﻿संस्कृत/NP -/PUNC कथा/NP -/PUNC कुञ्जः/NP 
कश्चित्/SN कविः/NP 

[/PUNC 1/PUNC ]/PUNC 
स्वर्गीयः/NV महामहोपाध्यायः/NP श्रीगिरिधरशर्म्मा/NS चतुर्वेदः/NP ,/PUNC वाचस्पतिः/NS (/PUNC अखिलभारतीयसंस्कृत/NS -/PUNC साहित्यसम्मेलन/NP प्रतिष्ठापकः/NP ,/PUNC संस्कृत/NP -/PUNC रत्नाकरस्य/NP जन्मदाता/NP सम्पादकः/NP च/APY ,/PUNC भारतराष्ट्रपतिसम्मानितः/KN )/PUNC समापन्ना/NP माध्याह्निकी/NV वेला/NP ।/PUNC न/AN हि/A इदानीम्/A पर्यन्तम्/NP प्रखरतरम्/NV प्रतपतिभगवान्/NP मरीचिमाली/NS ,/PUNC अथ/AVK अपि/AVK ग्रामे/NP निरुद्धप्रायम्/NV गतागतम्/KN लोकस्य/NP ।/PUNC केचित्/SN प्रणयिनीभिः/NP पाचितम्/KP सूपौदनादिदधिशाकादिभिः/NP सम्मिश्र्य/KKS साभिनन्दमभिः/NP अवहर्त्तुम्/KKS प्रवृत्ता/KN ,/PUNC परे/SN भोजनार्थम्/NP आह्वानम्/KP प्रतीक्षमाणाः/NP पाकशालाम्/NP दृष्टिभिः/NP आपिबन्ति/KP इव/ASD ।/PUNC अन्ये/SN  ‘‘/PUNC गच्छामः/KP तात/NP !/PUNC भाक्तुम्/KKS ,/PUNC किम्/AP न/AN चलसि/KP ?/PUNC ’’/PUNC  इत्‍यादिभिः/AUD शिशूनाम्/NP सुधामधुरैः/NV वचोभिः/NP आवर्ज्यमानाः/KN सन्नद्धा/KN इव/ASD भोक्तुम्/KKS ।/PUNC 
इतरे/SNV क्षेत्रादिषु/NP परिश्रमम्/NP अधुना/A एव/INTF समागता/KN विश्राम्यन्ति/KP ।/PUNC पशव/KP अपि/AVK तत/A इतः/A परिभ्रम्य/KKS घासेन/NP जलेन/NP च/APY सन्तर्प्य/KKS आत्मानम्/NP अधुना/A छायावृक्षान्/NP एव/INTF अधिशेरते/KP एवंविध:/NP एव/INTF समये/NP सरसि/NP सुस्नातः/KN चिरकृताह्निकक्रियः/NV समर्चितदेवः/NP अस्माकम्/SN कविः/NP शिष्यवर्गेण/NV परिवृतः/KN प्राविशद्/KP ग्रामम्/NP ।/PUNC इतः/A ततः/A स्मित/NV मधुराम्/NV दृष्टिम्/NP किरन्/NP ,/PUNC वृक्ष/NP आदि/AUD छायायाम्/NP विश्राम्यतः/KN प्रणयिनः/NP सम्भाषणेन/NP प्रमोदयन्/KNV ,/PUNC यावत्/AVK एष:/SNV गृहान्/NP प्रविशति/KP तावत्/AVK एव/INTF आगत्य/KKS मध्ये/NP मार्ग/NP एव/INTF उवाच/KP बालः/NP ‘‘/PUNC तात/NP !/PUNC बलवत्/NV अस्वस्था/NP अद्य/A पितामही/NP ।/PUNC न/AN प्रातः/NP आरभ्य/KKS शय्या/NP अपि/AVK तया/SN मुक्ता/KN ,/PUNC तत्/SN परिचर्यायाम्/NP एव/INTF व्यापृता/KN च/APY जननी/NP इति/AUD पाकः/NP अपि/AVK अद्य/A न/AN सम्पन्नः/NP ।/PUNC तमात्रम्/NV एव/INTF वचसि/KP कविः/NP असौ/SN त्वरया/KV प्रविष्टः/KN मातुः/NP सदनम्/NP ।/PUNC अस्वस्थाया/NP अपि/AVK मातुः/NP पुत्रदर्शनात्/NP यत्/SN सत्यम्/NP गलितम्/KN इव/ASD दुःखम्/NP ।/PUNC आसीत्/KP एवम्/AUD अनयोः/SN संल्लापः/NP ।/PUNC न/AN अस्य/SN कवेः/NP  किमपि/AVK नाम/NP गोत्र/NP आदिकम्/AUD अस्माकम्/SN परिचितम्/NP इति/AUD कविनाम्ना/NP एव/INTF एनम्/SN व्यवहरिष्यामः/KP ।/PUNC प्रोवाच/KP कविः/NP –/PUNC किम्/AP अद्य/A सञ्जातम्/KN विशेषत:/NP निमित्तम्/NP अस्वास्थ्यस्य/NP ?/PUNC माता/NP -/PUNC वत्स/NP !/PUNC वर्द्धते/KP एव/INTF अनु/A अहम्/SN वार्धक्यकृता/KN मे/SN निर्बलता/NV ।/PUNC क्षीयन्ते/KP अङ्गानि/NP ,/PUNC कतिपयानाम्/SN एव/INTF अह्नाम्/NP प्राघुणिकी/NV ।/PUNC न/AN च/APY अस्ति/KP वाञ्छा/NP अपि/AVK काचन/SN मनसि/NP ।/PUNC केवलम्/NP एक/SMKY एव/INTF खेद:/NP मनसि/NP शल्य:/NP इव/ASD ।/PUNC कविः/NP -/PUNC किम्/AP किम्/DV ,/PUNC को/SN वा/AVK श्रीमत्या:/NP मनसि/NP खेदः/NP ,/PUNC किम्/AP इच्छति/KP भवती/SN ।/PUNC माता/NP -/PUNC न/AN अस्ति/KP कः/SN अपि/AVK आत्मकृते/KN खेदः/NP ।/PUNC  
भवन्तम्/SN एव/INTF विमलाभिः/NP विद्याभिः/NP इव/ASD शोभनाभिः/NP सम्पद्भिः/NP अपि/AVK उपेतम्/KN चेद्/AVK द्रष्टुम्/KKS प्राभविष्यम्/KP ननु/A सफल:/NP मे/SN जीवलोकः/NP अभविष्यत्/KP ।/PUNC यदृच्छोपनतभोजिनः/NP तु/A ते/SN अश्वस्तनिकता/NV दुनोति/KP इव/ASD माम्/SN ।/PUNC बहुशः/NV च/APY देशाधिपतिना/NV कर्णेन/NP राज्ञा/NP समाहूतः/KN अपि/AVK भवान्/SN न/AN तम्/SN आश्रितवान्/KN ।/PUNC कविः/NP अहो/ASMB सः/SN अयम्/SN खेदः/NP तत्र/A भवत्याः/SN मातुः/NP ।/PUNC अपि/AVK जननि/NP !/PUNC सरस्वती/NS रसिकम्/NV माम्/SN इन्दिरास्ये/NP नियोक्तुम्/KKS इच्छसि/KP अपि/AVK भवत्याः/SN चरणशुश्रूषाम्/NP परित्यज्य/KKS धनोन्मदानाम्/NV चरणशुश्रूषाम्/NP शिक्षयसि/KP ?/PUNC माता/NP -/PUNC स/SN एष/SN ते/SN दुराग्रह:/NP य:/SN त्‍वाम्/SN क्लिश्नाति/KP ।/PUNC अनेन/SN एव/INTF पिशाचेन/NP समाविष्ट:/KN त्‍वम्/SN सुखसाधनानि/NP न/AN आप्नोषि/KP ,/PUNC एतत्/SN कृत/KN एव/INTF कुटुम्बभरणम्/NP अपि/AVK दुःशक्यम्/NV ते/SN ।/PUNC कविः/NP -/PUNC जननि/NP !/PUNC मा/AN एवम्/AUD वादीः/NP ।/PUNC विवेचय/KKS मनाक्/NP ,/PUNC स्वातन्त्र्ये/NP यत्/SSN सुखम्/NP तत्/SSN लवः/NP अपि/AVK सततम्/NP अध्यक्षमुखप्रेक्षिभिः/NV चाटुकरणमात्रसमापितकर्तव्यैः/NP तदुदितदुर्वचनशल्यपूरितकर्णकुहरैः/NP आत्मविक्रयिभिः/NP जनैः/NP न/AN नाम/NP समासाद्यते/KP स्वप्ने/NP अपि/AVK ।/PUNC भृतिकर्मणि/NP वर्तमानस्य/NP यो/SN महान्/NV यदृच्छा/NP उपनतम्/KP अन्नादि/NP फलादि/NP वा/APY यथेच्छम्/NP भुञ्जानस्य/NP काले/NP शयानस्य/NP मे/SN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC मातः/NP !/PUNC सर्वथा/A अहम्/SN सुखी/NP ।/PUNC तत्/SN परित्यजतु/KP चिन्ताम्/NP इमाम्/SN भवती/SN ।/PUNC किमपि/AVK उत्तेजिता/KN इव/ASD जगाद/NP जननी/NP आस्ताम्/KP ,/PUNC यथा/AVK ते/SN अदृष्टम्/NP वर्त्तस्व/KP तथा/AVK ।/PUNC त्वत्/SN उपाश्रयाणाम्/NP अपि/AVK जनानाम्/NP अस्मदादीनाम्/SN मन:/NP मोषणम्/NP एव/INTF शरणम्/NP ।/PUNC श्रुतम्/KN अद्य/A ग्रामे/NP कर्णाकर्णि/NP -/PUNC ‘/PUNC स/SN एव/INTF राजा/NP कर्ण:/NS वृद्धाम्/NV स्वमातरम्/NP काशीम्/NS लम्भयितुम्/KKS सपरिजनः/NP प्रयाति/KP इति/AUD ।/PUNC सा/SN एव/INTF ननु/A जननी/NP यस्याः/SN सुत:/NP एवम्/AUD प्रभुः/NP ,/PUNC कुतः/A अस्मदादीनाम्/SN ईदृशम्/SNV भागधेयम्/NP ।/PUNC कविः/NP -/PUNC अहो/ASMB !/PUNC एतदर्थम्/SN इयम्/SN भूमिका/NP !/PUNC प्रथमम्/SMKP एव/INTF कुतः/A स्पष्टम्/NP न/AN आज्ञप्तः/KN अस्मि/KP काशीम्/NS जिगमिषति/KP श्रीमती/NP इति/AUD ।/PUNC मात:/NP मा/AN शुचः/NP ।/PUNC अद्य/A एव/INTF त्वाम्/SN नयामि/KP काशीम्/NS ।/PUNC सन्ति/KP मदीया:/SN अपि/AVK परिजनाः/NP छात्राः/NP ये/SSN शिबिकाम्/NP ते/SSN सुखेन/NP वक्ष्यन्ति/KP ।/PUNC क्षेत्रोत्पन्नम्/NV अन्न्/NP आदि/AUD च/APY इह/A बालानाम्/NP मार्गे/NP च/APY अस्माकम्/SN कृते/KN पर्याप्तम्/NP भविष्यति/KP ।/PUNC शाकफल/NP आदिकम्/AUD तत्र/A तत्र/DV लप्स्यत/KP एव/INTF ।/PUNC द्रक्ष्यति/KP भवती/SN स/SN स्वदेशे/NP एव/INTF राजा/NP ,/PUNC वयम्/SN तु/A वीणापाणेः/NV देव्याः/NP प्रसादात्/NP सर्वत्र/A एव/INTF अप्रतिहतप्रसराः/NV ।/PUNC एतावत्/SN उक्त्वा/KKS उत्तरम्/NP अप्रतीक्षमाण/NP एव/INTF प्रबन्धम्/NP विधातुम्/KKS निर्गतः/KN कविः/NP ।/PUNC जननी/NP अपि/AVK हर्षविस्मयस्नेहशोकैः/NP युगपत्/NP आक्रान्ता:/KN तस्थौ/KP ।/PUNC 

[/PUNC 2/PUNC ]/PUNC 
महता/NV गजाश्वमनुजबलेन/NV परिवृतः/KN शिबिकाध्यूढनारीजन:/NP वाद्यघोषपुरस्कृत:/KN वन्दीभिः/NP अनुक्षणम्/NP स्तूयमानः/KN प्रयाति/KP कर्ण:/NS नरपतिः/NP काशीम्/NS ।/PUNC वृद्धा/NV माता/NP अस्य/SN तनुमपुनर्भवाय/KKS परित्यक्तुम्/KKS काशीम्/NS वाञ्छति/KP ,/PUNC तत/SN एव/INTF अयम्/SN समारोहः/NP ।/PUNC मध्येमार्गम्/NP यत:/A यतः/DV सङ्घ:/NP एष:/SN प्रयाति/KP ,/PUNC तत्र/A तत्र/DV एव/INTF दर्शनोत्सुकानाम्/NV बालवनितादीनाम्/NP सम्मुखीनम्/NP आयाति/KP अपरः/SN सङ्घ:/NP ।/PUNC गजारूढ:/KNV राजा/NP अपि/AVK सर्वतः/A पथि/NP दृष्टिम्/NP किरन्/NP प्रमोदमानः/KN तैः/SNV अभिनवैः/NV दृश्यैः/KN ,/PUNC खर्वयन्/KNV ग्रामान्/NP ,/PUNC नगराणि/NP ,/PUNC पर्वतान्/NP ,/PUNC नदीः/NP च/APY ,/PUNC सोत्कण्ठम्/NP तान्/SN तान्/DV जनान्/NP जनपदान्/NP च/APY पश्यन्/KP ,/PUNC सुहृद्भिः/NP समालपन्/NV ,/PUNC विस्मृतस्वराज्य/NP सुखः/NP सुखम्/NP प्रयाति/KP ।/PUNC धूमयानम्/NP आरुह्य/KKS रात्रौ/NP शयाना/NP एव/INTF ये/SN योजनाशतम्/NP अतिक्रामन्ति/KP ,/PUNC तेषाम्/SN देशाटनम्/NP तीर्थयात्राम्/NP वा/AVK अभिनयताम्/KP अपि/AVK न/AN गोचरः/NP अनुभवस्य/NP तथा/AVK कृत/KN परिभ्रमणा/NP एव/INTF तत्/SN विज्ञातुम्/KKS प्रभवन्ति/KP ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY दिने/NP यावत्/AVK  प्रयाति/KP अनेन/SN एव/INTF प्रकारेण/NP बलम्/NP इदम्/SN ,/PUNC तावत्/AVK एव/INTF दृष्टम्/NP यत्/SN पृष्ठतः/KN शास्त्रसङ्कथा/NP मुखरितः/KN ,/PUNC पद्यगीतप्रभृतिभिःNP आवर्जितलोकः/NP ,/PUNC समालापचतुर:/NV ,/PUNC धौतोत्तरीययज्ञसूत्रमात्रसर्वस्वानाम्/NP ब्राह्मणानाम्/NP कश्चिदपरः/SN अपि/AVK सङ्घः/NP शिबिकाम्/NP एकाम्/SMKY जरत्याधिरूढाम्/KN उद्वहन्/KNV पादचारिशिशुनारीजनानुगतः/KN समायाति/KP इति/AUD ।/PUNC ज्ञायताम्/KP ,/PUNC किम्/AP एतत्/SN इति/AUD राज्ञाज्ञप्तः/KN कश्चित्/SN अनुचरः/NP विदितवृत्तान्त:/KN आगत्य/KKS उक्तवान्/KN –/PUNC ‘/PUNC महाराज/NP !/PUNC कविः/NP अयम्/SN अस्मद्/SN देशीय:/NV एव/INTF ग्रामवास्तव्यः/KN ,/PUNC यः/SN श्रुतचरः/NV श्रीमच्चरणैः/NP ।/PUNC अयम्/SN अपि/AVK नयति/KP काशीम्/NS वृद्धाम्/NV मातरम्/NP ।/PUNC अन्तेवासिनः/NP अस्य/SN बहवः/NV सहचराः/NP ,/PUNC ते/SN एव/INTF शिबिकाम्/NP वहन्ति/KP ,/PUNC उपयुक्तम्/KN च/APY मार्गे/NP शुश्रूषन्ते/KP ।/PUNC जनन्याः/NP शुश्रूषणे/NP बहुतराग्रहिलमन्तः/KN पुरम्/NP अपि/AVK सशिशुजनम्/NP अनेन/SN सह/AUP एव/INTF आनीतम्/KP ।/PUNC अन्ये/SN अपि/AVK अस्य/SN बहवः/NV सम्बन्धिनः/NP सहचराः/NP ’/PUNC ।/PUNC आकर्ण्य/KKS प्रथमम्/SMKP चिन्तितम्/KN राज्ञा/NP -/PUNC ‘‘/PUNC शौण्डीर्यात्/NP राज्ये/NP मया/SN आहूतः/KN अपि/AVK न/AN आगत:/KN एषः/SN इदानीम्/A मार्गे/NP अनन्यगतिकः/NP माम्/SN एव/INTF श्रयिष्यते/KP ’’/PUNC ।/PUNC यदा/A तु/A चिराय/KV आलोकितम्/KN शार्दूल/NP इव/ASD ग्रामम्/NP न/AN एष:/SN स्वसङ्घबलम्/NP अभ्यर्णम्/NP अपि/AVK अनुपतति/KP इति/AUD ,/PUNC तदा/A दाक्षिण्यनिधिः/NV गुण/NP एकगृह्यः/KKS नरपतिः/NP सुयोग्यम्/NV परिजनम्/NP कविसमीपे/NP प्रजिघाय/KKS ।/PUNC जगाद/NP च/APY तन्मुखेन/NP -/PUNC ‘‘/PUNC चिरात्/KV अह/ASMB सुकवे/NP !/PUNC भवद्दर्शनाकाङ्क्षी/NV ,/PUNC तत्/SN इदानीम्/A इह/A एव/INTF आगम्यताम्/KP ।/PUNC पथि/NP काव्यसुधाभिः/NP परितर्पयतु/KP अस्मान्/SN भवान्/SN ।/PUNC सह/AUP एव/INTF यात्रा/NP अपि/AVK भवत:/SN निर्वहतु/KP ।/PUNC गजम्/NP अश्वम्/NP रथम्/NP वा/APY यथेष्टम्/NP आरोहतु/KP भवान्/SN ।/PUNC ब्राह्मणि/NP अपि/AVK भवतः/SN शिबिकाम्/NP एकाम्/SMKY अलङ्करोतु/KP ।/PUNC तेषु/SN तेषु/DV तीर्थेषु/NP यथा/AVK अभिरुचितम्/KN प्रददातु/KP च/APY जननी/NP भवत:/SN द्रविणम्/NP ब्राह्मणेभ्यः/NP ’’/PUNC ।/PUNC कविः/NP तु/A तथा/AVK उक्तः/KN पादचारखिन्नया/NP प्रणयिन्या/NP निगूढम्/NP अभिनिरीक्ष्यमाणः/NP अपि/AVK दृढव्रतः/KN इत्थम्/NP प्रति/AUP आह/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवत:/SN मम/SN अपि/AVK च/APY आवश्यकम्/NV कर्तव्यम्/KN इदानीम्/A मातृशुश्रूषा/NP एव/INTF ।/PUNC न/AN एष:/SN समुचितः/KN अवसर:/NP आश्रयग्रहणस्य/NP ।/PUNC विश्वासः/NP च/APY एष:/SN मम/SN यत्/SN अन्‍यम्/SN अनुव्रजतः/KP तत्/SN उपाश्रितस्य/KKS सुनिश्चिता/KN भवति/KP अवज्ञा/NP ।/PUNC न/AN एष:/SN जनः/NP ताम्/SN प्रभुः/NP सोढम्/KN ।/PUNC तेन/SN खलु/A स्वतन्त्रम्/NP एव/INTF अहम्/SN प्रयास्यामि/KP ।/PUNC भवत/SN अनुकम्पित/NP इति/AUD कृतज्ञताम्/KP वहामि/KP ।/PUNC आजन्मसमभ्यस्तः/NP च/APY इति/AUD यात्रार्थम्/NP विहितः/KN च/APY इति/AUD न/AN पादचारः/NP अस्मान्/SN व्यथयति/KP ।/PUNC यावत्/AVK च/APY श्रीमताम्/NP जनन्या:/NP तावत्/AVK एव/INTF द्रविणम्/NP मम/SN अपि/AVK जनन्या:/NP सङ्कल्पिष्यते/KP प्रदातुम्/KKS ’’/PUNC ।/PUNC स/SN असूयम्/NP इव/ASD आलोकन्त:/KN कविम्/NP कुटुम्बिनः/NP ।/PUNC राजा/NP –/PUNC आकर्ण्य/KKS विस्मितः/KN च/APY असूयम्/NP च/APY जगाम/KP त्वरितम्/KV ।/PUNC उपनगरम्/NP प्राप्तम्/KN राजबलम्/NP ।/PUNC यावत्/AVK अवस्थितय/KKS उपकार्यादीन्/NP प्रकल्पन्ति/KP तावत्/AVK एव/INTF प्राप्तः/KN तत्र/A कवि/NP अपि/AVK ।/PUNC दृष्टम्/NP राज्ञा/NP कवेः/NP विद्याविमुग्धा/NV बहव/NV एव/INTF विशिष्टा/NV नगरनिवासिनः/NP ,/PUNC अहम्/SN अहमिकया/SN स्वस्वगृहे/NP निवासाय/KKS सम्प्रार्थयन्ते/KP ।/PUNC कविना/NP तु/A मधुरैः/NV वचोभिः/NP सर्वान्/SN एव/INTF प्रत्याख्यायNP देवमन्दिरे/NP एकस्मिन्/SMKY सुरम्ये/NV रात्रौ/NP वसतिः/KP अगृह्यत/KP ।/PUNC अकस्मात्/A ऱात्रौ/NP प्रवाति/KP झञ्झावाते/NP वर्षति/KP च/APY देवे/NP राजपरिजनाः/NP इतस्ततः/A विकला/NP भ्राम्यन्ति/KP स्म/KP ।/PUNC कविः/NP तु/A प्रणयिनीम्/NP कटाक्षयन्/KNV इव/ASD सस्मितम्/NV उवाच/KP -/PUNC ‘/PUNC राजशिविर/NP एव/INTF वयम्/SN अपि/AVK अवत्स्यामः/KP चेत्/AVK शोभनम्/NV समपत्स्यत/KP ’/PUNC ।/PUNC 

