﻿वीरः/NV अभिमन्युकुमारः/NS 
इन्द्रप्रस्थनगर्यां/NP पाण्डवाः/NS राज्यं/NP परिपालयन्ति/KP 
स्म/A ।/PUNC 
सदाचारिणः/SNV ,/PUNC न्यायप्रियाः/SNV ,/PUNC सत्यव्रतिनः/SNV ,/PUNC पराक्रमशालिनः/SNV इति/AUD तेषां/SN विषये/NP ख्यातिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
तेषु/SN ज्येष्ठः/NV युधिष्ठिरः/NS राज्यभारं/NP वहति/KP स्म/A ।/PUNC 
तस्य/SN अनुजाः/NP अर्जुनः/NS भीमः/NS नकुलः/NS सहदेवः/NS च/APY तस्य/SN सहायकाः/NP आसन्/KP ।/PUNC 

गर्भवत्याः/NV सुभद्रायाः/NS मातृगृहगमनम्/KN 
श्रीकृष्णः/NS द्वारकायां/NS वसति/KP स्म/A ।/PUNC 
तस्य/SN सोदरीं/NV सुभद्राम्/NS अर्जुनः/NS परिणीतवान्/KN ।/PUNC 
यदा/AVK सा/SN गर्भवती/NP अभवत्/KP तदा/AVK श्रीकृष्णः/NS तां/SN मातृगृहं/NP नेतुम्/KKS इन्द्रप्रस्थम्/NS आगतः/KN ।/PUNC 
सुभद्रा/NS ज्येष्ठानाम्/NP आशीर्वादं/NP प्राप्य/KKS मातृगृहं/NP प्रति/AUP अग्रजेन/NP सह/AUP प्रस्थिता/KN ।/PUNC 
इन्द्रप्रस्थात्/NS द्वारका/NS बहुदूरे/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
अतः/AVK प्रयाणसमये/NP सुभद्रायै/NS किञ्चित्/A अपि/A कष्टं/NP मा/AN भवतु/KP इति/AUD विचिन्त्य/KKS श्रीकृष्णः/NS एव/INTF स्वयं/SN रथस्य/NP चालनम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC 
प्रवासः/NP बहुदीर्घः/NV आसीत्/KP ।/PUNC 
अतः/AVK श्रीकृष्णेन/NS एवम्/AUD उक्तम्/KN -/PUNC सुभद्रे/NS श्रान्ता/NP असि/KP खलु/AP ।/PUNC 
कथां/NP श्रावयामि/KP वा/AP ?/PUNC इति/AUD ।/PUNC 
तदा/AVK सुभद्रा/NS हसन्ती/KNV एवं/AUD प्रत्युत्तरं/NP दत्तवती/KN ,/PUNC भ्रातः/NP मां/SN बाला/NP इति/AUD एव/INTF चिन्तयति/KP किम्/AP ?/PUNC कथायाः/NP अपेक्षया/A अहं/SN रणरङ्गवैशिष्ट्यानि/NP श्रोतुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC 
मम/SN पत्युः/NP शौर्यं/NV ,/PUNC युद्धकौशलं/NV ,/PUNC रणरङ्गे/NP व्यूहरचना/NV इत्यादीन्/NP श्रोतुम्/KKS उत्सहे/KP ।/PUNC 

मम/SN भगिन्याः/NP अधुना/A युद्धक्षेत्रगमनस्य/NP दोहदः/NP दृश्यते/KP इति/AUD मन्दस्मितः/NV भूत्वा/KKS श्रीकृष्णः/NS सविनोदम्/A उक्तवान्/KN ।/PUNC 

आम्/A ।/PUNC 
अहं/SN रणरङ्गं/NP गच्छामि/KP चेत्/AVK पत्युः/NP सहायिका/NP भवितुं/KKS शक्नोमि/KP खलु/A इति/AUD सुभद्रया/NS अनुक्षणम्/AUP उक्तम्/KN ।/PUNC 

तदा/AVK श्रीकृष्णः/NS हसित्वा/KKS अवदत्/KP ,/PUNC सः/SN मम/SN अभिप्रायः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC 
वस्तुतः/NP अर्जुनः/NS एतावान्/SNV शूरः/NV अस्ति/KP यत्/APY भवत्याः/A कदापि/A रणरङ्गगमनस्य/KKS का/SN अपि/A आवश्यकता/NP नैव/AN भवति/KP इति/AUD ।/PUNC 

तस्य/SN शौर्यस्य/SNV विषये/NP अहम्/SN अपि/A बहु/NP श्रुतवती/KN ।/PUNC 
सः/SN जीवने/NP एतावत्पर्यन्तं/A युद्धकौशलसम्पादने/NP एव/INTF अधिकं/NV समयं/NP यापितवान्/KN इति/AUD सुभद्रया/NS उक्तम्/KN ।/PUNC 

सुभद्रायाः/NS गर्भं/NP रणकथां/NP शृणोति/KP ।/PUNC 

सुभद्रा/NS गर्भवती/NP अस्ति/KP ।/PUNC 
अतः/AVK तस्याः/SN सर्वाः/SNV इच्छाः/NP पूर्णाः/NP भवेयुः/KP ।/PUNC 
युद्धकलां/NP श्रोतुं/KKS बहु/NV उत्साहिनी/NP अस्ति/KP ।/PUNC 
एतेन/SNV व्याजेन/NP गर्भस्थः/NV शिशुः/NP अपि/APY किञ्चित्/SN ज्ञानं/SNV प्राप्नुयात्/KP इति/AUD श्रीकृष्णः/NS मनसि/NP विचिन्त्य/KKS तस्यै/SN रणनीतिकथनम्/NP वक्तुम्/KKS आरब्धवान्/KN ।/PUNC 

द्रोणाचार्येण/NS अर्जुनाय/NS कानि/SNV शस्त्राणि/NP दत्तानि/KP ?/PUNC सैन्यस्य/NP व्यूहरचना/NV कथं/AP भवति/KP ?/PUNC तस्मिन्/SNV व्यूहे/NP कथं/AP प्रवेशः/NP करणीयः/KN इत्यादीन्/NV अनेकान्/NV विषयान्/NP श्रीकृष्णः/NS अकथयत्/KP ।/PUNC 
एषः/SN सुभद्राकृष्णयोः/NS प्रवासः/NP द्वारकां/NS प्रति/AUP प्रचलन्/KN आसीत्/KP ।/PUNC 
कथाकथनसमये/NP गर्भस्थः/NV शिशुः/NP अपि/APY श्रीकृष्णस्य/NS कथां/NP शृण्वन्/KN हुकारं/NP ददाति/KP स्म/A ।/PUNC 

पत्युः/NP पराक्रमं/NP श्रुत्वा/KKS सुभद्रा/NS बहुसन्तुष्टा/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
एवं/AUD पृष्टवती/KN मम/SN पुत्रः/NP अपि/APY पितृसदृशः/NP पराक्रमी/NP भविष्यति/KP वा/AP ?/PUNC इति/AUD ।/PUNC 
श्रीकृष्णः/NS स्वभगिन्याः/NP इच्छां/NP श्रुत्वा/KKS प्रसन्नः/NP भूत्वा/KKS तस्यै/SN एवम्/AUD आशीर्वादं/NP दत्तवान्/KN -/PUNC तव/SN पुत्रस्य/NP अनुपमं/NV शौर्यं/NP दृष्ट्वा/KKS सम्पूर्णं/NV विश्वं/NP विस्मयचकितं/NP भविष्यति/KP -/PUNC इति/AUD ।/PUNC 
यदा/AVK श्रीकृष्णः/NS सुभद्रया/NS सह/AUP द्वारकां/NS प्रविष्टः/KN तदा/AVK सर्वत्र/A आनन्दमयं/NV वातावरणम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
नीराञ्जनेन/NP सुभद्रायाः/NS सर्वे/SN आह्वानं/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC 
सा/SN राजमन्दिरं/NP प्रविष्टवती/KN ।/PUNC 
काले/NP गच्छति/KP सति/NP सर्वे/SN नूतनशिशोः/NP आगमनस्य/KN प्रतीक्षां/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC 

