर्वे/SN विद्रोहिणः/NP सन्ति/KP ।/PUNC सर्वान्/SNV एतान्/SN गृह्णन्तु/KP ।/PUNC
	(/PUNC सर्वे/SNV गायकाः/NP वादकाः/NP चः/APY आङ्गलम्/NP आरक्षिगणम्/NP दृष्ट्वा/KKS स्तब्धाः/NV सञ्जाताः/KN )/PUNC
कृषकः/NP -/PUNC महोदय/NP ,/PUNC वयम्/SN ग्रामीणाः/NP ,/PUNC होलिकोत्सवावसरे/NP अस्मिन्/SNV पावनपर्वणि/NP होलिकागाने/NP सङ्लग्नाः/NV कथम्/AP विद्रोहिणः/NV स्मः/KP ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC यतोहि/AVK आङ्ग्लशासकस्य/NP विरोधे/NP होलिकागीतम्/NP भवन्तः/SN गायन्ति/KP ,/PUNC अतः/AVK भवन्तः/SN विद्रोहिणः/NP सन्ति/KP ।/PUNC
कृषकः/NP -/PUNC किम्/SN होलिकागानम्/NP अपि/AVK भवताम्/SN शासनेन/NP प्रतिबन्धितम्/KN अस्ति/KP ?/PUNC होली/NS तु/A अस्माकम्/SN सांस्कृतिकम्/NV पर्व/NP विद्यते/KP ।/PUNC नववर्षारम्भे/NP प्रतिवर्षम्/KV अस्माभिः/SN रङ्गगुलालैः/NP सह/AUP होलिकायाः/NS आयोजनम्/NP कुर्मः/KP ।/PUNC सर्वस्मिन्/SNV क्षेत्रे/NP सर्वत्र/A बसन्तर्तौ/NS होलिका/NS भवति/KP ।/PUNC अद्य/A का/SN विचित्रता/NV सञ्जाता/KN ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC भवद्भिः/SN होलिकायाम्/NS कुमरसिंहस्य/NS नाम/NV गृहीतम्/KN ।/PUNC असौ/SNV कुमरसिंहः/NS आङ्ग्लशासनस्य/NP विद्रोही/NV वर्तते/KP ।/PUNC अनेन/SN शताधिकाः/NV आङ्ग्लसैनिकाः/NP हताः/KN ।/PUNC
कृषकः/NP -/PUNC वीरकुमरसिंहः/NS तु/A सर्वेषाम्/SN नेता/NP वर्तते/KP ।/PUNC तस्य/SN यशोगानम्/NP सर्वत्र/A एव/INTF भवति/KP ।/PUNC सः/SN दुष्टान्/NP एव/INTF केवलम्/A दण्डयति/KP ।/PUNC अपराधशून्यानाम्/NP उपरि/AUP कदापि/A शस्त्रपातम्/NP न/AN करोति/KP ।/PUNC भविष्यति/KP कोऽपि/SN अपरकुमरसिंहः/NS ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC भवताम्/SN कुमरसिंहः/NS कः/SN वर्तते/KP ?/PUNC कुत्र/SN सः/SN निवसति/KP ?/PUNC
कृषकः/NP -/PUNC अस्माकम्/SN वीरकुमरसिंहः/NS तु/A नेता/NP वर्तते/KP तथा/ASD सर्वेषाम्/SNV जनानाम्/NP हृदि/NP निवसति/KP ।/PUNC यदा/AVK यत्र/A अत्याचारः/NP विवर्धते/KP तदा/AVK एव/INTF तत्र/A प्रस्तुतः/NV भवति/KP ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC तर्हि/AVK सः/SN एव/INTF कुमरसिंहः/NS वर्तते/KP ।/PUNC यथा/ASD कुमरसिंहः/NS विद्रोही/NV वर्तते/KP तथैव/ASD भवन्तः/SN अपि/AVK विद्रोहिणः/NV सन्ति/KP ।/PUNC भवन्तः/SN अपि/AVK तस्य/SN मार्गम्/NP एव/INTF अनुसरन्ति/KP ।/PUNC सः/SN तु/A आङ्ग्लशासनस्य/NP न्यायव्यवस्था/NP स्वकीये/NV हस्ते/NP धृत्वा/KKS सर्वदा/KV विरोधे/NP एव/INTF तिष्ठति/KP ।/PUNC भवन्तः/SN अपि/AVK होलिकायाम्/NS अस्याम्/SNV तस्य/SN एव/INTF प्रशंसाम्/NP गायन्ति/KP ।/PUNC
कृषकः/NP -/PUNC किम्/SN यथार्थकथने/NP कोऽपि/SNV दोषः/NP भवति/KP ।/PUNC नूनम्/A एव/INTF आङ्ग्लशासकः/NP भारतीयान्/NP पीडयति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
अन्यायम्/NP ये/SSN प्रकुर्वन्ति/KP मत्ताः/NV शासनसंस्थिताः/NV ।/PUNC
यथार्थकथनम्/NP श्रुत्वा/KKS सीदन्ति/KP भुजगाः/NP यथा/ASD ।/PUNC 5/PUNC ।/PUNC
	स्वतन्त्रताप्राप्तर्थम्/NP यत्नवन्तः/NV गीतिकायाम्/NP तथ्यम्/NP प्रकाशयामः/KP तदा/A किम्/SN अत्याहितम्/NV ।/PUNC वीरकुमरसिंहः/NS तु/A सत्यप्रकाशनतत्परः/NV अस्माकम्/SN नेतृत्वम्/NP करोति/KP ।/PUNC अद्य/A होलिकायाम्/NS भवन्तः/SN अपि/AVK गुलालम्/NP गृह्णन्तु/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सत्वरम्/KV एव/INTF तेषाम्/SN भालेषु/NP कपालेषु/NP च/APY गुलालम्/NP मृडयति/KP नेत्रेषु/NP क्षिपति/KP च/AVK )/PUNC सर्वे/SNV गायकाः/NP वादकाः/NP च/APY जयतु/KP कुमरसिंहः/NS ,/PUNC कुमरसिंहः/NS विजयते/KP (/PUNC इति/AUD तारस्वरेण/NP वाद्यस्वरसहिताः/NV गायन्ति/KP )/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC (/PUNC नेत्रे/NP प्रमृज्य/KKS आरक्षिणः/NP प्रति/AUP )/PUNC एनान्/SN शीघ्रम्/KV गृहाण/KP ।/PUNC एते/SNV विद्रोहिणः/NP क्रान्तिकारिणः/NP च/APY सन्ति/KP ।/PUNC
आरक्षिणः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सर्वान्/SN निबद्धुम्/KKS इच्छन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC 
गायकादयः/NP -/PUNC पलायध्वम्/NP ,/PUNC पलायध्वम्/NP (/PUNC इति/AUD कथयन्तः/KNV पलायन्ते/KP )/PUNC आरक्षिणः/NP तान्/SN ताडयन्ति/KP गृह्णन्ति/KP च/AVK ।/PUNC तेषु/SN त्रयः/SMKY निबद्धाः/KN अन्ये/SN दण्डप्रहारैः/NP ताड्यमानाः/KNV अपि/AVK पलायिताः/KN ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC नयन्तु/KP एनान्/SN आरक्षिकेन्द्रे/NP तत्र/A एव/INTF लघुकारायाम्/NP निगडायिताः/KN भविष्यन्ति/KP इमे/SNV विद्रोहिणः/NP ।/PUNC
आरक्षिणः/NP -/PUNC यत्/SSN आदिशति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निगृहीतान्/KNV गायकादीन्/NP पुनरपि/A रज्वा/NP बद्धुम्/KKS अभिनयन्तः/KN निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
	स्थानम्/NP -/PUNC न्यायालयभवनम्/NP ।/PUNC न्यायालयस्य/NP प्रोच्चासनम्/NP रिक्तम्/NV वर्तते/KP ।/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP शोधनकः/NP )/PUNC
शोधनकः/NP -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC अद्य/A मम/SN आगमने/NP विलम्बः/NV जातः/KN ।/PUNC सुरायाः/NP प्रभावेण/NP निद्रा/NP विलम्बेन/NP परिसमाप्ता/KN ।/PUNC विलम्बेन/KV उत्थितः/KN अहम्/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF अत्र/A आगतः/KN अस्मि/KP तथापि/AVK विलम्बः/NV तु/A जातः/KN एव/INTF ।/PUNC शीघ्रम्/KV एव/INTF आसनव्यवस्था/NP मया/SN करणीया/KN विद्यते/KP ।/PUNC अन्यस्मिन्/SNV कार्यालये/NP तु/A मादृशाः/NV सेवकाः/NP स्वेच्छया/KV गच्छन्ति/KP ।/PUNC ते/SN गृहकार्ये/NP एव/INTF व्यस्ताः/NV भवन्ति/KP न/AN तु/A कार्यालयकार्ये/NP ।/PUNC तत्र/A एतादृशानि/NV कार्याणि/NP न/AN विद्यन्ते/KP ।/PUNC तेषाम्/SN भाग्यम्/NP एव/INTF ईदृशम्/NV ।/PUNC ते/SN तु/A कार्यालयम्/NP गत्वा/KKS शेरते/KP ।/PUNC अहम्/SN तु/A अत्र/A मनायोगेन/KV कार्यम्/NP करोमि/KP ।/PUNC कथम्/AP न/AN करिष्यामि/KP ?/PUNC सायंकालपर्यन्तम्/NP मम/SN कञ्चुकस्य/NP वस्त्रकोषः/NP पूरितः/KN भवति/KP ।/PUNC प्रतिदिनम्/KV सांयकाले/NP सुरापानम्/NP तदानीम्/A एव/INTF सम्भाव्यते/KP ।/PUNC वादिनः/NP प्रतिवादिनः/NP सर्वे/SNV मह्यम्/SN द्रव्यम्/NP ददति/KP ।/PUNC ये/SSN किञ्चित्/SN द्रव्यम्/NP न/AN ददति/KP तेषाम्/SN पत्रस्य/NP उपरि/A रवरमुद्रया/NP मुद्राम्/NP न/AN ददामि/KP ।/PUNC रवरमुद्रा/NP तु/A मम/SN पार्श्वे/NP तिष्ठति/KP ।/PUNC धन्या/NV इयम्/SNV रवरमुद्रा/NP यया/SSN अहम्/SN मुद्रावान्/NV भवामि/KP अन्यथा/AVK मादृशाम्/NV अल्पवेतनभोगीनाम्/NV सेवकानाम्/NP कार्यम्/NP कथम्/AP चलिष्यति/KP ?/PUNC
(/PUNC प्रसन्नः/NV भूत्वा/KKS )/PUNC मम/SN पत्नी/NP तु/A जानाति/KP यत्/AVK मम/SN पतिदेवः/NP सर्वम्/SN करोति/KP ।/PUNC न्यायाधीशः/NP तु/A तस्य/SN करे/NP विद्यते/KP ।/PUNC यदा/AVK सा/SN मम/SN कञ्चुकस्य/NP वस्त्रकोषात्/NP द्रव्याणि/NP निःसारयति/KP तदा/AVK तस्य/SN मुखस्य/NP आभा/NP दर्शनीया/NV भवति/KP ।/PUNC सा/SN माम्/SN कुबेरम्/NS मम/SN वस्त्रकोषम्/NP च/AVK कुबेरकोषम्/NP मत्वा/KKS कुबेरस्य/NS एव/INTF सम्मानम्/NP करोति/KP ।/PUNC तस्य/SN कण्ठे/NP यत्/SSN स्वर्णहारम्/NP विद्यते/KP तत्/SN तु/A प्रतिदिनम्/KV गृहीतानाम्/NV द्रव्याणाम्/NP एव/INTF सङ्ग्रह्रेण/NP क्रीतम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS )/PUNC मम/SN इदम्/SNV मुद्राग्रहणकार्यम्/NP तु/A मम/SN अधिकारिणः/NP अपि/AVK जानन्ति/KP ।/PUNC तेषाम्/SN गृहे/NP प्रतिदिनम्/KV सद्योन्मूलितानि/NV हरिद्व्यञ्जनानि/NP अहम्/SN एव/INTF ददामि/KP ते/SN जानन्ति/KP न/AN वा/A परम्/AVK तेषाम्/SN पत्न्यः/NP तु/A जानन्ति/KP एव/INTF ।/PUNC (/PUNC पुनः/A किञ्चित्/SN विचार्य/KKS )/PUNC परम्/AVK तत्/SNV द्रव्यम्/NP न/AN अधिकम्/NV समयम्/NP यावत्/A तिष्ठति/KP ।/PUNC कानिचित्/SN सुरापाने/NP ,/PUNC कानिचित्/SN पत्न्याः/NP कृते/AUP वस्त्रादिक्रयणे/NP कानिचित्/SN चिकित्सायाम्/NP च/AVK समाप्तानि/KN भवन्ति/KP ।/PUNC मम/SN पत्नी/NP तु/A वस्त्रालङ्कारान्/NP प्रति/AUP भृशम्/KV आसक्ता/KN वर्तते/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK तस्याः/SN भावनायाम्/NP योगम्/NP ददामि/KP ।/PUNC यदा/AVK मम/SN हृदयम्/NP सुराप्रभावरहितम्/NV भवति/KP तदा/AVK तत्/SN कथयति/KP न/AN इदम्/SNV शोभनम्/NV कर्म/NP परम्/AVK किम्/SN करोमि/KP ज्ञात्वा/KKS अपि/AVK प्रतिदिनम्/KV तत्/SN एव/INTF कार्यम्/NP करोमि/KP ।/PUNC (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS आसन्द्यादिकम्/NP यथास्थानम्/NP स्थापयति/KP वस्त्रखण्डेन/NP सत्वरम्/KV प्रोञ्छति/KP ।/PUNC ततः/A प्रतिशति/KP न्यायपत्रोपस्थापकः/NV कमलेशः/NS ।/PUNC न्यायाधीशस्य/NP आसनस्य/NP अधोभागे/NP स्वकीयनियतासन्द्याम्/NP उपविशति/KP  ।/PUNC नेत्रयोः/NP उपनेत्रम्/NP सन्धाय/KKS सञ्चिकायाः/NP पठनस्य/NP अभिनयम्/NP करोमि/KP ।/PUNC )/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC शोधनकम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC शोधनक/NP ,/PUNC आसनव्यवस्था/NP सञ्जाता/KN ?/PUNC
शोधनकः/NP -/PUNC आम्/ABS श्रीमन्/U ,/PUNC सर्वाणि/SNV आसनानि/NP मया/SN सज्जीकृतानि/KN ।/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC घटिकायन्त्रम्/NP दृष्ट्वा/KKS )/PUNC शोधनक/NP ,/PUNC उद्घाटयतु/KP बहिःद्वारम्/NP ।/PUNC वाक्कीलानाम्/NP प्रवेशसमयः/NP सञ्जातः/KN ।/PUNC मान्यन्यायाधीशमहोदयः/NP अपि/AVK शीघ्रम्/KV एव/INTF आगमिष्यति/KP ।/PUNC
शोधनकः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS बहिःद्वारम्/NP उद्घाटयितुम्/KKS अभिनयति/KP तथा/AVK वाक्कीलान्/NP प्रवेशयति/KP ।/PUNC वाक्कीलाः/NP कृष्णकञ्चुकाः/NV प्रविश्य/KKS यथासने/NP तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC तेषाम्/SN हस्तेषु/NP सञ्चिकाः/NP अपि/AVK विद्यन्ते/KP ।/PUNC वादिनः/NP प्रतिवादिनः/NP अपि/AVK तत्र/A एव/INTF आगत्य/KKS स्थिताः/KN भवन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP न्यायाधीशः/NP सर्वे/SN उत्तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC न्यायाधीशः/NP प्रोच्चासने/NP तिष्ठति/KP ।/PUNC तस्य/SN स्थानग्रहणानन्तरम्/KV सर्वे/SN यथासने/NP तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC )/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC (/PUNC घण्टिकाम्/NP वादयन्/KNV )/PUNC सम्प्रति/KV न्यायस्य/NP कार्यम्/NP आरभ्यते/KP ।/PUNC उपस्थाप्यताम्/KP सञ्चिका/NP ।/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC एकाम्/SNV सञ्चिकाम्/NP गृहीत्वा/KKS न्यायाधीशस्य/NP निकटे/NP सत्वरम्/KV एव/INTF गच्छति/KP तथा/AVK तस्य/SN अग्रे/NP उपस्थापयित्वा/KKS कथयति/KP )/PUNC इयम्/SNV सञ्चिका/NP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC (/PUNC सञ्चिकाम्/NP द्रष्टुम्/KKS अभिनयति/KP ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC कथम्/AP आरक्षिणः/NV अधिकारिणः/NV श्री/U पोपटस्य/NS अभियोगः/NP कुमरसिंहम्/NS प्रति/AUP वर्तते/KP ?/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC अभियोगस्य/NP उपस्थापनाय/NP आरक्षिणः/NV अधिकारिणम्/NV श्री/U पोपटम्/NS शब्दापय/KP ।/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC शोधनक/NP ,/PUNC अभियोगस्य/NP उपस्थापनाय/NP आरक्षिपदाधिकारिणम्/NV श्री/U पोपटम्/NS शब्दापय/KP ।/PUNC
शोधनकः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC उत्थाय/KKS उच्चैः/KV )/PUNC आरक्षिपदाधिकारी/NV श्री/U पोपटः/NS उपस्थितः/KN भवतु/KP ,/PUNC श्री/U पोपटः/NS उपस्थितः/KN भवतु/KP ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC शीघ्रम्/KV आगम्य/KKS निर्धारिते/NV वादोपस्थापनमञ्चे/NP स्थितः/KN भूत्वा/KKS अहम्/SN अस्मि/KP अभियोगस्य/NP उपस्थापकः/NP उपस्थितः/KN ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC तव/SN वाक्कीलः/NP कः/SN वर्तते/KP ?/PUNC  