[/PUNC 3/PUNC ]/PUNC 
अवर्णनीयम्/KN खलु/A भगवतः/KN भूतभावनस्य/NP विश्वेशितुः/NP नगर्या/NP वाराणस्याः/NS शोभासौभाग्यम्/NP ।/PUNC 
सौन्दर्येण/NP ,/PUNC विद्यया/NP ,/PUNC विभवेन/NP ,/PUNC विलासेन/NP ,/PUNC वैदग्ध्येन/NP ,/PUNC वाणिज्येन/NP ,/PUNC शिल्पेन/NP च/APY सर्वथा/A एव/INTF विजयत/KP इयम्/SN लोके/NP ।/PUNC अपरिमितम्/NV अत्र/A जनानाम्/NP गतागतम्/KN ।/PUNC मध्येराजपथमभ्रंलिहेषु/NP निबद्धोर्द्ध्वदृष्ट्यो/NP वैदेशिका/NP पतितम्/KN अपि/AVK उष्णीषम्/NP न/AN अवबुध्यन्ते/KP ।/PUNC विशेषतः/NP च/APY चक्रपुष्करिण्याम्/NV मणिकर्णिकायाम्/NS यात्रार्थम्/NP आगतानाम्/KN अतुल/NV एव/INTF समालोक्यते/KP समारोहः/NP ।/PUNC अद्य/A विशेष/NP इव/ASD कश्चित्/SN अत्र/A प्रतीयते/KP यद्/SNV द्वे/SMK जरत्यौ/NP मरणोन्मुखे/NV इव/ASD शिथिलतावयवे/NV किञ्चित्/SN अन्तरेण/NP तत्र/A अवस्थिते/KP ।/PUNC सानन्दम्/NP आभ्याम्/SN तत्र/A जनान्तरसाहाय्येन/NP स्नातम्/KN ,/PUNC पूजिता/KNV देवताः/NP ।/PUNC उभयत्र/SN द्वौ/SMK जनसङ्घौ/NP ते/SN आवेष्ट्य/KKS स्थितौ/KP ।/PUNC 
एकः/SMK अत्र/A राजसः/NP सङ्घः/NP ,/PUNC अपरः/SN तु/A सात्त्विकः/NV ।/PUNC एकत्र/NP अपसरापसरा/NP इति/AUD अपसार्यन्ते/KP जनाः/NP ,/PUNC शोभते/KP छत्रचामरादि/NP ,/PUNC जायते/KP वाद्यघोषः/NP ,/PUNC दीयन्ते/KP दानानि/NP ,/PUNC किन्तु/AVK सह/AUP एव/INTF निर्भत्स्यन्ते/KP अपि/AVK याचकाः/NP ।/PUNC 
न/AN सुलभप्रवेश/NV एषः/SNV ।/PUNC अपर/SN अत्र/A तु/A श्रूयते/KP ब्रह्मघोषः/NP ।/PUNC पदे/NP पद/NP इति/AUD कर्तव्यतायाम्/NP भवति/KP धर्ममीमांसा/NP ।/PUNC समुपतिष्ठन्ते/KP सत्कृता/KN विद्वांसः/NP ।/PUNC 
सर्वम्/SN अनुष्ठीयते/KP सुचतुरैः/NV छात्रैः/NP शोभनम्/NV कार्यम्/NP ।/PUNC प्रत्यभिज्ञातम्/KN स्यात्/KP पाठकमहाभागैः/NP यत्/SN तव/SN एतौ/SN सङ्घौ/NP ।/PUNC एकत्र/A महाराजः/NP कर्णः/NS ,/PUNC अपर/SN अत्र/A तु/A रसिकः/NP अस्माकम्/SN कविः/NP ।/PUNC परम्/NV विशेष/NP एषः/SNV अत्र/SN साश्चर्यम्/NV आलक्ष्यते/KP –/PUNC यत्/SN राजा/NP यावद्/A द्रव्यम्/NP दानाय/KKS उपसङ्कल्पयति/KP ,/PUNC कविः/NP अपि/AVK तावत्/AVK  एव/INTF सङ्कल्पयति/KP मातुः/NP कृते/KN ।/PUNC यथा/AVK सङ्कल्पितम्/KN रथाश्वगजम्/NP रत्नादिकम्/NP वा/AVK राज्ञा/NP ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF एतत्/SN सङ्कल्पितम्/KN कविना/NP अपि/AVK ।/PUNC द्रष्टारः/NV सर्वे/SN अपि/AVK आश्चर्यः/NP तिमिताः/KN ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK चिरम्/KV इदम्/SN आकर्ण्य/KKS हसति/KP ,/PUNC अन्ततः/A विस्मयाविष्टेन/NP पृष्टम्/NP उच्चैः/KV नरपतिना/NP -/PUNC ‘/PUNC सुकवे/NP !/PUNC अपि/AVK कुत/A इयद्/SN द्रव्यम्/NP प्रदास्यते/KP ’/PUNC ?/PUNC प्रति/AUP उवाच/KP कविः/NP अपि/AVK ‘/PUNC धर्मावतार/NP !/PUNC कुतो/A वा/AVK श्रीमता/NP अपि/AVK प्रदास्यते/KP ’/PUNC ?/PUNC राजा/NP हसन्/KNV आह/KP –/PUNC अस्ति/KP मे/SN कोशः/NP ,/PUNC वर्तते/KP राज्यम्/NP ,/PUNC न/AN किमु/AP जानाति/KP भवान्/SN ’/PUNC ?/PUNC कविः/NP -/PUNC स/SN एव/INTF मम/SN अपि/AVK कोशः/NP ,/PUNC तत/SN एव/INTF मया/SN अपि/AVK प्रदेयम्/KN सर्वम्/SN एतद्/SN ।/PUNC राजा/NP –/PUNC अपि/AVK सम्पत्स्यते/KP हि/A इदम्/SN ?/PUNC समाश्रयेत्/KP माम्/SN तत्र/A भवान्/SN ?/PUNC कविः/NP -/PUNC ननु/A केन/SN उक्तम्/KN महाराज/NP !/PUNC समाश्रयणम्/NP ,/PUNC का/SN कथा/NP समाश्रयणस्य/NP ।/PUNC 
राजा/NP –/PUNC कथम्/AP तर्हि/AVK कोशात्/NP मदीयाद्/SN द्रविणम्/NP दद्याः/NP ?/PUNC किम्/AP कर्णीसुतवृत्तिः/NP आलम्ब्येत/KP ?/PUNC 
कविः/NP -/PUNC शान्तम्/NP पापम्/NP !/PUNC ननु/AP श्रीमान्/NP एव/INTF प्रदास्यते/KP ,/PUNC अहम्/SN दापयिष्यामि/KP ।/PUNC
राजा/NP -/PUNC न/AN अहम्/SN मदुपाश्रयणम्/NP अन्तरेण/NP कपर्दिकाम्/NP अपि/AVK ,/PUNC दद्याम्/KP ,/PUNC द्रक्ष्यामि/KP कथम्/AP वा/AVK दापयिष्यति/KP भवान्/SN ?/PUNC
कविः/NP -/PUNC भवतु/KP ,/PUNC द्रक्ष्यत/KP एव/INTF सर्वम्/SN श्रीमता/NP ।/PUNC येन/SN एव/INTF निर्व्यूढा/KNV भीष्मप्रतिज्ञा/NP ,/PUNC स/SN एव/INTF मम/SN अपि/AVK प्रतिज्ञाम्/NP पारयिष्यति/KP ।/PUNC 

[/PUNC 4/PUNC ]/PUNC 
स/SN एव/INTF समासन्न:/KN निशीथकालः/NP ।/PUNC अविरलवर्षिभिः/NV गभीरतरम्/NV गर्जद्भिः/NP तमालवनसच्छायैः/NP निबिडतरैः/NV आवृतम्/KN घनैः/NV गगनतलम्/NP ।/PUNC सूचीभेद्यः/NV तमः/NP ।/PUNC 
करतलगतम्/KN अपि/AVK न/AN अवलोक्यते/KP वस्तु/NP ।/PUNC कलौ/NP सुकृतान्/KN इव/ASD लीनानि/NP क्वचित्/SN नक्षत्राणि/NP अपि/AVK ।/PUNC जडानाम्/NP सम्पत्/NP इव/ASD चपला/NV चपलम्/NV विद्योतते/KP ।/PUNC कर्णस्य/NS राज्ञः/NP पुरम्/NP अपि/AVK प्रसुप्तम्/KN इव/ASD अस्मिन्/SNV अवसरे/NP निःस्वनम्/NP निष्क्रियम्/NP च/APY अवलोक्यते/KP ।/PUNC केचित्/SN सुकृतिनः/NP सुखम्/NP अन्तर्गृहे/NP शयाना/NP नवनवोद्भिन्नानुरागाङ्कुराः/NV तरव:/NP इव/ASD लताभिः/NP प्रेयसीभिः/NP अविश्लिष्टाः/KN किमपि/AVK प्रमोदन्ते/KP ।/PUNC परे/SN तु/A विरहोत्तप्ता/NV अपि/AVK जलप्रपातमसहमाना/NV विद्विषन्त:/KN घनालीम्/NV प्रबलयन्ति/KP प्रभञ्जनम्/NP अनवरतनिः/NP सृतैः/KN निश्वासवातैः/KN ।/PUNC न/AN कः/SN अपि/AVK क्वचित्/SN आलोक्यते/KP पर्यटन्/NP ,/PUNC झिल्लीझाङ्कार/NP एव/INTF निःस्तब्धताम्/KP भनक्ति/KP ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF वचसाम्/NP अगोचरे/NP सुरम्ये/NV अवसरे/NP किमपि/AVK उत्तालम्/NP आकर्ण्यत:/KN आरात्/AUP प्रवृत्तः/KN पुरे/NP सुमधुर:/NV गीतिध्वनिः/NP ।/PUNC अहो/ASMB माधुर्य्यम्/NP !/PUNC अहो/ASMB लयः/NP !!/PUNC अहो/ASMB सौष्ठवम्/NP !!!/PUNC क्षणात्/NP आकृष्टानि/KN अनेन/SN ध्वनिना/NP ध्वनिना/DV एव/INTF सहृदयानाम्/NP जनानाम्/NP चेतांसि/KP ।/PUNC प्रसह्य/KKS एव/INTF अयम्/SN उदकण्ठयत्/NP लोकान्/NP ।/PUNC अहो/ASMB !/PUNC पतत्त्रिभिः/NP अपि/AVK दुष्प्रपनतमे/NV सर्वतः/A सुगुप्ते/NP कर्णस्य/NS राज्ञः/NP अन्तःपुरे/NP अपि/AVK एष:/SN परिश्रान्तिपरवशैः/NP निद्रादरिद्रीकृतकरणशक्तिभिः/NP परिजनैः/NP अनुपलक्षितः/KN प्रविष्ट:/KN एव/INTF ।/PUNC 
न/AN केवलम्/NP प्रविष्टः/KN ,/PUNC धूर्तेन/NP अनेन/SN एव/INTF ध्वनिना/NP तत्र/A एव/INTF विशेषतः/NP प्रदर्शितम्/KN प्रभुत्वम्/NP आत्मीयम्/NP ।/PUNC कर्णकुहरप्रविष्टमात्रे/NP अस्मिन्/SNV अन्यादृशी/SN एव/INTF दशा/NP पट्टराज्ञाः/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC सा/SN हि/A कुरङ्गी/NP इव/ASD उत्तब्धकर्णा/NP ,/PUNC भुजगः/NP इव/ASD शिर:/NP धुनाना/NP ,/PUNC मयूरी/NP इव/ASD उन्नमितगात्री/NP ,/PUNC शफरी/NP इव/ASD लुठन्ती/KN ,/PUNC यत्/SN सत्यम्/NP अतितम्/NP अमुदकण्ठत/KN ।/PUNC पुनः/A उत्तिष्ठति/KP ,/PUNC पुनः/A शेते/KP ,/PUNC श्रोत्रभावम्/NP एव/INTF सर्वेषाम्/SNV अङ्गानाम्/NP अभिलषन्ती/KN सर्वैः/SNV अङ्गैः/NP श्रोत्रयोः/NP निलीयत/KN इव/ASD ।/PUNC कः/SN अपि/AVK एष/SN मोहन:/NP मन्त्रः/NP सर्वाम्/SN अपि/AVK विचारशक्तिम्/NP अस्या/SN अहरत्/KP ।/PUNC शय्यायाम्/NP शयानेन/NP राज्ञा/NP निभृतम्/KN अस्याः/SN समालोकितम्/KN चरितम्/KN ,/PUNC ततः/A एव/INTF किम्/AP इयम्/SN प्रतिपद्यत/KP इति/AUD परीक्षिषुः/NP सः/SN एष:/SN कृतकसुप्तः/NP अभवत्/KP ।/PUNC राजपत्‍न्‍या:/NP अपि/AVK निपुणम्/NV निरीक्ष्य/KKS ,/PUNC मुहुः/KV निर्वण्यम्/KKS गाढसुप्तम्/NP एव/INTF राजानम्/NP अवधार्य/KKS परायत्तम्/KN चेत:/NP वशयितुम्/KKS अपारयन्त्या/NP समुत्थितम्/KN एव/INTF ।/PUNC 
सज्जीकृत:/KN नील/NP निचोलः/NP ,/PUNC वर्षभयवारकम्/NV अपवारकम्/NP उपरिकृतम्/KN ।/PUNC भूषिता/KN एव/INTF भूषणैः/NP भवन्ति/KP राजमहिष्यः/NP ,/PUNC अथ/AVK अपि/AVK अपराणि/SN अनया/SN धृतानि/KNV भूषणानि/NP ।/PUNC उद्घाट्य/KKS पेटिकाम्/NP निष्कासितानि/KN जनदुर्लभानि/NP बहूनि/NV मौक्तिकादीनि/NP ,/PUNC रत्नानि/NP ,/PUNC सुवर्णशकलानि/NP च/APY ,/PUNC सज्जीकृतानि/KN एतानि/SN पात्रे/NP ।/PUNC सर्वम्/SN इदम्/SN निमिषैः/NP एव/INTF परिसमाप्य/KKS प्रावृतत्/KN इयम्/SN ध्वनिम्/NP अनुसरन्ती/KNV मनोरथ/NP मात्रसहचरी/NP प्रासादात्/NP निष्क्रम्य/KKS पुरात्/A वहिः/A गन्तुम्/KKS ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK निष्क्रान्तायाम्/KP तस्याम्/SN द्रुतम्/KV उत्त्थाय/KKS खड्गसहायः/NP अनभिलक्षित:/KN एव/INTF तया/SN पृष्ठतः/KN पर्यसरत्/KP ।/PUNC महता/NV प्रयत्नेन/NP छिद्रम्/NP अभिलक्ष्य/KKS गच्छन्तौ/KP इमौ/SN पाटवेन/NP वा/AVK तम:/NP बाहुल्येन/NV वा/AVK अनवधानेन/NP वा/AVK निद्राभिभवाद्/NV वा/AVK भवितव्य/KN गौरवाद्/NP वा/AVK न/AN केन/SN अपि/AVK प्रहरिणा/NP अभिज्ञातौ/KN ।/PUNC निष्क्रम्य/KKS नगरात्/NP ध्वनिम्/NP एव/INTF अनुसरन्ती/KN राज्ञी/NP न/AN अतिदूरम्/NV एव/INTF सरस्तीरे/NP शिवालयम्/NP एकम्/SMK आसाद्य/KKS अतिष्ठत्/KP ।/PUNC 
लक्षितम्/KN तया/SN तत/A एव/INTF अभ्यन्तरात्/NV प्रकोष्ठात्/NP सुधामधुर:/NV गीतिध्वनिः/NP एषा/SNV निर्गच्छति/KP इति/AUD ।/PUNC तत/A इयम्/SN प्रकोष्ठान्तः/NP प्रवेष्टुम्/KKS कृतम्/KN अतिः/NP अपि/AVK ‘‘/PUNC कथम्/AP प्रविशामि/KP ?/PUNC कमालपामि/KP न/AN चेत्/AVK प्रविशामि/KP किम्/AP आगत्य/KKS अत्र/A कृतम्/KN ?/PUNC व्यर्थी/NP भवति/KP सर्वः/SN अपि/AVK एष:/SNV यत्नः/NP ’’/PUNC ।/PUNC इति/AUD लज्जौत्सुक्यसाहसादीनाम्/NP अन्तः/NP वर्तमाना/NP कतिचित्/SN क्षणानि/NP दोलासमा/NP रूढान्ततः/NP साहसाय/NP एव/INTF जयपत्रम्/NP अर्पितवती/KN ।/PUNC स्थित्वा/KKS प्रकोष्ठक/NP समीपे/NP मृदुचलाङगुलिना/NV पाणिना/NP कपाटौ/NP शब्दाययन्ती/KN मन्दमधुरम्/NV उवाच/KP -/PUNC ‘/PUNC उद्घाट्यताम्/KP द्वारम्/NP इति/AUD ’/PUNC ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK यत्नेन/NP आत्मानम्/NP प्रच्छाद्य/KKS समीपे/NP एव/INTF अवस्थितः/KN ।/PUNC निष्क्रान्तः/KN अभ्यन्तरतः/NV ध्‍वनि:/NP –/PUNC ‘‘/PUNC आः/ASMB क:/SN एष:/SNV काले/NP अस्मिन्/SNV ’’/PUNC ?/PUNC अहो/ASMB !/PUNC साश्चर्यम्/NP प्रति/AUP अभिज्ञातः/KN शब्द:/NP राज्ञा/NP -/PUNC स/SN एव/INTF एष:/SNV महाशयः/NP कविः/NP इति/AUD ।/PUNC ततः/A साध्वसपरवश:/NP यावत्/AVK शून्य:/NP इव/ASD अवतिष्ठते/KP ,/PUNC तावत्/AVK उक्तम्/KN राजपत्‍न्‍या:/NP -/PUNC  ‘/PUNC अहम्/SN अस्मि/KP महाराजस्य/NP कर्णस्य/NS महिषी/NP ,/PUNC द्रष्टुम्/KKS इच्छामि/KP भवन्तम्/SN ’/PUNC ।/PUNC आवृतद्वार/NP एव/INTF कविः/NP उवाच/KP –/PUNC ‘‘/PUNC अहो/ASMB किम्/AP इदम्/SN ?/PUNC किम्/AP अहम्/SN इदम्/SN शृणोमि/KP ?/PUNC राजपत्‍न्‍याः/NP तत्र/A भवत्याः/SN किम्/AP अत्र/A कृत्यम्/NP ?/PUNC क:/SN एष:/SNV समय:/NP दर्शनस्य/NP ’’/PUNC ?/PUNC इत्थम्/SN आश्चर्यः/NP तिमितस्य/NP कवेः/NP छन्द:/NP रूपेण/NP परिणता/NP वाक्/NP अश्रूयत/KP –/PUNC उन्नादाम्बुदवर्धितान्धतमसप्रभ्रष्टदिङ्मण्डले/NP ,/PUNC काले/NP यामिक/NP जाग्रत्/NP उग्रसुभटव्याकीर्णकोलाहले/NV ।