अभिमन्युजन्म/NP 
यथाकालं/A सुभद्रा/NS एकं/SMKY पुत्ररत्नं/NP प्रसूतवती/KN ।/PUNC 
तस्य/SN अभिमन्युः/NS इति/AUD नाम/NP कृतम्/KN ।/PUNC 
पुत्रोदयेन/NP द्वारकायां/NS सर्वत्र/A मङ्गलवाद्यानि/NP वादितानि/KP ।/PUNC 
आनन्देन/NP गजारोहणं/NP कृत्वा/KKS मधुरपदार्थस्य/NP वितरणं/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC 
यदा/AVK एषा/SNV वार्ता/NP इन्द्रप्रस्थं/NS गता/KN तदा/AVK तत्रापि/A उत्सवः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 

कतिपयदिनेभ्यः/NP अनन्तरं/A श्रीकृष्णः/NS सुभद्राम्/NS अभिमन्युं/NS च/APY इन्द्रप्रस्थं/NS प्रापयितुं/KKS तत्र/A गतवान्/KN ।/PUNC 
गच्छता/KKS कालेन/NP अभिमन्युः/NS वर्धमानः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
तस्य/SN शिक्षणम्/NP आरब्धम्/KN ।/PUNC 
आबाल्यात्/NP तस्य/SNV बुद्धिः/NP बहु/NV तीक्ष्णा/NV आसीत्/KP ।/PUNC 
मातुलस्य/NV श्रीकृष्णस्य/NS एवं/AUD पितुः/NP एवम्/AUD अर्जुनस्य/NS च/APY सर्वे/SNV गुणाः/NP तस्मिन्/SN प्रतिबिम्बिताः/NP अभवन्/KP ।/PUNC 

किन्तु/AVK पाण्डवानाम्/NP एतादृशः/SNV आनन्दः/NP दीर्घकालिकः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC 
एकस्मिन्/SNV दिने/NP पाण्डवाः/NP सङ्कटे/NP पतिताः/KN ।/PUNC 

सङ्कटपरम्परा/NP 
पाण्डवानां/NP पितृव्यः/NV धृतराष्ट्रः/NS जन्मतः/NP एव/INTF अन्धः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
तस्य/SN शतं/SMKY पुत्राः/NV कौरवाः/NS इति/AUD ।/PUNC 
तेषु/SN दुर्योधनः/NS ज्येष्ठः/NV ।/PUNC 
कौरवाः/NP आबाल्यात्/NP असूयया/NP पाण्डवानां/NP विरोधं/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC 
पाण्डवाः/NP राज्याधिकारं/NP न/AN प्राप्नुयुः/KP इति/AUD एव/INTF तेषाम्/SN इच्छा/NP ।/PUNC 
यद्यपि/AVK पाण्डवाः/NP शूराः/NV तथापि/AVK निरभिमानिनः/NV ऋजुस्वभावाः/NV च/APY आसन्/KP ।/PUNC 
परन्तु/AVK तेषां/SN विषये/NP कौरवाणां/NP मनसि/NP विद्यमाना/NV ईर्ष्या/NP न/AN कदापि/A न्यूना/NV जाता/KN ।/PUNC 
पाण्डवानां/NP राज्यच्युतिः/NP कथं/AP करणीया/KN ,/PUNC तदर्थं/A कः/AP उपायः/NP योजनीयः/KN इति/AUD एव/INTF सदा/A तेषां/SN चिन्तनस्य/NP विषयः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 

बालाभिमन्योः/NS शिक्षाग्रहणम्/NP 
इदानीं/A द्वारकायां/NS श्रीकृष्णबलरामयोः/NS मार्गदर्शने/NP अभिमन्योः/NS शिक्षणम्/NP आरब्धम्/KN ।/PUNC 
बलरामः/NS गदायुद्धेः/NP अत्यन्तनिपुणः/NV ।/PUNC 
सः/SN तस्मै/SN गदायुद्धं/NP शिक्षितवान्/KN ।/PUNC 
श्रीकृष्णः/NS युद्धे/NP व्यूहरचना/NP कथं/AP करणीया/KN ?/PUNC व्यूहे/NP प्रवेशः/NP कथं/AP करणीयः/KN इत्यादिषु/NV युद्धनीतिविषयेषु/NP अभिमन्युं/NS पारङ्गतं/NV कृतवान्/KN ।/PUNC 
युद्धभूमौ/NP चक्रव्यूहभेदने/NP अर्जुनं/NS विहाय/KKS अभिमन्युः/NS एव/INTF समर्थः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 

एवम्/AUD एका/SMKY दन्तकथा/NP अस्ति/KP यत्/AVK -/PUNC श्रीकृष्णः/NS गर्भवती/NP सुभद्रां/NS द्वारकानयनसमये/NP चक्रव्यूहस्य/NP प्रवेशः/NP कथं/AP करणीयः/KN इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC 
तदा/AVK तस्याः/SN गर्भस्थः/NV अभिमन्युः/NS अपि/AVK शिक्षितः/NP ।/PUNC 
तदनन्तरं/A रथस्य/NP द्वारकाप्रवेशकारणेन/NP चक्रव्यूहात्/NP बहिः/AUP कथम्/AP आगन्तव्यम्/KN इति/AUD विषयः/NP अवशिष्टः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
तेन/SN एव/INTF कारणेन/NP तस्मात्/SNV ज्ञानात्/NP सः/SN वञ्चितः/KN इति/AUD केचन/SN वदन्ति/KP ।/PUNC 

काले/SN गच्छति/KP सति/NP पाण्डवानां/NP वनवासः/NP अज्ञातवासः/NP च/APY कदा/AP समाप्तिं/NP गमिष्यति/KP इति/AUD सुभद्रा/NS प्रतीक्षां/NP कुर्वती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC 
एवं/AUD त्रयोदशवर्षाणि/NP यावत्/A तया/SN द्वारकायां/NS स्थातव्यम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC 
अर्जुनं/NS विना/AUP जीवनं/NP तस्याः/SN कृते/AUP कठिनम्/NP एव/INTF ,/PUNC परन्तु/AVK युद्धकौशले/NP अभिमन्योः/NS प्रगतिं/NP दृष्ट्वा/KKS सा/SN दिनानि/NP यापयति/KP स्म/A ।/PUNC 

वत्सलावृत्तान्तः/NP 
बलरामस्य/NS वत्सला/NS नाम्नी/NP एका/SMKY मुग्धा/NV पुत्री/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
यदा/AVK सा/SNV बाला/NP आसीत्/KP तदा/AVK सुभद्रा/NS तां/SN स्वस्नुषां/NP कर्तुं/KKS ज्येष्ठभ्रातुः/NV बलरामस्य/NS पुरः/A इच्छां/NP प्रकटितवती/KN ।/PUNC 
बलरामः/NS अपि/APY अङ्गीकृतवान्/KN ।/PUNC 
परन्तु/AVK यदा/AVK सः/SN अङ्गीकृतवान्/KN तदा/AVK पाण्डवाः/NP इन्द्रप्रस्थस्य/NS राजानः/NP आसन्/KP ।/PUNC 