पोपटः/NS -/PUNC मम/SN वाक्कीलः/NP वर्तते/KP महाधिवक्ता/NV चण्डकः/NS ।/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC (/PUNC स्वासनात्/NP उत्थाय/KKS )/PUNC इदम्/SN अस्ति/KP शपथपत्रम्/NP (/PUNC इति/AUD पोपटस्य/NS वाक्कीलत्वसम्बद्धम्/NV शपथपत्रम्/NP न्यायपत्रोपस्थापकाय/NP कमलेशाय/NS ददाति/KP )/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC शपथपत्रम्/NP द्रष्टुम्/KKS अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS )/PUNC महामान्य/U ,/PUNC हस्ताक्षरितम्/NV शपथपत्रम्/NP अत्र/A अनेन/SN उपस्थापितम्/KN ।/PUNC वादस्य/NP उपस्थापनाय/NP आदेशस्य/NP प्रतीक्षा/NP वर्तते/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC वादस्य/NP उपस्थापनाय/NP पोपटस्य/NS पक्षतः/NP तथ्योपस्थापनाय/NP च/AVK आदेशः/NP वर्तते/KP ।/PUNC पूर्वम्/KV परिज्ञायताम्/KP यत्/AVK अस्ति/KP कोऽपि/SN कुमरसिंहस्य/NS पक्षोपस्थापनाय/NP अधिवक्ता/NP ?/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC सञ्चिकाम्/NP दृष्ट्वा/KKS पत्रम्/NP एकम्/SNV हस्ते/NP निधाय/KKS )/PUNC महामान्य/U ,/PUNC अधिवक्त्रा/NV नारायणेन/NS कुमरसिंहस्य/NS पक्षोपस्थापनाय/NP शपथपत्रम्/NP अर्पितम्/KN ।/PUNC पक्षोपस्थापनाय/NP आदेशस्य/NP प्रतीक्षा/NP वर्तते/KP ?/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC कुमरसिंहस्य/NS पक्षोपस्थापनाय/NP अपि/AVK आदेशः/NP वर्तते/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP चण्डकः/NS पोपटस्य/NS पक्षम्/NP उपस्थापयतु/KP ।/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC (/PUNC उत्थाय/KKS )/PUNC महामान्य/U ,/PUNC मम/SN पक्षीयस्य/NV आरक्षिणः/NV पदाधिकारिणः/NV पोपटस्य/NS अभियोगः/NP अस्ति/KP यत्/AVK कुमरसिंहः/NS ,/PUNC विविधषड्यन्त्रम्/NP विधाय/KKS अनेकान्/SNV आङ्ग्लसैनिकान्/NP हतवान्/KN ।/PUNC पूर्वदिने/NP पोपटेन/NS गृहीताः/KN त्रयः/SMKY विद्रोहिणः/NV नागरिकाः/NP मार्गे/NP एवम्/ASD तेन/SN मोचिताः/KN ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC अस्मिन्/SNV अभियोगविषये/NP कुमरसिंहपक्षीयाधिवक्ता/NV नारायणः/NS किमपि/SN कथयिष्यति/KP ?/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC विषये/NP अस्मिन्/SN अहम्/SN आरक्षिपदाधिकारिणम्/NV पोपटम्/NS किमपि/SN प्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC प्रष्टुम्/KKS आदेशः/NP वर्तते/KP ।/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC मञ्चस्थस्य/NV पोपटस्य/NS निकटे/NP गत्वा/KKS तस्य/SN पुरः/NP बाइबिलम्/NS निधाय/KKS कथयति/KP ।/PUNC अस्य/SNV बाइबिलस्य/NS उपरि/NP हस्तम्/NP धृत्वा/KKS शपथम्/NP करोतु/KP यत्/AVK अहम्/SN यत्/SSN कथयिष्यामि/KP तत्/SN सर्वथा/KV सत्यम्/NV कथयिष्यामि/KP ।/PUNC सत्यम्/NV अतिरिच्य/NV किमपि/SN न/AN कथयिष्यामि/KP ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC (/PUNC बाइबिलस्य/NS उपरि/NP हस्तम्/NP धृत्वा/KKS शपथम्/NP करोति/KP )/PUNC यत्/SSN अहम्/SN कथयिष्यामि/KP तत्/SN सर्वथा/KV सत्यम्/NV कथयिष्यामि/KP ।/PUNC सत्यम्/NV अतिरिच्य/NV किमपि/SN न/AN कथयिष्यामि/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC (/PUNC वादमञ्चस्थस्य/NV पोपटस्य/NS निकटे/NP गत्वा/KKS )/PUNC किम्/SN नामधेयः/NV भवान्/SN ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC मम/SN नाम/NP पोपटः/NS ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC तव/SN पितुः/NP नाम/NP किम्/SN अस्ति/KP ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC मम/SN पितुः/NP नाम/NP भोपटः/NS विद्यते/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC नूनम्/A एव/INTF अस्य/SN मातुः/NP नाम/NP चौपटा/NS भविष्यति/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC तव/SN मातुः/NP नाम/NP किम्/SN अस्ति/KP ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC पितृप्रधानसमाजे/NP पितुः/NP नाम/NP एव/INTF पुत्रस्य/NP परिचायकम्/NP भवति/KP न/AN तु/A मातुः/NP नाम/NP  ।/PUNC अतः/AVK मातुः/NP नामकथनम्/NP व्यर्थम्/NV एव/INTF ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC किम्/SN अस्याः/SN माता/NP अज्ञाता/NV वर्तते/KP ।/PUNC कारणविशेषेण/NP वा/AVK असौ/SN न/AN इच्छति/KP स्वमातुः/NP नाम/NP कथयितुम्/KKS ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC किम्/SN कार्यम्/NP करोति/KP भवान्/SN ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC भवान्/SN किम्/SN मम/SN पित्तलपट्टिकाम्/NP न/AN पश्यति/KP ।/PUNC यस्याम्/SSN उपरि/NP आरक्षिपदाधिकारी/NP इति/AUD अङ्कितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC आरक्षिणः/NP पदाधिकारी/NP अस्मि/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC भवताम्/SN आयुः/NP किम्/SN अस्ति/KP ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC मम/SN आयुः/NP पञ्चत्रिंशद्/SMKY वर्षम्/NP विद्यते/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC भवता/SN कथितम्/KN यत्/AVK कुमरसिंहः/NS षड्यन्त्रम्/NP विधाय/KKS अनेकान्/SNV आङ्ग्लसैनिकान्/NP हतवान्/KN ।/PUNC भवताम्/SN पार्श्वे/NP अस्मिन्/SNV विषये/NP किमपि/SN प्रमाणम्/NP अस्ति/KP ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP हत्या/NP तेन/SN विना/AUP कथम्/AP सम्भवा/NV ?/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC किम्/SN कुमरसिंहः/NS हत्यायाः/NP अभियोगे/NP कदापि/A धृतः/KN ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC स/SN तु/A हत्याम्/NP कृत्वा/KKS पलायितः/KN भवति/KP ?/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC सैनिकानाम्/NP हत्याकाले/NP कोऽपि/SN प्रत्यक्षद्रष्टा/NV आसीत्/KP ?/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC ये/SSN सैनिकाः/NP प्रत्यक्षदर्शिनः/NP आसन्/KP ते/SN अपि/AVK तेन/SN एव/INTF हताः/KN ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC लिख्यताम्/KP ,/PUNC यद्/AVK हत्यायाः/NP अभियोगस्य/NP प्रत्यक्षद्रष्टा/NP कोऽपि/SN न/AN विद्यते/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC (/PUNC लेखनस्यः/NP अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS )/PUNC अङ्कितम्/KN अत्र/A ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC कथम्/AP लिख्यते/KP ।/PUNC अहम्/SN अस्मि/KP सर्वकारपक्षतः/NP वक्ता/NP ।/PUNC किम्/SN अहम्/SN असत्यम्/NV वदामि/KP ?/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC आदेशः/NP ,/PUNC आदेशः/NP ,/PUNC अग्रे/NP कथयतु/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC चण्डकमहोदयेन/NS अभियोगे/NP कथितम्/KN यत्/AVK कुमरसिंहेन/NS षड्यन्त्रम्/NP विधाय/KKS अनेके/SNV आङ्ग्लसैनिकाः/NP हताः/KN इति/AUD तु/A न/AN प्रमाणितम्/KN ।/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC पोपटेन/NS गृहीताः/KN त्रयः/SMKY विद्रोहिणः/NV नागरिकाः/NP तेन/SN एव/INTF मोचिताः/KN इति/AUD अत्र/A तु/A सः/SN दोषभाग/NP विद्यते/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC महाधिवक्त्रा/NV चण्डकेन/NS कथितम्/KN यत्/AVK पोपटेन/NS गृहीताः/KNV त्रयः/SMKY नागरिकाः/NP विद्रोहिणः/NP तेन/SN एव/INTF मोचिता/KN ।/PUNC इति/AUD अत्र/A अपि/AVK सत्यता/NP न/AN विद्यते/KP ।/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC तत्र/A कथने/NP किम्/SN असङ्गतम्/KN अस्ति/KP ?/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC प्रथमम्/SMKP तु/A त्रयः/SMKP नागरिकाः/NP विद्रोहिणः/NV सन्ति/KP इति/AUD कथनम्/NP एव/INTF असङ्गतम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC (/PUNC मध्ये/NP एव/INTF )/PUNC अवश्यम्/KV एव/INTF ते/SN विद्रोहिणः/NP सन्ति/KP ।/PUNC कुमरसिंहस्य/NS महत्त्वम्/NP होलिकायाम्/NS वर्णयन्तः/KNV ते/SN तस्य/SN जयकारम्/NP अपि/AVK कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC पोपटस्य/NS पक्षतः/NP विचारम्/NP उपस्थापयितुम्/KKS चण्डकः/NS अत्र/A वर्तते/KP ,/PUNC कथम्/AP मध्ये/NP एव/INTF पोपटः/NS व्यवधानम्/NP उपस्थापयति/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP तु/A चण्डकः/NS तस्य/SN पक्षतः/NP विचारदानाय/NP आदिष्टः/KN ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC आदेशः/NP ,/PUNC आदेशः/NP ,/PUNC (/PUNC चण्डकम्/NS प्रति/AUP )/PUNC भवान्/SN ,/PUNC पोपटपक्षतः/NP विचारम्/NP अग्रे/NP कथयतु/KP ।/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC होलिकायाम्/NS यस्य/SSN कस्य/SN अपि/AVK विशिष्टपुरूषस्य/NP देवस्य/NP वा/APY महत्त्वम्/NP वर्ण्यते/KP इति/AUD तु/A भारतीया/NV परम्परा/NP ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK भारतीयः/NP अस्मि/KP ।/PUNC मम/SN ग्रामे/NP अपि/AVK होलिका/NS भवति/KP ।/PUNC तत्र/A अपि/AVK होलिकागाने/NP पुरुषविशेषस्य/NP देवविशेषस्य/NP वा/APY महत्त्वम्/NP वर्ण्यते/KP ।/PUNC होली/NS समताभावस्य/NP प्रवर्धिका/NV विद्यते/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U अधिवक्तुः/NP चण्डकस्य/NS कथनेन/NP एव/INTF सिद्धः/NP भवति/KP यद्/AVK होलिकागानेन/NP न/AN भवन्ति/KP केऽपि/SN विद्रोहिणः/NP अतः/AVK ते/SNV नागरिकाः/NP विद्रोहिणः/NV न/AN आसन्/KP ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC सर्वम्/SN विफलीकृतम्/KN अनेन/SNV महाधिवक्त्रा/NV चण्डकेन/NS ।/PUNC अनेन/SN तु/A विपक्षस्य/NP एव/INTF समर्थनम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भो/ASMB चण्डक/NS त्वम्/SN सर्वकारस्य/NP अधिवक्त्रा/NP महाधिवक्ता/NP कथम्/AP विपक्षस्य/NP विचारम्/NP एव/INTF पोषयसि/KP ?/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC न/AN अहम्/SN विपक्षस्य/NP विचारम्/NP पोषयामि/KP वस्तुतः/KV यथार्थम्/NV एव/INTF प्रकाशयामि/KP ।/PUNC अधिवक्ता/NP तथ्यम्/NP प्रमाणयति/KP न/AN वा/AVK असत्यस्य/NP समर्थनम्/NP करोति/KP ।/PUNC अहम्/SN स्वकीयम्/NV कर्त्तव्यम्/NP जानामि/KP ।/PUNC यः/SSN हि/A धनादिलाभाय/NP असत्यम्/NP एव/INTF तर्कबुद्ध्या/NP प्रमाणयति/KP सः/SN कलङ्कितः/NV अधिवक्ता/NP भवति/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC पोपटेन/NS पूर्वम्/KV एव/INTF अधिवक्तुः/NP कृते/AUP शपथपत्रम्/NP दत्तम्/KN ।/PUNC येन/SSN पत्रानुसारेण/NP तस्य/SN पक्षतः/NP महाधिवक्तुः/NV चण्डकस्य/NS नियुक्तिः/NP महामान्येन/U स्वीकृता/KN ।/PUNC पुनः/A चण्डकः/NS तु/A सर्वकारस्य/NP अधिवक्ता/NP वर्तते/KP कथम्/AP मध्ये/NP मध्ये/DV पोपटः/NS चण्डकम्/NS असत्याय/NP प्रेरयति/KP ?/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC आदेशः/NP ,/PUNC आदेशः/NP ,/PUNC तव/SN पक्षतः/NP सर्वम्/SN चण्डकः/NS कथयिष्यति/KP ।/PUNC (/PUNC लेखनस्य/NP अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS )/PUNC होलिकायाम्/NS महत्वगानम्/NP भारतीयपरम्परा/NP इति/AUD मया/SN लिखितम्/KN ।/PUNC विवादस्य/NP अग्रे/NP कथनम्/NP उपस्थापयतु/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC पोपटस्य/NS अभियोगः/NP वर्तते/KP यत्/AVK कुमरसिंहेन/NS षड्यन्त्रम्/NP विधाय/KKS अनेके/SNV आङ्ग्लसैनिकाः/NP हताः/KN इति/AUD सर्वथा/KV मिथ्या/NV वाक्/NP ।/PUNC यतोहि/AVK पूर्वम्/KV एव/INTF अनेन/SN कथितम्/KN यत्/AVK तस्य/SN प्रत्यक्षद्रष्टा/NV कोऽपि/SN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC पुनः/A न्यायालये/NP तेन/SN सम्बद्धः/NV कोऽपि/SN तादृशः/SNV अभियोगः/NP न/AN अङ्कितः/KN वर्तते/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NS -/PUNC (/PUNC कमलेशम्/NS प्रति/AUP )/PUNC भवताम्/SN पञ्जिकासूच्याम्/NP अस्ति/KP कोऽपि/SNV अभियोगः/NP तत्सम्बद्धः/NV ?/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC पञ्जिकायाम्/NP लम्बिताम्/NV अभियोगसूचीम्/NP द्रष्टुम्/KKS अभिनयति/KP )/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC महामान्य/U ,/PUNC न/AN कोऽपि/SN अभियोगः/NP कुमरसिंहसम्बद्धः/NV अत्र/A अङ्कितः/KN वर्तते/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC इदम्/SN अपि/AVK मया/SN लिखितम्/KN (/PUNC इति/AUD लेखनस्य/NP अभिनयम्/NP करोति/KP )/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC पोपटस्य/NS अभियोगः/NP वर्तते/KP यत्/AVK त्रयः/SMKY विद्रोहिणः/NP मार्गे/NP कुमरसिंहेन/NS मोचिताः/KN ।/PUNC अस्य/SNV अभियोगस्य/NP कः/SNV साक्षी/NP वर्तते/KP ?/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC अस्य/SNV अभियोगस्य/NP एकः/SNV साक्षी/NP आङ्ग्लसैनिकः/NV गाडरः/NS वर्तते/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC (/PUNC नारायणम्/NS प्रति/AUP )/PUNC किम्/SN तस्मात्/SN किमपि/SN प्रष्टव्यम्/KN अस्ति/KP ?/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC अहम्/SN तम्/SN किमपि/SN प्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC गाडरस्य/NS न्यायमञ्चे/NP स्थातुम्/KKS आदेशः/NP वर्तते/KP ।/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC शोधनकम्/NP प्रति/AUP )/PUNC शोधनक/NP ,/PUNC गाडरम्/NS आह्वय/KP ।/PUNC