/PUNC कर्णस्य/NS आसुहृदर्णवाम्बुवडवावह्नेः/NP यत्/SN अन्तःपुरा/NP दायातासि/KP तत्/SN अम्बुजाक्षि/NP !/PUNC कृतकम्/NP मन्ये/KP भयम्/NP योषिताम्/KP ।/PUNC प्रत्यभिज्ञातम्/NP स्यात्/KP पाठकमहोदयैः/NP अपि/AVK -/PUNC यत्/SN स/SN एव/INTF कविः/NP कृत/KN मातृसंस्कार:/NP काश्या/NP निवृत्तः/KN ,/PUNC तदा/A सङ्कल्पितम्/KN द्रविणम्/NP प्रदापयितुम्/KKS राजसकाशम्/NP उपागच्छत्/KP ।/PUNC सायम्/NP पुरे/A प्राप्तः/KN पुरात्/A वहिः/A एव/INTF सरस्तीरे/NV शिवमन्दिरे/NP विशश्राम/KP ।/PUNC वर्षाकाले/NP तेन/SN एव/INTF उदीरिता/NV गीतिः/NP ,/PUNC यस्या/SN घटितः/KN परिणामः/NP ।/PUNC राज्ञी/NP तु/A तथा/AVK प्रत्याख्यायमाना/NP अपि/AVK अवमानात्/NP अध:/A नमन्ति/KP अपि/AVK लज्जया/NP निवार्यमाणा/NP अपि/AVK ,/PUNC प्रेर्यमाणोत्कण्ठया/NP पुनः/A एव/INTF जगौ/NP -/PUNC ‘‘/PUNC न/AN अहम्/SN भवन्तम्/SN आत्मानम्/NP वा/AVK धर्मात्/NP अपेते/KP पथि/NP पातयितुम्/KKS इच्छामि/KP ,/PUNC न/AN किमपि/AVK अन्यद्/SN ब्रवीमि/KP ।/PUNC केवलम्/NP उद्घाट्य/KKS द्वारम्/NP दीयताम्/KP दर्शनम्/NP ।/PUNC अङ्गीक्रियताम्/KP सुवर्णरत्नराशिरूपः/NV स्वगुणगणस्य/NP गुरोः/NP लघुः/NV उपहारः/NP ।/PUNC दयस्व/NP ननु/AP ।/PUNC इत्थम्/SN अनर्थशतम्/NP अनाशङ्क्य/KKS कृत/KN साहसाम्/NP माम्/SN मा/AN प्रति/AUP आख्याहि/NP ’’/PUNC ।/PUNC अहह/ASMB !/PUNC न/AN तथा/AVK अपि/AVK अपावृतम्/KN द्वारम्/NP ।/PUNC पुनः/A पुनः/DV उवाच/KP कविः/NP -/PUNC ‘‘/PUNC देवि/NP !/PUNC न/AN मे/SN त्वया/SN ,/PUNC न/AN च/AVK एवम्/AUD विधेन/NP धनेन/NP कृत्यम्/NP ।/PUNC अननुमतस्य/NP राज्ञा/NP ,/PUNC त्वया/SN एकान्ते/NP वितीर्णस्य/NV धनस्य/NP अङ्गीकारम्/NP अपि/AUD अहम्/SN महान्तम्/NP अनर्थम्/NP आकलयामि/KP ।/PUNC तद्भगवति/NP ,/PUNC क्षम्यताम्/KP !/PUNC एषः/SNV अञ्जलिः/NP !/PUNC ननु/AP गच्छ/KP ,/PUNC यथा/AVK गतम्/KN ।/PUNC मा/AN च/AVK पुनः/A साहसम्/NP एवंविधम्/NP कार्षीः/NP ’’/PUNC इत्यादि/AUD ।/PUNC न/AN अन्ततः/A पारितम्/KN किमपि/AVK प्रतिविधातुम्/KKS महिष्या:/NP ।/PUNC चिरम्/KV स्थित्‍वा/KKS निराशा/NP निवृर्तः/KN एव/INTF एषा/SN ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK अनुपलक्षित/KN एव/INTF कथम्/AP अपि/AVK अग्रत:/KN एव/INTF न्यवर्तत/KP ।/PUNC यथा/AVK आगतम्/KN आगत्य/KKS प्रथमम्/NV राजा/NP तथा/AVK एव/INTF अशेत/KP ।/PUNC तदनु/A महिषि/NP अपि/AVK राज्ञा/NP अविज्ञातम्/KN एव/INTF चरितम्/KN आत्मीयम्/NP अभिजानती/KN विसृज्य/KKS अभिसारवेषम्/NP प्रसुप्ता/KN ।/PUNC राजा/NP तु/A कृतकसुप्तः/KN अपि/AVK अन्तः/A तदा/A एव/INTF कवेः/NP कलानैपुण्यम्/NV ,/PUNC गीतिमाधुर्यम्/NV ,/PUNC राज्ञीसाहसम्/NP ,/PUNC कवेः/NP निलोभताम्/KP ,/PUNC धार्मिकादर्शम्/NP ,/PUNC कवित्वशक्तिम्/NP च/APY चिरम्/KV अनुध्यायन्/KP ‘/PUNC कृतकम्/NP मन्ये/KP भयम्/NP योषिताम्/KP ’/PUNC इति/AUD असकृत्/KN आवर्तयन्/KP कथञ्चित्/SN निशाम्/NP व्यनैषीत्/KN ।/PUNC 

[/PUNC 5/PUNC ]/PUNC 
सज्जा/NV राजसभा/NP ।/PUNC सामन्ताः/NP सर्वे/SN स्वस्वासने/NP यथोचितम्/KN उपाविशन्/KP ।/PUNC मन्त्रिणः/NP अन्ये/SN च/APY राजमान्याः/NP यथास्थानम्/NP स्थिताः/KN ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK प्रातः/NP एव/INTF कृताह्निकः/NP त्वरितम्/KV आससाद/NP सभाम्/NP ।/PUNC एषः/SN अद्य/A किमपि/AVK विचिन्तयन्/KN इव/ASD ,/PUNC उत्कण्ठित:/KN इव/ASD च/APY प्रतिभाति/KP ,/PUNC किम्/AP इदम्/SN इति/AUD यावत्/AVK तर्कयन्ति/KP सभास्ताराः/NP ,/PUNC आज्ञप्ताः/KN तावत्/AVK एव/INTF राज्ञासाश्वगजरथपदातयः/NP प्रधानाः/NV सामन्ताः/NP त्वरितम्/KV पुरात्/A बहिः/A शिवालयम्/NP उपेत्य/KKS तत्र/A अवस्थितम्/KN विद्वांसम्/NP कविम्/NP गजारूढम्/NV शीघ्रम्/KV सादरम्/NP अत्र/A अनयन्तु/KP इति/AUD ।/PUNC अनुष्ठितम्/KN सर्वै:/SN राजशासनम्/NP ।/PUNC 
कियत्/SN काललकलानन्तरमतु/KP समुपेत्य/KKS समभाषत/NP नतशिराः/NP सामन्तः/NP ‘‘/PUNC पृथिवीन्द्र/NV !/PUNC ननु/AP श्रीमद्भिः/NP आज्ञप्ता:/KN गताः/KN सर्वे/SN वयम्/SN तत्र/A ।/PUNC स/SN तु/A जगत्/NP विलक्षणलक्षणः/NP कविः/NP किमपि/AVK न/AN अन्वमोदत/KN ।/PUNC उक्तम्/KN तेन/SN -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP मे/SN रथैः/NP अश्वैः/NP गजैः/NP वा/APY कृत्यम्/NP ?/PUNC केन/SN अहम्/SN एतावन्तम्/SN अध्वानम्/NP आनीतः/KN ?/PUNC यथा/AVK अहम्/SN अत्र/A आयातः/KN अस्मि/KP ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF निर्वृतशरीरयात्रः/NP सभाम्/NP अपि/AVK आसादयिष्यामि/KP ।/PUNC यान्तु/KP भवन्तः/SN ।/PUNC न/AN अहम्/SN भवद्भिः/SN सह/AUP आगन्ता/KN ,/PUNC तत्/SN एतत्/SN आकर्ण्य/KKS देवः/NP प्रमाणम्/NP ’’/PUNC ।/PUNC राजा/NP औत्सुक्यपरवशः/NP अपि/AVK आकर्ण्य/KKS कथञ्चित्/SN खिन्नमनाः/NP तस्थौ/KP ।/PUNC क्षणम्/NP क्षणम्/DV तु/A तम्/SN एव/INTF प्रतीक्षते/KP ।/PUNC नियुक्ताः/KN तद्वार्तागवेषणाय/KKS चराः/NP ।/PUNC पृष्ट:/KN मन्त्रिप्रभृतिभिः/NP तद्विषये/NP तदा/A गमनसमये/NP एव/INTF सर्वम्/SN ज्ञास्यथ/NP -/PUNC इति/AUD एव/INTF उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC अथ/AVK सर्वैः/SN सचमत्कृति:/NP प्रतीक्षमाणः/NP कथञ्चित्/SN आययौ/NP कविः/NP ।/PUNC पूर्वम्/SN एव/INTF निवेदिता/KNV वार्ता/NP वार्ताहरैः/NP ।/PUNC श्रुतमात्रम्/NP एव/INTF बहिः/A द्वारपर्यन्तम्/NP प्रत्युज्जगाम/KP सामन्तपरिवृत:/KN राजा/NP ।/PUNC महता/KNV आदरेण/NP च/AVK तम्/SN एतम्/SN कविम्/NP निनाय/KKS राजसभाम्/NP ।/PUNC अर्घ्यादिभिः/NP सम्पूजितम्/KN च/APY चन्दनमाल्यादि/NP विभूषितम्/KN एकस्मिन्/SMKY महार्हे/NP सिंहासने/NP समुपावेशयत्/KP ।/PUNC कृतार्थताम्/KP च/APY स्वकीयाम्/NP तद्दर्शनात्/NP प्रकटयन्/KN विश्रान्तमात्रम्/NP एव/INTF एनम्/SN उवाच/KP -/PUNC ‘/PUNC सुकवे/NP !/PUNC कवितान्तः/NP आस्वादः/NP पश्चात्/A लप्स्यते/KP ,/PUNC श्रुतम्/KN मया/SN भवन्‍मुखात्/NP कदाचित्/A –/PUNC उकारोपक्रमम्/NP एकम्/SMK पद्यम्/NP ‘/PUNC कृतकम्/NP मन्ये/KP भयम्/NP योषिताम्/KP ’/PUNC इति/AUD पद्यस्य/NP अन्तिम:/NV भागः/NP !/PUNC तत्/SN पुनः/A अपि/AVK श्रोतुम्/KKS उत्कण्ठितम्/KN माम्/SN कृपया/NP आश्राव्य/KKS कृतार्थीकुरु/KP ।/PUNC आलोचितम्/KN राज्ञा/NP –/PUNC एतत्/SN श्लोकमुखेन/NP एव/INTF सर्वम्/SN अपि/AVK रहस्यम्/NP उद्घाटितम्/KN स्यात्/KP इति/AUD ’/PUNC ।/PUNC कविः/NP तु/A रहस्यम्/NP पारिरक्षन्/KN इव/ASD तत्कालस्फुरितमतिः/NP प्रत्याह/KP -/PUNC आम्/NP श्रूयताम्/KP श्रीमन्/NP !/PUNC उग्रग्राहम्/NP उत्/A अन्वत:/NP जलम्/NP अतिक्रामति/KP अनालम्बने/NP व्योम्नि/NP भ्राम्यति/KP दुर्गम्/NV अक्षितिभृताम्/NP मूर्धानम्/NP आरोहति/KP ।/PUNC व्याप्तम्/KN याति/KP विषाकुलैः/NP अहिकुलैः/NP पातालम्/NP एकाकिनी/SMKY कीर्तिः/NP ते/SN मदनाभिराम/NV !/PUNC कृतकम्/NP मन्ये/KP भयम्/NP योषिताम्/KP

॥/PUNC 1/PUNC ॥/PUNC 
अथ/AVK तथा/AVK एताम्/SN अप्रतिरुद्धप्रसराम्/NP अस्य/SN कवित्वशक्तिम्/NP तथा/AVK धर्मे/NP एकपरताम्/KP पररहस्य/NP उद्घाटनविधुरताम्/KP च/APY अलक्ष्य/KKS नितराम्/NV द्रुतान्तः/KN करण:/NP राजा/NP भूय:/A भूयः/DV अस्य/SN पादतले/NP लुलोठ/KP ।/PUNC पृष्टः/KN सामन्तैः/KN मन्त्रिभिः/NP च/APY स्वयम्/SN एव/INTF सर्वम्/SN रात्रिचरितम्/KN जगाद/KP ।/PUNC सर्वैः/SN सह/AUP च/APY एष/SNV कविम्/NP स्वातन्त्र्येण/NP स्वसभाम/NP अतितमाम्/NP अलङ्कर्तुम्/KKS प्रार्थनया/NP अनुरुरोध/NP ।/PUNC कविः/NP तु/A सर्वथा/A एव/INTF सुमधुरम्/NV तत्प्रति/A आचक्षाण:/NP ग्रामे/NP वसतिम्/NP एव/INTF स्वकीयाम्/SNV सुरदुर्लभाम्/NP प्रतिपादयन्/KN केवलम्/NP सङ्कल्पितम्/KN द्रव्यम्/NP ब्राह्मणेभ्यः/NP प्रदातुम्/KKS प्रत्याचत/KP ।/PUNC गुणपरवशेन/NP राज्ञा/NP मूर्ध्विकृतम्/KN सर्वम्/SN अपि/AVK कवेः/NP अनुशासनम्/NP ।/PUNC कविः/NP तु/A न/AN किमपि/AVK द्रव्यम्/NP आत्मार्थम्/NP अङ्गीचकार/KP ।/PUNC अथ/AVK भूयो/A भूयः/A अनुरुध्यमानः/KN च/APY जगाद/KP -/PUNC ‘/PUNC यदि/AVK  किमपि/AVK अवश्यम्/NP प्रदेयम्/KN श्रीमता/NP मह्यम्/SN ,/PUNC तर्हि/AVK एतत्/SN एव/INTF ददातु/KP –/PUNC न/AN सा/SN राज्ञी/NP किमपि/AVK वक्तव्या/KKS ।/PUNC न/AN तया/SN किमपि/AVK अनार्यम्/NP आचरितम्/KN ।/PUNC ननु/AP भवान्/SN इव/ASD सा/SN अपि/AVK गुण/NP एकगृह्या/KKS ,/PUNC न/AN तु/A दुष्टमतिः/KN ।/PUNC तस्मात्/SN मत्प्रार्थितः/NP पूर्वम्/SN एव/INTF ताम्/SN स्नेहेन/NP पश्येद्/KP भवान्/SN ।/PUNC स्वीकर्तव्यम्/KN एव/INTF सर्वम्/SN विदुषः/NP अनुशासनम्/NP ।/PUNC गुणग्राहिता/KN अन्यथा/AVK भज्येत/KP ।/PUNC स्वच्छन्दम्/NP यान्तम्/KP इदानीम्/A अस्माकम्/SN कविम्/NP गवाक्षेण/NP कथम्/AP अपि/AVK आलोक्य/KKS इयम्/SN अपि/AVK कृतार्थी/NP भवतु/KP राज्ञः/NP कर्णस्य/NS महाभिषिक्ता/KN राज्ञी/NP ।/PUNC 

प्रणय/NP पिपासा/NP स्वर्गीयः/NP म0/NS म0/NS पम्0/NS नारायणशास्त्री/NS खिस्ते/AB (/PUNC काशिकराजकीयसंस्कृतमहाविद्यालयस्य/NS भूतपूर्वः/NP प्रधानाचार्यः/NP ,/PUNC अनेकानाम्/NP संस्कृतग्रन्थानाम्/NP प्रणेता/NP व्याख्याकारः/NP च/APY ,/PUNC वाराणसी/NS वास्तव्यः/KN )/PUNC कावेर्याः/NP पश्चिमे/NS तीरे/NP सुन्दरपुरम्/NS नाम/NP अन्वार्थाभिधान:/NP ग्रामः/NP शोभते/KP ।/PUNC कुबेराचलाख्यस्य/NP पर्वतस्य/NP उपत्यकायाम्/NP विशाला/NV सहकारवाटी/NP ,/PUNC ताम/SN नु/A सुन्दरपुरग्रामः/NS प्रतिष्ठितः/KN ।/PUNC एकतः/NP कावेरीतीरपरिसरप्रसृता/KN तालतमालनारिकेलक्रमुकादिविशालवृक्षराजिपरिरक्षिता/NP मध्यन्दिने/NP अपि/AVK अर्कगभस्तिभिः/NP अनवाप्तप्रवेशा/NP ,/PUNC झिल्लीझङ्कारनादिता/NP गभिरा/NV अरण्यानी/NP ,/PUNC अपरतः/KN च/APY मल्लिकायूथिकाजातीमालतीबकुलचम्पकपाटलादिविविधकुसुमद्रुमसमेधमानसौभाग्या/NP विशालोपशल्यावलिः/NV ।/PUNC कुबेराचलवर्तिनिर्झरसमुत्क्षिप्ताम्भः/NP क्षोदसमुद्वहनजातजडिमा/NP ,/PUNC भारभुग्न/NV इव/ASD मन्दगतिः/NV कल्यप्रफुल्लोपशल्यकुसुमसमूहपरिमलतस्करः/NV पवनः/NP सन्ततम्/NP सेवते/KP सुन्दरपुरवासिसज्जनान्/NP ।/PUNC 