इदानीं/A वस्तुस्थितेः/NP परिवर्तनानन्तरं/A बलरामस्य/NS विचारः/NP परिवर्तितः/KN ।/PUNC 
पाण्डवाः/NP राज्यच्युताः/NP भूत्वा/KKS वनवासं/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC 
इदानीं/A तेषां/SN समीपे/NP उषितुम्/KKS अपि/A गृहं/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC 
तादृशेभ्यः/SN कथं/AP पुत्री/NP दातव्या/KN ।/PUNC 
पाण्डवानाम्/NP अरण्यवासः/NP समाप्तप्रायः/NP ।/PUNC 
अग्रे/NP एकवर्षम्/NP अज्ञातवासः/NP ।/PUNC 
तस्मिन्/SNV समये/NP ते/SN अभिज्ञाताः/NP भवन्ति/KP चेत्/AVK पुनः/A अरण्यवासः/NP अज्ञातवासः/NP च/APY करणीयः/KN ।/PUNC 
एतस्यां/SNV स्थितौ/NP मम/SN पुत्री/NP तेषां/SN स्नुषा/NP भवति/KP चेत्/AVK कथं/AP सुखिनी/NP भविष्यति/KP ?/PUNC इति/AUD एवं/AUD विचिन्त्य/KKS एकं/SMKY निर्णयं/NP स्वीकृतवान्/KN अभिमन्यवे/NS पुत्री/NP न/AN दातव्या/KN इति/AUD ।/PUNC 
यदा/AVK सः/SN वत्सलायाः/NS कृते/A अनुरूपं/A वरम्/NP अन्विष्यति/KP स्म/A तदा/AVK दुर्योधनस्य/NS पुत्रः/NV लक्ष्मणकुमारः/NS तस्य/SN स्मृतिपथे/NP आगतः/KN ।/PUNC 
लक्ष्मणकुमारः/NS बलरामस्य/NS शिष्यः/NP ,/PUNC चक्रवर्तिनः/NV दुर्योधनस्य/NS पुत्रः/NP ,/PUNC वीरः/NV च/APY ।/PUNC 
अतः/AVK सः/SN एव/INTF योग्यः/NV वरः/NP इति/AUD बलरामः/NS निर्णयं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 

एतं/SNV विषयं/NP श्रुत्वा/KKS सुभद्रा/NS चिन्ताक्रान्ता/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
स्वपत्युः/NP सङ्कटस्थितौ/NP एषः/SNV निर्णयः/NP स्वस्य/SN अपमानः/NP इति/AUD तस्याः/SN मनः/NP आक्रोशति/KP स्म/A ।/PUNC 
सा/SN श्रीकृष्णस्य/NS समीपं/NP गत्वा/KKS स्वमनोव्यथां/NP प्रकटितवती/KN ।/PUNC 
कृष्णः/NS तस्यै/SN धैर्यम्/NP उक्त्वा/KKS बलरामं/NS मेलितुं/KKS गतवान्/KN ।/PUNC 
सः/SN अवदत्/KP -/PUNC पाण्डवाः/NP अद्य/A नोचेत्/AVK श्वः/A राज्यं/NP प्राप्स्यन्ति/KP एव/INTF ।/PUNC 
अतः/AVK एव/INTF निर्णयस्य/NP परिवर्तनं/NP कुरु/KP इति/AUD ।/PUNC 
परन्तु/AVK बलरामस्य/NS निर्णये/NP परिवर्वतनं/NP न/AN आगतम्/KN ।/PUNC 

उद्विग्ना/NV मनःस्थितिः/NP 
अभिमन्युकुमारः/NS एतं/SN विषयं/NV यदा/AVK ज्ञातवान्/KN तदा/AVK मातुलगृहे/NP बहुदीर्घकालवासकारणेन/NP आत्मानम्/NP अपमानितम्/NV अन्वभवत्/KP ।/PUNC 
अतः/AVK तत्र/A न/AN स्थातव्यम्/KN इति/AUD मात्रा/NP सह/AUP पाण्डवानां/NP समीपे/NP गन्तुं/KKS द्वारकानगरात्/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC 
पाण्डवान्/KN मेलितुं/KKS गमनसमये/NP मार्गमध्ये/NP सः/SN हिडिम्बावनम्/NP नाम/NP गहनम्/NV अरण्यं/NP प्रविष्टवान्/KN ।/PUNC 
हिडिम्बायाः/NS पुत्रः/NV घटोत्कचः/NS तस्य/SNV वनस्य/NP राजा/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
यदा/AVK भीमः/NS पूर्वं/NP तत्/SNV वनम्/NP आगतवान्/KN तदा/AVK हिडिम्बया/NS सह/AUP तस्य/SN विवाहः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
तयोः/SN पुत्रः/NP एव/INTF घटोत्कचः/NS ।/PUNC 
एषः/SN विषयः/NV सुभद्रायाः/NS अथवा/APY अभिमन्योः/NS मनसि/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC 
यदा/AVK अभिमन्युः/NS तस्य/SN राज्ये/NP प्रविष्टवान्/KN तदा/AVK घटोत्कचः/NS अभिमन्योः/NS समीपं/NP गतवान्/KN ।/PUNC 
तं/SN दृष्ट्वा/KKS घटोत्कचः/NS एषः/SNV बालकः/NP भीमकायेन/NV मया/SN सह/AUP योद्धुं/KKS शक्नोति/KP वा/AP ?/PUNC इति/AUD अचिन्तयत्/KP ।/PUNC 
परन्तु/AVK तस्य/SN भ्रमनिरासः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
तयोः/SNV उभयोः/NP द्वन्द्वयुद्धं/NP दृष्ट्वा/KKS सर्वम्/SNV अरण्यं/NP कम्पितम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
घटोत्कचः/NS यद्यपि/AVK महाकायः/NV तथापि/AVK अभिमन्योः/NS पराक्रमेण/NP सः/SN पराजितः/KN ।/PUNC 
सः/SNV अचेतनः/NP भूत्वा/KKS भूमौ/NP अपतत्/KP ।/PUNC 
घटोत्कचस्य/NS रवं/NP श्रुत्वा/KKS हिडिम्बा/NS तत्र/A आगता/KN ।/PUNC 
स्वपुत्रस्य/NP दुःस्थितिं/NP दृष्ट्वा/KKS सा/SN रोदितुम्/KKS आरब्धवती/KN ।/PUNC 
घटोत्कचस्य/NS शिरः/NP अङ्के/NP स्थापयित्वा/KKS हा/ASMB भीम/NS इति/AUD वदन्ती/KNV रोदिति/KP स्म/A ।/PUNC 
भीमस्य/NS नाम/NP श्रुत्वा/KKS सुभद्रा/NS ,/PUNC अभिमन्युकुमारः/NS च/APY आश्चर्यचकितौ/NP आस्ताम्/KP ।/PUNC 
भीमस्य/NS अनयोः/SN कः/AP सम्बन्धः/NP इति/AUD चिन्तयताम्/KP ।/PUNC 
अन्ततः/A गत्वा/KKS सुभद्रा/NS -/PUNC यूवां/SN कौ/AP ?/PUNC भीमस्य/NS युवयोः/SN कः/AP सम्बन्धः/NP इति/AUD अपृच्छत्/KP ।/PUNC 

हिडिम्बा/NS अश्रूणि/NP मार्जयन्ती/KNV स्वकथाम्/NP उक्तवती/KN ।/PUNC 
एतौ/SNV स्वस्य/SN सम्बन्धिनौ/NP इति/AUD ज्ञात्वा/KKS बहु/NV आनन्दः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
तावदभ्यन्तरे/NP युद्धकारणेन/NP स्वभ्रातुः/NP शरीरस्य/NP व्रणान्/NP दृष्ट्वा/KKS अभिमन्युः/NS दुःखितः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
सः/SN समीपस्थात्/NV सरोवरात्/NP जलमानीय/KKS घटोत्कचस्य/NS उपचारं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 
क्षणेषु/NP एव/INTF घटोत्कचः/NS चेतनां/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC 
तस्य/SNV माता/NP हिडिम्बा/NS सुभद्रा/NS अभिमन्यकुमारौ/NS तस्याः/SN बान्धवौ/NP इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC 
घटोत्कचः/NS स्वभ्रातुः/NP अभिमन्योः/NS आलिङ्गनं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 