शोधनकः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP श्रीमन्/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS उच्चैः/KV कथयति/KP )/PUNC आङ्ग्लसैनिकः/NV गाडरः/NS उपस्थितः/KN भवतु/KP ,/PUNC उपस्थितः/KN भवतु/KP ।/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC (/PUNC मञ्चम्/NP आरुह्य/KKS )/PUNC अहम्/SN उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
कमलेशः/NS -/PUNC (/PUNC गाडरस्य/NS निकटम्/NP गत्वा/KKS कथयति/KP )/PUNC बाइबिलस्य/NS उपरि/NP हस्तम्/NP धृत्वा/KKS कथयतु/KP -/PUNC यत्/AVK अहम्/SN कथयिष्यामि/KP तत्/SN सत्यम्/NV कथयिष्यामि/KP ।/PUNC सत्यम्/NP अतिरिच्य/KKS किमपि/SN न/AN कथयिष्यामि/KP ।/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC (/PUNC बाइबिलस्य/NS उपरि/NP हस्तम्/NP धृत्वा/KKS )/PUNC यत्/SSN अहम्/SN कथयिष्यामि/KP तत्/SN सत्यम्/NP कथयिष्यामि/KP ।/PUNC सत्यम्/NP अतिरिच्य/KKS किमपि/SN न/AN कथयिष्यामि/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC तव/SN किम्/SN नाम/NP ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC मम/SN नाम/NP गाडरः/NS विद्यते/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC तव/SN पितुः/NP नाम/NP किम्/SN अस्ति/KP ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC मम/SN पितुः/NP नाम/NP हा॰रो/NS विद्यते/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC तव/SN आयुः/NP किम्/SN अस्ति/KP ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC अहम्/SN चत्वारिंशद्/SMKY वर्षीयः/NV अस्मि/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC किम्/SN भवान्/SN कुमरसिंहम्/NS जानाति/KP ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC आम्/A श्रीमन्/U ,/PUNC अहम्/SN कुमरसिंहम्/NS जानामि/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC किम्/SN भवान्/SN कुमरसिंहम्/NS कदापि/SN दृष्टवान्/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC न/AN अहम्/SN कुमरसिंहम्/NS कदापि/SN दृष्टवान्/KN परम्/AVK जानामि/KP यत्/AVK असौ/SN एव/INTF कुमरसिंहः/NS ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC यदि/AVK भवान्/SN तम्/SNV कुमरसिंहम्/NS न/AN दृष्टवान्/KN तर्हि/AVK कथम्/AP जानाति/KP यत्/AVK असौ/SN कुमरसिंहः/NS ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC तत्रस्थेन/NV केनाऽपि/SNV जनेन/NP कथितम्/KN यत्/AVK इदम्/SNV कार्यम्/NP तस्य/SN एव/INTF विद्यते/KP ।/PUNC अतः/AVK एव/INTF अहम्/SN तम्/SN जानामि/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC कः/SN अस्ति/KP सः/SNV जनः/NP यः/SSN तम्/SN जानाति/KP येन/SSN तस्य/SN पुरुषस्य/NP विषये/NP भवान्/SN सूचितः/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC तम्/SNV पुरुषम्/NP न/AN अहम्/SN जानामि/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC साक्षी/NV गाडरः/NS कथयति/KP यत्/AVK अहम्/SN कुमरसिंहम्/NS न/AN दृष्टवान्/KN ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC (/PUNC लेखनस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्/KNV )/PUNC मया/SN इदम्/SN अपि/AVK लिखितम्/KN ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC गाडर/NS ,/PUNC भवान्/SN कथयतु/KP ,/PUNC कथम्/AP त्रयः/SMKY विद्रोहिणः/NV नागरिकाः/NP तेन/SN मोचिताः/KN तथा/AVK भवन्तः/SN वञ्चिताः/KN च/AVK ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC महोदय/U ,/PUNC होलिकागाने/NP रतान्/NV तान्/SN विद्रोहे/NP लग्नान्/NV नागरिकान्/NP निगृह्य/KKS नयन्तः/KNV यदा/AVK वयम्/SN मार्गे/NP आसम्/KP तदा/AVK एव/INTF वटवृक्षस्य/NP छायायाम्/NP अस्माकम्/SN विश्रामकाले/NP एकः/SNV मोदकविक्रेता/NP मोदकम्/NP गृहीत्वा/KKS समागतः/KN ।/PUNC बुभुक्षिताः/KN वयम्/SN तस्य/SN मोदकम्/NP नीत्वा/KKS खादितवन्तः/KN ।/PUNC मोदकभक्षणानन्तरम्/NP एव/INTF वयम्/SN निद्रायिताः/NV शिथिलाः/NV च/APY सञ्जाताः/KN ।/PUNC यदा/AVK वयम्/SN निद्रातः/NP निवृत्ताः/KN इतस्ततः/A पश्यामः/KP तदा/AVK त्रयः/SMKY अपि/AVK गृहीताः/KNV नागरिकाः/NP तत्र/A न/AN आसन्/KP ।/PUNC प्रतीयते/KP केन/SN अपि/AVK ते/SN मोचिताः/KN ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC किम्/SN तस्मै/SN मोदकाय/NP भवद्भिः/SN द्रव्यम्/NP दत्तम्/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC आरक्षिणः/NP मोदकादिकस्य/NP कृते/AUP कदापि/A द्रव्यम्/NP न/AN ददति/KP इति/AUD सर्वे/SN जानन्ति/KP ।/PUNC अस्माकम्/SN प्रभावात्/NP एव/INTF अस्मभ्यम्/SN सः/SN मोदकम्/NP दत्तवान्/KN तथा/AVK ततः/A सः/SN निर्गतः/KN ।/PUNC वयम्/SN अपि/AVK मोदकानाम्/NP कृते/AUP द्रव्यम्/NP न/AN दत्तवन्तः/KN ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC इदम्/SN अपि/AVK लेखनीयम्/KN यत्/AVK रक्षिणः/NP द्रव्यम्/NP विना/AUP एव/INTF तस्य/SN मोदकानि/NP खादितवन्तः/KN ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC (/PUNC लेखनस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्/KNV )/PUNC मया/SN इदम्/SN अपि/AVK लिखितम्/KN ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC गाडर/NS ,/PUNC यदा/AVK मोदकम्/NP खादित्वा/KKS भवन्तः/SN सुप्ताः/KN पुनः/A तत्र/A उत्थाय/KKS किम्/SN दृष्टवन्तः/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC उत्थाय/KKS वयम्/SN दृष्टवन्तः/KN यत्/AVK तत्र/A अस्माभिः/SN गृहीताः/KN त्रयः/SMKY नागरिकाः/NP न/AN आसन्/KP इति/AUD पूर्वम्/KV एव/INTF मया/SN कथितम्/KN ।/PUNC केवलम्/A बन्धनरज्जुः/NP एव/INTF तत्र/A पतितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC किम्/SN अन्ये/SNV जनाः/NP तत्र/A आसन्/KP ?/PUNC किम्/SN वा/AVK तत्र/A कोऽपि/SN समागतवान्/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC (/PUNC चिन्तनस्य/NP अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS )/PUNC तत्र/A एकः/SNV जटावान्/NV गैरिकवेषधारी/NV धृततुम्बीपात्रः/NV समाजगाम/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC ततः/A ततः/A ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC वयम्/SN तम्/SN पृष्टवन्तः/KN यत्/AVK त्रयः/SMKY बन्धकाः/NP अस्मात्/SNV स्थानात्/NP पलायिताः/KN भवता/SN कुत्र/SN अपि/AVK दृष्टाः/KN ?/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC तदा/AVK तेन/SN किम्/SN कथितम्/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC तेन/SN कथितम्/KN -/PUNC यत्/AVK अहम्/SN मार्गे/NP गमनशीलान्/NV अनेकान्/SNV जनान्/NP दृष्टवान्/KN ।/PUNC ये/SSN मायाबन्धने/NP स्थिताः/KN भवन्ति/KP ते/SN गृहे/NP एव/INTF तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC ब्रह्मणः/NS साक्षात्काराय/NP तु/A बन्धनशून्यत्वम्/NP अवश्यकम्/NV ।/PUNC यावत्/A कालपर्यन्तम्/NP मानवाः/NP बन्धने/NP तिष्ठन्ति/KP तेषाम्/SN बन्धनम्/NP न/AN अपसरति/KP तावत्/A कालम्/NP यावत्/A ते/SN मायायाम्/NP एव/INTF निमज्जिताः/KN तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC
यतोहि/AVK -/PUNC
सर्वान्/SN पश्यामि/KP अहम्/SN लोके/NP पाशैः/NP बन्धान्/NP विनिर्गतान्/KN ।/PUNC
निर्बन्धाः/NV ये/SSN गताः/KN नूनम्/A ते/SN एव/INTF सुखिनः/NV जनाः/NP ।/PUNC 6/PUNC ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC ततः/A सः/SN किम्/SN कथितवान्/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC यदा/AVK वयम्/SN कथितवन्तः/KN यत्/AVK तेषाम्/SN बन्धनरज्जुः/NP अत्र/A एव/INTF निपतितम्/KN अस्ति/KP तदा/AVK तेन/SN कथितम्/KN यत्/AVK निर्बद्धाः/NP साम्प्रतम्/KV श्रेयसे/NP भवन्ति/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC ततः/A तेन/SN किम्/SN कथितम्/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC किम्/SN अपि/AVK कथनम्/NP विना/AUP एव/INTF सः/SN गन्तुमना/NV बभूव/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC ततः/A भवद्भिः/SN किम्/SN अभिहितम्/KN ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC तदा/AVK मया/SN कथितम्/KN यत्/AVK कथम्/AP भवान्/SN मायाबन्धनस्य/NP वार्ता/NP करोति/KP ?/PUNC तेषाम्/SN बन्धकानाम्/NP विषये/NP किमपि/SN न/AN कथयति/KP यान्/SSN वयम्/SN निगृहीतुम्/KKS इच्छामः/KP ?/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC ततः/A ततः/A ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC तदा/AVK तेन/SN कथितम्/KN -/PUNC
यः/SSN पश्यति/KP सः/SN न/AN ब्रूते/KP यः/SSN ब्रूते/KP सः/SN न/AN पश्यति/KP ।/PUNC
किमर्थम्/AP मम/SN मार्गात्/NP त्वम्/SN दुष्टाश्वः/NV नैव/AN गच्छसि/KP ।/PUNC 7/PUNC ।/PUNC
	इति/AUD कथयित्वा/KKS न/AN जाने/KP सः/SN कुत्र/SN गतः/KN ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC तदा/AVK त्वया/SN कथम्/AP ज्ञातम्/KN यत्/AVK सः/SNV पुरूषः/NP कुमरसिंहः/NS आसीत्/KP इति/AUP ?/PUNC
गाडरः/NS -/PUNC अनुमानेन/NP मया/SN ज्ञातम्/KN यत्/AVK ईदृशम्/SNV कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS कुमरसिंहात्/NS ऋते/AUP न/AN कोऽपि/SNV अन्यः/SN भविष्यति/KP ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC महामान्य/U ,/PUNC अत्र/A प्रत्यक्षप्रमाणम्/NP न/AN विद्यते/KP ।/PUNC अनुमानः/NP अज्ञानाधारितः/NV अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK कथनम्/NP इदम्/SNV कथम्/AP प्रमाणितम्/KN भविष्यति/KP ?/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC (/PUNC लेखनस्य/NP अभिनयम्/NP कुर्वन्/KNV )/PUNC मया/SN इदम्/SNV सर्वम्/SN लिखितम्/KN ।/PUNC
नारायणः/NS -/PUNC अतः/AVK परम्/AVK किमपि/SN प्रष्टव्यम्/KN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC गाडरेण/NS अपि/AVK तथ्यम्/NP अस्माकम्/SN पक्षे/NP सम्यग्तया/KV न/AN उपस्थापितम्/KN ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC अभियोगोपस्थापकस्य/NV पोपटस्य/NS पक्षतः/NP किमपि/SN कथनीयम्/KN अस्ति/KP ?/PUNC
चण्डकः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC यदा/AVK प्रत्यक्षः/NP वा/APY अनुमानः/NP वा/APY न/AN प्रमाणयति/KP तथ्यम्/NP इदम्/SNV तदा/AVK किम्/SN अहम्/SN कथयिष्यामि/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC अतः/AVK परम्/AVK किमपि/SN कथनीयम्/KN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