ग्रामे/NP अस्मिन्/SNV विशेषत:/NP राजन्या:/NP निवसन्ति/KP ,/PUNC पञ्चषाणि/NP एव/INTF विप्राणाम्/NP गृहाणि/NP ,/PUNC वैश्यानाम्/NP शूद्राणाम्/NP च/APY मिलित्वा/KKS पञ्चाशत्/SMKY अधिकानि/NV सद्मानि/NP ,/PUNC तावन्ति/KP एव/INTF राजन्यानाम्/NP ।/PUNC ग्रामाधिपतिः/NP वीरसिंहः/NS प्रख्यातवीरक्षत्रियवंशालङ्कारभूतः/KNV प्रभूतभूसम्पत्तिमान्/KN दर्शनीयाकृतिः/NP प्रांशुः/NP विशालवक्षा/NV वीराग्रणीः/NV वर्तते/KP ।/PUNC ग्रामीणाः/NP सर्वे/SN अपि/AVK आपन्ना/KN भय/NP दीक्षते/KP तस्मिन्/SN प्रगाढम्/NP स्निह्यन्ति/KP ,/PUNC बिभ्यति/KP च/APY सुलभकोपात्/NP प्रचण्डशासनात्/NP तस्मात्/SN ।/PUNC अग्रजातय/NP विप्राः/NP किल/A पौरोहित्यवृत्तिम्/NP अनुतिष्ठन्तः/KN पञ्चमहायज्ञान्/NP यथावद्/ASD वितन्वाना/NP वेदान्/NP अभ्यस्यन्तः/NP अग्न्याहिताः/NP सुखेन/KV निवसन्ति/KP ।/PUNC इत्थंविधे/NP तस्मिन्/SN सुन्दरपुरे/NS ग्रामाधिपतेः/NP वीरसिंहस्य/NS सूनुः/KP प्रतिकृतिः/NP इव/ASD निजपितुः/NP कुमारः/NP शार्दूलसिंह/NS यौवनसुलभोत्कलिका/NV समाकुलचेता/NV एकदा/A प्रसूत्यै/KKS स्वपितुः/NP सदनम्/NP उपगताम्/KP चिरपोषिताम्/KP कावेरीपूर्वतीरवर्तिलक्ष्मणपुरग्रामाधिपतेः/NP तनूजाम्/NP स्वप्रेयसीम्/NP दिदृक्षुरकष्टप्रसूतिपुत्रलाभप्रवृत्तिप्रहृष्टान्तर:/NP मृगयाकपटेन/NP गृहात्/NP निष्क्रम्य/KKS श्वशुरालयम्/NP गन्तुम्/KKS इयेष/SN ।/PUNC तदानीम्/A प्रावृट्कालः/NP प्रवृत्त:/KN आसीत्/KP ।/PUNC कावेरीम्/NS समुत्तीर्य/KKS एव/INTF पूर्वतीरवर्ति/NP लक्ष्मणपुरम्/NS आसादयितुम्/KKS सुशकम्/NP ।/PUNC न/AN अन्यः/SN पन्थाः/NP ।/PUNC कावेरी/NS समुत्तरणम्/NP विना/AUP न/AN अन्याः/SN गतिः/NP ।/PUNC अत्रान्तरे/NP पयोदपटलैः/NP नीरन्ध्रितम्/KN नभः/NP ।/PUNC झञ्झावायुः/NP वातुम्/KKS आरेभे/KP ।/PUNC एकद्वित्रिक्रमेण/NP पतन्त:/KN वर्षाबिन्दवः/NP क्षणात्/NP इव/ASD धारासारात्मना/NP वर्षन्ति/KP स्म/KP ।/PUNC निमीलयन्ति/KP इव/ASD जगन्नयनानि/NP विद्युत्/NP मध्ये/NP मध्ये/DV व्यद्योतत/KP ।/PUNC न/AN कः/SN अपि/AVK नाविकः/NP तदानीम्/A शतेन/NP अपि/AVK दित्सितेन/NP अन्तरेण/NP तरणिम्/NP मोक्तुम्/KKS इयेष/SN ।/PUNC शार्दूलसिंहः/NS चिरम्/KV तान्/SN नाविकान्/NP अनुनीय/KN अपि/AVK अकृतार्थः/NP प्रबलोत्कलिकापारवश्येन/NP तत्क्षणम्/NP एव/INTF गन्तुम्/KKS कृत/KN निश्चयः/NP क्षत्रियसहजेन/NP साहसेन/NP अध्यातः/KN तुरगपृष्ठ:/KN एव/INTF कावेरीम्/NS तर्तुम्/KKS निरचैषीत्/KP ।/PUNC करे/NP वल्गाम्/NP धृत्वा/KKS प्रवेशितः/KN तेन/SN कावेरीजले/NP तुरङ्गमः/NP ।/PUNC स्वामिन:/NP भावम्/NP विदन्/KN इव/ASD स/SN पशुः/NP अविगणय्य/KKS विघ्नान्/NP चचाल/KP ।/PUNC यावत्/AVK स:/SN किञ्चित्/SN दूरम्/NP गच्छति/KP ,/PUNC तावत्/AVK एव/INTF एकः/SMK महानावर्त:/NP ददृशे/KP ।/PUNC शार्दूलसिंहः/NS तु/A वल्गाम्/NP आकृष्य/KKS जलभ्रमपरिजिहीर्षया/NP किञ्चित्/SN अपसृत्य/KKS तिर्यग्/NP गन्तुम्/KKS इयेष/SN ।/PUNC किन्तु/AVK इदानीम्/A पाकाभिमुखदुरदृष्टप्रभावात्/NP नु/A शार्दूलसिंहायुः/NS क्षयात्/NP नु/A केन/SN अपि/AVK अचिन्त्येन/NP हेतुना/NP जलौघप्रबलवेगाभिहतः/KN अवश:/NP इव/ASD स:/SN तुरङ्गमः/NP तस्मिन्/SN एव/INTF भयानके/NV अम्भोभ्रमे/NP न्यपतत्/KP ।/PUNC तुरङ्गपर्याणपार्श्ववर्तिलोहपादिकासंयतसोपानत्कपादः/NV शार्दूलसिंहः/NS अपि/AVK सह/AUP अश्वेन/NP प्रणयिनीमिलनोत्कलिकाभिः/NP च/APY सद्यः/A पातालम्/NP उपानीयत/KP ।/PUNC इत्थम्/SN सतुरङ्गस्य/NP तस्य/SN जले/NP पञ्चत्वम्/NP  सम्पन्नम्/NP ।/PUNC तम्/SN एव/INTF क्षणम्/NP आरभ्य/KKS संस्कारदेहधारी/NV स:/SN प्रबलः/NV पिशाच:/NP भूत्वा/KKS कावेरीतीरे/NS परिसरारण्ये/NP बभ्राम/KP ।/PUNC तेन/SN पथा/NP जनानाम्/NP यातायातम्/NP दुष्करम्/NV समपद्यत्/KP ।/PUNC प्रायः/A तेन/SN पथा/NP गच्छत्सु/KP न/AN एकः/SMK अपि/AVK जीवन्/NP परावर्तते/KP स्म/KP ।/PUNC अध्वगैरथ:/NP स:/SN मार्गे/NP एव/INTF परित्यक्तः/KN ।/PUNC न/AN कः/SN अपि/AVK तेन/SN पथा/NP गच्छति/KP आगच्छति/KP च/APY ।/PUNC पिशाच/NP उपद्रवस्य/NP नानाविधाः/NP किंवदन्त्यः/NP सर्वतः/A प्रसृताः/KN ।/PUNC कश्चिद्/SN वदति/KP -/PUNC दृष्ट:/KN मया/SN स/SN पिशाचः/NP ,/PUNC तालप्रांशुः/NP भीषणास्य/NV किल/A स:/SN इति/AUD ।/PUNC अपर:/SN वदति/KP विपर्यस्तौ/NP तस्य/SN पादौ/NP ,/PUNC ललन्ती/KNV जिह्वा/NP ,/PUNC भृकुटिभीषणम्/NV मुखम्/NP ,/PUNC अध्वगान्/KP दृष्ट्वा/KKS स:/SN मुखम्/NP व्यादाय/KKS धावति/KP ।/PUNC इत्थम्/SN विधाः/NP किंवदन्तीः/KN श्रुत्वा/KKS भीतैः/NV पथिकैः/NP स/SN मार्ग/NP एव/INTF परित्यक्तः/KN ।/PUNC न/AN कः/SN अपि/AVK ततः/A परम्/AVK तेन/SN मार्गेण/NP गच्छति/KP ।/PUNC तन्मार्ग/NP परिसरवर्तिषु/NV क्षेत्रेषु/NP कर्षणादिकार्यम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN के/SN अपि/AVK कर्षका:/NP लभ्यन्ते/KP ।/PUNC ग्रामाधिपतेः/NP तेन/SN महती/KNV हानिः/NP समजायत/KP ।/PUNC 
तन्मार्गशोधनपुरस्सरम्/NP पिशाचोपद्रवनिराकृतये/NP ग्रामाधिपतिना/NP दशसहस्ररूप्यकात्मकम्/NP पारितोषिकम्/NP उद्घोषितम्/KN ।/PUNC पारितोषिकलोभेन/NP ये/SN केचित्/SN साहसेन/NP पुर:/A समुपागताः/KN ते/SN अपि/AVK जीवन्त:/KN न/AN पुनः/A परावृत्ताः/KN ।/PUNC इत्थम्/SN एव/INTF अतीते/NP कियतिचित्/SN समये/NP दुःखितेन/NP ग्रामाधिपतिना/NP स्वकुलपुरोहित:/NP भट्टसोमदेवः/NS सानुनयम्/NV प्रार्थितः/KN -/PUNC भगवन्/NP !/PUNC आचार्य/NP !/PUNC किम्/AP न/AN अस्ति/KP एव/INTF कश्चन/SN उपायः/NP तस्य/SN परिशोधनाय/KKS पिशाचोद्धरणाय/KKS च/APY ?/PUNC सत्सु/NP भवादृशेषु/NV तेजोराशिषु/NV सिद्धमन्त्रेषु/NV ब्राह्मणेषु/NP किम्/AP न/AN इदम्/SN लज्जास्पदम्/NP ?/PUNC दशसहस्त्राणि/SMKY मया/SN दित्सितम्/NP पारितोषिकम्/NP किम्/AP अल्पम्/NV ?/PUNC मन्ये/KP सम्प्रति/A ब्राह्मणानाम्/NP सिद्धमन्त्रत्वम्/NV विडम्बनम्/NP एव/INTF ।/PUNC श्रुत्वा/KKS इदम्/SN ग्रामाधिपतेः/NP वाक्यम्/NP विद्ध:/KN इव/ASD शरेण/NP ब्राह्मणि/NP आधिक्षेपम्/NP असहमानः/NP अन्तः/A क्रोधेन/NP ज्वलन्/KN अपि/AVK निगूह्य/KKS तम्/SN भट्टसोमदेवः/NS तम्/SN आह/ASMB ,/PUNC राजन्/NP !/PUNC अहम्/SN अस्मि/KP भवत्पुरोहितः/NP ,/PUNC भवदन्नम्/NP भुञ्जानस्य/NP एव/INTF पलितम्/KN मे/SN शिरः/NP ,/PUNC न/AN मम/SN अस्ति/KP पारितोषिकप्राप्तेः/KN लोभः/NP ।/PUNC भवता/SN यद्/SNV ब्राह्मणानाम्/NP सिद्धमन्त्रत्वम्/NV विडम्ब्यते/KP ,/PUNC तद/SN सहमान:/NP एव/INTF अहम्/SN पिशाचोद्धरणे/NP मार्गपरिशोधने/NP च/APY प्रवृत्त/KN भवेयम्/KP इति/AUD ।/PUNC अथ/AVK विदित/KN भट्टसोमदेवप्रभावः/NP तस्य/SN पिशाचोद्धरणप्रवृत्तताम्/KP दृष्ट्वा/KKS हृष्टान्तरङो/NP ग्रामाधिपतिः/NP वीरसिंहः/NS सपादोपग्रहम्/NP तम्/SN आह/ASMB गुरो/NP !/PUNC क्षम्यताम्/KP मम/SN अतिक्रमः/NP पिशाचोद्धरणकार्ये/NP प्रवर्तयितुम्/KKS एव/INTF ब्राह्मण्याधिक्षेपम्/NP इषेण/SN मया/SN कोपित:/KN भवान्/SN ।/PUNC सिद्धम्/NP च/APY मम/SN समीहितम्/KN ।/PUNC ब्राह्मणा:/NP हि/A मम/SN पूज्यतमाः/NP ।/PUNC तथापि/AVK कुलगुरुः/NP भवान्/SN मम/SN सर्वस्वम्/NP एव/INTF ।/PUNC यत्किञ्चन/SN मम/SN वैभवम्/NP यशः/NP च/APY तत्सर्वम्/SN भवत्/SN अनुग्रहात्/KP एव/INTF सम्पन्नम्/NP अस्ति/KP इति/AUD अहम्/SN जानामि/KP ।/PUNC मम/SN दुरुक्तम्/KN भवता/SN न/AN मनसि/NP स्थाप्यम्/KN इति/AUD वदन्/KN भूय:/A भूयः/DV प्राणंसीत्/KP ।/PUNC ‘/PUNC प्रणिपातप्रतीकारः/NP संरम्भ:/NP हि/A महात्मनाम्/NP ’/PUNC इति/AUD नयेन/NP ग्रामाधिपतिम्/NP प्रणतम्/KN दृष्ट्वा/KKS इव/ASD दयालोः/NV ब्राह्मणस्य/NP कोपः/NP क्‍व/A अपि/AVK पलायते/KP स्म/KP ।/PUNC 
अथ/AVK अन्येद्युः/SN भट्टसोमदेवः/NS पाथेयस्रस्तरादिग्रन्थिम्/NP निबध्य/KKS ग्रामाधिपतिम्/NP वीरसिंहम्/NS आपृच्छ्य/KKS च/APY पिशाचोद्धरणाय/KKS प्रतस्थे/KP ।/PUNC प्रतिष्ठमानः/NP च/APY विघ्नहराणि/NP सूक्तानि/NP जपति/KP स्म/KP ।/PUNC क्रमेण/NP असौ/SN स्वग्रामसीमानम्/NP उल्लङ्घ्य/KKS पिशाचाधिष्ठितम्/KN वनम्/NP आससाद/KP ।/PUNC तावता/AVK वियत्/KP मध्यमुपतस्थे/KP भगवान्/NP भास्वान्/NP ।/PUNC नैदाघोष्मा/NP प्रकर्षेण/NP ववृधे/KP ।/PUNC वायोः/NP अनुष्णाशीतस्पर्शताम्/KP प्रतिपादयतः/KN तार्किकान्/NP परिहसन्/KNV इव/ASD ज्वलत्/KP अङ्गारसङ्काशताप:/NP उष्ण:/NV वायुः/NP वातुम्/KKS आरेभे/KP ।/PUNC पक्षिणः/NP अपि/AVK नीडान्तः/NP निलीय/KKS निभृतम्/KN तस्थुः/KP ।/PUNC कुत्र/A अपि/AVK लब्धावकाश:/NP एव/INTF छाया/NP तरुमूलम्/NP अवालम्बत/KP ।/PUNC तथाविधे/AVK समये/NP श्रान्त:/NV भट्टसोमदेव:/NS विशश्रमिषुः/NS दूरात्/NP एकम्/SMK विशालाकारम्/NV सुदूरप्रसृतमूलम्/NV वटवृक्षम्/NP ददर्श/KP ।/PUNC तद्/SNV दर्शनोत्पन्नहर्षप्रकर्षः/NP कियन्तम्/SN चिदध्वानम्/NP अतीत्य/KKS तस्य/SN वटवृक्षस्य/NP सुदूरप्रसृतासु/NV शाखासु/NP बद्धान्/KNV तुरङ्गमान्/KN अद्राक्षीत्/KP ।/PUNC ‘/PUNC विशश्रमिषवः/NS केचित्/SN पान्था:/NP भवेयुः/KP ’/PUNC इति/AUD अचिन्तयत्/KP च/APY ।/PUNC पुनः/A अस्य/SN चेतसि/NP विकल्पः/NP समुदभूत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC पिशाचाधिष्ठतः/KN अध्वगैः/NP परित्यक्तः/KN प्रान्तरः/NP अयम्/SN अध्वा/KKS ,/PUNC कथम्/AP अत्र/A पान्थानाम्/NP आगमनम्/KN सम्भाव्यते/KP ।/PUNC भवतु/KP यत्/SN किमपि/AVK समीपम्/NP गत्वा/KKS इव/ASD सम्यक्/NV परिलक्षय/KKS इयम्/SN ’/PUNC इति/AUD निश्चित्य/KKS तम्/SN वटवृक्षम्/NP अनुलक्ष्य/KKS भट्टसोमदेवः/NS चचाल/KP ।/PUNC उपगम्य/KKS समीपम्/NP सकुतूहलम्/NV अपश्यत्/KP विशाले/NV वटद्रुमतले/NP शोभनः/NP अनेकवर्णविचित्रः/NP कुथः/A समास्तीर्णः/NP ।/PUNC तत्/SN उपरि/A दुग्धफेनधवलः/NV प्रच्छदपटः/NP हंसतूलकल्पितानि/NV उपधानानि/NP च/APY सज्जानि/NP ।/PUNC वीरासनोपविष्टाः/KN तेजस्विन:/NP वीरा:/NP इव/ASD लक्ष्यमाणा:/NP विंशति/SMKY अधिकाः/NV शस्त्रधारिणः/NV पुरुषा:/NP मण्डलाकारेण/NP स्थिताः/KN तेषु/SN मध्ये/NP सुबृहदोपधानालम्बितपृष्ठे/NP एकः/SMKY तेषाम्/SN स्वामी/NP इव/ASD लक्ष्यमाणः/NP तेजस्वी/NP शस्त्रपाणिः/NP पुरुषः/NP ।/PUNC मध्ये/NP राजतम्/NP धूमनलिकापात्रम्/NP विराजते/KP ।/PUNC ततः/A समुद्भूतः/KN सुगन्धिधूमपरिमल:/NP मोदयति/KP इव/ASD मनांसि/NP ।/PUNC भट्टसोमदेवम्/NS उपायान्तम्/KN दृष्ट्वा/KKS स/SN तेषाम्/SNV शस्त्रिणाम्/NP स्वामी/NP सोल्लासम्/NV प्रणमत्/KP न/AN आह/ASMB ‘/PUNC आगम्यताम्/KP पुरोहितमहाशयाः/NP ?/PUNC अद्य/A सत्यम्/NP एव/INTF सुदिनम्/NP नः/AN ,/PUNC इह/A आस्यताम्/KP ’/PUNC इति/AUD स्वासनस्य/NP दक्षिणे/NP समुन्नतम्/KN आसनान्तरम्/NP निरदीदिशत्/KP ।/PUNC भट्टसोमदेवः/NS तु/A तन्मुखात्/NP ‘/PUNC पुरोहितमहाशय/NP ’/PUNC इति/AUD सम्बोधनम्/NP आकर्ण्य/KKS ‘/PUNC कः/SN अयम्/SN माम्/SN पुरोहितम्/NP भणति/KP इति/AUD चिन्तयन्/KN तन्मुखम्/NP निपुणम्/NP निरैक्षिष्ट/KN ।/PUNC अलक्षयत्/KP च/APY स्वग्रामाधिपतेः/NP वीरसिंहपुत्रस्य/NP शार्दूलसिंहस्य/NS मुखच्छायाम्/NP ।/PUNC सर्वेषाम्/SN च/APY तेषाम्/SN नेत्राणि/NP अपक्ष्मपातानि/NP विभाव्य/KKS ‘/PUNC नूनम्/A एते/SN न/AN मानवाः/NP किन्तु/AVK देवयोनय/NP एव/INTF इति/AUD ’/PUNC निश्चिन्वान:/KN निर्भयचेताः/NP प्रणमतः/NP तान्/SN शुभाशीर्भिः/NP अभिवर्धयन्/KN निर्दिष्टम्/NV आसनम्/NP अध्यरुक्षत्/KP ।/PUNC 
अथ/AVK मुहूर्तम्/NP कुशलप्रश्नादिसंलापम्/NP विधाय/KKS स:/SN शस्त्रधारिस्वामी/NP भट्टसोमदेवम्/NS अपृच्छत्/KP ‘/PUNC पुरोहितमहोदय/NP !/PUNC षट्सु/SMKY ऋतुषु/NP कतम:/AP भवता/SN प्रशस्यते/KP ।/PUNC ’/PUNC चतुर:/NV भट्ट:/NP उत्तरयति/KP स्म/KP –/PUNC भिन्नरुचय:/NP जनाः/NP तान्/SN तान्/DV ऋतून्/NP प्रशंसन्ति/KP अहम्/SN तु/A शीत/NP ऋर्तुम्/NP एव/INTF सर्वश्रेष्ठम्/NV मन्ये/KP यतः/A स/SN हि/A सर्वविधोपभोगक्षमः/NP ।/PUNC पुनः/A अब्रूत्/KP शस्त्रिस्वामी/NS -/PUNC ‘/PUNC कथम्/AP वर्षर्तुः/KP न/AN प्रशस्यते/KP भवता/SN ?/PUNC ‘/PUNC भट्टः/NP प्रत्याचष्ट/NP सपङ्क:/NP दुर्दिनान्धकारित:/KN वर्षर्तु:/KP केन/SN गुणेन/NP प्रशस्यताम्/KP ?/PUNC किञ्च/SN ,/PUNC वर्षर्तुः/KP प्रियामिलनोत्कलिकाकुलान्/NP अपि/AVK यूनः/NP निर्दयम्/NP प्रवृद्धसरिदावर्ते/KN मज्जयति/KP इति/AUD घातकप्रकृतेः/KN वर्षर्तोवर्णनम्/NP न/AN मनाक्/NP अपि/AVK रोचते/KP मह्यम्/SN ।/PUNC श्रुत्वा/KKS इदम्/SN भट्टवचनम्/NP तत्क्षणम्/NP एव/INTF चकित:/KN इव/ASD स:/SN शस्त्रिस्वामी/NS भट्टसोमदेवस्य/NS करम्/NP आदाय/KKS तन्मुखम्/NP निरवर्णयत्/KP ।/PUNC अत्र/A अन्तरे/NP पुरुषम्/NP परिवेष्ट्यस्थिता/KN शस्त्रपाणयः/NP पुरुषाः/NP तेषाम्/SN तुरङ्गमाः/NP च/APY क्षणात्/NP अन्तर्हिताः/KN ।/PUNC सः/SN पुरुष:/NP भट्टसोमदेवः/NS च/APY इति/AUD द्वौ/SMKY एव/INTF अवशिष्टौ/KN ।/PUNC अथ/AVK स/SN पिशाच:/NP दैन्यविवर्णवदनः/NP सन्/KKS साञ्जलिबन्धम्/NP भट्टसोमदेवम्/NS आह/ASMB –/PUNC गुरो/NP !/PUNC प्रियामिलनोत्कण्ठः/NP प्रबलसंस्काराहितपिशाचशरीरः/NP अहम्/SN पिशाचसमयनियन्त्रणात्/NP नदीम्/NP उल्लङ्घयितुम्/KKS अप्रभुः/NP अस्मि/KP ।/PUNC नद्याः/NP परतीरे/NP लक्ष्मणपुरे/NS च/APY मम/SN प्रणयिनी/NP वर्तते/KP ,/PUNC तत्/SN यथा/AVK सा/SN अत्र/A आगच्छेत्/KP तथा/AVK प्रयतितुम्/KKS प्रसीदतु/KP भवान्/SN ताम्/SN अनालोक्य/KKS न/AN मे/SN मुक्तिः/NP अस्याः/SN पिशाचयोनेः/NP इति/AUD ।/PUNC अथ/AVK भट्टसोमदेवः/NS तथा/AVK इति/AUD पिशाचवचनम्/NP स्वीकृत्य/KKS ग्रीष्मसमयसुतराम्/NP कावेरीम्/NS उत्तीर्यम्/KN लक्ष्मणपुरम्/NS प्रातिष्ठत/KP ।