विवाहः/NP 
सुभद्रा/NS अभिमन्युघटोत्कचाभ्यां/NS सह/AUP पुनः/A द्वारकां/NS प्रत्यागता/KN ।/PUNC 
तान्/SN दृष्ट्वा/KKS बलरामः/NS अभिमन्योः/NS सन्दर्भं/NP पुनः/A विचारम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC 
बलरामः/NS पूर्वं/NP अभिमन्यु-/PUNC वत्सला-/PUNC विवाहस्य/NP विषये/NP अनुत्सुकः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
परन्तु/AVK साक्षात्/A श्रीकृष्णः/NS अभिमन्योः/NS पृष्ठतः/AUP आसीत्/KP ।/PUNC 
अन्ततः/A गत्वा/KKS बलरामः/NS स्वपुत्रीं/NP वत्सलाम्/NS अभिमन्यवे/NS दत्वा/KKS वैभवसम्पन्नया/NV रीत्या/NP विवाहं/NP कारितवान्/KN ।/PUNC 

पाण्डावानां/NP वनवासकालः/NP समाप्तप्रायः/NV ।/PUNC 
इतःपरम्/A एकवर्षं/NP यावत्/A अज्ञातवासं/NP कर्तुं/KKS वेषं/NP परिवर्त्य/KKS विराटराजस्य/NP आश्रयं/NP स्वीकृतवन्तः/KN ।/PUNC 
युधिष्ठिरः/NS कङ्कभट्टनाम्ना/NS ,/PUNC अर्जुनः/NS बृहन्नलावेषेण/NS ,/PUNC भीमः/NS बल्लवनाम्ना/NS पाचकरूपेण/NS ,/PUNC नकुलसहदेवौ/NS अश्वशालायां/NP पालकत्वेन/NP च/APY कार्ये/NP नियुक्ताः/KN ।/PUNC 
तेषु/SN अर्जुनः/NS बृहन्नलानाम्ना/NS विराटस्य/NS नृत्यशालायां/NP तस्य/SN कन्यायै/NV उत्तरायै/NS नृत्यं/NP शिक्षयति/KP स्म/A ।/PUNC 
एवं/AUD द्वादशमासाः/NP समाप्ताः/NP ।/PUNC 
पाण्डवान्/NP प्रकटितान्/KNV कर्तुं/KKS कौरवैः/NP बहुप्रयत्नः/NP कृतः/KN ।/PUNC 
ते/SN विराटस्य/NS आस्थाने/NP सन्ति/KP इति/AUD ज्ञात्वा/KKS युक्तियुक्तं/NP विराटस्य/NS गोधनं/NP अपह्रतवन्तः/KN ।/PUNC 
अर्जुनः/NS उत्तरकुमारेण/NS सह/AUP रणभूमिं/NP गत्वा/KKS कौरवान्/NP जित्वा/KKS गोधनम्/NP आनीतवान्/KN ।/PUNC 
तस्मिन्/SN एव/INTF समये/NP अज्ञातवासस्य/NP कालावधिः/NP समाप्तः/NP ।/PUNC 
अतः/AVK पाण्डवाः/NP छद्मवेषम्/NP त्यक्त्वा/KNV स्वेन/SNV रूपेण/NP प्रकटीभूताः/KN ।/PUNC 

पाण्डवाः/NP प्रकटिताः/KN अभवन्/KP इति/AUD विराटः/NS अतीव/A आनन्दितः/NP ।/PUNC 
स्वराजमन्दिरे/NP ते/SN पराक्रमशालिनः/NP आश्रयं/NP स्वीकृतवन्तः/KN इति/AUD तस्य/SN आनन्दविषयः/NP ।/PUNC 
स्वपुत्रीम्/NP अर्जुनः/NS परिणयतु/KP इति/AUD विराटेन/NS मनोरथः/NP प्रकटितः/KN ।/PUNC 
परन्तु/AVK अर्जुनः/NS उत्तरा/NS मम/SN शिष्या/NP भवति/KP ।/PUNC 
अतः/AVK मम/SN कन्यासदृशी/NP ।/PUNC 
तस्याः/SN विवाहः/NP मम/SN पुत्रेण/NP अभिमन्युना/NS सह/AUP करोति/KP चेत्/AVK अहं/SNV सन्तुष्टः/NP भवामि/KP इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC 
अर्जुनस्य/NS वचनं/NP विराटः/NS अङ्गीकृतवान्/KN ।/PUNC 
विराटेन/NS दूतेन/NP एषा/SNV वार्ता/NP द्वारकां/NS प्रेषिता/KN ।/PUNC 
बलरामश्रीकृष्णौ/NS सपरिवारम्/A आगत्य/KKS एकस्मिन्/SNV शुभमुहूर्ते/NP उत्तराभिमन्योः/NS विवाहं/NP कारितवन्तौ/KN ।/PUNC 

पाण्डवानां/NP वनवासः/NP अज्ञातवासः/NP च/APY समाप्तः/NP ।/PUNC 
द्यूतनियमानुसारं/NP पाण्डवेभ्यः/NP तेषां/SNV राज्यं/NP दातव्यम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC 
परन्तु/AVK दुर्योधनः/NS तेभ्यः/SN राज्यं/NP दातुं/KKS तिरस्कृतवान्/KN ।/PUNC 
युद्धस्य/NP परिणामान्/NP युधिष्ठिरः/NS जानाति/KP स्म/A ।/PUNC 
अतः/AVK युद्धं/NP न/AN भवेत्/KP इति/AUD एव/INTF पाण्डवानाम्/NP आशयः/NP ।/PUNC 
अन्ततः/A युधिष्ठिरः/NS श्रीकृष्णद्वारा/NP सन्देशं/NP प्रेषितवान्/KN यत्/AVK अस्माभिः/SN राज्यं/NP न/AN अपेक्ष्यते/KP परन्तु/AVK केवलं/NP पञ्चग्रामाः/SMKY दीयन्ते/KP चेत्/AVK सन्तुष्ठा/NP भवामः/KP इति/AUD ।/PUNC 

परन्तु/AVK श्रीकृष्णस्य/NS प्रयत्नः/NP अपि/APY विफलः/NP जातः/KN ।/PUNC 
दुर्योधनः/NS पञ्चग्रामाः/NP किम्/AP ?/PUNC सूच्याः/NP अग्रे/NP विद्यमानप्रदेशपरिमितां/NV भूमिम्/NP अपि/APY दातुं/KKS वयं/SN न/AN सिद्धाः/NV ।/PUNC 
पाण्डवानां/NP शक्तिः/NP अस्ति/KP चेत्/AVK युद्धेन/NP राज्यं/NP प्राप्नुवन्तु/KP इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC 
दुर्योधनस्य/NS वचनं/NP श्रुत्वा/KKS पाण्डवाः/NP खिन्नाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC 
युद्धम्/NP अपरिहार्यम्/A इति/AUD ज्ञात्वा/KKS ते/SN सैन्यस्य/NP व्यवस्थाम्/NP आरब्धवन्तः/KN ।/PUNC 
दुर्योधनः/NS अपि/APY सैन्यसिद्धतायां/NP व्यग्रः/NP जातः/KN ।/PUNC 