पोपटः/NS -/PUNC (/PUNC चण्डकम्/NS प्रति/AUP )/PUNC भवान्/SN आङ्ग्लसर्वकारस्य/NP धनम्/NP भुङ्क्त्वा/KKS अपि/AVK तस्य/SN पक्षे/NP प्रमाणत्वेन/NP न/AN किमपि/SN स्थापितवान्/KN इति/AUD विषये/NP अहम्/SN नूनम्/KV एव/INTF आङ्ग्लाधिकारिणे/NP कथयिष्यामि/KP ।/PUNC
न्यायाधीशः/NP -/PUNC अयम्/SNV न्यायालयः/NP विद्यते/KP ,/PUNC यत्र/A प्रमाणानुसारम्/NP एव/INTF न्यायस्य/NP व्यवस्था/KP भवति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
न्यायस्य/NP सर्वथा/KV मूलम्/NV प्रमाणम्/NP एव/INTF केवलम्/A ।/PUNC
गौतमेन/NS पुरा/KV प्रोक्तम्/KN प्रत्यक्षादिचतुष्टयम्/NP ।/PUNC 8/PUNC ।/PUNC
	अत्र/A कुमरसिंहम्/NS प्रति/AUP दोषोपस्थापने/NP अभियोगोपस्थापकः/NV महाधिवक्ता/NV चण्डकः/NS सर्वथा/KV असमर्थः/NV जातः/KN ,/PUNC दोषसिद्धौ/NP प्रमाणम्/NP अपि/AVK तेन/SN न/AN उपस्थापितम्/KN ।/PUNC अतः/AVK साक्षीवचनेन/NP अप्रमाणितः/KN अधिवक्तुः/NP समग्रोपस्थापनानुसारम्/NP तर्कानुसारम्/NP च/APY अस्मिन्/SNV अभियोगे/NP कुमरसिंहः/NS निर्दोषः/NV घोषितः/KN इति/AUD न्यायालयस्य/NP आदेशः/NP ।/PUNC अद्य/A न्यायालयस्य/NP कार्यम्/NP सम्पन्नम्/KN ।/PUNC
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS न्यायाधीशः/NP प्रथमम्/SMKP स्वासनात्/NP उत्थाय/KKS निर्गतः/KN ।/PUNC )/PUNC
तत्रस्थाः/NV नागरिकाः/NP -/PUNC (/PUNC समवेतस्वरेण/KV )/PUNC जयतु/KP कुमरसिंहः/NS कुमरसिंहः/NS विजयते/KP (/PUNC इति/AUD तारस्वरेण/KV ब्रुवन्तः/KNV निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
	ततः/A प्रविशति/KP एकः/SNV नागरिकः/NP मृगेन्द्रः/NS
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC (/PUNC किञ्चिद्/SNV भ्रमणम्/NP कृत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC वीरकुमरसिंहेन/NS सह/AUP आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP युद्धम्/NP प्रवर्तते/KP ।/PUNC तस्य/SN सैनिकेषु/NP भारतीयवीराः/NP प्रभूताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC कुमरसिंहः/NS चन्द्रहासम्/NP गृहीत्वा/KKS यस्मिन्/SSN दिशि/NP गच्छति/KP ततः/A सर्वे/SN शत्रुसैनिकाः/NP पलायन्ते/KP तत्/SNV क्षेत्रम्/NP तु/A शून्यम्/NV एव/INTF भवति/KP (/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS )/PUNC मम/SN मित्रम्/NV नागेन्द्रः/NS कुत्र/SN गतः/KN भवेत्/KP (/PUNC उच्चस्वरेण/KV आह्वयति/KP )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC नागेन्द्र/NS ,/PUNC नागेन्द्र/NS ,/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC (/PUNC सहसा/KV प्रविश्य/KKS )/PUNC मित्र/NP ,/PUNC अहम्/SN अत्र/A आगतः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC कम्/SNV कालः/NP त्वाम्/SN अन्विष्यामि/KP ।/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC किम्/SN निमित्तम्/NP त्वम्/SN माम्/SN अन्विष्यसि/KP ?/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC युद्धविषये/NP किमपि/SN ज्ञातुम्/KKS ।/PUNC किम्/SN जानासि/KP ?/PUNC  आङ्ग्लसेनया/NP सह/AUP वीरकुमरसिंहस्य/NS सेना/NP युद्धे/NP रताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC तस्मिन्/SNV युद्धे/NP शताधिकाः/NV आङ्ग्लसैनिकाः/NP मृताः/KN पदाति/NV युद्धे/NP कुमरसिंहस्य/NS सेनायाः/NP काऽपि/SNV प्रतिमा/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मया/SN अपि/AVK श्रुतम्/KN यत्/AVK कुमरसिंहस्य/NS सेना/NP बाणप्रक्षेपैः/NP आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP उत्साहम्/NP अत्रोटयत्/KP ।/PUNC तस्य/SN सेनायाम्/NP ये/SN सैनिकाः/NP विद्यन्ते/KP ते/SN बाणसन्धाने/NP भृशम्/NV प्रशिक्षिताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC तेषाम्/SN लक्ष्यभेदनम्/NP कदापि/A निष्फलताम्/NP न/AN गच्छति/KP ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC कुमरसिंहस्य/NS सेना/NP कथम्/AP आङ्ग्लसैनिकानाम्/NP उत्साहम्/NP न/AN भ्रंशयिष्यति/KP ?/PUNC  तस्य/SN सेनायाम्/NP विविधस्थानेभ्यः/NP समागतानाम्/NP लक्ष्यभेदने/NP सिद्धानाम्/NV प्रशिक्षितानाम्/NV वीराणाम्/NP संख्या/NP अधिका/NV विद्यते/KP ।/PUNC छोटानागपुरस्य/NS अनेके/SNV वनवासिनः/NP लक्ष्यभेदकाः/NV स्वकीयैः/NV तीक्ष्णबाणैः/NP शत्रून्/NP भिन्दन्ति/KP ।/PUNC अत्रस्थवीरेषु/NP अनेके/SNV तादृशाः/NV बलिष्ठाः/NV सन्ति/KP यान्/SSN दृष्ट्वा/KKS शत्रुसैनिकाः/NP सङ्गरात्/NP पलायितुम्/KKS इच्छन्ति/KP ।/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC कुमरसिंहस्य/NS अश्वसेना/NP विशेषरूपेण/KV सङ्घटिता/KN विद्यते/KP ।/PUNC शताधिकाः/NP प्रशिक्षिताः/KN अश्वयुद्धस्य/NP कृते/AUP महत्त्वपूर्णाः/NV युद्धे/NP अस्मिन्/SNV प्रयुक्ताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC अश्वम्/NP अधिरूह्य/KKS चन्द्रहासयुक्तः/NV कुमरसिंहः/NS युद्धे/NP रतः/NV बाणसमन्वितः/NV मयूरारूढः/NV कुमारकार्तिकेयसदृशः/NV प्रतिभाति/KP ।/PUNC
यतोहि/AVK -/PUNC
कोषात्/NP आकृष्य/KKS खड्गम्/NP सपदि/KV नृपवरः/NP प्राविशद्/KP युद्धभूमौ/NP
तिष्ठन्/KNV अश्वस्य/NP पृष्ठे/NP द्रुततुरगमनैः/NP व्याहनत्/KP शत्रुवीरान्/NP ।/PUNC
शस्त्रम्/NP त्यक्त्वा/KKS आङ्ग्लवीराः/NP कुमरकरकृपाम्/NP प्राप्य/KKS भीताः/KN प्रयाताः/KN
सूर्यम्/NS द्रष्ट्वा/KKS अन्धकारः/NP ननु/A प्रतिदिवसम्/KV भीतभीतः/NV प्रयाति/KP ।/PUNC 9/PUNC ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC प्रतीयते/KP यत्/AVK शीघ्रम्/KV एव/INTF आङ्ग्लसैनिकान्/NP विजित्य/KKS परतन्त्रम्/NV जगदीशपुरम्/NS पुनः/A हस्तगतम्/NV करिष्यति/KP वीरवरः/NV कुमरसिंहः/NS ।/PUNC वयम्/SN जगदीशपुरस्य/NS स्वाधीनता/NP कामयामहे/KP ।/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC पराधीनता/NP सर्वथा/KV दुःखाय/NP भवति/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV वयम्/SN पराधीनाः/NV स्मः/KP परम्/AVK स्वतन्त्रतायाः/NP बन्धनम्/NP शीघ्रम्/KV एव/INTF नंक्ष्यति/KP इति/AUD मे/SN विश्वासः/NP ।/PUNC येन/SSN प्रकारेण/NP युद्धे/NP कुमरसिंहस्य/NS सेना/NP अग्रे/NP वर्धते/KP तेन/SN प्रतीयते/KP यत्/AVK विजयः/NP निकटे/NP वर्तते/KP ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC कुमरसिंहः/NS अवश्यम्/KV एव/INTF जगदीशपुरम्/NS जेष्यीति/KP प्रतीयते/KP ।/PUNC जगदीशपुरस्य/NS पराजयकाले/NP प्रतिवेशिनः/NV राजानः/NP विश्वासघातम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC लोभाभिभूताः/NV ते/SN कुमरसिंहस्य/NS पक्षम्/NP त्यक्त्वा/KKS तस्य/SN सहायतायाम्/NP संलग्ना/NV आसन्/KP ।/PUNC पुनः/A तदा/AVK तु/A च/AVK आङ्ग्लानाम्/NP गुलिकाचालनैः/NP सम्भाविताम्/NV महतीम्/NV क्षतिम्/NP मत्वा/KKS युद्धम्/NP विना/AUP एव/INTF तस्मै/SN विजयम्/NP ददौ/KP ।/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP ससम्भ्रमः/KV चन्द्रेशः/NS )/PUNC
चन्द्रेशः/NS -/PUNC अहो/ABS ,/PUNC अत्याहितम्/ABS ,/PUNC अत्याहितम्/DV ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC किम्/SN अत्याहितम्/NV ?/PUNC
चन्द्रेशः/NS -/PUNC आङ्ग्लसैनिकैः/NP सह/AUP युद्धे/NP कुमरसिंहस्य/NS सेना/NP सङ्कटापन्ना/NV विद्यते/KP ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC वीरकुमरसिंहस्य/NS सेना/NP तु/A पूर्वम्/KV जयक्रमे/NP आसीत्/KP ।/PUNC कथम्/AP तस्य/SN सेना/NP सम्प्रति/KV सङ्कटापन्ना/NV विद्यते/KP ?/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC भो/ASMB ,/PUNC चन्द्रेश/NS ,/PUNC कथम्/AP कुमरसिंहस्य/NS सेना/NP सङ्कटापन्ना/NV विद्यते/KP ?/PUNC
चन्द्रेशः/NS -/PUNC यदा/AVK वीरकुमरसिंहः/NS चन्द्रहासचालनैः/NP प्रहारैः/NP च/AVK शत्रुसैनिकान्/NP अनेकान्/SNV हत्वा/KKS सर्वत्र/A व्याप्तः/KN अभवत्/KP तथा/AVK सेनायाम्/NP तस्य/SN प्रलयम्/NP उत्पादयामास/KP तदानीम्/KV अस्य/SNV चन्द्रहासस्य/NS चमत्कारम्/NV वीक्ष्य/KKS केचन/SN सैनिकाः/NP शस्त्रम्/NP त्यक्त्वा/KKS युद्धात्/NP पराङ्गमुखाः/NP जाताः/KN ।/PUNC
पुनः/A -/PUNC 
केचन/SN मृताः/KN भग्नशिराः/NV बभूवुः/KP
पादेन/NP खञ्जाः/NV रुधिरान्विताः/NV ते/SN ।/PUNC
शस्त्रम्/NP परित्यज्य/KKS गताः/KN प्रभूताः/NV
दृष्ट्वा/KKS कुमारस्य/NP करे/NP कृपाणम्/NP ।/PUNC 10/PUNC ।/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC ततः/A किम्/SN अभवत्/KP ?/PUNC
चन्द्रेशः/NS -/PUNC परम्/AVK तस्मिन्/SN एव/INTF अवसरे/NP आग्नेयास्त्रसम्पन्नाः/NV प्रशिक्षिताः/NV सहस्त्राधिकाः/NV आङ्ग्लपदाधिकारिणाः/NP प्रेषिताः/KN ।/PUNC कुमरसिंहम्/NS परितः/AUP आग्नेयास्त्रसम्पन्नाः/NV शत्रुसैनिकाः/NP व्याप्ताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC वीरकुमरसिंहस्य/NS सेनायाम्/NP आग्नेयास्त्रस्य/NP व्यवस्था/NP न्यूना/NV आसीत्/KP ।/PUNC परिणामतः/NP तेषाम्/SN गुलिकाभिः/NP कुमरसिंहस्य/NS अनेके/SN सैनिकाः/NP मृताः/KN व्रणयुक्ताः/KN च/AVK अभवन्/KP ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC आग्नेयास्त्रसम्पन्नैः/NV आङ्ग्लसैनिकैः/NP परिवृत्तस्य/NV कुमरसिंहस्य/NS स्थितिः/NP तु/A नूनम्/KV एव/INTF चिन्तनीया/KN सज्जाता/KN ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC अस्माकम्/SN सेना/NP नायकः/NP वीरवरः/NV कुमरसिंहः/NS कुशलः/NV वर्तते/KP ?/PUNC
चन्द्रेशः/NS -/PUNC मया/SN श्रुतम्/KN यत्/AVK एकाकी/NV एव/INTF युद्धभूमौ/NP सः/SNV कुमरसिंहः/NS यदा/AVK संहारकार्ये/NP निरतः/NV आसीत्/KP ।/PUNC तदानीम्/KV तस्य/SN दक्षिणहस्ते/NP गुलिका/NP प्रविष्टा/KN ।/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC तदा/AVK तु/A गम्भीरसङ्कटे/NP स्थितः/KN वर्तते/KP कुमरसिंहः/NS ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC वीरवरः/NV असौ/SNV कुत्र/SN गतः/KN इति/AUD ज्ञायते/KP ?/PUNC
चन्द्रेशः/NS -/PUNC मया/SN श्रुतम्/KN यत्/AVK तदा/AVK कुमरसिंहेन/NS कथितम्/KN यत्/AVK अयम्/SN हस्तः/NP आङ्ग्लानाम्/NP गुलिकया/NP दूषितः/KN बभूव/KP ।/PUNC अतः/AVK तस्य/SN पवित्रताहेतोः/NP गङ्गायाः/NS निकटे/NP गमनम्/NP उचितम्/NV अस्ति/KP इति/AUD कथयित्वा/KKS सः/SN पारेगङ्गम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC 
नागेन्द्रः/NS -/PUNC ततः/A किम्/SN अभवत्/KP ?/PUNC
चन्द्रेशः/NS -/PUNC ततः/A मया/SN ज्ञातम्/KN यत्/AVK असौ/SN गुलिकया/NP पीडितः/KN अपि/AVK कुमरसिंहः/NS गङ्गायाः/NS पूजने/NP सङ्लग्नः/KN वर्तते/KP ?/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC गुलिकया/NP पीडितः/KN अपि/AVK कुमरसिंहः/NS किम्/SN गङ्गापूजने/NP सङ्लग्नः/KN वर्तते/KP ?/PUNC
नागेन्द्रः/NS -/PUNC धर्मप्राणाः/NV भारतीयाः/NP प्राणान्/NP अविगणयन्तः/KNV अपि/AVK स्वकीयम्/NV धर्मम्/NP न/AN त्यजन्ति/KP ।/PUNC तस्य/SN परिपालनम्/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC धर्मस्य/NP अमरत्वम्/NP सर्वविदितम्/KN ।/PUNC सर्वम्/SNV भौतिकम्/NV साधनम्/NP नश्यति/KP परम्/AVK धर्मः/NP तु/A कदापि/A नष्टः/NV न/AN भवति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
नश्यन्ति/KP प्राणिनः/NP सर्वे/SNV भौतिकानि/NV धनानि/NP च/AVK ।/PUNC
देहे/NP पञ्चत्वम्/NP आपन्ने/KN धर्मः/NP हि/A एकः/SNV अविनश्वरः/NV  ।/PUNC 11/PUNC ।/PUNC
मृगेन्द्रः/NS -/PUNC चलन्तु/KP भवन्तः/SN ,/PUNC वयम्/SN पश्यामः/KP यत्/AVK वीराणाम्/NP कीदृशम्/SN भवति/KP गङ्गायाः/NS पूजनम्/NP ?/PUNC (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सर्वे/SN निष्क्रान्ताः/KN )/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP गङ्गायाः/NS पूजनपरः/NV वीरकुमरसिंहः/NS कैवर्तः/NS च/APY )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC पुष्पाणि/NP गृहीत्वा/KKS )/PUNC मातृगङ्गे/NS ,/PUNC मम/SN बाल्यावस्थायाम्/NP त्वम्/SN मम/SN मात्रा/NP पूजिता/KN ,/PUNC सम्प्रति/KV अहम्/SN त्वाम्/SN पूजयामि/KP ।/PUNC
इति/AUD कथयित्वा/KKS सः/SN गङ्गाम्/SN स्तौति/KP -/PUNC