/PUNC तत्र/A च/APY स्वग्रामाधिपतिसम्बन्धिन:/NP गेहम्/NP आसाद्य/KKS निहितस्रस्तर:/NP गृहस्वामिना/NP च/APY सत्कृत:/KN यथावत्/ASD स्नानाह्निकभोजनादिकम्/NP निर्वर्तयामास/KP ।/PUNC अथ/AVK लब्धावसर:/NP रहसि/KP शार्दूलसिंहस्य/NS भार्याम्/NP उपेत्य/KKS तद्भर्तुः/NP पिशाचभावम्/NP तन्मुक्तये/NP तस्याः/SN तत्र/A गमनस्य/NP आवश्यकताम्/NP च/APY निपुणम्/NP अवर्णयत्/KP ।/PUNC पतिव्रता/NP शार्दूलसिंह/NS दयिता/KN पत्युः/NP मुक्तये/NP तत्र/A गमनम्/NP तत्क्षणम्/NP अन्वमन्यत/KP ।/PUNC भट्टसोमदेवः/NS उक्तम्/KN वृत्तम्/KN पित्रोः/NP निवेद्य/KKS पत्युः/NP मुक्तये/NP आत्मनः/SN तत्र/A गमननिश्चयम्/NP च/APY प्रकाशयामास/KP ।/PUNC वात्सल्यात्/NP ताभ्याम्/SN निवार्यमाणा/NP अपि/AVK दृढ़निश्चय:/NP पुत्रम्/NP तयोः/SN अङ्कपाल्याम्/KP निधाय/KKS साञ्जलिः/NP अभाषत/KN मातः/NP !/PUNC तात/NP !/PUNC युवाम्/SN वात्सल्यात्/NP एव/INTF माम्/SN निवारयथः/NP पतिव्रताया/NP मम/SN किम्/AP कर्तव्यम्/KN इति/AUD कथम्/AP न/AN चिन्त्यते/KP युवाभ्याम्/SN ?/PUNC एष:/SNV मम/SN पुत्र:/NP मया/SN भवतो/SN हस्ते/NP निहितः/KN ,/PUNC अहम्/SN भट्टसोमदेवेन/NS साकम्/AUP तद्/SNV वनम्/NP यास्यामि/KP ,/PUNC यत्र/A मे/SN पतिः/NP पिशाचावस्थ:/NP माम्/SN प्रतीक्षते/KP ।/PUNC तम्/SN च/APY तत्/SN अवस्थाया:/NP मुक्तम्/NP मया/SN अपि/AVK निश्चितम्/KN ,/PUNC एष:/SNV एव/INTF पतिव्रताधर्मः/NP न/AN नाम/NP युवाभ्याम्/SN एकम्/SMK अपि/AVK निषेधाक्षरम्/NP उच्चारयितव्यम्/KN इति/AUD उक्त्वा/KKS स्वपुत्रम्/NP पित्रोः/NP हस्ते/NP निधाय/KKS भट्टेन/NP सह/NP सा/SN प्रातिष्ठत/KP ।/PUNC पूर्ववत्/ASD एव/INTF समुत्तीर्य/KKS कावेरीम्/NS भट्टः/NP ताम्/SN तत्/SN पिशाचाधिष्ठितम्/KN वनम्/NP आनिनाय/KP ।/PUNC तस्य/SN विशालस्य/NV वटतरोः/NP अधः/A तुरङ्गमम्/NP अधिरूढा/KN शार्दूलसिंहच्छायामूर्तिः/NP ददृशे/KP ।/PUNC हस्तसंज्ञया/NP स्वप्रियाम्/NP प्रवाहाभिमुखम्/NP आगन्तुम्/KKS आदिश्य/KKS सा/SN मूर्त्तिः/NP अन्तर्हिता/KN अभूत्/KP ।/PUNC अथ/AVK तत्/SN आदेशानुसारम्/NP प्रवाहम्/NP अवतीर्णा/NP शार्दूलसिंहपत्नी/NP यावत्/AVK पश्यति/KP तावत्/AVK प्रवाहान्तः/KN स्थस्वचरणनिकटे/NP एव/INTF स्वभर्तुः/NP शार्दूलसिंहस्य/NS मुखच्छायाम्/NP निरैक्षत/KP ।/PUNC जलक्लिन्नम्/NP तस्याः/SN चेलाञ्चलम्/NP आदाय/KKS बाढम्/A पिपासिता:/KN एव/INTF सा/SN मूर्तिः/NP चेलाञ्चल/NP निष्पीडनोत्थम्/KN जलम्/NP अधीरम्/NV अपिबत्/KP ।/PUNC अथ/AVK परित्यज्य/KKS तस्याः/SN चेलाञ्चलम्/NP स/SN पिशाच:/NP मध्येप्रवाहम्/NP विलीन:/NP भवन्/KNV ददृशे/KP ।/PUNC अश्रूयत/KP च/APY शब्दः/NP –/PUNC ‘/PUNC पुरोहितमहोदय/NP !/PUNC बाढम्/A उपकृतः/KN अस्मि/KP भवता/SN ,/PUNC भवतः/SN शुभाशंसनेन/NV पतिव्रताया/NP अस्याः/SN पुण्येन/NP च/APY सम्प्रति/A मुक्तः/KN अहम्/SN अस्मि/KP ,/PUNC इतः/A प्रभृति/NP निर्भयम्/NP इदम्/SNV वनम्/NP भवेत्/KP इति/AUD ।/PUNC इत्थम्/SN पिशाचीभूतस्य/NP शार्दूलसिंहस्य/NS प्रणयपिपासाम्/NP शमयित्वा/KKS तद्/SNV वनम्/NP च/APY निर्भयम्/NP विधाय/KKS भट्टसोमदेवः/NS स्‍वग्रामम्/NP प्रत्यावर्तत/KP ।/PUNC ग्रामाधिपतिना/NP भृशम्/NV सत्कृतः/KN च/APY पारितोषिकत्वेन/NP लब्धानि/KP दशसहस्ररूप्यकाणि/NP सद्य:/A निर्धनेभ्य:/NP भिक्षुकेभ्य:/NP विभज्यार्पयत्/KP ।/PUNC पश्यतोहरः/KP स्वर्गीयः/NP भट्टमथुरानाथशास्त्री/NS ,/PUNC कविशिरोमणि:/NV (/PUNC संस्कृतरत्नाकरपत्रस्य/NS भूतपूर्वः/NP सम्पादकः/NP ,/PUNC अनेकसंस्कृतकाव्यप्रबन्ध/NP प्रणेता/NP ,/PUNC व्याख्याकारः/NP ,/PUNC जयपुर/NS वास्तव्यः/KN )/PUNC 
[/PUNC 1/PUNC ]/PUNC 

वैशाखमासस्य/NS भुवनभयानक:/NV नूनम्/A आतपः/NP सम्प्रति/A व्याकुलीकरोति/KP जनान्/NP प्राणिनः/NP च/APY अन्यान्/SN ।/PUNC साम्प्रतम्/A पूर्णो/NV मध्याह्नः/NP ।/PUNC रवे:/NS उत्तापः/NP पराम्/SNV कोटिम्/NP आरूढः/KN ।/PUNC अस्मिन्/SNV समये/NP मधुरपुरग्रामे/NS धूमशकटिविश्रमस्थानसन्निधाने/NP एव/INTF नन्दरामवणिजः/NS समुद्घाट्यमान/KN आपणः/KN अस्ति/KP ।/PUNC वणिक्/NP अस्मिन्/SNV समये/NP भोजनसम्पादने/NP एव/INTF व्यग्रः/NV अवलोक्यते/KP ।/PUNC एतावता/SN एव/INTF आपणोपरि/NP वृद्ध:/NP एकः/SMKY साधुमहाशयः/NP समुपस्थितः/KN ।/PUNC साधोः/NP अस्य/SN पट्टायितललाटे/NP विकटतया/NV घटितम्/KN दूरतः/KN अपि/AVK दर्शनीयम्/KN तिलकम्/NP साम्प्रतम्/A धर्मसलिलैः/NP प्रवाह्य/KKS ‘‘/PUNC न/AN ते/SN समुचितम्/KN ’’/PUNC इति/AUD इव/ASD निःसार्यते/KP ।/PUNC लम्बशिखाभूषितम्/NV शिरः/NP स्वेदभरक्लिन्नम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC 
मुखम्/NP च/APY आतपसन्तापेन/NV समधिकम्/NP अरुणम्/NP आलोक्यते/KP ।/PUNC वृद्धसाधोः/NP पादौ/NP जानुपर्यन्तम्/NP निबिडया/NV धूल्या/NP धूसरितौ/KN स्तः/KP ।/PUNC साधोः/NP च/APY पश्चात्/A दण्डकमण्डल्वादिधारकः/NV शिष्य:/NP एकः/SMKY अस्ति/KP ।/PUNC आपणे/NP आगता/KN एव/INTF सवैक्लव्यम्/KN साडम्बरम्/NV च/APY प्रोक्तम्/KN साधु/NP महाशयेन/NP –/PUNC ‘‘/PUNC अरे/ASMB वत्स/NP !/PUNC किमु/AP वृद्धब्राह्मणाय/NP अपि/AVK न्यूनम्/NP इह/A अवकाशम्/NP दास्यसि/KP ?/PUNC सम्प्रति/A मत्/A शिष्यस्य/NP गेहम्/NP दूरवर्ति/NP ।/PUNC शरीरम्/NP च/APY मे/SN न/AN सोढुम्/KKS शक्नोति/KP साम्प्रतम्/A मार्गगमनखेदम्/NP ।/PUNC 
तत्/SN यदि/AVK न/AN ते/SN विमुखानि/NV भाग्यानि/NP तर्हि/AVK ब्रूहि/KP अद्य/A रात्रौ/NP अत्र/A एव/INTF विश्रम्य/KKS श्वः/A प्रातः/A एव/INTF शिष्यग्रामम्/NP प्रयास्यामि/KP ।/PUNC कथय/AP भाग्यवान्/NP कः/SN ते/SN आशयः/NP ?/PUNC नन्दरामवणिक्/NS सर्वाङ्गपूर्ण/NP एक:/SMKY भक्तजन:/NP आसीत्/KP ।/PUNC स:/SN हि/A प्रायशः/A समागतानाम्/KNV साधुसताम्/NP सत्कारे/NP भृशम्/NV एव/INTF दत्तमना/NP आसीत्/KP ।/PUNC 
स/SN च/APY अस्मिन्/SNV मध्याह्ने/NP आपणकार्यनिवृत्तः/KN पाकादिसमायोजनम्/NP कुर्वन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC 
एतावत्/SN एव/INTF वृद्धेन/NV साधुना/NP दत्तम्/KN श्रीमुखवचनम्/NP ।/PUNC वणिक्/NP वराकः/NP सर्वम्/SN परित्यज्य/KKS प्रणनाम/NP साधुप्रवरम्/NP ।/PUNC साधुम्/NP आतपे/NP क्लिश्यन्तम्/KN आलोक्य/KKS सकरुणस्य/NP वणिज:/NP मनसि/NP भक्तिश्रद्धायाः/NP प्रावहत्/KP स्रोतः/NP ।/PUNC साधोः/NP मध्यकाये/NP धौतवस्त्रम्/NP ,/PUNC न/AN हि/A न/AN हि/A सम्पूर्णम्/NV क्षतवस्त्रम्/NP एव/INTF संश्लिष्टम्/KN आलोक्यते/KP ।/PUNC स्कन्धे/NP रामनामाङ्कितम्/KN उत्तरीयम्/NP पतितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC मुण्डिते/NP स्वेदजलम्/NP असृणिते/KN अत/AVK एव/INTF जाज्वल्यमाने/NV मस्तके/NP शाद्वलशालिनी/NV शिखा/NP आर्द्रकर्पटाच्छादिता/KN अस्ति/KP ।/PUNC 
हस्तयोः/NP छत्रम्/NP प्रकाण्ड:/NV दण्डः/NP च/APY बाभाति/KP ।/PUNC पादौ/NP च/AVK उपानद्विरहितौ/NP स्तः/KP ।/PUNC गले/NP तुलसीमाला/NP ,/PUNC वक्षसि/NP च/APY पीतवर्णम्/NV यज्ञोपवीतम्/NP विराजते/KP ।/PUNC 
साधोः/NP प्रभावशालिनी/NV मूर्ति/NP दृष्ट/KN इव/ASD भक्तवणिक्/NP ‘‘/PUNC इमे/SN पूर्णाः/NV परब्रह्मसहचराः/NP ’’/PUNC इति/AUD मनसि/NP कुर्वन्/KNV ससमादरम्/NP समभाषत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC श्रीमन्/NP कः/SN अत्र/SN चिन्तावसरः/NP !/PUNC इदम्/SN अपि/AVK श्रीमताम्/NP शिष्यस्य/NP एव/INTF स्थानम्/NP अस्ति/KP इति/AUD बुद्ध्या/KKS कृतार्थ्यताम्/KP ।/PUNC प्राय:/NP ये/SSN ये/DV साधव:/NP आयान्ति/KP ते/SSN ते/DV दीनस्य/NP अस्य/SN निवासे/NP कुर्वन्ति/KP कृपाम्/NP ,/PUNC श्रीमन्तः/NP अपि/AVK इह/A चरणरज:/NP दत्त्वा/KKS पावयन्तु/KP स्थानम्/NP इदम्/SN ’’/PUNC ।/PUNC इदम्/SN उक्त्वा/KKS एव/INTF च/APY वणिजा/NP जलपूर्णम्/NV पात्रम्/NP एकम्/SMK दत्तम्/KN साधवे/NP ।/PUNC साधुना/NP अपि/AVK सर्वम्/SN आत्मीयम्/NP वस्तु/NP न्यस्तम्/KN आपणे/NP ।/PUNC शिष्येण/NP अपि/AVK सर्वम्/SN दण्डकमण्डल्वादिकम्/NP उत्तार्य/KKS स्कन्धकर्पटेन/NP प्रोञ्छितौ/KN पादौ/NP ।/PUNC वृद्धसाधुना/NP जलेन/NP झटिति/KV प्रज्ञाल्य/KKS पादौ/NP प्रोक्तम्/KN वैश्याय/KKS -/PUNC तर्हि/AVK वत्स/NP !/PUNC इदानीम्/A साधूनाम्/NP भोजनस्य/NP अपि/AVK कुरु/KP सत्वरम्/NP आयोजनम्/NP ।/PUNC तुभ्यम्/SN अपि/AVK चेत्/AVK रोचेत/KP तर्हि/AVK ग्रहीष्यसि/KP भगवत्प्रसादम्/NP तत/SN एव/INTF ।/PUNC किम्/AP इति/AUD पृथक्/NP पाकादि/NP कृत्वा/KKS वृथा/NP परिश्रमः/NP सोढव्यः/KN ’’/PUNC ।/PUNC ‘‘/PUNC पुनः/A किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC नन्दरामः/NS तु/A साधू/NP उच्छिष्टाय/KKS नितान्तम्/NV एव/INTF लालायित:/KN आसीत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A आत्मन:/SN मनोरथानुकूलम्/NP दृष्ट्वा/KKS शीघ्रम्/KV एव/INTF सर्वम्/SN वस्तु/NP स्थापितम्/KN साधोः/NP अग्रे/A ।/PUNC पाकसम्पादनस्थलम्/NP तु/A पूर्वत:/KN एव/INTF आसीत्/KP सम्यक्तया/NP सज्जम्/NP ।/PUNC साधुः/NP अपि/AVK सर्वम्/SN सुभगम्/NP आलोक्य/KKS सरभसम्/NP एव/INTF पाकनिर्माणस्थलोपरि/NP आक्रमणम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC साधुमहाशयः/NP त्वरितम्/KV एव/INTF सम्पादयामास/KP मनोनुकूलम्/NV भोज्यम्/NP ।/PUNC नन्दरामः/NS साधुमहात्मन:/NP निःसार्यमाणा:/NP नानाविधाः/NV सामग्रीः/NP मृदुमधुराः/NV च/APY वार्ताः/NP प्रत्यक्षीकृत्य/KKS कटककृतनिकेतनम्/NP भगवन्तम्/NV जगन्नाथम्/NS गृहोपस्थितम्/KN मेने/NP ।/PUNC सम्पन्ने/NV पाके/NP सोन्नादम्/NV शङ्खवाद्यम्/NP कृत्वा/KKS ठणट्ठणत्/KP इति/AUD घण्टाम्/NP ध्वनयामास/KP साधुः/NP ।/PUNC नानाविधानि/NP च/APY स्तोत्राणि/NP सगलास्फालनम्/NP समारट्य/KKS भोज्यसामग्रीम्/NP धृतवान्/KN ग्रन्थिनिष्कासितस्य/NP नृसिंहस्य/NS अग्रे/A ।/PUNC विधिविधानेन/NP च/APY कृतवान्/KN शङ्खोदकादि/NP ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK च/APY क्षुत्क्षामकण्ठाय/NP आत्मनः/SN शिष्याय/NP ,/PUNC नन्दरामवणिजे/NS च/APY दत्तवान्/KN भगवतः/NP पावनम्/NP प्रसादम्/NP ।/PUNC प्रातःकालात्/NP अनाहारः/NP वराकः/NP वणिक्/NP तावता/AVK प्रसादेन/NP एव/INTF कथम्/AP अपि/AVK तुतोष/NP ।/PUNC विशेषतः/NP च/APY साधोः/NP दर्शनेन/NP एव/INTF नन्दरामभक्तः/NP तृप्तः/KN समभूत्/KN ।/PUNC तृप्ते/KN मनसि/NP क्व/A अवकाशः/NP अन्य/SN विषयस्य/NP ।/PUNC इतस्तु/A किञ्चित्/SN मात्रेणNP प्रसादेन/NP एव/INTF भक्तम्/KN सन्तोष्य/KKS सशिष्येण/NP साधुमहात्मना/NP यथेच्छम्/NP संहार/NP आरब्धः/KN ।/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK पदार्थजातम्/NP  जठरकोषागारे/NP सरभसम्/NP न्यक्षिप्यत्/KP ।/PUNC अन्ततः/A प्रसादलोलुपो/NV वणिक्/NP प्रतिदिनभक्ष्य/KKS अपेक्षया/NP अर्द्धेन/NP एव/INTF भक्ष्येण/NP सन्तोष्य/KKS जठरम्/NP प्रक्षालितहस्तमुखः/NP साधोः/NP कृते/KN धूमपानपात्रम्/NP सज्जीचकार/KP ।/PUNC साधुः/NP अपि/AVK समापितसमस्तवस्तुस्तूपः/NP कृत्वा/KKS च/APY तत्/SN उत्तरकार्यम्/NP पृथक्/NP आसने/NP स्थितः/KN साडम्बरम्/NV गडगडायमानम्/NP चकार/KP धूमपानपात्रम्/NP ।/PUNC 