युद्धारम्भः/NP 
कुरुक्षेत्रे/NP उभयपक्षयोः/NP सैन्यं/NP युद्धार्थं/NP सिद्धम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
पाण्डवानां/NP पक्षतः/A सप्ताक्षौहिणीपरिमितं/NP सैन्यं/NP कौरवानां/NP पक्षतः/A एकादशाक्षौहिण्यः/NP इति/AUD एवम्/AUD उभयोः/SNV पक्षयोः/NP मिलित्वा/KKS अष्टादशाक्षौहिणीपरिमितं/NP सैन्यम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
कौरवपक्षे/NP पितामहः/NV भीष्मः/NS ,/PUNC द्रोणाचार्यः/NS ,/PUNC कृपाचार्यः/NS ,/PUNC अश्वत्थामा/NS ,/PUNC महारथी/NV कर्णः/NS इत्यादयः/NP वीराः/NP आसन्/KP ।/PUNC 
दुर्योधनः/NS तस्य/SNV अनुजः/NP दुश्शासनः/NS च/APY प्रख्यातौ/NP शूरौ/NV आस्ताम्/KP ।/PUNC 
जयद्रथः/NS ,/PUNC शल्यः/NS इत्यादिभिः/NP अतिरथमहारथिभिः/NP कौरवसेना/NP बलवती/NV सुसिद्धा/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC 

पाण्डावानां/NP पक्षे/NP पराक्रमस्य/NP चिन्ता/NP एव/INTF न/AN आसीत्/KP ।/PUNC 
भीमस्य/NS गदां/NP दृष्ट्वा/KKS एव/INTF शत्रवः/NP कम्पन्ते/KP स्म/A ।/PUNC 
अर्जुनस्य/NS गाण्डीवं/NS धनुः/NP छेत्तुं/KKS कोपि/A शौर्यशाली/NP विपक्षे/NP न/AN आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC 
भीमपुत्रस्य/NP घटोत्कचस्य/NS मायाजालात्/NP सर्वे/SN बिभ्यन्ति/KP स्म/A ।/PUNC 
पाण्डवसेनायाः/NP सञ्चालनं/KN द्रौपद्याः/NS भ्राता/NP धृष्टद्युम्नः/NS कुर्वन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC 
साक्षात्/A भगवान्/NP श्रीकृष्णः/NS अर्जुनस्य/NS रथसारथ्यं/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC 
युद्धस्य/NP आरम्भः/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
शस्त्राणां/NP शब्दैः/NP सैनिकानाम्/NP आक्रन्दनेन/NP च/APY युद्धभूमिः/NP कम्पिता/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
वीराणां/NP रक्तप्रवाहेण/NP कुरुक्षेत्रस्य/NP भूमिः/NP सिक्ता/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
द्रोणः/NS ,/PUNC कर्णः/NS ,/PUNC भीमः/NS ,/PUNC अर्जुनः/NS इत्यादयः/NP योद्धारः/NP युद्धाय/NP तपन्ति/KP स्म/A ।/PUNC 
सहस्राधिकाः/NV सैनिकाः/NP मृताः/KN ।/PUNC 
अभिमन्युः/NS अपि/APY युद्धभूमौ/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC 
तस्य/SN युद्धकौशलं/NP दृष्ट्वा/KKS सर्वे/SNV योद्धारः/NP भयकम्पिताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC 

अभिमन्योः/NS पराक्रमः/NV 
युद्धस्य/NP आरम्भानन्तरं/A नवदिनानि/NP व्यतीतानि/KP ।/PUNC 
अभिमन्योः/NS शरवर्षेण/NP कौरवसैन्यं/NP श्रान्तम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
तस्य/SN एकः/SMKY अपि/APY बाणः/NP व्यर्थः/NP न/AN अभवत्/KP ।/PUNC 
तथापि/A सः/SN सिंहस्य/NP शावः/NP न/AN सन्तुष्टः/KN ।/PUNC 
तं/SN रोद्धुं/KKS कृपाचार्यः/NS अग्रे/NP आगतः/KN ।/PUNC 
कृपाचार्यस्य/NS साहाय्यार्थं/NP अश्वत्थामा/NS सैन्धवः/NS च/APY तत्र/A आगतवन्तौ/KN ।/PUNC 
परन्तु/AVK तौ/SNV अपि/APY पराजितौ/NP ।/PUNC 
अन्ततः/A गुरुः/NV द्रोणाचार्यः/NS आगत्य/KKS अभिमन्योः/NS शरवर्षायाः/NP प्रतीकारं/NP कर्तुं/KKS कथञ्चित्/SN समर्थः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
अभिमन्योः/NS अनुपमं/NV शरसन्धानं/NP दृष्ट्वा/KKS द्रोणः/NV विस्मितः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
सः/SN इदानीं/A यावत्/A अर्जुनस्य/NS युद्धकौशलम्/NP एव/INTF दृष्टवान्/KN ।/PUNC 
परन्तु/AVK अद्य/A रणभूमौ/NP द्वितीयः/SMKP अर्जुनः/NS द्रोणेन/NS दृष्टः/KN ।/PUNC 

दुर्योधनः/NS अलम्बुसनामकं/NS राक्षसं/NP अभिमन्योः/NS उपरि/AUP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC 
तस्य/SNV राक्षसस्य/NP आकस्मिकाक्रमणेन/NP पाण्डवसैन्यं/NP भीतम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
तस्य/SNV राक्षसस्य/NP प्रतीकारं/NP कर्तुं/KKS द्रौपदीपुत्रः/NP अग्रे/NP आगतः/KN ।/PUNC 
परन्तु/AVK अलम्बुसः/NS तस्य/SN अश्वान्/NP सारथिं/NP च/APY मारितवान्/KN ।/PUNC 
तत्/SN दृष्ट्वा/KKS अभिमन्युः/NS भ्रातुः/NP साहाय्यार्थम्/NP अग्रे/NP आगतः/KN ।/PUNC 
तस्य/SN शरसन्धानेन/NP राक्षसः/NP व्रणितः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
तदा/AVK सः/SN मायायुद्धम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC 
अन्ततः/A गत्वा/KKS अभिमन्युः/NS सूर्यास्त्रेण/NP तं/SNV राक्षसं/NP निर्जीवम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC 

अभिमन्युः/NS इतोपि/A श्रान्तः/KN न/AN जातः/KN ।/PUNC 
सः/SN कौरवसैन्ये/NP आक्रमणं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 
तं/SNV झंझावातं/NP रोद्धं/KKS कौरवसैन्यम्/NP अक्षमम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC 
तदा/AVK कौरवसैन्यस्य/NP रक्षणार्थं/NP साक्षात्/A पितामहः/NV भीष्मः/NS अग्रे/NP आगतः/KN ।/PUNC 
तस्य/SN शरवृष्टेः/NP अभिमन्युः/NS तावता/SNV एव/INTF प्रमाणेन/NP प्रतीकारं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 
भीष्मेण/NS सह/AUP अभिमन्योः/NS युद्धवार्तां/NP श्रुत्वा/KKS पुत्रस्य/NP साहाय्यार्थम्/A अर्जुनः/NS अग्रे/NP आगतः/KN ।/PUNC 
सन्ध्याकालः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
अतः/AVK उभयपक्षीयं/NP सैन्यं/NP शिबिरं/NP प्रतिगतम्/KN ।/PUNC 
परन्तु/AVK दिने/NP युद्धव्यूहरचनासमये/NP सर्वत्र/A एकः/SMKY एव/INTF विषयः/NP ।/PUNC 
सः/SN आसीत्/KP अभिमन्युः/NS ।/PUNC 