त्वम्/SN एव/INTF असि/SN पूज्या/NV सर्वेषाम्/SN नराणाम्/NP
तथा/AVK पोषयित्री/NV लतापादपानाम्/NP ।/PUNC
त्वम्/SN एव/INTF असि/KP प्राणस्वरूपा/NV खगानाम्/NP
त्वम्/SN एव/INTF असि/KP दीप्तिः/NP सदा/KV सज्जनानाम्/NP ।/PUNC 12/PUNC ।/PUNC
त्वम्/SN एव/INTF असि/KP सिद्धापगा/NV सिद्धिदात्री/NV
भृशम्/KV राजसे/NP भूतले/NP मोदयित्री/NV ।/PUNC
जराजन्मदुःखादिनाशाय/NP योग्या/NV
त्वम्/SN एव/INTF असि/KP देशे/NP सदा/KV सर्वभोग्या/NV ।/PUNC 13/PUNC ।/PUNC
त्वदीयम्/NV जलम्/NP नीयते/KP विश्वमञ्चे/NP
जयेन/NP एव/INTF लोकाः/NP लभन्ते/KP मुदन्ते/KP ।/PUNC
महामोदयुक्ताः/NV जयम्/NP प्राप्नुवन्ति/KP
जयेन/NP एव/INTF सर्वम्/SN सुखम्/NP संश्रयन्ति/KP ।/PUNC 14/PUNC ।/PUNC
त्वदीये/NV जले/NP मञ्जने/NP पापमुक्ताः/NV 
लभन्ते/KP जनाः/NP दुर्जनाः/NV सज्जनाः/NV वा/APY ।/PUNC
भृशम्/KV शीतताम्/NP तापराहित्यम्/NP एवम्/ASD 
तनोः/NP स्वच्छताम्/NP चित्तशान्तिम्/NP नितान्तम्/NV ।/PUNC 15/PUNC ।/PUNC
जलम्/NP पावनम्/NV ते/SN विशुद्धम्/NV प्रकामम्/A
बलाधायकम्/NV रोगनाशे/NP समर्थम्/NV ।/PUNC
सुधासन्निभम्/NV तृप्तिदम्/NV मोक्षमूलम्/NV 
समाकर्षकम्/NV सर्वदातुम्/KKS निषन्नम्/KN ।/PUNC 16/PUNC ।/PUNC
त्वम्/SN पूता/NV भुवि/NP सङ्गता/NV प्रतिदिनम्/KV हर्त्री/NV त्रितापस्य/NP चAVK
दात्री/NV दिव्यसुखस्य/NP सर्वजगतः/NP धात्री/NV स्वयम्/A प्राणिनाम्/NP ।/PUNC
सर्वत्र/A एव/INTF समत्वभावसहिता/NV माता/NP इव/ASD सम्पोषिका/NV
दत्वा/KKS दिव्यगतिम्/NP मलम्/NP हि/A सकलम्/NP हृत्वा/KKS जनान्/NP शोधय/KP ।/PUNC 17/PUNC ।/PUNC
	इति/AUD पठित्वा/KKS पुष्पाञ्जलिम्/NP ददाति/KP ।/PUNC कुमरसिंहम्/NS परितः/AUP अनेके/SNV जनाः/NP समागच्छन्ति/KP ।/PUNC कैवर्तः/NS अपि/AVK तत्र/A वर्तते/KP एव/INTF ।/PUNC
कैवर्तः/NS -/PUNC कथम्/AP पूजनम्/NP करिष्यति/KP महाराजकुमरसिंहः/NS ?/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC करौ/NP सम्पुटीकृत्य/KKS प्रणमति/KP )/PUNC
गङ्गादर्शनमात्रेण/NP सर्वम्/SN हरति/KP पापकम्/NP ।/PUNC
नराः/NP पीत्वा/KKS जलम्/NP तस्याः/SN दिव्यलोके/NP व्रजन्ति/KP वै/A ।/PUNC 18/PUNC ।/PUNC
मातृगङ्गे/NS ,/PUNC कदाचित्/A मम/SN मात्रा/NP पूजनकाले/NP बलिप्रदानकार्यम्/NP विस्मृतम्/NV भवेत्/KP तदा/A अहम्/SN साम्प्रतम्/KV त्वाम्/SN प्रसादयामि/KP ।/PUNC
बलिम्/NP दातुम्/KKS समर्थः/NV अस्मि/KP प्रियम्/NV बाहुम्/NP स्वदक्षिणम्/NV
राजन्यस्य/NP बलम्/NP सर्वम्/SN गुलिकाभिः/NP प्रदूषितम्/NV ।/PUNC 19/PUNC ।/PUNC
	इति/AUD कथयित्वा/KKS सव्यकरेण/NP तीक्ष्णकृपाणम्/NP धृत्वा/KKS स्वकीयम्/NV दक्षिणकरम्/NP झटिति/KV सङ्कीर्त्य/KKS गङ्गायै/NS समर्पयामास/KP ।/PUNC
तुभ्यम्/SN मे/SN जननी/NP ददौ/KP स्ववचनम्/NP दातुम्/KKS बलिम्/NP पूजने/NP
बाल्ये/NP सा/SN यदि/AVK विस्मृता/NV तदनु/A हे/ASMB गङ्गे/NS ,/PUNC मया/SN दीयते/KP ।/PUNC
स्वीयम्/NV बाहुमहः/NP विकर्त्य/KKS मनसा/NP ते/SN पादयोः/NP स्थाप्यते/KP
श्रद्धादत्तबलिः/NP सदैव/KV नितराम्/NV राष्ट्रोदये/NP जायते/KP ।/PUNC 20/PUNC ।/PUNC
	(/PUNC ततः/A रक्तरञ्जिता/NV गङ्गा/NS निजोत्थितैः/NV तरङ्गैः/NP बलिम्/NP स्वीकृत्य/KKS पवित्रजलैः/NP तस्य/SN अभिषेकम्/NP करोति/KP ।/PUNC पुनः/A च/AVK तरङ्गध्वनिः/NP भवति/KP )/PUNC -/PUNC
कुमरसिंह/NS ,/PUNC त्वादृशा/NV भक्ता/NP धन्या/NV ।/PUNC गोलिकया/NP दूषितम्/KN अपि/AVK नानापुण्यसम्पादनपरम्/NV ते/SN बाहूम्/NP बलिरूपेण/NP प्राप्य/KKS अहम्/SN तुभ्यम्/SN भृशम्/KV प्रसन्ना/NV अस्मि/KP ।/PUNC वरम्/NP वृणीस्व/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC तरङ्गध्वनिम्/NP श्रुत्वा/KKS )/PUNC मातृगङ्गे/NS ,/PUNC यदि/AVK त्वम्/SN प्रसन्ना/NV असि/KP तदा/AVK मह्यम्/SN वरम्/NP देहि/KP यत्/AVK पराधीनम्/NV जगदीशपुरम्/NS पुनः/A स्वतन्त्रम्/NV भवेत्/KP तथा/AVK भारतस्य/NS परतन्त्रता/NP नश्येत्/KP ।/PUNC
गङ्गा/NS -/PUNC तथा/ASD अस्तु/KP ।/PUNC तव/SN राजधानी/NP जगदीशपुरम्/NS शीघ्रम्/KV एव/INTF तव/SN हस्ते/NP भविष्यति/KP ।/PUNC भारतः/NS अपि/AVK तव/SN प्रयासात्/NP परतन्त्रकलङ्केन/NP रहितः/NV भविष्यति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC 
शम्भुः/NS याम्/SSN निजमस्तके/NP प्रतिदिनम्/KV धृत्वा/KKS सुखम्/KV तिष्ठति/KP 
ब्रह्मा/NS दिव्यकमण्डलौ/NP सुरनदीम्/NP संस्थाप्य/KKS सम्मोदते/KP ।/PUNC 
यस्याः/SSN दिव्यजले/NP विहारनिरतः/NV विष्णुः/NS श्रितासंयुतः/NV 
ताम्/SNV देवीम्/NP सुरदीर्घिकाम्/NV स्वजननीम्/NP गङ्गाम्/NS नमामः/KP वयम्/SN ।/PUNC 21/PUNC ।/PUNC
	(/PUNC इति/AUD नतेन/NV मूर्ध्ना/NP प्रणमति/KP )/PUNC
	(/PUNC नेपथ्ये/NP )/PUNC जयतु/KP कुमरसिंहः/NS ,/PUNC गङ्गा/NS जयतु/KP ,/PUNC भारतमाता/NS विजयते/KP ,/PUNC कुमरसिंहः/NS विजयते/KP (/PUNC इति/AUD ध्वनिः/NP भवति/KP )/PUNC
				(/PUNC पटाच्क्षेपः/NP )/PUNC

	डा0/U रामाशीषपाण्डेयविरचितस्य/NV कुमरविजयम्/NS नाम/NV नाटकस्य/NP गङ्गायै/NS करसमर्पणम्/NP नाम/NV पञ्चमः/SMKP अङ्कः/NP सम्पन्नः/KN ।/PUNC

                                                         षष्ठः/SMKP अङ्कः/NP
स्थानम्/NP -/PUNC सज्जितम्/NV भवनम्/NP ।/PUNC आसनानि/NP सज्जितानि/NV सन्ति/KP ।/PUNC तेषु/SN प्रोच्चासनम्/NP एकम्/SN अपि/AVK अलङ्कृतम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP कुमरसिंहः/NS प्रतिहारः/NP च/APY )/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC अग्रे/NP गच्छन्/KNV )/PUNC इतः/A इतः/DV महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD प्रतिहारः/NP अग्रे/NP पश्चात्/KV कुमरसिंहः/NS च/AVK भ्रमतः/KNV ।/PUNC )/PUNC इदम्/SNV सिंहासनम्/NP अलङ्करोतु/KP महाराजः/U (/PUNC इति/AUD सिंहासनम्/NP सङ्केतयति/NP ,/PUNC कुमरसिंहः/NS प्रोच्चासने/NP तिष्ठति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
नेपथ्ये/NP मङ्गलध्वनिना/NP सह/AUP
सूर्यः/NS जगत्प्रसविता/NV निजरश्मिपुञ्जैः/NP 
हत्वा/KKS तमः/NP सरसिजाय/NP ददाति/KP सौख्यम्/NP ।/PUNC
दुष्टान्/NP तथैव/ASD भुवने/NP ननु/A सज्जनानाम्/NP 
चेतः/NP प्रसादयति/KP सूर्यनिभः/NP वदान्यः/NV ॥/PUNC 1/PUNC ॥/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC नेपथ्ये/NP मङ्गलध्वनिना/NP सह/AUP ध्वनितम्/NV श्लोकम्/NP श्रुत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC नेपथ्ये/NP मङ्गलध्वनिना/NP सह/AUP श्लोकध्वनिः/NP भवति/KP  ।/PUNC अद्य/A मम/SN चेतः/NP नितराम्/NV प्रसन्नम्/KN अस्ति/KP  ।/PUNC अनुभवामि/KP अहम्/SN नितराम्/NV आह्लादकताम्/NP  ।/PUNC कथम्/AP एतादृशी/SNV भावना/NP मम/SN हृदि/NP समागच्छति/KP अथवा/AVK भवितव्यानाम्/KN भवति/KP सर्वत्र/A निवेशः/NP (/PUNC दक्षिणाक्षिस्फुरणस्य/NP अनुभवम्/NP कृत्वा/KKS विचिन्त्य/KKS )/PUNC कथम्/AP मम/SN दक्षिणाक्षिः/NP स्पन्दते/KP ,/PUNC शुभशकुनम्/NP इदम्/SN जगदीशपुरस्य/NS कल्याणाय/NP विद्यते/KP ।/PUNC (/PUNC पुनः/A किञ्चित्/SN विचार्य/KKS )/PUNC इतः/A तु/A आङ्ग्लानाम्/NP दुराचारः/NP सर्वत्र/A वर्धते/KP ।/PUNC क्वचित्/SN लुण्ठनम्/NP ,/PUNC क्वचित्/SN लुञ्चनम्/NP ,/PUNC क्वचित्/SN हसनम्/NP क्वचित्/SN ताडनम्/NP दृश्यते/KP श्रूयते/KP च/APY ।/PUNC नृत्यति/KP सर्वत्र/A तस्य/SN आतङ्कस्य/NP राज्यम्/NP ।/PUNC अत्रस्थाः/NV भूमिपतयः/NP तु/A भौतिकसुखलाभाय/NP भारतीयताम्/NP परित्यज्य/KKS आङ्ग्लशासनम्/NP एव/INTF अनुकुर्वन्ति/KP ।/PUNC नूनम्/A प्रवर्धते/KP कलेः/NP प्रादुर्भावस्य/NP प्रभावः/NP येन/SSN न/AN कोऽपि/SN पश्यति/KP श्रेयः/NP ,/PUNC सर्वे/SN प्रेयसि/NP संलग्नाः/KN सन्ति/KP
 ।/PUNC वस्तुतः/KV भारतीयाः/NP सर्वत्र/A सन्त्रस्ताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC आङ्ग्लशासनस्य/NP विरोधम्/NP ते/SN मनसा/NP वाञ्छन्ति/KP परम्/AVK सङ्घटनाभावेन/NP किमपि/SN कर्त्तुम्/KKS समर्थः/NV न/AN भवन्ति/KP ।/PUNC स्वतन्त्रतावाप्तये/NP सङ्घटनार्थम्/NP यत्र/AVK मया/SN गतम्/KN तत्र/AVK सर्वत्र/A स्वतन्त्रतायाः/NP ध्वनिः/NP मुखरितः/NV विद्यते/KP इति/AUD ज्ञातम्/KN ।/PUNC तत्र/A प्रायः/KV नेतारः/NP कथयन्ति/KP -/PUNC येन/SSN केन/SNV उपायेन/NP आङ्ग्लाः/NP स्वदेशात्/NP निःसार्य्याः/KN ।/PUNC सर्वे/SN आङ्ग्लशासनात्/NP विमुक्तिम्/NP इच्छन्ति/KP परम्/AVK सर्वत्र/A दृश्यते/KP तादृशस्य/NV समन्वयस्य/NP अभावः/NP येन/AVK सर्वे/SN एकस्मिन्/SNV मञ्चे/NP स्थिताः/KN भवन्तु/KP ।/PUNC समतायाः/NP अभावेन/NP एव/INTF मम/SN राज्यम्/NP अपि/AVK आङ्ग्लानाम्/NP हस्ते/NP गतम्/KN ।/PUNC (/PUNC किञ्चित्/SN विचार्य/KKS  )/PUNC सम्प्रति/KV मम/SN सैन्यशक्तिः/NP द्विगुणिता/NV विद्यते/KP ।/PUNC सेनासु/NP वीरवन्तः/NV सैनिकाः/NP समाविष्टाः/KN सन्ति/KP ।/PUNC आग्नेयास्त्रस्य/NP व्यवस्था/NP अपि/AVK सम्प्रति/KV मम/SN सेनायाम्/NP विद्यते/KP ।/PUNC सैनिकाः/NP च/AVK अपि/AVK आग्नेयास्त्रचालने/NP दक्षाः/NV अभूवन्/KP ।/PUNC जगदीशपुरस्य/NS विजयाय/NP अनुकूलः/NV समयः/NP समागतः/KN ।/PUNC तत्र/A सम्प्रति/KV आक्रमणम्/NP आवश्यकम्/NP प्रतीयते/KP ।/PUNC यत्र/AVK भारतीयपुत्राः/NP निवसन्ति/KP स्म/A तत्र/AVK आङ्ग्लपुरूषाः/NP वसन्ति/KP इति/AUD महान्खेदस्य/NP विषयः/NP ।/PUNC केचन/SNV लोभाविष्टाः/NV भारतीयाः/NP चाटुकाराः/NP अपि/AVK तत्र/A विद्यन्ते/KP ।/PUNC तेषाम्/SN तु/A बुद्धिः/NP एव/INTF विपरीता/NV जाता/KN (/PUNC विचिन्त्य/KKS )/PUNC मम/SN अनुजः/NV युवराजः/NV अमरसिंहः/NS प्रभूतः/NV साहसी/NV विद्यते/KP ।/PUNC सैन्यसञ्चालने/NP अपि/AVK सः/SN नितराम्/NV पटुः/NV अस्ति/KP ।/PUNC शस्त्रास्त्रस्य/NP शिक्षा/NP तेन/SN सम्यक्/NV गृहीता/KN ।/PUNC तस्य/SN सेनानायकत्वे/NP जगदीशपुरविजयाय/NP आक्रमणम्/NP उचितम्/NV भविष्यति/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV तम्/SN आहूय/KKS निर्दिशामि/KP सम्पादनीयम्/NV कार्यम्/NP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC प्रविश्य/KKS साञ्जलिः/KV )/PUNC जयतु/KP महाराजः/U अहम्/SN उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सम्प्रति/KV युवराजामरसिंहम्/SN अहम्/SN द्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/U ,/PUNC (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS प्रणमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN   ।/PUNC )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC युवराजः/NV अमरसिंहः/NS नृसिंहः/NS विद्यते/KP ।/PUNC शस्त्रास्त्रचालने/NP तु/A तस्य/SN प्रतिमा/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC आग्नेयास्त्रस्य/NP प्रशिक्षणम्/NP अपि/AVK अनेन/SN गृहीतम्/KN ।/PUNC लक्ष्यभेदने/NP अस्य/SN नैपुण्यम्/NP दर्शनीयम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC सः/SN कथम्/AP न/AN भविष्यति/KP विख्यातः/NV लक्ष्यभेदकः/NP ?/PUNC अस्य/SN एव/INTF पूर्वजस्य/NV अर्जुनस्य/NS लक्ष्यभेदनम्/NP विश्रुतम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC
अर्जुनः/NS जितवान्/KN राज्यम्/NP स्वैः/NV बाणैः/NP द्रुपदात्मजाम्/NP ।/PUNC
सङ्गरे/NP हतवान्/KN नूनम्/A भीष्मम्/NS कर्णम्/NS जयद्रथम्/NS ॥/PUNC 2/PUNC ॥/PUNC 