इतः/A साधु/NP उच्छिष्टलोलुपः/NV नन्दरामभक्तः/NP पुनरपि/AVK साधोः/NP भुक्तौ/NP अशिष्टम्/NP भक्ष्यम्/NP अन्विष्यति/KP स्म/KP ।/PUNC परम्/AVK तत्र/SN श्रीमता/NP साधुमहात्मना/NP एव/INTF साधुकृपा/NP कृता/KN आसीत्/KP ।/PUNC अस्तु/KP यत्/SSN किञ्चित्/SN आसीत्/KP तत्/SSN एव/INTF शक्तिभक्तिगद्गदोNP वणिक्/NP अभ्यवहर्तुम्/KKS आरभत्/KP ।/PUNC यावत्/AVK अयम्/SN भुङ्क्ते/KN तावता/AVK एव/INTF श्रूयते/KP स्म/KP धूमशकट्या/NP विकटः/NV चीत्कारः/NP ।/PUNC शब्दम्/NP श्रुत्वा/KKS ससम्भ्रमम्/NP जगाद्/KP आपणस्थाय/KKS साधवे/NP वणिक्/NP –/PUNC ‘‘/PUNC यदि/AVK बहिः/A कश्चन/SN ग्राहकः/NP समायायात्/KP तर्हि/AVK श्रीमद्भिः/NP तत्र/A देया/KP दृष्टिः/NP ।/PUNC न/AN स/SN परावर्तेत/KP ।/PUNC अयम्/SN एव/INTF मे/SN जीवनोपायः/NP ’’/PUNC ।/PUNC यावत्/AVK अयम्/SN संलापो/NP भवति/KP तावता/AVK एव/INTF पूर्णतया/NP शृङ्गारितसर्वशरीरो/NP बाबूमहाशय/NP एकः/SMKY नन्दरामापणोपरि/NP ,/PUNC समापपात/KP ।/PUNC शृङ्गारिणः/NP अस्य/SN शरीरम्/NP खडखडायमानाग्रबाहुभूषिनेनाङ्गचोलकेन/NP समाच्छादितम्/KP ।/PUNC कट्याम्/NP कृष्णान्ति/KP अरेखम्/NP उज्जवलम्/NV धौतवस्त्रम्/NP ।/PUNC स्कन्धे/NP च/APY सचातुर्यराशीकृतम्/KN सद्य/A उधौतम्/KN उत्तरीयम्/NP एकम्/SMK विलसति/KP ।/PUNC पादौ/NP च/APY अस्य/SN चाकचक्यशालिभ्याम्/NP कृणवर्णाभ्याम्/NP वैदेशिकोपानद्भ्याम्/NP गूढौ/KN स्तः/KP ।/PUNC ययोः/SN हि/A गमनसमये/NP ‘‘/PUNC चर्/NP मर्/NP ’’/PUNC इति/AUD शब्दो/NP मुखरयति/KP मार्गोद्देशम्/NP ।/PUNC हस्ते/NP च/APY बाबूमहाशयस्य/NP चाकचक्यशाली/NV ‘‘/PUNC पटसम्पुटकः/NP ’’/PUNC द्वितीये/SMKY च/APY वेशगौरवभयात्/NP इव/ASD कम्पमाना/NV सुभगा/NP यष्टिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC वैश्यः/NP बाबूमहाशयम्/NP दृष्ट्वा/KKS एव/INTF अन्तःकोष्ठकात्/NP एव/INTF सादरम्/NP अभाषत/KP –/PUNC ‘‘/PUNC महाशयाः/NP !/PUNC क्षणम्/NP स्थित्वा/KKS गृह्यताम्/KP धूमपानपात्रम्/NP ।/PUNC 
तावत्/AVK अहम्/SN आयामि/KP ।/PUNC साधोः/NP न/AN अभवत्/KP वागवसरः/NP ।/PUNC सर्वम्/SN वणिजा/NP इव/ASD वक्तव्यम्/KN उक्तम्/KN ।/PUNC वैश्यः/NP त्वरितम्/KV एव/INTF हस्तमुखम्/NP प्रक्षाल्य/KKS बहिः/A आगतः/KN बाबूमहाशयस्य/NP शृङ्गारसुभगाम्/NV मूर्तिम्/NP आलोक्य/KKS गौरवम्/NP इव/ASD उद्वहन्/KN समभाषत/KP –/PUNC ‘‘/PUNC कथम्/AP बाबूमहाशयाः/NP !/PUNC भोजनादिकम्/NP निर्वृत्तम्/KN ’’/PUNC ।/PUNC 
बाबूमहाशयाः/NP -/PUNC न/AN एव/INTF ।/PUNC इदानीम्/A तु/A विलम्ब:/NP जातः/KN ।/PUNC सायंभोजनम्/NP एव/INTF साधुतया/NP भविष्यति/KP ।/PUNC इदानीम्/A नु/A किञ्चित्/SN जलपानमात्रम्/NP ’’/PUNC करिष्ये/KP ।/PUNC “/PUNC सम्यक्/NV श्रीमन्/NP !/PUNC इत्युक्त्वा/KKS वणिक्/NP कान्दविकापणाद्/NP भक्ष्यम्/NP आनीय/KKS बाबूमहाशयम्/NP भोजनाय/NP सज्जीकृतवान्/KN ।/PUNC बाबूमहाशयः/NP अपि/AVK नाममात्रेण/NP एव/INTF ‘‘/PUNC जलपानम्/NP ’’/PUNC वस्तुतः/NP तु/A सर्वाङ्गपूर्णम्/NP भोजनम्/NP सानन्दम्/NV अकार्षीत्/KP ।/PUNC  
[/PUNC 2/PUNC ]/PUNC
 
सर्वे/SN अपि/AVK रात्रिम्/NP भुक्त्वा/KKS ,/PUNC पीत्वा/KKS ,/PUNC शयित्वा/KKS सानन्दम्/NV अयापयन्/KN ।/PUNC न/AN अभूत्/KP तत्र/SN विशेषः/NP ।/PUNC प्रातः/NP एव/INTF जागरूकेण/NP साधुमहात्मना/NP दृष्टम्/KN यत्/SN वणिक्/NP आपणे/NP नागदन्तिकोपरि/NP पीतम्/NP कौशेयाम्बरम्/NP एकम्/SMK लम्बते/KP ।/PUNC 
जगाद/KP च/APY अथ/AVK वणिग्भक्तम्/NP –/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NP !/PUNC यदि/AVK अनुमन्यते/KP तर्हि/AVK पीताम्बरम्/NP इदम्/SN धृत्वा/KKS सन्ध्या/NP अह्निकादि/NP विदधामि/NP ।/PUNC शिष्यग्राम/NP दूरे/NP अस्ति/KP न/AN जाने/NP कदा/A वा/AVK तत्र/SN प्राप्नुमः/KP ।/PUNC इत/A एव/INTF अह्निकादित:/KN निवृत्तौ/KN सुखम्/NP न:/SN भविष्यति/KP ’’/PUNC ।/PUNC वणिजः/NP -/PUNC महाराज/NP !/PUNC क्रीतस्य/NP अस्य/SN दिनद्वयम्/NP एव/INTF जातम्/KN ।/PUNC न/AN एकवारम्/NP अपि/AVK परिहितम्/KN मया/SN ।/PUNC श्रीमताम्/NP ‘‘/PUNC प्रसादीभूतम्/KN ’’/PUNC स्यात्/KP तदा/A मे/SN मनः/NP अभीष्टम्/NP भविष्यति/KP ।/PUNC धारयतु/KP श्रीमान्/NP ।/PUNC पुनः/A किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC सानन्दम्/NV परिहित/KN साधुमहात्मना/NP ।/PUNC साडम्बरम्/NP च/APY दण्डकमण्डल्वादि/NP इतस्ततः/A प्रसार्य/KKS ,/PUNC ऊर्णासनोपविष्टः/KN अक्षिणी/NP निमील्य/KKS धृतगोमुखीकः/NP परे/SN ब्रह्मणि/NP इव/ASD लीनताम्/KP गन्तुम्/KKS आरभत/KP ।/PUNC इत:/A बाबूमहाशयेन/NP सम्यक्तया/NP विभूष्या/KKS आत्मानम्/NP स्वीयम्/SNV च/APY वस्तु/NP गृहीत्वा/KKS प्रोक्तम्/KN वणिजे/NP –/PUNC  ‘‘/PUNC अयि/ASMB वणिग्वर/NP !/PUNC ह्यस्तनजलपानस्य/NP ,/PUNC सायम्/NP भोजनस्य/NP च/APY कियान्/SN व्यय:/NP जातः/KN ?/PUNC कथयतु/KP ,/PUNC इदानीम्/A एव/INTF अहम्/SNV सर्वम्/SN ददामि/KP ।/PUNC आवश्यकम्/NP मे/SN साम्प्रतम्/A एव/INTF गमनम्/KP ”/PUNC ।/PUNC वणिजा/NP मनसि/NP चिन्तितम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC अतीव/A मे/SN श्रम:/NP जातः/KN ।/PUNC व्ययः/NP अपि/AVK इत:/A भूयान्/A अभवत्/KP ।/PUNC विना/AUP किमपि/AVK उपार्जनम्/NP न/SN चलिष्यति/KP ’’/PUNC ।/PUNC पुनः/A मनसि/NP गणितम्/NP कुर्वता/KNV एव/INTF प्रस्फुरिता/KNV अधरेण/NP प्रोक्तम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC आम्/NP एवम्/AUD ।/PUNC सर्वम्/SN मुद्राद्वयम्/SMKY सार्द्धपणपञ्चकम्/NP च/APY जातम्/KN ।/PUNC बाबूमहाशयेन/NP -/PUNC अयि/ASMB भोः/ASMB !/PUNC स्फुटपणानाम्/NP तु/A कथा/NP इव/ASD गच्छतु/KP ।/PUNC इदम्/SN तु/A वणिग्जनानाम्/NP प्राकृतम्/NP कल्पनपाटवम्/NP ।/PUNC तर्हि/AVK अष्टौ/SMKY रूप्यकाणि/NP परावर्तयतु/KP भवान्/SN ।/PUNC अहम्/SN दशरूप्यकमूल्यम्/NP शुल्कपत्रम्/NP ददामि/KP ।/PUNC प्रमुदितचेतसा/NP वणिजा/NP पेटिकात:/KN रूप्यकाष्टकम्/SMKY निःसार्य/NP समर्पितम्/KN बाबूमहाशयाय/NP ।/PUNC धृतम्/KN च/APY तत्/SN पटसम्पुटकमध्ये/NP बाबूमहाशयेन/NP ।/PUNC अनन्तरम्/AVK च/AVK यष्टिम्/NP गृहीत्वा/KKS प्रयातुम्/KKS आरभद्/KP बाबूमहाशयः/NP ।/PUNC तद्/SNV दृष्ट्वा/KKS अतीव/A विनयेन/NP प्रोक्तम्/KN वणिजा/NP -/PUNC ‘‘/PUNC बाबूमहाशयाः/NP !/PUNC शुल्कपत्रम्/NP ’’/PUNC ?/PUNC बाबूमहाशयाः/NP -/PUNC आम्/NP तत्/SN एव/INTF दशरूप्यकाणाम्/NP यत्प्रदत्तम्/KN !/PUNC वणिजाः/NP -/PUNC महाशय/NP !/PUNC क्व/AP प्रदत्तम्/KN ?/PUNC दानाय/KKS एव/INTF तु/A स्मारयामः/KP श्रीमते/NP !/PUNC बाबूमहाशयाः/NP -/PUNC अरे/ASMB कीदृश:/SNV मानुषः/NP असि/KP ?/PUNC पूर्वम्/SNV शुल्कपत्रम्/NP गृहीत्वा/KKS तदनन्तरम्/AVK तु/A त्वया/SN मुद्राः/NP प्रदत्ताः/KN !/PUNC  
वणिमहाशयाः/NP -/PUNC न/AN एव/INTF महाशयाः/NP !/PUNC विस्मरन्ति/KP भवन्तः/SN ।/PUNC स्वीयम्/SNV पटसम्पुटकम्/NP उद्घाट्य/KKS पश्यन्तु/KP !/PUNC न/AN वयम्/SN द्विवारम्/SMKY ग्रहीतारः/NP ।/PUNC 
बाबूमहाशयाः/NP -/PUNC अरे/ASMB न/AN वयम्/SN द्विवारम्/SMKY प्रदातारः/KP ।/PUNC भवान्/SN एव/INTF स्वीयाम्/SNV पेटिकाम्/NP पश्यतु/KP ।/PUNC भवत:/SN वञ्चनापाटवम्/NP अत्र/A न/AN चलिष्यति/KP ।/PUNC 
वणिजा/NP मनसि/NP चिन्तितम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC अयम्/SN तु/A विचित्रवेषः/NP चौरः/NP समायातःKN ।/PUNC 
हा/ABS तात/NP !/PUNC यः/SSN श्रोष्यति/KP स:/SSN माम्/SN एव/INTF मिथ्यावादिनम्/NP कलयिष्यति/KP ।/PUNC
गौरोज्ज्वलवेषिम्/NV इमम्/SN तु/A सभ्य:/NP इति/AUD सर्व/SNV एव/INTF सत्यवादिनम्/NP वदिष्यन्ति/KP ।/PUNC 
यत्/SSN भवतु/KP ,/PUNC तत्/SSN भवतु/KP यादृशाय/SNV तादृशः/SNV एवोपयुज्यते/KP ।/PUNC अयम्/SN इदानीम्/A अतीव/A प्रवृद्धः/NP ।/PUNC आत्मस्वरूपप्रदर्शनम्/NP विना/AUP न/AN अयम्/SN मामकम्/SN दास्यति/KP द्रव्यम्/NP ।/PUNC इति/AUD आकलय्य/KKS इव/ASD आपणात्/NP उत्प्लुत्य/KKS पथि/NP समाजगाम/KP ,/PUNC जग्राह/KP च/APY करेण/NP बाबूमहात्मनः/NP पटसम्पुटकम्/NP ।/PUNC उभयोः/SN बभूव/KP कराकरि/NP समाक्रमणम्/NP ।/PUNC 
द्वयोः/SMKY इमम्/SNV भीषणसमाक्रमम्/NP दृष्ट्वा/KKS बहव:/NV जनाः/NP समाययुः/NP चक्रुः/NP च/APY प्रयत्नम्/NP अस्य/SN कारणौ/NP अगमाय/KKS ।/PUNC साधुमहाशयः/NP साम्प्रतम्/A आसने/NP स्थितः/KN प्रातः/NP सन्ध्याम्/NP इव/ASD कुर्वन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC स:/SN इमम्/SN लोककोलाहलम्/NP श्रुत्वा/KKS आसनात्/NP उत्त्थाय/KKS बहिः/A आजगाम/KP ।/PUNC लोकसङ्घाते/NP प्रविश्य/KKS च/APY किम्/AP किम्/DV इति/AUD वारम्/A वारम्/DV उच्चैः/KV अगादीत्/KP ।/PUNC वणिक्/NP साधुमहाशयम्/NP समीपे/NP दृष्ट्वा/KKS मनसि/NP सुतराम्/NP प्रासीदत्/KP ।/PUNC आसीत्/KP च/APY अस्य/SN विश्वास/NP यत्/SN अवश्यम्/NP साधुमहाशयाः/NP सत्याम्/NV वार्ताम्/NP प्रकाशयन्त:/KP भक्तस्य/NP मे/SN साहाय्यम्/NP करिष्यन्ति/KP ।/PUNC परम्/AVK इतः/A सर्वा/SNV कथा/NP इव/ASD परावृत्ता/KN ।/PUNC अपृष्ट:/KN एव/INTF साधुमहाशयः/NP तीव्रेण/NV स्वरेण/NP सर्वान्/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC हरे/NP !/PUNC हरे/NP !/PUNC एवम्/AUD तु/A वणिक्/NP धार्मिक:/NP इव/ASD दृश्यते/KP स्म/KP ,/PUNC परम्/AVK हन्त/ABS !/PUNC हन्त/ABS !!/PUNC अयम्/SN तु/A सुतराम्/NP एव/INTF वञ्चकः/NP !!!/PUNC  पश्यतः/KP सर्वस्वम्/NP हरति/KP !!/PUNC पूर्वम्/SN तु/A सभ्यम्/NV पुरुषम्/NP रात्रौ/NP बलात्/NP अस्थापयत्/KP ।/PUNC तत/A एकवारभोजनस्य/NP मुद्राद्वयम्/NP व्ययम्/NP अयाचत्/KP ।/PUNC तत्/SN अपि/AVK वराकेण/NP धार्मिकेण/NP अङ्गीकृत्य/KKS दशमुद्रामूल्यम्/NP शुल्कपत्रम्/NP प्रदत्तम्/KN ।/PUNC अनेन/SN अपि/AVK तद्/SNV गृहीत्वा/KKS अष्टौ/SMKY मुद्राः/NP परावर्तिताः/KN ।/PUNC परम्/AVK इदानीम्/A कथयति/KP ‘‘/PUNC न/AN मे/SN शुल्कपत्रम्/NP प्रदत्तम्/KN ’’/PUNC हरे/NP !/PUNC राम/NS !/PUNC कथम्/AP अस्य/SN भगवान्/NP भव्यम्/KN करिष्यति/KP ।/PUNC रे/ASMB पामर/NP !/PUNC धर्मतः/NP अपि/AVK मनाग्/NP बिभिहि/KP !/PUNC कण्ठकर्तनेन/NP न/AN कुबेर/NS भविष्यसि/KP ।/PUNC सर्वत्र/A धर्मम्/NP दृष्ट्वा/KKS कार्यम्/NP साधनीयम्/KN ।/PUNC 
सर्वम्/SNV खलु/A भूतभावनः/NP परमात्मा/NP अनिमिशम्/NP आलोकते/KP ।/PUNC साधुमहात्मनः/NP कथाम्/NP इमाम्/SN श्रुत्वा/KKS सर्वे/SNV अपि/AVK तदन्तिके/NP समागत्य/KKS सर्वम्/SNV वृत्तान्तम्/NP पप्रच्छुः/KP ।/PUNC 
सभयकम्पम्/NP इव/ASD प्राब्रवीत्/KP साधुः/NP –/PUNC ‘‘/PUNC सर्ववृत्तान्तश्रवणात्/NP पूर्वम्/SN भवन्तः/SN पातकिनः/NP अस्य/SN वणिज:/NP द्वारात्/NP प्रतिष्ठाविरहितम्/KN माम्/SN स्वभीष्टस्थलम्/NP यापयत/KP !/PUNC न/AN जाने/NP बकभक्तः/KN अयम्/SN बहुमूल्यम्/NP मम/SN अपि/AVK सर्वम्/SNV वस्तुजातम्/NP चेत्/AVK अपहर्तुम्/KKS उद्यतः/KN स्यात्/KP तर्हि/AVK व्यवहारानभिज्ञस्य/NP विपरीतम्/NP मे/SN पतेत्/KP ।/PUNC हन्त/ABS !/PUNC हन्त/ABS !!/PUNC अनेन/SNV वराकेण/NP तु/A मदग्रे/NP एव/INTF शुल्कपत्रम्/NP दत्तम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC 
मया/SN तु/A यदा/AVK अमुष्मै/SN रात्रौ/NP मम/SN भोजनमूल्यम्/NP दत्तम्/KN आसीत्/KP तदा/AVK तु/A साक्षी/NP अपि/AVK कः/SN अपि/AVK न/AN आसीत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A सर्वे/SNV जना:/NP वराकम्/NP वणिजम्/NP एव/INTF सावहेलम्/NP धिक्चक्रुः/NP –/PUNC ‘‘/PUNC अरे/ASMB राम/NS !/PUNC इमे/SN तु/A साधुजनाः/NP सन्ति/KP ,/PUNC एभिः/SN साकम्/AUP च/APY तव/SN अयम्/SN व्यवहारः/NP !/PUNC हा/ABS धिक्/ABS !/PUNC ’’/PUNC एकः/SMKY प्रतिवेशी/NP जगाद/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अरे/ASMB नन्द/NS !/PUNC त्वम्/SN एव/INTF स्वयम्/SN निजमनसि/NP विचारय/KKS इमे/SN साधवः/NP कदापि/AVK मिथ्या/NP वदिष्यन्ति/KP ?/PUNC प्रदत्तम्/KN शुल्कपत्रम्/NP तु/A किम्/AP इति/AUD अपलपसि/KP ?/PUNC अन्यः/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अस्तु/KP साधुमहाशयसमक्षम्/NP प्रदत्तम्/KN शुल्कपत्रम्/NP तु/A त्वम्/SN अधर्माद्/NP गोपयसि/KP ।/PUNC परम्/SNV रात्रौ/NP साधुमहाशयेन/NP प्रदत्तम्/KN यद्/SNV भोजनमूल्यम्/NP तत्/SN तु/A त्वया/SN प्राप्तम्/KN ।/PUNC उत/A तत्/SN अपि/AVK न/AN गृहीतम्/KN ?/PUNC अधुना/A नन्दरामस्य/NS आत्माराम:/NS एव/INTF उड्डीन/NP इव/ASD अभवत्/KP ।/PUNC वराकः/NP किम्/AP वदेत्/KP !/PUNC यदा/AVK सर्वे/SN अपि/AVK तदीया/SN एव/INTF प्रतिकूला/NP जाताः/KN तदा/AVK केन/SN वा/AVK प्रकारेण/NP वराक:/NP आत्मानम्/NP सत्यवादिनम्/NV कलयेत्/KP ?/PUNC प्राप्तावसरेण/NP चौरबाबूना/NP प्रोक्तम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC साधुमहाशयाः/NP !/PUNC इदानीम्/A अपि/AVK किम्/AP इति/AUD लुण्टाकस्य/NP अस्य/SN आपणे/NP तिष्ठथ/KP ?/PUNC राजमार्गे/NP बहव:/NV आपणाः/NP सन्ति/KP ।/PUNC अस्मात्/SN तु/A आत्मानम्/NP मोचयत/KP !/PUNC न/AN जाने/NP अग्रे/A किम्/AP अयम्/SN कथयेत्/KP ?/PUNC वराक:/NV वणिक्/NP स्थूणायितः/KN स्थित:/KN आसीत्/KP ।/PUNC इतः/A साधुमहाशयस्य/NP शिष्यः/NP अपि/AVK आत्मनः/SN दण्डकमण्डल्वादिकम्/NP ,/PUNC तेन/SN सह/AUP एव/INTF च/APY वाणिक्/NP वराकस्य/NP अपि/AVK स्थालीपात्रादीनि/NP अन्यानि/SN अपि/AVK च/AVK वणिजः/NP वस्तुजातानि/NP यथासुखम्/NP आत्मन:/SN ग्रन्थौ/NP ग्रन्थयित्वा/KKS सर्वम्/SNV एतत्/SN स्कन्धे/NP समारोप्य/KKS वणिगापणात्/NP बहिः/A अभवत्/KP ।/PUNC