महाभारतस्य/NS एकादशतमे/NV दिने/NP अभिमन्योः/NS पराक्रमेण/NP कौरवसैन्यं/NP त्रस्तम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
तस्मिन्/SN दिने/NP प्रथमतः/A अभिमन्योः/NS पुरतः/AUP पौरवनाम्नी/NS सेना/NP आगता/KN ।/PUNC 
पौरवाणां/NP बाणैः/NP अभिमन्योः/NS धनुः/NP भग्नम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
तदा/AVK अभिमन्युः/NS खङ्गं/NP स्वीकृत्य/KKS तेषु/SN आक्रमणं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 
क्षणाभ्यन्तरे/A सः/SN पौरवान्/NP अधः/A पातितवान/KN ।/PUNC 
तत्दृष्ट्वा/KKS राजा/NV जयद्रथः/NS तयोः/SN साहाय्यं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 
उभयोः/NP मध्ये/NP भीषणं/NV युद्धम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
अभिमन्योः/NS पराक्रमेण/NP जयद्रथः/NP ततः/A पलायितवान्/KN ।/PUNC 
तत्/SN दृष्ट्वा/KKS शल्याभिमन्यौ/NS अग्निबाणान्/NP प्रयुक्तवान्/KN ।/PUNC 
अभिमन्युः/NS महता/NV कौशलेन/NP तान्/SN प्रतिप्रेषितवान्/KN ।/PUNC 
तस्य/SNV बाणेन/NP एव/INTF शल्यस्य/NS सारथिः/NP मृतः/KP ।/PUNC 
अनन्तरं/A शल्यः/NS गदां/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC 
गदायुद्धे/NP अपि/APY अभिमन्युः/NS पराजयं/NP न/AN अङ्गीकृतवान्/KN ।/PUNC 
तावता/SN भीमः/NS आगत्य/KKS अभिमन्युं/NS पृष्ठतः/AUP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC 

महाभारतयुद्धस्य/NP तदा/A द्वादशं/SMKP दिनम्/NP ।/PUNC 
भीष्मपितामहः/NP शय्यायाम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
आचार्यः/NV द्रोणः/NS कौरवसेनां/NP सञ्चालयति/KP स्म/A ।/PUNC 
तस्मिन्/SNV दिने/NP रात्रौ/NP चिन्ताग्रस्तः/NV दुर्योधनः/NS अञ्जलिबद्धः/NP भूत्वा/KKS द्रोणस्य/NP पुरतः/AUP उपस्थितः/KN ।/PUNC 
द्रोणः/NS अवदत्/KP -/PUNC अर्जुनस्य/NS पराक्रमस्य/NP पुरतः/AUP अस्माभिः/SN पराजयः/NP अङ्गीकर्तव्यः/KN एव/INTF भवति/KP ।/PUNC 
अर्जुनं/NS युद्धक्षेत्रात्/NP बहिः/AUP नयन्ति/KP चेत्/AVK इतरेषां/SN पाण्डवानां/NP पराभवं/NP कर्तुं/KKS शक्नोमि/KP इति/AUD ।/PUNC 

तदनन्तरं/A कौरवसेनायां/NP पञ्चयोद्धारः/NP अर्जुनं/NS नेतुं/KKS कटिबद्धाः/KN ।/PUNC 
ते/SN तदर्थं/A शपथम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC 
युद्धस्य/NP त्रयोदशतमे/SMKP दिने/NP युद्धक्षेत्रम्/NP आगतम्/KN अर्जुनं/NS दृष्ट्वा/KKS ते/SN पञ्चयोद्धारः/NP अर्जुनं/NS युद्धाय/NP आहूतवन्तः/KP ।/PUNC 
श्रीकृष्णस्य/NS सारथ्ये/NP अर्जुनः/NS तेभ्यः/SN युद्धं/NP कुर्वन्/KNV युद्धभूमितः/NP बहुदूरं/NP गतवान्/KN ।/PUNC 
अत्र/A द्रोणाचार्यः/NS स्वसैन्यस्य/NP चक्रव्यूहरचनां/NP कृत्वा/KKS धर्मराजाय/NS एवम्/AUD अवदत्/KP ।/PUNC 
चक्रव्यूहस्य/NP छेदनं/NP करोतु/KP अथवा/AVK स्वपराजयम्/NP अङ्गीकरोतु/KP इति/AUD ।/PUNC 
युधिष्ठिरः/NS चिन्ताक्रान्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
पाण्डवपक्षे/NP द्वौ/SMKY एव/INTF चक्रव्यूहभेदं/NP कर्तुं/KKS समर्थौ/NP स्तः/KP ।/PUNC 
एकः/SMKY अर्जुनः/NS ।/PUNC 
सः/SNV युद्धभूमितः/NP बहुदूरे/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
द्वितीयः/SMKP श्रीकृष्णः/NS ।/PUNC 
परन्तु/AVK सः/SN युद्धभूमौ/NP शस्त्रं/NP न/AN धरामि/KP इति/AUD प्रतिज्ञाम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC 
अधुना/A एषः/SN पाण्डवानां/NP प्रतिष्ठाविषयः/NP ।/PUNC 
धर्मराजस्य/NS व्याकुलतां/NP दृष्ट्वा/KKS अभिमन्युः/NS तस्य/SN समीपं/NP गत्वा/KKS एवम्/AUD अवदत्/KP -/PUNC अहं/SN चक्रव्यूहस्य/NP भेदं/KN कृत्वा/KKS प्रविशामि/KP ।/PUNC 
भवान्/SN चिन्तां/NP न/AN करोतु/KP इति/AUD ।/PUNC 

चक्रव्यूहभेदः/NP 
अभिमन्योः/NS धैर्यं/NP दृष्ट्वा/KKS पाण्डवाः/NP आश्चर्यचकिताः/NV अभवन्/KP ।/PUNC 
अस्मिन्/SNV सङ्कटे/NP तं/SN प्रेषयितुं/KKS युधिष्ठिरः/NV न/AN सिद्धः/KN ।/PUNC 
अतः/AVK स/SN अवदत्/KP -/PUNC कुमार/NP !/PUNC त्वं/SNV बालकः/NP असि/KP ।/PUNC 
चक्रव्यूहं/NP ]/PUNC ?/PUNC भित्त्वा/KKS कौरवाणाम्/NP अतिरथिमहारथिभिः/NP युद्धम्/NP इति/AUD सामान्यः/NP न/AN ।/PUNC 
किन्तु/AVK अभिमन्युः/NS स्वनिर्णये/NP दृढः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
चक्रव्यूहं/NP ]/PUNC ?/PUNC छेत्तुं/KKS सः/SN बहु/NV उत्साही/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
अन्ततः/A युधिष्ठिरः/NS तस्य/SN वचनम्/NP अनुमन्य/KKS इत्थम्/A अवदत्/KP पुत्र/NP ,/PUNC त्वं/SN चक्रव्यूहस्य/NP ]/PUNC ?/PUNC भेदं/KN कुर्वन्/KNV अग्रे/NP गच्छ/KP ।/PUNC 
अहं/SN ,/PUNC भीमः/NS ,/PUNC सात्यकी/NS धृष्टद्युम्नः/NS च/APY तव/SN पृष्ठतः/AUP व्यूहं/NP प्रविशामः/KP ।/PUNC 
तदा/AVK अभिमन्युः/NS आनन्देन/NP अवदत्/KP ,/PUNC भवान्/SN चिन्तां/NP न/AN करोतु/KP ।/PUNC 
पाण्डवाः/NP न/AN कदापि/A पराजिताः/KN भवन्ति/KP इति/AUD ।/PUNC 
सः/SN युधिष्ठिरस्य/NS ,/PUNC अन्यपाण्डवानां/NP ,/PUNC मातुः/NP च/APY आशीर्वादं/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC 
अनन्तरम्/A उत्तरा/NS तस्य/SN ललाटं/NP कुङ्कुमतिलकेन/NP अलङ्कृत्य/KKS तस्मै/SN शुभेच्छाः/NP उक्तवती/KN ।/PUNC 
तस्याः/SN मनसि/NP किञ्चित्/SN सङ्कोचः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
शस्त्रास्त्राणि/NP गृहीत्वा/KKS अभिमन्युः/NS रथम्/NP आरूढवान्/KN ।/PUNC 