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC प्रविश्य/KKS ,/PUNC करौ/NP सम्पुटीकृत्य/KKS )/PUNC जयतु/KP महाराजः/U सम्प्रति/KV युवराजः/NV अमरसिंहः/NS विराजते/KP ।/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC विजयताम्/KP महाराजः/U ,/PUNC भवताम्/SN अनुजः/NV अमरसिंहः/NS अहम्/SN अभिवादये/KP इति/AUD (/PUNC करौ/NP सम्पुटीकृत्य/KKS प्रणमति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC विजयी/NV भव/KP ।/PUNC अत्र/A सिंहासनम्/NP वर्तते/KP ।/PUNC अलङ्करोतु/KP सिंहासनम्/NP इदम्/SNV (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS सिंहासनम्/NP निर्दिशति/KP ।/PUNC )/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निर्दिष्टे/NV सिंहासने/NP तिष्ठति/KP  ।/PUNC )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC प्रतिहारम्/NP प्रति/AUP )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC त्वम्/SN स्वनियोगम्/NP अशून्यम्/NV कुरू/KP ।/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC यत्/SSN आज्ञापयति/KP महाराजः/U (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS साञ्जलिः/KV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC सम्प्रति/KV अस्माकम्/SN सेनायाः/NP कीदृशी/SN स्थितिः/NP विद्यते/KP इति/AUD ज्ञातुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC महाराजः/U ,/PUNC सेनासङ्घटनस्य/NP या/SSN रीतिः/NP भवद्भिः/SN निर्दिष्टा/KN सा/SSN परमोत्तमा/NV ।/PUNC परम्/AVK रीतिम्/NP अनुसृत्य/KKS अहम्/SN सेनायाः/NP सङ्घटने/NP साफल्यम्/NP अधिगतवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV मम/SN सेनायाः/NP स्थितिः/NP सुदृढा/NV वर्तते/KP ।/PUNC अस्माकम्/SN सेना/NP भृशम्/KV प्रयोगार्हा/NV सञ्जाता/KN ।/PUNC भवताम्/SN सैन्ये/NP सेनायाः/NP यानि/SSN चत्वारि/SMKY प्रकाराणि/NP विद्यन्ते/KP -/PUNC गजसेना/NS ,/PUNC अश्वसेना/NS ,/PUNC रथसेना/NP ,/PUNC पदातिसेना/NP च/AVK तेषाम्/SN चतसृणाम्/SMKY सेनानाम्/NP अध्यक्षाः/NP स्वस्वक्षेत्रे/NP विशेषज्ञाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC तेषाम्/SN सैन्यसङ्घटनप्रक्रिया/NP तु/A नितराम्/KV अपूर्वा/NV विद्यते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC सेनासङ्घटनकाले/NP मया/SN अनेकेषु/SNV स्थलेषु/NP भ्रमणम्/NP कृतम्/KN तत्र/A भ्रमणक्रमे/NP छोटानागपुरस्य/NS वीरेषु/NP राष्ट्रभक्ताः/NP ये/SSN आदिवासिनः/NP आसन्/KP ते/SN तु/A मम/SN सङ्घटने/NP समागताः/KN एव/INTF परम्/AVK अन्ये/SNV अपि/AVK वीराः/NP मया/SN आमन्त्रिताः/KN तत्रस्थाः/NV ते/SN नेतारः/NP पूर्वम्/KV एव/INTF प्रेरिताः/KN सर्वे/SN अस्माकम्/SN सेनायाम्/NP प्रविष्टाः/KN न/AN वा/AP ?/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC महाराज/U ,/PUNC आदिवासिनः/NP ये/SSN वीराः/NP सन्ति/KP ते/SSN तु/A बाणसञ्चालनविद्यायाम्/NP परमनिपुणाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC लक्ष्यभेदने/NP भल्लप्रक्षेपणे/NP लोष्ठप्रक्षेपणे/NP च/AVK अपि/AVK ते/SN परमकुशलाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC तेषाम्/SN प्रहारः/NP तु/A कदापि/A निष्फलताम्/NP न/AN गच्छति/KP ।/PUNC तेषाम्/SN निश्चयः/NP अपि/AVK नितराम्/KV प्रशंसनीयः/NV ।/PUNC ते/SN कथयन्ति/KP -/PUNC प्राणाः/NP यान्तु/KP परम्/AVK वयम्/SN पृष्ठे/NP न/AN गमिष्यामः/KP ।/PUNC ते/SN सर्वे/SN अस्माकम्/SN सैन्ये/NP समागताः/KN तथा/AVK अन्ये/SNV अपि/AVK विविधरणकलाप्रवीणाः/NV वीराः/NP समागताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC किम्/SN पुनः/A -/PUNC
वीराः/NP पर्वतकन्दरे/NP अथ/A विपिने/NP स्थित्वा/KKS प्रकृत्याङ्गणे/NP
ज्ञात्वा/KKS युद्धकलाम्/NP क्रमेण/KV विहिताम्/KN लक्ष्यस्य/NP संसाधकाः/NP ।/PUNC
आङ्ग्लाचारविवर्धितेन/NP नितराम्/KV खिन्नाः/NV स्वयम्/A च/AVK आगताः/KN
शत्रूणाम्/NP हनने/NP मृगेन्द्रसदृशाः/NV मे/SN सन्ति/KP सैन्ये/NP भृशम्/KV ॥/PUNC 3/PUNC ॥/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC आदिवासीक्षेत्रस्य/NP प्रभूताः/NV वीराः/NP मम/SN योजनया/NP प्रभाविताः/KN मम/SN सैन्ये/NP भागम्/NP ग्रहीतुम्/KKS प्रतिश्रुताः/KN आसन्/KP ।/PUNC ते/SNV सर्वे/SN विश्वासयोग्याः/NV सन्ति/KP ।/PUNC किम्/SN तेषाम्/SN राष्ट्रभक्तानाम्/NP प्रवेशः/NP मम/SN सैन्ये/NP अभवत्/KP न/AN वा/AP ।/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC महाराज/U ,/PUNC राँचीहजारीबागपलामुधनवादप्रभृतिस्थानेभ्यः/NP अनेके/SNV तादृशाः/NV वीराः/NP युद्धविद्यासु/NP निष्णाताः/NV मम/SN सैन्ये/NP समागताः/KN ।/PUNC स्वयम्/A प्रशिक्षिताः/KN ते/SN कार्ये/NP अपि/AVK नियुक्ताः/KN विद्यन्ते/KP ।/PUNC आदिवासीक्षेत्रस्य/NP भूमिपुत्राः/NP कृतप्रयत्नाः/NV ससम्मानिताः/NV अभ्यासादिकार्ये/NP निरताः/NV सन्ति/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC बिहारस्य/NS केचन/SNV भूमिपतयः/NP आङ्ग्लशासकस्य/NP भूमिलोभेन/NP धनलोभेन/NP पदलोभेन/NP वा/APY तस्य/SN अधीनताम्/NP स्वीकृतवन्तः/KN ते/SN किम्/SN भवदीयनीत्या/NP तम्/SN त्यक्तवन्तः/KN न/AN वा/AP ?/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC महाराज/U ,/PUNC सन्ति/KP पञ्चषाः/SMKY भूमिपतयः/NP ये/SSN न/AN अद्यावधि/KV मम/SN सङ्घटने/NP समागताः/KN परम्/AVK अन्ये/SNV सर्वे/SN समागताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC किम्/SN अधिकम्/NV -/PUNC
उत्तरस्थाः/NV च/APY पूर्वस्थाः/NV दक्षिणस्थाः/NV महाबलाः/NV ।/PUNC
लोभाविष्टाः/NV गताः/KN तत्र/A ते/SN अथ/A त्यक्त्वा/KKS आगताः/KN पुनः/A ॥/PUNC 4/PUNC ॥/PUNC 
पुनः/A च/AVK -/PUNC
लुब्धाः/NV ये/SSN धनदानेन/NP ज्ञातवन्तः/KN छलादिकम्/NP ।/PUNC
आगमिष्यन्ति/KP ते/SN नूनम्/A दुःखदा/NV परतन्त्रता/NP ॥/PUNC 5/PUNC ॥/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC आङ्ग्लशासकस्य/NP विरोधे/NP विविधधर्मावलम्बिनः/NV ये/SSN भारतीयाः/NP सन्ति/KP तेषु/SN न/AN केवलम्/A हिन्दवः/NP प्रपीडिताः/NV अपितु/AVK मुस्लिमाः/NP ईशाईधर्मावलम्बिनः/NP अन्ये/SN च/AVK धर्मावलम्बिनः/NV जनाः/NP आङ्ग्लशासनस्य/NP दुर्नीत्या/NP दुराचारेण/NP गृहे/NP एव/INTF निगडायिताः/KN पराधीनताम्/NP अनुभवन्ति/KP तथा/AVK भृशम्/KV प्रताडिताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC बहूनि/NV मम/SN मित्राणि/NP अपि/AVK सन्ति/KP ये/SSN आङ्ग्लशासनस्य/NP उत्पाटनाय/NP कृतनिश्चयाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC किम्/SN अस्माकम्/SN सैन्येषु/NP तेषाम्/SN प्रेवेशः/NP जातः/KN न/AN वा/AP ?/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC महाराज/U ,/PUNC मम/SN सेनायाम्/NP सर्वे/SNV धर्मावलम्बिनः/NP विद्यन्ते/KP ।/PUNC भवताम्/SN वाक्येन/NP एव/INTF मया/SN सर्वम्/SN अनुष्ठितम्/KN ।/PUNC भवताम्/SN एव/INTF वाक्यम्/NP अस्ति/KP यत्/AVK गुणोत्कर्षेण/NP एव/INTF व्यक्तेः/NP परीक्षणम्/NP भवति/KP ।/PUNC न/AN तु/A धर्मादिमाध्यमेन/NP इति/AUD ।/PUNC भवताम्/SN नीत्या/NP मया/SN सर्वम्/SN सम्पादितम्/KN ।/PUNC भारतीयपरम्परा/NP अपि/AVK रत्नग्रहणे/NP स्वकीयाम्/NV स्वीकृतिम्/NP ददाति/KP ।/PUNC तासाम्/SN कथनम्/NP अस्ति/KP
रत्नम्/NP ग्राह्यम्/KN सदा/KV सद्भिः/NP ,/PUNC कुत्र/AP अपि/AVK पतितम्/KN भवेत्/KP ।/PUNC
वरणीयम्/KN विवाहादौ/NP स्त्रीरत्नम्/NP दुष्कुलात्/NP अपि/AVK ॥/PUNC 6/PUNC ॥/PUNC
	ये/SSN देशसेवकाः/NP सन्ति/KP कस्य/SN अपि/AVK धर्मेण/NP जात्या/NP वा/APY पुष्करपलाशवत्/NV निर्लिप्ताः/NV सन्ति/KP ते/SN राष्ट्रभक्ताः/NP राष्ट्ररक्षणे/NP नियोक्तव्याः/KN एव/INTF ।/PUNC अन्ये/SN मम/SN सैन्ये/NP अपि/AVK ते/SN समागताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC कुतः/AP -/PUNC
हिन्दवः/NP तु/A विशेषेण/KV भारतीयाः/NP प्रपीडिताः/NV ।/PUNC
परम्/AVK मुसलिमाः/NP च/AVK अन्ये/SN स्वे/NV गृहे/NP निगडायिताः/KN ॥/PUNC 7/PUNC ॥/PUNC 
पुनः/AVK च/AVK -/PUNC
किम्/SN स्वर्णपिञ्जरे/NP स्थित्वा/KKS भवन्ति/KP सुखिनः/NV खगाः/NP ।/PUNC
द्राक्षामृतफलम्/NP तेभ्यः/SN यद्यपि/AVK दीयते/KP सदा/KV ॥/PUNC 8/PUNC ॥/PUNC 
	तथा/AVK च/AVK महाराज/U ,/PUNC भवताम्/SN ये/SSN मित्राणि/NP सन्ति/KP ते/SSN तु/A मनसा/NP वाचा/NP कर्मणा/NP सर्वदा/KV एव/INTF आङ्गलशासनस्य/NP विनाशम्/NP एव/INTF इच्छन्ति/KP ।/PUNC अन्ये/SNV वीराः/NP अपि/AVK स्वकीयम्/NV गौरवम्/NP संस्मृत्य/KKS स्वार्थेन/NP सह/AUP तम्/SN अपि/AVK परित्यज्य/KKS मम/SN सेनायाम्/NP प्रतिनिवृताः/KN ।/PUNC पुनः/A पुनः/DV परीक्षताः/NV च/AVK ते/SN यथा/ASD योग्यपदे/NV नियुक्ताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC मुस्लिमाः/NP च/AVK अपि/AVK मम/SN सेनायाः/NP उच्चपदे/NP प्रभूतसंख्यायाम्/NP समासीनाः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC ते/SN अपि/AVK प्राणदानपर्यन्तम्/NP युद्धम्/NP कर्तुम्/KKS कृतनिश्चयाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC भवताम्/SN निर्देशने/NP मम/SN चतुरङ्गिण्याम्/NS सेनायाम्/NP प्रभूता/NV वृद्धिः/NP जाता/KN  ।/PUNC कस्मिन्/SNV अपि/AVK कार्ये/NP साफल्याय/NP कुशलनिर्देशकस्य/NP आवश्यकता/NP भवति/KP ।/PUNC जगदीशपुरम्/NS सम्प्रति/KV पराधीनम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC तस्य/SN उपरि/NP विजयाय/NP अनुकूलः/NV समयः/NP समागतः/KN अस्ति/KP ।/PUNC अस्माकम्/SN राजधानी/NP अस्माकम्/SN पूर्वजानाम्/NP भूमिः/NP सम्प्रति/KV आङ्ग्लशासनात्/NP मुक्तिम्/NP वाञ्छति/KP ।/PUNC पार्श्ववर्तिनः/NV राजानः/NP अपि/AVK सम्प्रति/KV आङ्ग्लशासकस्य/NP छद्मनीतिम्/NP परिज्ञाय/KKS मम/SN पक्षे/NP समागन्तुम्/KKS चेष्टन्ते/KP ।/PUNC पुनः/AVK च/AVK आग्नेयास्त्रस्य/NP व्यवस्था/NP अपि/AVK मम/SN सैन्यै/NP सम्यक्/NV सञ्जाता/KN ।/PUNC अतः/AVK विषये/NP अस्मिन्/SNV भवान्/SN स्वकीयान्/NV विचारान्/NP प्रकाशयतु/KP ।/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC दक्षिणचक्षोः/NP दक्षिणभुजस्फुरणस्य/NP अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP ।/PUNC )/PUNC मम/SN दक्षिणबाहुः/NP स्फुरति/KP ,/PUNC स्फुरति/KP च/AVK दक्षिणचक्षुः/NP शुभशकुनम्/NV इदम्/SN युद्धे/NP विजयस्य/NP शुभसङ्केतम्/NP ददाति/KP ।/PUNC (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC मम/SN सैनिकाः/NP तु/A युद्धार्थम्/NP सर्वथा/KV सन्नद्धाः/NV विद्यन्ते/KP तेषाम्/SN विचारानुसारम्/NP तु/A पूर्वम्/KV एव/INTF जगदीशपुरम्/NS प्रत्याक्रमणम्/NP करणीयम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC परम्/AVK सुदृढायाम्/NV स्थितौ/NP एव/INTF आक्रमणम्/NP उचितम्/NV इति/AUD मम/SN अपि/AVK विचारः/NP ।/PUNC मम/SN सैनिकानाम्/NP अपि/AVK कथनम्/NP अस्ति/KP यत्/AVK -/PUNC
नहि/AN सुखम्/NP परगेहनिवासिनाम्/NP
परधनैः/NP अपि/AVK देहविवर्धने/NP ।/PUNC
मनसि/NP याति/KP यदा/AVK परशासनम्/NP 
ननु/A तदा/AVK म्रियते/KP अथ/A मनुष्यता/NP ॥/PUNC 9/PUNC ॥/PUNC 
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP वीणाम्/NP गृहीत्वा/KKS एकः/SMKY मुनिकुमारः/NP मञ्चस्य/NP एकस्मिन्/SMKY भागे/NP भ्रमन्/KNV वीणाम्/NP वादयन्/KNV गायति/KP )/PUNC
मुनिकुमारः/NP -/PUNC मङ्गलम्/NV तस्य/SNV राज्यस्य/NP निश्चप्रचम्/NP -/PUNC
भास्करः/NS भासते/KP यत्र/A शोभान्वितः/NV
चन्द्रमा/NS रात्रिमध्ये/NP सुधाम्/NP यच्छति/KP ।/PUNC
इन्द्रदेवः/NS निकामे/NP जलम्/NP वर्षयन्/KNV
रक्षति/KP प्रत्यहम्/KV प्राणिनाम्/NP जीवनम्/NP ॥/PUNC 10/PUNC ॥/PUNC
	मङ्गलम्/NP तस्य/SNV राज्यस्य/NP निश्चप्रचम्/NP
यस्य/SSN लोकाः/NP भृशम्/KV जाग्रताः/NV सर्वदा/KV
चिन्तने/NP संरता/KNV गौरवस्य/NP आत्मनः/SN ।/PUNC
मातृभूमिम्/NP तथा/AVK मातरम्/NP सादरम्/KV 
भक्तिभावैः/NP यदा/A पूजयन्ति/KP ध्रुवम्/KV ॥/PUNC 11/PUNC ॥/PUNC 
	मङ्गलम्/NV तस्य/SNV राज्यस्य/NP निश्चप्रचम्/NP
यत्र/A संराजते/KP कर्मणः/NP संस्कृति/NP
गौरवेण/NP अन्विता/KN संस्कृताधारिता/NV ।/PUNC
भावना/NP साम्यभावस्य/NP सम्प्रेरिका/NV
तत्र/A लोकोदयः/NP जायते/KP निश्चितम्/NV ॥/PUNC 12/PUNC ॥/PUNC 
	मङ्गलम्/NV तस्य/SNV राज्यस्य/NP निश्चप्रचम्/NP
मानवाः/NP यत्र/A लोकोदये/NP प्रेरिताः/NV 
विश्व-कौटुम्बभावान्विताः/NV स्युः/KP सदा/KV ।/PUNC
शक्तिलाभाय/NP चेष्टारताः/NV सान्वयाः/NV 
तत्र/A तेषाम्/SN विकासः/NP भवेत्/KP निश्चितम्/NV ॥/PUNC 13/PUNC ॥/PUNC 
	मङ्गलम्/NV तस्य/SNV राज्यस्य/NP निश्चप्रचम्/NP
पीडनम्/NP स्वैरणम्/NP यत्र/A संशोषणम्/NP 
लुप्यते/KP दृश्यते/KP वै/A प्रजारञ्जनम्/NP ।/PUNC
शिक्षणम्/NP बालकानाम्/NP तथा/APY पालनम्/NP 