वराकेन/NP वणिजा/NP यावत्/AVK शक्यम्/NP सर्वाग्रे/A एव/INTF वारम्/A वारम्/DV उक्तम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC हरे/NP !/PUNC राम/NS !/PUNC पश्यत:/KP मम/SN ‘‘/PUNC धवलमध्याह्ने/NP ’’/PUNC लुण्टाकाः/NP सर्वस्वम्/NP लुण्ठन्ति/KP ।/PUNC यूयम्/SN च/APY प्रतिवेशिन:/NP भूत्वा/KKS अपि/AVK न/AN मे/SN शृणुथ/KP ,/PUNC प्रत्युत/KN वञ्चकानाम्/NP एव/INTF साहाय्यम्/NP विधत्थ/KP !!/PUNC त्राहि/KP मधुसूदन/NS !!!/PUNC   
परम्/AVK इदम्/SN वणिजः/NP करुणाक्रन्दनम्/NP के/AP शृण्वन्ति/KP ?/PUNC प्रत्युत/KN ‘‘/PUNC पुरातनः/NP पातकी/NP ’’/PUNC इति/AUD बहुश:/NV वणिजम्/NP एव/INTF सर्वे/SNV धिक्चक्रुः/KP ।/PUNC सभयप्रदर्शनम्/NV च/APY तम्/SN तूष्णीम्/NP कारयामासुः/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC वणिजा/NP बहुधा/NV नानाप्रकारैः/NP बोधिताः/KN सर्वे/SNV ,/PUNC उक्तम्/KN च/APY वारम्/A वारम्/DV –/PUNC ‘‘/PUNC यत्/SN एतत्/SNV स्थालीपात्रादिकम्/NP मदीयम्/SN एव/INTF वस्तु/NP स्तेना:/NP इमे/SN अपहरन्ति/KP !/PUNC परम्/SNV फलम्/NP अस्य/SN विपरीतम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK सम्भूय/KKS तम्/SN ‘‘/PUNC यत्/SSN वा/APY तत्/SSN वा/APY ’’/PUNC कथयामासुः/KP ।/PUNC आरोपितभ्रूचापाः/NP च/APY ‘‘/PUNC पामर/NP !/PUNC कः/AP इयम्/SN तव/SN ओच्छृङ्खला/NP वृत्तिः/KN ?/PUNC इति/AUD बहुशः/NV तर्जयाम्/KP चक्रुः/NP ।/PUNC कपटसाधुहतकस्य/NP छद्मपाटवम्/NP तादृशम्/SN लोकेषु/NP कृतकार्यम्/NP अदभूद्/NV यथा/AVK वराकेन/NV वणिजा/NP यदा/AVK आत्मनः/SN कौशेयाम्बरविषये/NP ,/PUNC ‘/PUNC यद्धि/A कपटयतिना/NP वणिजः/NP सकाशाद्/NP याचित्वा/KKS धारितम्/KN आसीत्/KP ’/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN इदम्/SN ’’/PUNC इति/AUD क्रन्दितम्/KN तदा/AVK सर्वे/SN अपि/AVK राजपथस्थाः/NP ,/PUNC अन्ये/SN अपि/APY च/APY तटस्थाः/NP -/PUNC  ‘‘/PUNC हा/ABS हा/DV नन्द/NS !/PUNC किम्/AP तव/SN अद्य/A जातम्/KN ?/PUNC किम्/AP तु/A वाताध्मातः/KN असि/KP हा/ABS !/PUNC हन्त/KP !!/PUNC वराकस्य/NP दीनसाधोः/NP पीताम्बरम्/NV अपि/AVK अपहर्तुम्/KKS इच्छसि/KP !/PUNC तात/NP !/PUNC मनाक्/NP धर्मभगवतः/KN अपि/AVK भयम्/NP कार्यम्/NP ।/PUNC स:/SN हि/A सर्वेषाम्/SN प्राणभूतः/KN सहचरः/NP ।/PUNC अथ/AVK वा/AVK लोकात्/NP एव/INTF बिभेहि/KP !/PUNC सर्वेषाम्/SNV एव/INTF अग्रे/A साधोः/NP वस्तुजातम्/KN आत्मन:/SN ब्रूषे/KP ?/PUNC न/AN एवम्/AUD गर्हितैः/KN कर्मभिः/NP जठरपूरणम्/NP पूरणम्/NP भवति/KP ।/PUNC संसारे/NP कति/A दिनानि/NP जीविष्यसि/KP !/PUNC त्वम्/SN एव/INTF तावत्/AVK  विचारय/KKS एवम्/AUD अधर्म्याणि/NV कार्याणि/NP कृत्वा/KKS कति/A दिनानि/NP जीविष्यसि/KP !/PUNC त्वम्/SN एव/INTF तावत्/AVK विचारय/KKS एवम्/AUD अधर्म्याणि/NV कार्याणि/NP कृत्वा/KKS कति/A दिनानि/NP भक्षयिष्यसि/KP ?/PUNC अन्ततः/A तु/A तस्मिन्/SN एव/INTF न्यायालये/NP तव/SN उत्तरम्/NP देयम्/KN भविष्यति/KP यत्र/A न/AN अन्यस्य/SN साक्षिणः/NP साक्ष्यम्/NP फलति/KP ।/PUNC येषाम्/SN कृते/KN पातकम्/NP इदम्/SN उपार्जयसि/KP ते/SN किमु/AP परिवारजनाः/NP तत्र/A साहाय्यम्/NP विधास्यन्ति/KP ?/PUNC इत्यादि/AUD ,/PUNC इत्यादि/AUD ।/PUNC 
समुचितः/KN अयम्/SN अवसर/NP इति/AUD पर्यालोच्य/KKS साधुमहाभागेन/NP अपि/AVK कपाले/NP समाकर्षिते/KN अक्षिणी/NP !/PUNC स/SN हि/A साभिमानम्/NP अभाषत/KP -/PUNC ‘‘/PUNC हा/ABS !/PUNC राम/NS !/PUNC वयम्/SN पूर्वत:/KN वणिजम्/NP इमम्/SN ,/PUNC ईदृशम्/SNV लुण्टाकम्/NP वेदिष्यामः/KP तर्हि/AVK कस्मात्/SN अस्य/SN पातकिनः/NP द्वारम्/NP आयास्यामः/KP !/PUNC नारायण/NS !/PUNC नारायण/NS !!/PUNC अद्य/A अनेन/SN ,/PUNC अभागिना/NP मम/SN सर्वम्/SN सन्ध्यागायत्र्यादि/NV आह्निकम्/NP अपि/AVK च्यावितम्/KN !/PUNC हरे/NS विष्णो/NS !/PUNC ?/PUNC बाबूदेवः/NS अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC अरे/ASMB !/PUNC महाराज/NP !/PUNC गम्यते/KN न/AN वा/AVK लुण्टाकस्य/NP अस्य/SN द्वारदेशात्/NP ।/PUNC अथवा/AVK अन्यत्/SN किमपि/AVK अपहारयितुम्/KKS काम्यते/KP ?/PUNC अन्यथा/AVK इमे/SN यदि/AVK सर्वे/SN अपि/AVK मिलित्वा/KKS भवत:/SN दण्डकमण्डल्वादिकम्/NP सर्वम्/SN अपहरिष्यन्ति/KP तर्हि/AVK विना/AUP मृत्युम्/NP एव/INTF मरणम्/NP भविष्यति/KP !/PUNC बाबूमहाशयस्य/NP अरुदन्तम्/NV वचनम्/NP इदम्/SN श्रुत्वा/KKS सर्वे/SN अपि/AVK असमवेताः/KN समभाषन्त/KP –/PUNC ‘‘/PUNC अयि/ASMB बाबूमहाशयाः/NP !/PUNC इमाम्/SN कीदृशीम्/SNV कथाम्/AP मुखे/NP कुरुथ/KP ?/PUNC ग्रामस्य/NP एक:/SMKY मनुष्य:/NP यदि/AVK एवंविधः/NP स्यात्/KP तर्हि/AVK किम्/AP सर्वम्/SN अपि/AVK ग्रामम्/NP भवान्/SN तादृशम्/SNV एव/INTF विज्ञास्यति/KP ?/PUNC बाबूमहाशयस्य/NP -/PUNC अये/ASMB प्रियसुहृत्/NP !/PUNC क:/SN जानीयात्/KP !/PUNC अयम्/SN हि/A युष्माकम्/SN प्रतिवेशी/NP ।/PUNC 
यदि/AVK ग्रामपक्षपातम्/KN अवलम्ब्य/KKS भवन्तः/SN पूर्वोक्तम्/KN कुर्युः/KP तदा/A किम्/AP आश्चर्यम्/NP !/PUNC  
साक्षेपम्/NP द्वितीयः/SMKP अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC आम्/SN !/PUNC सत्यम्/NP बाबूमहाशयाः/NP !/PUNC सत्यम्/NP !/PUNC इदम्/SN जगत्/NP एव/INTF एतादृशम्/SNV ।/PUNC कः/SN अत्र/A वा/APY मानुषस्य/NP अपराधः/NP ?/PUNC साधुमहाशयाः/NP –/PUNC न/AN एव/INTF वत्साः/NP !/PUNC न/AN एव/INTF !/PUNC इदम्/SN तु/A सर्वैः/SN एव/INTF दृश्यते/KP यदि/AVK यूयम्/SN स्वग्रामजनम्/NP विहाय/KKS न/AN अस्माकम्/SN सहाया:/NP भविष्यथ/KP !/PUNC लोकस्य/NP चरितम्/KN एव/INTF एतादृशम्/SNV ।/PUNC तथा/AVK अपि/AVK धर्मः/NP अपि/AVK किञ्चन/SN वस्तु/NP भवति/KP ।/PUNC तस्य/SN एकवारम्/NP एव/INTF न/AN लोके/NP लोप:/NP जातः/KN ?/PUNC तृतीयः/SMKP अपि/AVK अस्मिन्/SN एव/INTF स्वरे/NP अगायत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC साधुमहाशयाः/NP !/PUNC धर्मसेतोः/NP न/AN सर्वथा/A एव/INTF भङ्ग:/NP जातः/KN ।/PUNC कुटिले/NP अस्मिन्/SNV कलिकाले/NP यत्/SN अपि/AVK छलकपटादिभिः/NP जगत्/NP परिपूर्णम्/NP अथापि/AVK धर्मस्य/NP अङ्गम्/NP अधुना/A अपि/AVK वर्वर्ति/KP ।/PUNC केषाञ्चित्/SN मानुषाणाम्/NP प्रवृत्तिः/NP कल्मषकलुषिता/KN ,/PUNC तेन/SN अपि/AVK किम्/AP भवति/KP ?/PUNC अधुना/A अपि/AVK संसारे/NP धर्मस्य/NP जागर्ति/KP सर्वतोमुख:/NP जाज्ज्वल्यमान:/NV मणिमयप्रदीप:/NV ,/PUNC भगवान्/NP जगदाधारः/NP न/AN अधुना/A अपि/AVK  क्‍व/A अपि/AVK विलीनः/NP ।/PUNC यदि/AVK सर्वे/SN अपि/AVK उत्सृष्टसाधुपथाः/NP स्युः/KP तर्हि/AVK भूवलयः/NP कथम्/AP इव/ASD कल्पयेत्/KP स्थितिम्/NP आत्मीयाम्/KP ।/PUNC अस्मिन्/SNV समये/NP कपटसाधुना/NP ,/PUNC वञ्चकबाबूना/NP च/APY प्राप्तः/KN समुचितः/KN अवसरः/NP ।/PUNC उभौ/SN अपि/AVK मन्दमन्दम्/KV हसन्तौ/KP तत्/SN स्थानात्/NP अदर्शनम्/NP उपाजग्मतुः/KP ।/PUNC वराक:/NV वणिक्/NP आत्मनः/SN कपालम्/NP आस्फोट्य/KKS हृदयम्/NP कथञ्चिद्/SN बलात्/NP संस्थाप्य/KKS तयोः/SN पन्थानम्/NP अनिमेषम्/NV पश्यन्/KNV पाषाण/NP इव/ASD अचलः/NP तस्थौ/KP ।/PUNC दृष्ट:/KN धर्मपथम्/NP अवलम्बमानानाम्/NP समये/NP अस्मिन्/SNV परिणामः/NP ?/PUNC धन्यः/NP पूज्यपादः/NP साधुमूर्द्धन्यः/NP सन्तजनभक्तिपरायण:/NV वणिक्/NP अपि/AVK च/APY धन्यः/NP !!/PUNC   
धर्मपथस्थितः/KN वराक:/NV नन्दरामवणिक्/NS केवलम्/NP हाहाकार/NP भागी/NP बभूव/KP ।/PUNC 
परमानन्दभागिनौ/NP च/APY बभूवतुः/KP ‘‘/PUNC लुण्टाकयतिः/KP ,/PUNC वञ्चकबाबू/NP च/APY ’’/PUNC ।/PUNC 

वीरमतिः/NS स्वर्गीयः/NV श्रीसूर्यनारायणाचार्यः/NS (/PUNC संस्कृतरत्नाकरस्य/NS भूतपूर्वसम्पादकः/NP ,/PUNC जयपुर/NS वास्तव्यः/KN )/PUNC गुर्जरदेशे/NS टुकटोडानामकम्/NS एकम्/SMKY राज्यम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC कदाचित्/A अत्र/A राजाजीनामकः/NS कश्चित्/SN चावड़ावंशीय:/NS नरपतिः/NP शासनम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC अमुष्य/NS भूपतेः/NP एकः/SMKY पुत्रः/NP अभूद्/KP ,/PUNC द्वितीया/SMKP च/APY पुत्री/NP ।/PUNC पुत्रस्य/NP वीरज/NS इति/AUD कन्यायाः/NP च/APY वीरमतिः/NS इति/AUD नाम/NP अभवत्/KP ।/PUNC एषा/SNV वीरमतिः/NS बाल्यात्/NP एव/INTF प्रभृति/AUD शस्त्रास्त्रसञ्चालनम्/NP अभ्यस्यन्ती/KNV हयारोहणादिकासु/NP वीरजनोपयुक्तासु/NP सर्वासु/SNV एव/INTF कलासु/NP पराम्/NV प्रौढिम्/NP प्राप्ता/KN ।/PUNC यद्यपि/AVK एषा/SNV स्वज्येष्ठभ्रातुः/NP वीरजात्/NS कनिष्ठा/NP अभवत्/KP ,/PUNC तथापि/AVK बहुषु/NV अवसरेषु/NP लक्ष्यवेधविषये/NP –/PUNC ततः/A अपि/AVK अधिकम्/NV हस्तलाघवम्/NP अदर्शयत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD इयम्/SN स्वीयेन/SN युद्धकलाकौशलेन/NP स्वजनकम्/NP नितान्तम्/NV अतोषयत्/KP ।/PUNC अथ/AVK एवम्/AUD लालनपालनाभ्याम्/NP पोष्यमाणा/NV वीरमतिः/NS क्रमशः/A विवाहयोग्या/NP बभूव/KP ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK च/AVK स्वकन्यानुरूपस्य/NP वरस्य/NP प्राप्तये/NP महान्तम्/NV प्रयत्नम्/NP आतिष्ठत्/KP ।/PUNC अन्तत:/A मालवाधिपतेः/NP उदयादित्यस्य/NS जगद्देवनामानम्/NS कुमारम्/NP  निजमनः/NP संकल्पितैः/KN सर्वैः/SNV अपि/AVK गुणैः/NP भूषितम्/KN अशृणोत्/KP ।/PUNC ततः/A च/APY तेन/SN एव/INTF सह/AUP तस्याः/SN पाणिग्रहणसंस्कारम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF समये/NP सुगृहीतनाम्न:/NS भोजविक्रमयोः/NS कुले/NP जातः/KN श्रीमान्/NP उदयादित्यनामा/NS मालवाधिपतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN च/APY द्वे/SMK राज्ञौ/NP आस्ताम्/KP ,/PUNC प्रथमा/SMKP बघेलनी/NS द्वितीया/SMKP च/APY सोलङ्किनी/NS ।/PUNC तत्र/A प्रथमायाम्/SMKP बघेलन्याम्/NS राज्ञः/NP परम्/SNV प्रेम/NP अभवत्/KP सौलंकिन्याम्/NS च/APY न/AN ।/PUNC बघेलन्याम्/NS रणधवलनामा/NS ज्येष्ठः/NV सौलंकिन्याम्/NS च/APY जगद्देवः/NS नाम/NP कनिष्ठः/NV पुत्र:/NP जातः/KN ।/PUNC रणधवल:/NS यद्यपि/AVK ज्येष्ठः/NV अभूत्/KP तथापि/AVK बुद्धिमान्/NV वीरः/NV च/APY न/AN आसीत्/KP ।/PUNC जगद्देवः/NS च/APY कनिष्ठत्वे/NV अपि/AVK वीर/NV बुद्धिमान्/NV कलाकुशलः/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC ततः/A च/APY यथा/AVK यथा/DV सः/SN अवर्धत्/KP तथा/AVK तथा/DV तस्य/SN गुणानाम्/NP प्रशस्तिः/NP प्रासरत्/KP एकाम्/SMKY तस्य/SN विमातरम्/NV बघेलनीम्/NS विहाय/KKS अन्ये/SN सर्वे/SN अपि/AVK जनाः/NP तस्मिन्/SN अस्निह्यन्/KN ।/PUNC राज्ञः/NP अपि/AVK च/AVK तस्मिन्/SN महान्/NV अनुग्रहः/NP अभवत्/KP ।/PUNC बघेलन्यै/NS तु/A यथा/AVK निजतनयस्य/NP अयोग्यत्वम्/NP न/AN अरोचत/KP तथा/AVK एव/INTF ततः/A अपि/AVK अधिकम्/NV वा/AVK स्वसपत्न्याः/NP पुत्रस्य/NP योग्यत्वम्/NP अपि/AVK न/AN अरोचत/KP ।/PUNC अतः/AVK सा/SN तस्मै/SN नितराम्/NV अकुप्यत्/KP ।/PUNC परम्/SN राजा/NP तस्याम्/SN अनुरक्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC अतः/AVK सा/SNV समये/NP पुत्रसहितायाः/NP स्वसपत्न्याः/NP मिथ्यापवादैः/NP तस्यै/SN तम्/SN अरोषयत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD क्रमश:/A राजानम्/NP कोपयन्ती/KNV सा/SN पुत्रसहिताम्/NP ताम्/SN सोलङ्किनी/NS शुद्धान्तनाम्नि/NS ग्रामे/NP प्रैषयत्/KP ।/PUNC यः/SN जगद्देवः/NS सहितायै/NP सौलङ्किन्यै/NS राज्ञा/NP निर्वाहार्थम्/NP अदीयत/KP ।/PUNC सोलङ्किनी/NS तु/A धीरा/NV साध्वी/NV च/APY अभूत्/KP ।/PUNC 