अभिमन्योः/NS रथः/NP युद्धभूमौ/NP प्रविष्टः/KN ।/PUNC 
पुरतः/A कौरवसेनायां/NP अतिरथिमहारथिनः/NP विद्यन्ते/KP स्म/A ।/PUNC 
सः/SN तेषां/SNV वीराणां/NP प्रत्युत्तरं/NP ददत्/KP चक्रव्यूहे/NP द्रुतवेगेन/NP प्रविष्टवान्/KN ।/PUNC 
तस्य/SN असामान्यं/NV शौर्यं/NP दृष्ट्वा/KKS सर्वे/SNV आश्चर्यचकिताः/NP अभवन्/KNV ।/PUNC 

कौरवाः/NP ईर्ष्यया/NP क्रोधेन/NP च/APY तप्ताः/NP भूत्वा/KKS पाण्डवान्/NP पराजेतुम्/KKS इच्छन्ति/KP ,/PUNC परन्तु/AVK अभिमन्योः/NS शरवर्षेण/NP तेषां/SN प्रयत्नाः/NP विफलाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC 
कौरवसेना/NP भीता/KN अभवत्/KP ।/PUNC 
सः/SN दावानलः/NP इव/ASD कौरवसैन्यस्य/NP संहारं/NP कुर्वन्/KNV द्रोणाचार्यस्य/NS पुरतः/AUP स्थितवान्/KN ।/PUNC 
तदा/AVK क्षणं/NP यावत्/A द्रोणः/NS कौतुकेन/NP अभिमन्युं/NS पश्यन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC 

दुर्योधनः/NS एतत्/SN ज्ञात्वा/KKS द्रोणाचार्यस्य/NS समीपम्/NP आगतवान्/KN ।/PUNC 
तस्मिन्/SN एव/INTF क्षणे/NP कर्णः/NS ,/PUNC कृपाचार्यः/NS इत्यादयः/NP सर्वे/SN स्वस्थानपरिवर्तनं/NP कुर्वन्तः/KN चक्रव्यूहमध्ये/NP अभिमन्युं/NS चतुर्भ्यः/SMKY दिग्भ्यः/NP वारितवन्तः/KP ।/PUNC 

अत्र/A चक्रव्यूहप्रवेशसमये/NP अभिमन्योः/NS पृष्ठतः/AUP विद्यमानाः/NV युधिष्ठिरादयः/NP जयद्रथेन/NS अवरुद्धाः/KN ।/PUNC 
पूर्वं/NP जयद्रथः/NS पाण्डवैः/NP अपमानितः/KN भूत्वा/KKS तपसा/NP शङ्करं/NS सन्तोष्य/KKS तस्मात्/SN एकं/SMKY वरं/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC 
अर्जुनं/NS विहाय/KKS इतरपाण्डवान्/NP युद्धे/NP एकदिनं/NP यावत्/A निरोद्धुं/KKS शङ्करः/NS तस्मै/SN वरं/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC 
शङ्करस्य/NS वरप्रभावेण/NP जयद्रथः/NS चक्रव्यूहप्रवेशद्वारे/NP एव/INTF पाण्डवान्/NP अवरुणद्धि/KP स्म/A ।/PUNC 

शत्रुवृतः/NV अभिमन्युः/NS 
चक्रव्यूहे/NP स्थितः/KNV अभिमन्युः/NS एकाकी/NP एव/INTF शत्रुपक्षे/NP विद्यमानानां/NV सर्वश्रेष्ठमहारथिनां/NP गर्वभङ्गं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 
दुर्योधनः/NS ,/PUNC द्रोणः/NS ,/PUNC कृपाचार्यः/NS ,/PUNC कर्णः/NS ,/PUNC अश्वत्थामा/NS इति/AUD पञ्च/SMKY योद्धृन्/NP एकस्मिन्/SMKY एव/INTF समये/NP अवरुणद्धि/KP स्म/A ।/PUNC 
तूणीरात्/NP कदा/AP बाणं/NP निष्कासयति/KP ,/PUNC कदा/AP प्रयोगं/NP करोति/KP इति/AUD अज्ञात्वा/KKS एव/INTF शत्रुपक्षवीराः/NP भूमौ/NP पतन्ति/KP स्म/A ।/PUNC 
तस्य/SN सूर्यसदृशं/NP तेजः/NP दृष्ट्वा/KKS कौरवसैन्यस्य/NP युद्धे/NP आत्मविश्वासः/NP न्यूनः/KV जातः/KN ।/PUNC 
आचार्यः/NV द्रोणः/NS एतत्सर्वं/SN कौतुकेन/NP पश्यन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC 
स्वाभाविकतः/NP तस्य/SN मुखात्/NP अभिमन्योः/NS प्रशंसावाक्यम्/NP अजानता/NP एव/INTF निःसृतम्/KN ।/PUNC 
तत्श्रुत्वा/KKS दुर्योधनस्य/NS मनः/NP क्रोधेन/NP ईर्ष्यया/NP च/APY ज्वलितम्/KN ।/PUNC 
सः/SN इत्थम्/A अवदत्/KP -/PUNC द्रोणाचार्यस्य/NS अर्जुने/NS महत्प्रीतिः/NP वर्तते/KP ।/PUNC 
अतः/AVK सः/SN कदापि/A पुत्रं/NP न/AN सूदति/KP ।/PUNC 
अतः/AVK तस्य/SN वधः/NP इदानीम्/A अस्माभिः/SN एव/INTF कर्त्तव्यः/KN ।/PUNC 
तदा/AVK दुःश्शासनः/NS अभिमन्युं/NS परलोकं/NP प्रेषयामि/KP चेत्/AVK तेन/SNV दुःखेन/NP अर्जुनः/NS अपि/APY विगतजीवः/NP भविष्यति/KP इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC 

दुःशासनस्य/NS दुर्दशा/NV 
दुःशासनः/NS अभिमन्योः/NS पुरतः/AUP गत्वा/KKS इत्थम्/A अवदत्/KP -/PUNC त्वं/SN मम/SN पुरतः/A आगतः/KN ।/PUNC 
तव/SN पापस्य/NP फलं/NP त्वया/SN प्राप्तव्यम्/KN एव/INTF ।/PUNC 
तत्फलम्/NP इदानीम्/A अहम्/SN अत्र/A एव/INTF त्वां/SN भोजयामि/KP ।/PUNC 
त्वं/SN युद्धभूमिं/NP त्यक्त्वा/KKS प्राणरक्षार्थं/A यदा/AVK पलायनं/KN करिष्यसि/KP तदा/AVK त्वां/SN रक्षितुं/KKS भूमण्डले/NP कापि/SNV शक्तिः/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC 
तत्श्रुत्वा/KKS अभिमन्युः/NS शस्त्रेण/NP एव/INTF तस्य/SN प्रतीकारं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 
तेन/NP प्रयुक्तः/NV शरः/NP दुश्शासनस्य/NS ह्रदि/NP प्रविष्टः/KN ।/PUNC 
मूर्च्छितं/NP तं/SNV दृष्ट्वा/KKS तस्य/SNV सारथिः/NP तस्य/SN रथं/NP रणभूमेः/NP बहिः/NV नीतवान्/KN ।/PUNC 

कर्णस्य/NS दुरवस्था/NV 
दुःशासनस्य/NS स्थितिं/NP दृष्ट्वा/KKS कर्णः/NS तत्र/A आगतः/KN ।/PUNC 
कर्णः/NS अभिमन्यौ/NS शतशः/SMKY बाणान्/NP प्रयुक्तवान्/KN ।/PUNC 
अभिमन्युः/NS लीलया/NP तस्य/SN प्रतीकारम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC 
न/AN केवलं/NP तावत्/SN कर्णरथस्य/NP ध्वजम्/NP अपि/APY अपातयत्/KP ।/PUNC 
अभिमन्योः/NS शरवर्षेण/NP भीताः/KN तस्य/SN प्रतिनिवृत्ताः/KN ।/PUNC 
कर्णस्य/NS एतादृशीं/SNV दुर्दशां/NP दृष्ट्वा/KKS कौरवसेना/NP भीता/KN अभवत्/KP ।/PUNC 