मानसे/NP ह्लादनम्/NP जायते/KP तत्/SN ध्रुवम्/KV ॥/PUNC 14/PUNC ॥/PUNC 
	मङ्गलम्/NV तस्य/SNV राज्यस्य/NP निश्चप्रचम्/NP
(/PUNC इति/AUD वीणाम्/NP वादयन्/KNV सः/SN निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मुनिकुमारस्य/NP वाद्यसहितगानेन/NP मम/SN मानसे/NP प्रसन्नतायाः/NP सञ्चारः/NP बभूव/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC गानम्/NP अस्य/SN सर्वथा/KV अस्माकम्/SN योजनायाः/NP सम्बद्धम्/NV प्रतीयते/KP ।/PUNC जगदीशपुराय/NS शोभनम्/NV दिनम्/NP आगतम्/KN ।/PUNC आङ्ग्लशासनात्/NP असन्तुष्टाः/NV सर्वे/SNV राजानः/NP मम/SN छत्रे/NP समागताः/KN ।/PUNC ये/SSN द्वित्राः/NV भूमिपतयः/NP सन्ति/KP ते/SN अपि/AVK आङ्ग्लशासनस्य/NP नीतिम्/NP जानन्ति/KP इति/AUD प्रतीयते/KP ।/PUNC तेषाम्/SN मया/SN सह/AUP विरोधः/NP युद्धकाले/NP न/AN भविष्यति/KP इति/AUD सम्भाव्यते/KP ।/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN मनसि/NP मुनिकुमारस्य/NP गानेन/NP भृशम्/KV प्रसन्नता/NP अधिगता/KN (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC महाराज/U ,/PUNC हृदये/NP समागता/KN प्रसन्नता/NP माम्/SN मुहुः/KV मुहुः/DV जगदीशपुरस्य/NS विजयाय/NP प्रेरयति/KP ।/PUNC मुनिकुमारस्य/NP गानेन/NP मम/SN हृदि/NP प्रसुप्ताः/NV भावाः/NP प्रबोधिताः/KN ।/PUNC गानम्/NP इदम्/SN कार्यसम्पादनाय/NP प्रेरणास्पदम्/NV अस्ति/KP इति/AUD प्रतीयते/KP ।/PUNC भवताम्/SN विचारः/NP सर्वथा/KV कार्यरूपे/NP व्यवहारणीयः/NV वर्तते/KP ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC युवराज/NP ,/PUNC शोभने/NV नक्षत्रे/NP अनुकूले/NV च/AVK योगे/NP तत्र/A आक्रमणम्/NP उचितम्/NV भविष्यति/KP ।/PUNC ये/SSN अस्माकम्/SN सेनानायकाः/NP सन्ति/KP ते/SSN भवताम्/SN सैन्यनीत्या/NP कार्यम्/NP करिष्यन्ति/KP ।/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC यत्/SSN भवते/SN रोचते/KP ।/PUNC युद्धार्थम्/NP अहम्/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF उद्घोषणाम्/NP करिष्यामि/KP ।/PUNC भवताम्/SN विचारः/NP तु/A सर्वथा/KV सामयिकः/NV समीचीनः/NV च/APY विद्यते/KP ।/PUNC सम्प्रति/KV लक्ष्यम्/NP अवाप्तये/NP अहम्/SN गन्तुकामः/KKS अस्मि/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS प्रणमति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC गच्छन्तु/KP भवन्तः/SN अर्थलाभाय/NP ।/PUNC पुनः/A चिन्तनीयम्/KN
 शनौ/NP पुष्ये/NP समायाते/KN चन्द्रः/NS च/AVK सम्मुखस्थिते/NV ।/PUNC
योगिन्याम्/NP पृष्ठसंस्थायाम्/NP विजयः/NP जायते/KP ध्रुवम्/KV ॥/PUNC 15/PUNC ॥/PUNC 
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS आशिषम्/NP प्रयच्छति/KP )/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC नूनम्/A भवताम्/SN आशीर्वचसा/NP विजयः/NP भविष्यति/KP ।/PUNC यतो/AVK हि/AVK -/PUNC
भवताम्/SN वचनम्/NP सत्यम्/NV विजयार्थम्/NP भविष्यति/KP ।/PUNC
आप्तानाम्/NP निर्गतम्/KN वाक्यम्/NP फलहीनम्/NV न/AN दृश्यते/KP ॥/PUNC 16/PUNC ॥/PUNC 
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC कोषात्/NP करवालम्/NP निःसार्य/KKS अमरसिंहाय/NS समर्पयति/KP )/PUNC तथा/ASD कथयति/KP -/PUNC
इदम्/SNV शस्त्रम्/NP त्वया/SN धार्या/KN कुलदेवैः/NP समर्पितम्/KN ।/PUNC
सङ्गरे/NP शत्रुनाशाय/NP विजयावाप्तये/NP ध्रुवम्/KN ॥/PUNC 17/PUNC ॥/PUNC 
अमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC करवालम्/NP हस्ते/NP धृत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC महाराजस्य/U वाक्येन/NP भृशम्/KV उत्साहिते/NV मयि/SN कापि/SNV दैवीशक्तिः/NP प्रविष्टा/KN इति/AUD अहम्/SN अनुभवामि/KP (/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC महाराज/U ,/PUNC विजयस्य/NP लक्षणम्/NP मम/SN समक्षम्/NP पुनः/KV पुनः/DV आयाति/KP ।/PUNC यतोहि/AVK -/PUNC

देवानाम्/NP जयशब्दः/NP तु/A कर्णयोः/NP मे/SN विशति/KP अहो/ABS ।/PUNC
कार्ये/NP सिद्धौ/NP समायाति/KP शुभम्/NV लक्ष्म/NP निरन्तरम्/KV ॥/PUNC 18/PUNC ॥/PUNC 
(/PUNC इति/AUD दक्षिणहस्तस्थम्/NV करवालम्/NP शिरसा/NP प्रणम्य/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
नेपथ्ये/NP -/PUNC
दिनकरः/NS किरणानि/NP प्रकाशयन्/KNV
गगनमध्यगतः/NV भुवि/NP पश्यति/KP ।/PUNC
मम/SN करैः/NP जनता/NP किमु/SN पीडिताः/KN 
नृपकरैः/NP अथवा/APY निजकर्मभिः/NP ॥/PUNC 19/PUNC ॥/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC श्रोतुम्/KKS अभिनयम्/NP कृत्वा/KKS ,/PUNC स्वगतम्/NP )/PUNC मम/SN दक्षिणाक्षः/NP स्पन्दते/KP ,/PUNC मनसि/NP प्रसन्नता/NP प्रविशति/KP ।/PUNC प्रतीयते/KP विजयः/NP करे/NP समागतः/KN ।/PUNC (/PUNC विचिन्त्य/KKS )/PUNC सम्प्रति/KV मध्याह्नः/NV कालः/NP समागतः/KN (/PUNC प्रतिहारम्/NP सम्बोध्य/KKS ,/PUNC प्रकाशम्/NP )/PUNC प्रतिहार/NP ,/PUNC प्रतिहार/NP
प्रतिहारः/NP -/PUNC (/PUNC साञ्जलिः/KV प्रविश्य/KKS )/PUNC जयतु/KP महाराजः/U ।/PUNC अहम्/SN उपस्थितः/KN अस्मि/KP  ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC अन्तःपुरमार्गम्/NP आदेशय/KP ?/PUNC
प्रतिहारः/NP -/PUNC चलतु/KP महाराजः/U (/PUNC अग्रे/NP अग्रे/DV प्रतिहारः/NP ततः/A कुमरसिंहः/NS भ्रमन्/KNV निष्क्रान्तः/KN ।/PUNC )/PUNC
नेपथ्ये/NP -/PUNC
सूर्यः/NS शुभ्रकरैः/NP सृतम्/KN बहुतमः/NP लोके/NP द्रुतम्/KV नाशयन्/KNV
पूर्वस्याम्/NS दिशि/NP राजते/KP नवपतिः/NP नूनम्/A पवित्राङ्गणे/NP ।/PUNC
यम्/SSN दृष्ट्वा/KKS मुदिताः/KN भवन्ति/KP सततम्/KV पद्मादिपुष्पाणि/NP च/AVK
लोकाः/NP येन/SSN बलान्विताः/NV जययुताः/NV तस्मै/SN नमः/ABS सर्वदा/KV ॥/PUNC 20/PUNC ।/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP धर्मबुद्धिः/NS कर्मबुद्धिः/NS च/APY  )/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC कर्मबुद्धे/NS ,/PUNC किम्/SN त्वया/SN जगदीशपुरस्य/NS कापि/SNV वार्ता/NP श्रुता/KN ?/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC आम्/ABS ,/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मया/SN श्रुतम्/KN यत्/AVK युवराजेन/NV अमरसिंहेन/NS महाराजकुमरसिंहस्य/NS घोषणानुसारम्/NP अनुकूले/NV योगे/NP दिने/NP नक्षत्रे/NP तथा/AVK अनुकूलायाम्/NV योगिन्याम्/NP च/AVK जगदीशपुरस्य/NS विजयाय/NP आक्रमणम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मया/SN इतोऽपि/ASD अधिकम्/NV श्रुतम्/KN यत्/AVK विगताक्रमणदिने/NP शनिवासरे/NP तस्य/SNV योगस्य/NP नक्षत्रस्य/NP तस्याः/SNV योगिन्याः/NP च/AVK समवायः/NP अभूत्/KP इति/AUD ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC केन/SN योगः/NP अयम्/SNV निर्धारितः/KN ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC ज्योतिषविशारदेन/NV मार्तण्डेन/NS समयः/NP अयम्/SNV सूचितः/KN ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ज्योतिषपद्धत्या/NP समयस्य/NP सम्यक्‌/NV निर्धारणम्/NP यदि/AVK भवेत्/KP तर्हि/AVK कार्यसाफल्यम्/NP निश्चितम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC एतस्य/SNV योगस्य/NP परिणामः/NP विद्यते/KP यत्/AVK तस्मिन्/SNV विजयाक्रमणे/NP लोमहर्षकम्/NV युद्धम्/NP अभूत्/KP तथा/AVK जगदीशपुरम्/NS पुनः/KV स्वतन्त्रम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC जगदीशपुरस्य/NS स्वतन्त्रताम्/NP श्रुत्वा/KKS मम/SN चेतसि/NP भृशम्/KV प्रसन्नता/NP अधिगता/KN  ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC जगदीशपुरविजयस्य/NP समाचारेण/NP मम/SN मनसि/NP अपि/AVK परमाह्लादकता/NP समागता/KN ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC भवता/SN कथितम्/KN यत्/AVK जगदीशपुरविजये/NP लोमहर्षकम्/NV युद्धम्/NP अभूत्/KP तत्/AVK भवान्/SN संक्षेपेण/KV युद्धम्/NP वर्णयतु/KP ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC शृणु/KP मित्र/NP ,/PUNC महाराजकुमरसिंहस्य/NS नीतिचातुर्येण/NP पुनः/A युवराजामरसिंहस्य/NS सैन्यचातुर्येण/NP च/AVK कथम्/AP विजयाय/NP आक्रमणम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC अहम्/SN अवहितः/KN अस्मि/KP ,/PUNC भवान्/SN कथयतु/KP ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC आङ्ग्लसैनिकाः/NP जगदीशपुरे/NS निवसन्तः/KNV विलासितायाम्/NP मग्नाः/KN आसन्/KP ।/PUNC तत्र/A नित्यम्/KV गानस्य/NP ,/PUNC पानस्य/NP ,/PUNC नृत्यस्य/NP च/AVK आयोजनम्/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC आङ्ग्लशासनाधिकारिणः/NP अपि/AVK भौतिकसुखावाप्तये/NP जगदीशपुरस्य/NS सुखम्/NP स्वर्गसुखम्/NP इव/ASD अनुभवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC अमरसिंहस्य/NS गुप्तचराः/NP तत्र/A गत्वा/KKS सर्वम्/SN ज्ञातवन्तः/KN तथा/AVK च/AVK आङ्ग्लानाम्/NP कृत्यम्/NP कुकृत्यम्/NP च/APY सर्वम्/SN अमरसिंहाय/NS निवेदितवन्तः/KN ।/PUNC आङ्ग्लशासनेषु/NP ये/SSN केचन/SNV भारतीयसैनिकाः/NP आसन्/KP तेषाम्/SN मतम्/NP अपि/AVK गुप्तचरमुखात्/NP युवराजासिंहः/NS ज्ञातवान्/KN ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A ततः/DV ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC आङ्ग्लशासकस्य/NP दुर्व्यसनम्/NP विज्ञाय/KKS तत्र/A स्थितानाम्/NV भारतीयसैनिकानाम्/NP स्वकीयपक्षे/NP मतम्/NP च/AVK ज्ञात्वा/KKS जगदीशपुरम्/NS परितः/AUP अमरसिंहस्य/NS नेतृत्वे/NP पूर्वसङ्केतानुसारेण/NP प्रभूताः/NV सैनिकाः/NP परिवृताः/KN बभूवुः/KP ।/PUNC अश्वसैनिकानाम्/NP गजसैनिकानाम्/NP रथसैनिकानाम्/NP पदातिसैनिकानाम्/NP अकस्मात्/KV उपस्थितिम्/NP ज्ञात्वा/KKS आङ्ग्लसैनिकाः/NP भ्रान्ताः/NV सञ्जाताः/KN ।/PUNC जगदीशपुरस्य/NS अन्तःपुरे/NP गन्तुम्/KKS एकस्मिन्/SNV क्षुद्रमार्गे/NP परस्परम्/SN प्रलपन्तः/KNV तस्य/SN निकटे/NP तिष्ठन्तः/KNV यदा/AVK शिथिलाः/NV सञ्जाताः/KN तदा/AVK युवराजामरसिंहस्य/NS सैनिकाः/NP तान्/SN गृहीत्वा/KKS रज्जुभिः/NP बन्धनम्/NP चक्रुः/KP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A ततः/DV ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC तदा/A द्वारम्/NP उद्घाट्य/KKS तेन/SN एव/INTF मार्गेण/NP अमरसिंहस्य/NS शताधिकाः/NV सैनिकाः/NP अन्तःपुरे/NP प्रविष्टाः/KN तत्र/A अन्तःपुरस्थितान्/NV आङ्ग्लसैनिकान्/NP अपि/AVK द्रुतम्/KV गृहीत्वा/KKS बन्धनम्/NP चक्रुः/KP ।/PUNC तेषाम्/SN अग्नेयास्त्रम्/NP अपि/AVK गृहीतवन्तः/KN ।/PUNC पुनः/A तत्र/A ये/SSN आङ्ग्लपदाधिकारिणः/NP आसन्/KP ते/SN अपि/AVK गृहीताः/KN निबद्धाः/KN च/APY अस्मदीयैः/NV सैनिकैः/NP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A ततः/DV ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A अस्माकम्/SN वीरसैनिकैः/NP सह/AUP भीषणयुद्धम्/NP अपि/AVK ते/SN कृतवन्तः/KN ।/PUNC तेषाम्/SNV सैनिकानाम्/NP संख्या/NP प्रभूता/NV आसीत्/KP ।/PUNC विशिष्टाः/NV आङ्ग्लसैनिकाः/NP शीघ्रम्/KV एव/INTF युद्धाय/NP तत्पराः/NV बभूवुः/KP परम्/AVK अस्माकम्/SN सेनानायकस्य/NP निर्देशेन/NP सैनिकानाम्/NP उत्साहः/NP द्विगुणितः/NV जातः/KN ।/PUNC आङ्ग्लपक्षीयाः/NV अपि/AVK भारतीयसैनिकाः/NP अमरसिंहस्य/NS पक्षे/NP सञ्जाताः/KN ।/PUNC तेषाम्/SN योगेन/NP प्रवर्धितैः/NV बलैः/NP मे/SN सैनिकैः/NP केचन/SNV आङ्ग्लसैनिकाः/NP मृताः/KN केचन/SN रक्तरञ्जिताः/NV बभूवुः/KP ।/PUNC तत्र/A केचन/SN निगडायिताः/KN केचन/SN शस्त्रम्/NP परित्यज्य/KKS आत्मसमर्पणम्/NP चक्रुः/KP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A ततः/DV ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC अमरसिंहस्य/NS अश्वसैनिकानाम्/NP युद्धेन/NP तु/A आङ्ग्लसैनिकाः/NP भृशम्/KV हतोत्साहिताः/NV भूत्वा/KKS यदा/AVK शस्त्रसमर्पणम्/NP कृतवन्तः/KN तदा/AVK युवराजामरसिंहः/NS स्वयम्/A विजयिनीम्/NV ध्वजाम्/NP जगदीशपुरस्य/NS प्रधानद्वारदेशे/NP स्थापितवान्/KN ।/PUNC सर्वे/SN समुपस्थिताः/KNV लोकाः/NP उच्चैः/KV घोषितवन्तः/KN -/PUNC सम्प्रति/KV जगदीशपुरम्/NS स्वतन्त्रम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC जगदीशपुरम्/NS जयते/KP ।/PUNC कुमरसिंहः/NS विजयते/KP ।/PUNC भारतभूमिः/NS जयतु/KP ।/PUNC भारतमाता/NS विजयते/KP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A ततः/DV ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC युद्धे/NP ये/SSN आंग्लपदाधिकारिणः/NP गृहीताः/KN ये/SSN च/AVK निगडायिताः/KN ये/SSN च/AVK आत्मसमर्पणम्/NP कृतवन्तः/KN ते/SNV सर्वे/SN सम्मानपूर्वकम्/KV विमुक्ताः/NV ,/PUNC जगदीशपुरात्/NS बहिः/NP गताः/KN ।/PUNC तेषाम्/SN शस्त्रादिकम्/NP शस्त्रागारे/NP सुरक्षितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A ततः/DV ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC ततः/A एकः/SMKY मुनिकुमारः/NP वीणाम्/NP वादयन्/KNV प्रविशति/KP तथा/AVK गीतम्/NP एकम्/SMKY उच्चैः/KV गायति/KP -/PUNC