दुर्योधनपुत्रस्य/NP वधः/NP 
दुर्योधनः/NS कौरवसैन्याय/NP धैर्यम्/NP उपदिष्टवान्/KN इदानीं/A परिस्थितिः/NP न/AN शोकभयपूर्णा/NV ।/PUNC 
पाण्डववीराः/NP सर्वे/SN व्यूहात्/NP बहिः/NV विद्यन्ते/KP ।/PUNC 
अर्जुनः/NS तु/A युद्धक्षेत्रात्/NP एव/INTF बहिः/NV अस्ति/KP ।/PUNC 
अतः/AVK अभिमन्योः/NS पराभवः/KN अस्माभिः/SN कर्तुं/KKS शक्यः/KN इति/AUD ।/PUNC 
कर्णद्रोणाश्वत्थामभिः/NS सह/AUP दुर्योधनः/NS तस्मिन्/SN आक्रमणम्/KN अकरोत्/KP ।/PUNC 
कौरवाणाम्/NP एषः/SNV अपि/APY प्रयत्नः/NP निष्फलः/NV एव/INTF अभवत्/KP ।/PUNC 
तावदभ्यन्तरे/A अभिमन्योः/NS चापात्/NP निःसृतबाणः/NP दुर्योधनपुत्रस्य/NP प्राणान्/NP अपाहरत्/KP ।/PUNC 
लक्ष्मणस्य/NS शिरः/NP वायौ/NP उड्डयत्/KN भूमौ/NP पतितम्/KN ।/PUNC 
सर्वत्र/A हाहाकारः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 

सर्वे/SN युगपद्/A एव/INTF अभिमन्युं/NS प्रहरन्ति/KP 
कौरवसेना/NP हताशा/NV अभवत्/KP ।/PUNC 
कर्णः/NS द्रोणाचार्यं/NS प्राप्य/KKS अपृच्छत्/KP आचार्य/NP !/PUNC अभिमन्युः/NS कथं/AP पराभूतः/KN स्यात्/KP इति/AUD ।/PUNC 
द्रोणः/NS ,/PUNC अवदत्/KP कर्ण/NS !/PUNC अभिमन्योः/NS पराभवः/NP अशक्यः/KN एव/INTF ।/PUNC 
सः/SN पुरुषसिंहः/NP अस्ति/KP ।/PUNC 
विजयगत्यां/KN सः/SN शरसन्धानं/NP करोति/KP ।/PUNC 
तस्य/SNV शरवर्षेण/NP मम/SN शरीरम्/NP अपि/APY विच्छिन्नम्/NV ।/PUNC 
अतः/AVK यदि/A कोपि/A तस्य/SNV धनुर्भङ्गं/NP करोति/KP तदा/AVK एव/INTF तस्य/SNV पराभवः/NP शक्येत/KP इति/AUD ।/PUNC 
कर्णः/NS मनसि/NP एव/INTF कञ्चित्/SN निर्णयं/NP कृत्वा/KKS स्वरथम्/NP अभिमन्योः/NS पृष्ठतः/AUP नीतवान्/KN ।/PUNC 
युद्धे/NP मग्नस्य/NP अभिमन्योः/NS पृष्ठतः/AUP तस्य/SN चापं/NP लक्ष्यीकृत्य/KKS शरं/NP व्यसृजत्/KP ।/PUNC 
कर्णस्य/NS कार्यं/NP सफलम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
अभिमन्योः/NS धनुः/NP भग्नं/NP जातम्/KN ।/PUNC 
तस्मिन्/SN समये/NP भोजः/NS अभिमन्योः/NS रथाश्वान्/NP मारितवान्/KN ।/PUNC 
कृपाचार्यः/NS तस्य/SNV सारथिं/NP हतवान्/KN ।/PUNC 
इदानीम्/A अभिमन्युः/NS रथेन/NP अग्रे/NP गन्तुं/KKS न/AN शक्नोति/KP स्म/A ।/PUNC 

द्रोणकर्णकृपाचार्याश्वत्थामाबृहद्वलेत्यादयः/NP महारथिनः/NV षोडशवर्षीयं/NV निःशस्त्रं/NV रथहीनं/NV बालकं/NP परितः/AUP आगताः/KN ।/PUNC 
परन्तु/AVK तस्य/SN साहाय्यार्थं/A एकः/SMKY अपि/APY पाण्डववीरः/NP तत्र/A न/AN आसीत्/KP ।/PUNC 
परन्तु/AVK तस्मिन्/SN अपि/AVK क्षणे/NP एकाकी/NP सन्/NP अपि/APY अभिमन्युः/NS न/AN भीतः/KN ।/PUNC 
खङ्गं/NP स्वीकृत्य/KKS रथात्/NP अवतीर्य/KKS युद्धम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC 
एकेन/SMKY प्रहारेण/NP कर्णद्रोणयोः/NS फालं/NP भग्नम्/KN अकरोत्/KP ।/PUNC 
सः/SNV शूरः/NP स्वरथस्य/NP चक्रे/NP उत्पाट्य/KKS हस्ते/NP स्वीकृत्य/KKS शत्रोः/NP उपरि/AUP आक्रमणम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC 
तस्य/SNV सर्वदिग्भ्यः/NP महारथिनः/NP शरवर्षेण/NP अपि/APY तं/SNV विद्धं/NP कर्तुम्/KKS अशक्ताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC 
एवं/AUD चक्रधरः/NP भूत्वा/KKS अग्रे/NP गच्छन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC 
सर्वे/SN महारथिनः/NP रथारूढाः/NP आसन्/KP ।/PUNC 
केवलम्/NP अभिमन्युः/NS एव/INTF भूमौ/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
अस्यां/SNV स्थितौ/NP अपि/APY सः/SN दुःशासनपुत्रस्य/NP रथं/NP भग्नं/NP कृत्वा/KKS अश्वान्/NP मारितवान्/KN ।/PUNC 
दुःशासनपुत्रः/NP गदां/NP स्वीकृत्य/KKS भूमौ/NP आगतवान्/KN ।/PUNC 
उभयोः/SN मध्ये/NP भीकरं/NP गदायुद्धम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
परन्तु/AVK प्रातःकालात्/NP आरभ्य/A चक्रव्यूहभेदनं/NP कुर्वन्/KNV अभिमन्युः/NS अधुना/A श्रान्तः/KNV जातः/KN ।/PUNC 
एतावतां/SNV वीराणां/NP प्रतीकारं/NP कृत्वा/KKS तस्य/SNV बालकस्य/NP शक्तिः/NP इदानीं/A समाप्तप्राया/KN ।/PUNC 
तस्मिन्/SN समये/NP अभिमन्योः/NS गदाप्रहारेण/NP दुःशासनपुत्रः/NP भूमौ/NP पतितः/KP ।/PUNC 
तदा/AVK अभिमन्युः/NS अपि/APY मूर्च्छितः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 
तस्य/SN तस्याम्/NV अवस्थायां/NP दुःशासनपुत्रः/NP उत्थाय/KKS गदया/NP प्रहारम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC 
एकः/SMKY तेजस्वी/NV योद्धा/NV बालकः/NP भूमौ/NP पतितः/KP ।/PUNC 
देवतानाम्/NP अपि/APY नेत्रेभ्यः/NP अश्रूणि/NP आगतानि/KP ।/PUNC 
एकः/SMKY वीरः/NP षोडशवर्षीयः/SMKY बालकः/NP युद्धे/NP शत्रुभिः/NP युद्धं/NP कुर्वन्/KNV वीरमरणं/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC 
अभिमन्युः/NS अमरः/NP अभवत्/KP ।/PUNC 


-/PUNC -/PUNC -/PUNC ***-/PUNC -/PUNC -/PUNC 