जायते/KP दुर्जनानाम्/NP विनाशः/NP ध्रुवम्/KV ।/PUNC
यस्य/SSN राज्ये/NP प्रजानाम्/NP भवेत्/KP पीडनम्/NP
हिंसनम्/NP वञ्चनम्/NP लुण्ठनम्/NP ताडनम्/NP ।/PUNC
मद्यपाः/NV सैनिकाः/NP शासकाः/NP शोषकाः/NV
सन्ति/KP तत्र/A एव/INTF नाशः/NP नृपाणाम्/NP द्रुतम्/KV ॥/PUNC 21/PUNC ॥/PUNC 
जायते/KP दुर्जनानाम्/NP विनाशः/NP ध्रुवम्/KV ।/PUNC
भीतभीताः/NV प्रजाः/NP यस्य/SSN संतिष्ठते/KP
संस्कृतिः/NP कार्यशून्या/NV दरीदृश्यते/KP ।/PUNC
ज्ञानिनः/NP मानशून्याः/NV तु/A राज्ये/NP यदा/A
तस्य/SN राज्ञः/NP विनाशः/NP भवेत्/KP सत्वरम्/KV ॥/PUNC 22/PUNC ॥/PUNC
जायते/KP दुर्जनानाम्/NP विनाशः/NP ध्रुवम्/KV ।/PUNC
दुष्टकार्येण/NP कंसस्य/NS नाशः/NP यदा/A
मृत्युलोके/NP गतः/KN राक्षसः/NV रावणः/NS ।/PUNC
तारकः/NS कार्तिकेयेन/NS युद्धे/NP हतः/KN
केऽपि/SNV दुष्टाः/NP न/AN तिष्ठन्ति/KP लोके/NP चिरम्/KV ॥/PUNC 23/PUNC ॥/PUNC 
जायते/KP दुर्जनानाम्/NP विनाशः/NP ध्रुवम्/KV ।/PUNC
(/PUNC मुनिकुमारः/NP गीतम्/NP गायन्/KNV निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC मुनिकुमारस्य/NP गीतम्/KN सर्वथा/KV सामयिकम्/NV वर्तते/KP ।/PUNC अहम्/SN अनुभवामि/KP यत्/AVK आङ्ग्लानाम्/NP दुश्चक्रेण/NP भारतीयानाम्/NP एकतायाः/NP अभावेन/NP च/AVK परतन्त्रताम्/NP गतम्/KNV जगदीशपुरम्/NS महाराजकुमरसिंहस्य/NS धर्मबुद्धया/NS युवराजामरसिंहस्य/NS कर्मबुद्धया/NS च/AVK पुनः/A स्वतन्त्रम्/NV अभूत्/KP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC कर्मबद्ध्या/NS एव/INTF सर्वम्/SN सम्पद्यते/KP यत्र/A कर्मसंस्कृतिः/NP विराजते/KP तत्र/A विजयः/NP निश्चितः/NV ।/PUNC कस्य/SN अपि/AVK राज्यस्य/NP विकासे/NP कर्मसंस्कृतेः/NP अवदानम्/NP एव/INTF दृश्यते/KP ।/PUNC अतः/AVK जगदीशपुरस्य/NS स्वतन्त्रतायाम्/NP विजये/NP च/AVK कर्मबुद्धेः/NS प्राधान्यम्/NP अस्ति/KP इति/AUD मे/SN मतम्/NP ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC धर्मम्/NP विना/AUP कर्मणः/NP अपि/AVK सम्यक्/NV गतिः/NP न/AN अस्ति/KP यतोहि/AVK धर्मविहीनम्/NV कर्म/NP न्यायमार्गविरूद्धम्/NV एव/INTF वर्तते/KP ।/PUNC पुनः/A -/PUNC
आत्मनः/SN परिरक्षार्थम्/NP लग्नाः/KN कर्मणि/NP प्राणिनः/NP ।/PUNC
धर्माधर्मविवेकेन/NP कर्म/NP यत्र/A निरूप्यते/KP ॥/PUNC 24/PUNC ॥/PUNC 
	पुनः/A युवराजामरसिंहस्य/NS चन्द्रहासः/NP तु/A कुलदेव्याः/NS प्रसादात्/NP लब्धः/KN ।/PUNC देव्याः/NP प्रसादात्/NP लब्धः/KN चन्द्रहासः/NP तु/A जगदीशपुरविजयाय/NP प्रेरकः/NV नितराम्/NV सहायकः/NP विद्यते/KP किम्/SN देव्याः/NP प्रसादेन/NP धर्ममार्गोपासनेन/NP च/AVK विजयः/NP न/AN लब्धः/KN ?/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC देव्याः/NP प्रसादात्/NP लब्धः/KN अमरसिंहस्य/NS चन्द्रहासः/NP तु/A जगदीशपुरस्य/NS विजयाय/NP सर्वथा/KV अनुकूलः/NV परम्/AVK तस्य/SN यथासमये/NP कर्मणः/NP योगः/NP तु/A तत्र/A कारणम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC कर्मणः/NP योगः/NP तु/A धर्ममार्गेण/NP समर्थितः/KN भवति/KP ।/PUNC एकाकी/NV कर्मयोगः/NP विजयाय/NP समर्थतरः/NV अपि/AVK महते/NV कल्याणाय/NP न/AN भवति/KP ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC तत्/AVK आङ्ग्लशासकस्य/NP धर्मविहीनम्/NV कर्म/NP एव/INTF च/A अत्र/A आङ्ग्लानाम्/NP पराजयस्य/NP कारणम्/NP अस्ति/KP ?/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC आम्/ABS ,/PUNC मित्र/NP ,/PUNC जगदीशपुरस्य/NS शासने/NP आङ्ग्लशासकानाम्/NP यत्/SSN कृत्यम्/NP सर्वैः/SN अनुभूतम्/KN तत्/SN तु/A धर्मविहीनम्/NV एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A प्रजायाः/NP पीडनम्/NP ,/PUNC कररूपेण/NP अधिकाधिकस्य/NV धनस्य/NP ग्रहणम्/NP अस्माकम्/SN धनस्य/NP बलेन/NP एव/INTF तेषाम्/SN विलासितायाः/NP जीवनम्/NP किम्/SN भवता/SN न/AN श्रुतम्/KN ?/PUNC तत्र/A तस्य/SN शासने/NP जनाः/NP अल्पम्/NV एव/INTF पारिश्रमिकम्/NP गृह्णन्ति/KP स्म/A किम्/SN इदम्/SNV शोषणम्/NP न/AN अस्ति/KP ?/PUNC


कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC सत्यम्/NV कथयसि/KP मित्र/NP ,/PUNC पूर्वम्/KV महाराजकुमरसिंहः/NS धर्मबुद्ध्या/NS जगदीशपुरस्य/NS शासनम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC तदानीम्/KV प्रजाः/NP पीडिताः/KN न/AN आसन्/KP ।/PUNC सर्वे/SNV स्वतन्त्राः/NP प्रजातन्त्रस्य/NP सुखम्/NP इव/ASD सुखम्/NP अनुभवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC परम्/AVK आङ्ग्लशासकस्य/NP दुर्नीत्या/NP षड्यन्त्रेण/NP च/APY जगदीशपुरम्/NS पराधीनताम्/NP गतम्/KN ।/PUNC आङ्ग्लशासकस्य/NP अधर्मचरणेन/NP अत्याचारविवर्द्धनेन/NP यदा/AVK अत्रस्थाः/NV जनाः/NP पीडिताः/KN बभूवुः/KP तदा/AVK धर्मसमन्वितेन/KV कर्मबुद्धिना/NS महाराजकुमरसिंहस्य/NS प्रयासेन/NP च/AVK जगदीशपुरम्/NS पुनः/A स्वतन्त्रम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC अनेन/SN प्रतीयते/KP यत्/AVK कर्म/NP एव/INTF धर्मस्य/NP सूचकम्/NP ।/PUNC यत्/SSN करणीयम्/KN कर्म/NP सः/SSN एव/INTF धर्मः/NP ।/PUNC यत्/SSN अकरणीयम्/KN कर्म/NP सः/SSN तु/A अधर्मः/NP ।/PUNC अतः/AVK करणीयेन/KNV कर्मणा/NP धर्मस्य/NP स्थितिः/NP इति/AUD ।/PUNC अतः/AVK धर्ममार्गेण/NP कर्मणः/NP सम्पादनम्/NP एव/INTF युक्ततरम्/NV इति/AUP नीत्या/NP जगदीशपुरस्य/NS ,/PUNC भारतस्य/NS किम्/SN वा/AP विश्वस्य/NP शासनम्/NP कल्याणाय/NP भविष्यति/KP ।/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP मृदङ्गम्/NP गृहीत्वा/KKS उद्घोषकः/NP )/PUNC
उद्घोषकः/NP -/PUNC (/PUNC मृदङ्गम्/NP ताडयन्/KNV )/PUNC भो/ASMB भो/DV,/PUNC जगदीशपुरस्य/NS निवासिनः/NV लोकाः/NP शृण्वन्तु/KP शृण्वन्तु/DV भवन्तः/SN सावधानेन/KV मनसा/NP (/PUNC इति/AUD मृदङ्गम्/NP ताडयति/KP )/PUNC अद्य/A जगदीशपुरे/NS विजयोत्सवस्य/NS आयोजनम्/NP अस्ति/KP (/PUNC पुनः/KV मृदङ्गम्/NP ताडयति/KP )/PUNC तोरणद्वारैः/NP वन्दनवारैः/NP च/APY सुशोभिते/NV अस्मिन्/SNV जगदीशपुरे/NS पुनः/KV सिंहासनासीनः/NV भविष्यते/KP महाराजकुमरसिंहः/NS ।/PUNC (/PUNC इति/AUD मृदङ्गम्/NP ताडयन्/KNV त्रिः/SMKY उद्घोषणाम्/NP कृत्वा/KKS निष्क्रान्तः/KN )/PUNC
धर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC जगदीशपुरस्य/NS विजयोत्सवः/NS तु/A दर्शनीयः/KN भविष्यति/KP ।/PUNC पुनः/KV महाराजकुमरसिंहः/NS राज्यासने/NP स्थास्यति/KP इति/AUD समेषाम्/SN कृते/AUP प्रमोदाय/NP विद्यते/KP ।/PUNC आनन्दपूर्णे/NV अस्मिन्/SNV विजयोत्सवे/NS अस्माभिः/SN अपि/AVK तत्र/A गन्तव्यम्/KN ।/PUNC
कर्मबुद्धिः/NS -/PUNC मित्र/NP ,/PUNC सत्यम्/ABS ।/PUNC जगदीशपुरम्/NS तु/A -/PUNC
धनधान्येन/NP संयुक्तम्/NV लतावृक्षैः/NP विभूषितम्/NV ।/PUNC
जगदीशपुरम्/NS रम्यम्/NV निर्मितम्/KN विष्णुना/NS यथा/ASD ॥/PUNC 25/PUNC ॥/PUNC 
	तर्हि/AVK चलतु/KP मित्र/NP ,/PUNC तत्र/A विजयोत्सवदर्शनाय/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS निष्क्रान्तौ/KN )/PUNC
(/PUNC ततः/A प्रविशन्ति/KP अभिषेकसामग्रीम्/NP गृहीत्वा/KKS कुमरसिंहस्य/NS परिचराः/NP पुरोहिताः/NP पण्डिताः/NP च/APY )/PUNC
पुरोहितः/NP -/PUNC (/PUNC परिचरान्/NP सम्बोध्य/KKS )/PUNC अभिषेकसामग्रीम्/NP अत्र/A स्थापयन्तु/KP ।/PUNC
परिचराः/NP -/PUNC यथा/ASD आदिशति/KP पुरोहितराट्/NP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS अभिषेकसामग्रीम्/NP यथास्थाने/NP स्थापयति/KP )/PUNC
	(/PUNC ततः/A प्रविशति/KP वीरकुमारसिंहः/NS )/PUNC
पुरोहितः/NP -/PUNC (/PUNC कुमरसिंहम्/NS सम्बोध्य/KKS )/PUNC महाराज/U ,/PUNC इदम्/SNV राजसिंहासनम्/NP अलङ्करोतु/KP  ।/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC यथा/ASD आदिशन्ति/KP भवन्तः/SN (/PUNC इति/AUD सिंहासने/NP तिष्ठति/KP )/PUNC
पुरोहितादयः/NP -/PUNC पण्डिताः/NP च/AVK राजमुकुटम्/NP गृहीत्वा/KKS समवेतस्वरेण/KV -/PUNC
मुकुटम्/NP धारितम्/KN पूर्वम्/KV शत्रुमान्/NP अविमर्दकम्/NV ।/PUNC
भवता/SN धार्यताम्/KP नूनम्/A साम्प्रतम्/KV देशमुक्तये/NP ॥/PUNC 26/PUNC ॥/PUNC 
अपि/AVK च/AVK -/PUNC
जगदीशपुरम्/NS रम्यम्/NV मुक्तम्/NV वीरेण/NP कर्मणा/NP ।/PUNC
स्वाधीनम्/NV मुकुटम्/NP तद्वत्/ASD भारतस्य/NS भवेत्/KP ध्रुवम्/KV ॥/PUNC 27/PUNC ॥/PUNC 
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS राजमुकुटम्/NP कुमरसिंहस्य/NS मस्तके/NP दधति/KP )/PUNC
अमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC राजछत्रम्/NP हस्ते/NP धृत्वा/KKS )/PUNC
राजछत्रम्/NP इदम्/SNV दिव्यम्/NV समताभावदर्शकम्/NV ।/PUNC
छत्रे/NP हि/A अस्मिन्/SNV समायान्तु/KP राजानः/NP देशसंस्थिताः/NV ॥/PUNC 28/PUNC ॥/PUNC 
	(/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS छत्रम्/NP कुमरसिंहाय/NS समर्पयति/KP )/PUNC
कुमरसिंहः/NS -/PUNC (/PUNC राजछत्रम्/NP वामहस्तेन/NP धृत्वा/KKS युवराजामरसिंहम्/NS सम्बोध्य/KKS )/PUNC युवराज/U ,/ त्वम्/SN मम/SN दक्षिणहस्तः/NP असि/KP ।/PUNC पूर्वम्/KV यद्यपि/AVK मया/SN आङ्ग्लगुलिकाभिः/NP दूषितः/KN दक्षिणहस्तः/NP मातृदेव्यै/NP समर्पितः/KN ।/PUNC तस्याः/SN आशीर्वचसा/NP त्वया/SN मम/SN दक्षिणहस्तेन/NP सर्वम्/SN सम्पादितम्/KN ।/PUNC अतः/AVK त्वम्/SN एव/INTF राजछत्रम्/NP इदम्/SNV दक्षिणहस्तेन/NP धारय/KP (/PUNC इति/AUD कथयित्वा/KKS राजछत्रम्/NP युवराजामरसिंहाय/NS ददाति/KP ।/PUNC अमरसिंहः/NS अपि/AVK राजछत्रम्/NP धृत्वा/KKS पार्श्वे/NP अपरस्मिन्/SNV सिंहासने/NP तिष्ठति/KP ।/PUNC )/PUNC
पुरोहितादयः/NP -/PUNC (/PUNC पुष्पमालिकाम्/NP गृहीत्वा/KKS कुमरसिंहस्य/NS अमरसिंहस्य/NS च/APY गलयोः/NP मेलयन्ति/KP ,/PUNC कथयन्ति/KP च/AVK )/PUNC -/PUNC
यथा/ASD स्वातन्त्रयम्/NP आपन्नम्/NV जगदीशपुरम्/NS तथा/ASD ।/PUNC
भारतः/NS अपि/AVK भवेत्/KP मुक्तः/NV हि/A आङ्ग्लशासकबन्धनात्/NP ॥/PUNC 29/PUNC ॥/PUNC 
तथा/AVK च/AVK -/PUNC
आन्दोलनस्य/NP देशस्य/NP कुमारः/NS नायकः/NP ध्रुवम्/KV ।/PUNC
जयिनीम्/NP रोपयित्वा/KKS असौ/SN देशाय/NP जयम्/NP आप्तवान्/KN ॥/PUNC 30/PUNC ॥/PUNC 
इदम्/SN अस्तु/KP भरतवाक्यम्/NP -/PUNC (/PUNC समवेतस्वरेण/KV )/PUNC
देशे/NP सन्तु/KP समत्वभाववलिता/NP न/AN स्यात्/KP क्वचिद्/SN भिन्नता/NP
देशस्य/NP अस्य/SNV विमुक्तये/NP अथ/A सकलाः/NV लोकाः/NP सदा/KV तत्पराः/NV ।/PUNC
मुक्ते/NP भारतप्राङ्गणे/NP सुविदिताः/NV धर्मान्विताः/NV कर्मगाः/NP 
कर्माभाम्/NP भुवने/NP प्रकाश्य/KKS नितराम्/KV कुर्वन्तु/KP विश्वोदयम्/NP ॥/PUNC 31/PUNC ॥/PUNC
सर्वे/SN -/PUNC कुमरसिंहः/NS विजयते/KP ,/PUNC अमरसिंहः/NS विजयते/KP ,/PUNC जगदीशपुरम्/NS विजयते/KP ,/PUNC भारतम्/NS विजयते/KP ।/PUNC
	(/PUNC पटाक्षेपः/NP )/PUNC
	डॉ/U रामाशीषपाण्डेयविरचितस्य/NV कुमारविजयम्/NS नाम/NV नाटकस्य/NP जगदीशपुरविजयः/NS नाम/NV षष्ठः/SMKP अङ्कः/NP सम्पन्नः/KN ।/PUNC समाप्तम्/KN इदम्/SNV कुमारविजयम्/NS नाम/NV नाटकम्/NP ।/PUNC