अतः/AVK सा/SN तत्रापि/AVK सुखम्/NP निवसति/KP स्म/KP ।/PUNC बघेलन्या/NS तु/A दिने/NP दिने/DV तथा/AVK कपटबन्ध/NP आरचित:/KN यथा/AVK सौलङ्किन्याः/NS पुत्रस्य/NP जगद्देवस्य/NS राजसभाप्रवेशः/NP अपि/AVK निषिद्धः/NP ।/PUNC एवम्/AUD कष्टदशायाम्/NP अपि/AVK वर्तमान:/NP जगद्देव:/NS विंशतिवर्षवयस्क:/NV बभूव/KP ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY दिने/NP निजन्यायालयोपविष्टाय/KKS उदयादित्याय/NS राज्ञे/NP कश्चित्/SN सामन्तः/NP जगद्देवस्य/NS हीनावस्थाम्/NP व्यजिज्ञपत्/KP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK तत्/SN आकर्ण्य/KKS पुत्रप्रेमार्द्रहृदयः/NP सन्/KKS तत्क्षणात्/NP एव/INTF जगद्देवम्/NS आजुहाव/KP ।/PUNC समयातम्/KN च/APY तम्/SN हीनवेषम्/NP विलोक्य/KKS सञ्जातकरुण:/NP राजा/NP तस्मै/SN बहूनि/NV महार्हाणि/NP वस्त्राणि/NP अदापयत्/KP ।/PUNC 
स्वीयम्/SNV खड्गम्/NP वाजिनम्/NP च/APY स्वयम्/SN तस्मै/SN प्रादात्/KP ,/PUNC एष/SN च/APY सर्वः/SN अपि/AVK वृत्तान्त:/NP बघेलन्या/NS अपि/AVK कर्णगोचर:/NV बभूव/KP ।/PUNC सा/SN तु/A तत्/SN श्रुत्वा/KKS लब्धाहुतिः/KN अनलज्वाल/NP इव/ASD नितान्तम्/NV अदीप्यत/KP ।/PUNC सायम्/SN सामायातम्/KN स्वस्वामिनम्/NP च/APY उवाच/KP ‘‘/PUNC स्वामिन्/NP ज्येष्ठम्/NP विहाय/KKS कनिष्ठस्य/NP पुरस्करणम्/NP सर्वथा/A राजनीतिविरुद्धम्/NP ।/PUNC रणधवलः/NS च/APY भवत:/SN ज्येष्ठः/NV पुत्रः/NP अस्ति/KP ।/PUNC अत:/AVK भवतः/SN खड्गाश्वयोः/NP तस्‍य/SN एव/INTF अधिकारः/NP अस्ति/KP ।/PUNC न/AN तु/A जगद्देवस्‍य/NS ।/PUNC 
अतः/AVK त्वरितम्/KV त्‍वम्/SN स्‍वीयौ/SN खड्गाश्वौ/NP जगद्देवात्/NS प्रत्‍यानय/KKS ,/PUNC नो/AN चेत्/AVK प्राय/NP उपवेशनम्/NP मे/SN स्यात्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC तत्निशम्य/NP नरपतिः/NP आह/ASMB ‘‘/PUNC प्रिये/NP यदि/AVK कश्चित्/SN क्षुद्रः/NP अपि/AVK जनः/NP कस्मैचित्/SN किञ्चित्/SN ददाति/KP तर्हि/AVK सः/SN अपि/AVK स्वहस्तदत्तम्/KN वस्तु/NP प्रत्‍यादातुम्/KKS लज्जते/KP ,/PUNC अहम्/SN पुनः/A नृपतिः/NP अस्मि/KP ,/PUNC तत्कथम्/NP अहम्/SN स्वहस्तदत्तम्/KN वस्तु/NP प्रत्यानय/KKS इयम्/SN ’’/PUNC ।/PUNC एवम्/AUD उक्तवति/KN राज्ञि/NP हठसमारूढा/KNV सा/SN राज्ञी/NP सर्वथा/A एव/INTF प्राणान्/NP हातुम्/KKS उद्यता/KN बभूव/KP ।/PUNC 
राजा/NP तु/A तस्याः/SN ताम्/SN दशाम्/NP आलोच्य/KKS विवश:/NP भूत्त्वा/KKS पुरस्कारसहितम्/NP जगद्देवम्/NS पुनः/A आकारयामास/KP ।/PUNC पुनः/A उपस्थितम्/KN च/APY तम्/SN जगाद/KP –/PUNC ‘‘/PUNC पुत्र/NP ,/PUNC चेत्/AVK त्वम्/SN माम्/SN अनुरञ्जयितुम्/KKS इच्छसि/KP तर्हि/AVK मद्दत्तौ/KNV खड्गाश्वौ/NP प्रत्यर्पय/KP ,/PUNC ’’/PUNC ।/PUNC जगद्देवः/NS तु/A तत्/SN आकर्ण्य/KKS खिन्नमनाः/NV सन्/KKS उवाच/KP –/PUNC ‘‘/PUNC तात/NP न/AN एवम्/AUD भवदभिलाषः/NP ,/PUNC किन्तु/AVK मम/SN विमातुः/NP एव/INTF अस्ति/KP इति/AUD अहम्/SN सम्यक्/NV जानामि/KP ,/PUNC अहम्/SN राजन्यसूनुः/KP अस्मि/KP ,/PUNC न/AN अहम्/SN धनाभावात्/NP किञ्चित्/SN अपि/AVK बिभेमि/KP ।/PUNC स्वखड्गस्य/NP बाहोः/NP च/APY प्रतापात्/NP अहम्/SN यत्र/A एव/INTF गच्छेयम्/KP तत्र/A एव/INTF जीविकाम्/NP लभेय/KP इति/AUD अस्ति/KP मे/SN सुदृढ:/NV विश्वासः/NP ।/PUNC 
इदानीम्/A यावद्/AVK विपदभिभूतः/KN अपि/AVK अहम्/SN भवदनुरागम्/NP अनुस्मरन्/KNV अत्र/A न्यवसम्/NP ,/PUNC अद्य/A च/APY मया/SN सम्यक्/NV परीक्षिता/KN भवत्प्रीतिः/NP ।/PUNC तदा/A अद्य/A कर्मवशादि/NP अत्र/A एव/INTF मे/SN गतिः/NP भविष्यति/KP तत्र/A एव/INTF अहम्/SN गमिष्यामि/KP ।/PUNC एष/SN वः/A खड्गः/NP ,/PUNC अयम्/SN च/APY अश्वः/NP ,/PUNC ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS खड्गम्/NP तत्र/A अवस्थाप्य/KKS घोटकम्/NP च/APY द्वारि/NP विमुच्य/KKS जगद्देवः/NS ततः/A स्थानात्/NP प्रचलितः/KN ।/PUNC स्वयम्/SN राज्ञा/NP तत्सामन्तैः/NP च/APY बहुधा/NV प्रबोधितः/KN अपि/AVK खड्गाश्वौ/NP दातुम्/KKS पुनः/A उक्तः/KN अपि/AVK च/AVK न/AN कथंचिद्/SN विरराम/NP ।/PUNC एवम्/AUD राजद्वारात्/NP प्रस्थित:/KN जगद्देवः/NS प्रथमम्/SMKP स्वमातुः/NP समीपे/NP गतः/KN ।/PUNC तत्र/A च/APY सर्वः/SN अपि/AVK वृत्तान्तः/NP तस्यै/SN निवेदितः/KN ।/PUNC
पुत्रस्य/NP प्रवासोद्योगम्/NP आकर्णयन्त्या/NP मातुः/NP सर्वाणि/SNV गात्राणि/NP श्लथानि/NP जातानि/KN ,/PUNC नेत्राभ्याम्/NP वाष्पविन्दवः/NP अपतन्/KN ।/PUNC कण्ठ:/NP निरुद्धः/NV मुखम्/NP शुष्कम्/NV ,/PUNC शरीरे/NP च/APY वेपथुः/NV सञ्जातः/KN ।/PUNC यथा/AVK गहनवनमध्ये/NP विचरतः/KN कस्यचित्/SN अशरणस्य/NP अन्धस्य/NP करात्/KP कः/SN अपि/AVK यष्टिकाम्/NP आहरेत्/KP तथा/AVK एव/INTF जीवनाधारभूतस्य/NP तस्य/SN पुत्रस्य/NP विश्लेषः/NP ताम्/SN अखेदयत्/KP ।/PUNC परम्/AVK किम्/AP कुर्यात्/KP सा/SN मन्दभाग्या/NP ।/PUNC 
न/AN आसीत्/KP कश्चित्/SN उपायः/NP विपद्/NP विनाशाय/KKS ।/PUNC अन्ततः/A सा/SN कथंचिद्/SN हृदयम्/NP अवस्थाप्य/KKS वाष्पबिन्दुभ्यः/NP प्रणमतः/NP पुत्रस्य/NP मूर्धानम्/NP अभिषिञ्चन्ती/KNV जगाद/KP ‘‘/PUNC वत्स/NP यद्यपि/AVK त्‍वत्/SN विश्‍लेषज:/NP शोक:/NP काष्ठाग्निः/NV इव/ASD दहति/KP मे/SN हृदयम्/NP ,/PUNC तथापि/AVK परमसम्‍मानसुखार्हः/NP राजपुत्रः/NP त्वम्/SN अनर्ह:/NP खलु/A अमुष्‍य/NS निरादरस्‍य/NP ।/PUNC तद्/SNV गच्‍छ/KP ,/PUNC भद्रम्/NP ते/SN भूयात्/KP ।/PUNC शिवास्‍ते/KP सन्‍तु/KP पन्‍थान:/NP ’’/PUNC ।/PUNC एवम्/AUD जननीम्/NP अनुमान्‍य/KKS ,/PUNC शस्‍त्राणि/NP संयोज्‍य/KKS ,/PUNC वाजिनम्/NP समारुह्य/KKS ,/PUNC देवता:/NP प्रणम्‍य/KKS ,/PUNC वाष्पवर्षम्/NP वर्षन्‍त्‍याः/NP मातु:/NP पुन:/A पुनः/DV मुखम्/NP अवलोकयन्/KKS जगद्देवः/NS टुकटोडाभिधम्/NV श्वसुरपुरम्/NP प्रति/AUP प्रचलित:/KN ।/PUNC तत्र/A नगरे/NP गतः/KN च/APY कस्मिंश्चित्/SN उद्याने/NP हयपृष्ठात्/NP अवतीर्णः/NP तम्/SN अश्‍वम्/NP वृक्षमूले/NP बन्‍धनेन/NP नियुज्‍य/KKS स्‍वयम्/SN तत्र/A एव/INTF आशेत/KP ।/PUNC विधिवशात्/NP अस्मिन्/SNV एव/INTF समये/NP राजकुमारी/NV वीरमतिः/NS तस्मिन्/SN एव/INTF उद्याने/NP विजिहीर्षु:/KP समागच्‍छत्/KP ।/PUNC सा/SN च/APY अस्‍य/SN पाणिगृहीती/KNV बभूव/KP ।/PUNC आगता/KN एव/INTF च/APY सा/SN काञ्चित्/SN दासीम्/NP कानिचित्/SN फलानि/NP अवचेतुम्/KKS तत्र/A एव/INTF प्रदेशे/NP प्रेषितवती/KN यत्र/A जगद्देवः/NS अशयिष्ट/KN ।/PUNC दृष्‍टमात्रम्/NP च/APY तम्/SN दासी/NP पर्यचिनोत्/KP ।/PUNC द्रुततरम्/KV प्रतिनिवृत्ता/KN च/APY तम्/SN वृत्तान्तम्/NP स्‍वभर्तृदारिकाम्/NP अश्रावयत्/KP ।/PUNC उद्विग्‍नमना/NP अपि/AVK सा/SN ,/PUNC असम्‍भवतया/NP प्रतीयमानेषु/NP तद्वचनेषु/NP अविश्वस्‍य/NV स्वयम्/SN तत्र/A जगाम/KP ।/PUNC तत्र/A च/APY जीवितेश्वरम्/NP एकाकिनम्/NP शयानम्/NP दृष्ट्वा/KKS वयोवृद्धा/NV दासीः/NP दूरत:/KN कृत्‍वा/KKS शनैः/KV तम्/SN अजागरयत्/KP ।/PUNC जागतिरतः/KN च/APY स/SN प्राणप्रियाम्/NP ताम्/SN तत्र/A उपविष्टाम्/KN अवलोक्‍य/KKS विस्मित/KN इव/ASD तस्‍या:/SN कुशलम्/NP आपृच्‍छ्य/KP तथा/AVK पृष्टः/KN च/APY स्वीयम्/SN तत्/SN तस्‍यै/SN निवेद्य/KKS स्‍वागमनकारणामादित:/KN सर्वम्/SN अकथयत्/KP ।/PUNC 
उवाच/KP च/APY ‘‘/PUNC परदेशम्/NP यियासतो/KP मे/SN मन:/NP भवत्‍या/SN मुखचन्‍द्रनिरीक्षणाय/KKS नितान्‍तम्/NV एव/INTF उत्‍कण्ठितम्/KN अभवत्/KP अत:/AVK अत्र/A समागतः/KN अध्‍वश्रमापयापनाय/KKS यथा/AVK एव/INTF अत्र/A उद्याने/NP अस्‍वपम्/NP तथा/AVK एव/INTF भवती/SNV माम्/SN जागरितवती/KN ।/PUNC ईदानीम्/SNV च/APY सम्‍पन्‍नमनोभिलाषम्/NP माम्/SN अनुमन्‍यताम्/KP भव‍ती/SNV विदेशगमनाय/KKS ’’/PUNC ।/PUNC 
तत्/SN आकर्ण्‍य/KKS वीरमति:/NS प्राह/KP ‘‘/PUNC नाथ/NP न/AN खलु/A कदाचित्/SN अपि/AVK माम्/SN विमुच्‍य/KKS भवता/SN गन्‍तव्‍यम्/KN ,/PUNC अहम्/SN भवतः/SN अर्द्धाङ्गिनी/NP भवामि/KP ।/PUNC तदा/A यदि/AVK दक्षिणबाहुसदृशम्/ASD साहाय्यम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN पारयेयम्/KP तथापि/AVK वामसदृशम्/ASD अवश्‍यम्/NP एव/INTF भवतः/SN उपरकरिष्‍यामि/KP ।/PUNC दर्शयिष्‍यामि/KP च/APY समये/NP समुपस्थिते/KN स्वीयम्/SN वीराङ्गनात्‍वम्/NP ।/PUNC तत्/SN अनुमन्‍यताम्/KP माम्/SN सहप्रवसनाय/KKS स्‍वामी/NP ।/PUNC किम्/AP च/APY भवच्छुभागमनवृत्तविनिवेदनाय/KKS दास्‍य:/NP राजप्रासादम्/NP गता:/KN सन्ति/KP ।/PUNC तत्/SN भवत्‍स्‍वागताय/KKS समायात:/KN मे/SN भ्राता/NP ,/PUNC तेन/SN सह/AUP राजहर्म्‍येषु/NP गत्‍वा/KKS त्राणि/SMK दिनानि/NP च/APY अत्र/A विश्रम्‍य/KKS आवाम्/SN सह/AUP एव/INTF प्रस्‍थास्‍यावहे/KP ’’/PUNC ।/PUNC एवम्/AUD ब्रुवत्‍याम्/KP एव/INTF तस्याम्/SN तस्‍या:/SN ज्‍येष्‍ठ:/NV भ्राता/NP वीरज:/NS बहुभिः/NV जनैः/NP विविधैः/NP च/APY वाहनै:/NP सह/AUP समायात:/KP ।/PUNC तौ/SN उभौ/SNV अपि/AVK परेण/NP प्रमोदेन/NP अन्‍योन्‍य:/SN अन्‍यम्/SN आलिङ्गितवन्‍तौ/KN ।/PUNC श्‍यालेन/NP सह/AUP राजसदसि/NP गत:/KN जगद्देव:/NS राजजीनामानम्/NP स्‍वश्वसुरम्/NP अभिवाद्य/KKS कुशलप्रश्‍नानन्‍तरम्/NP सर्वम्/SNV स्‍ववृत्तान्तम्/NP निगद्य/KKS ‘‘/PUNC श्वः/A अहम्/SN इत:/A प्रस्थिताहे/KP ’’/PUNC इति/AUD अपि/APY न्‍यवेदयत्/KP ।/PUNC स्‍वजामातुः/NP तान्/SN उच्‍चभावपरिपूर्णान्/NP विचारान्/NP अवबुध्‍य/KKS परम/SN प्रीत:/NP राजा/NP तम्/SN आह/KP ‘‘/PUNC इदम्/SN अपि/AVK राज्‍यम्/NP भवति/KP एव/INTF अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK भवद्भिः/SN अत्र/A एव/INTF अवस्‍थातव्‍यम्/KN इति/AUD अस्ति/KP न:/AN परमः/SN अभिलाष:/NP ’’/PUNC ।/PUNC तत:/AVK जगद्देव:/NS पुनः/A अब्रवीत्/KP ‘‘/PUNC इदम्/SN अपि/AVK गृहम्/NP मम/SN एव/INTF अस्‍ति/KP इति/AUD यद्यपि/AVK सत्यम्/NP वचः/KP तथापि/AVK विदेशगतेन/NP मया/SN स्‍वभाग्‍य/NP परीक्षा/NP अवश्‍यम्/NP एव/INTF करणीया/KN ।/PUNC अत:/AVK माम्/SN आज्ञापयतु/KP तात:/NP विदेशयानाय/KKS ’’/PUNC ।/PUNC एवम्/AUD आलप्‍य/KKS श्वशुरस्‍य/NP आग्रहवशात्/NP जगद्देव:/NS कानिचित्/SN दिनानि/NP तत्र/A एव/INTF निनाय/KP ।/PUNC प्रस्थानात्/NP पूर्वम्/SN च/APY सहगमनाग्रहत्यागाय/KKS स/SN वीरमतिम्/NP बहुशः/NV अबोधयत्/KP ।/PUNC परम्/AVK न/AN सा/SN कथम्/AP अपि/AVK अमन्‍यत/KP ।/PUNC प्रत्‍युत/KN ‘‘/PUNC चन्द्रिका/NP चन्‍द्रस्‍य/NP एव/INTF ,/PUNC विद्युत्/NP मेघस्‍य/NP एव/INTF ,/PUNC छाया/NP पुरुषस्‍य/NP एव/INTF च/APY अहम्/SN भवत्साहचर्यम्/NP विहातुम्/KKS सर्वथा/A इव/ASD असमर्थ:/NP अस्मि/KP ।/PUNC विशेषतः/NP च/APY अस्‍याम्/SN कष्टदशायाम्/NP इति/AUD अब्रवीत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD ताम्/SN भक्तिमतीम्/NP आग्रहारूढाम्/NV च/APY अवलोक्‍य/KKS श्वशुरश्‍यालप्रभृतीन्/NP सर्वान्/SNV जनान्/NP आपृच्‍छय/KKS ,/PUNC वीरमतिम्/NP अश्वपृष्ठे/NP समारोप्‍य/KKS स्वयम्/SN च/APY आरूह्य/KKS तत:/A प्राचलत्/KP ।/PUNC राज्ञा/NP प्रेषिता:/KN केचित्/SN अन्‍ये/SN जना:/NP राजसूनुः/KP वीरजः/NP च/APY ताभ्याम्/SN दम्‍पतिभ्याम्/NP सह/AUP कियत्/SN दूरम्/NP गता:/KN निवर्तनकाले/NP वीरज:/NP स्वस्‍वसृपतिम्/NP प्राह/KP ‘‘/PUNC इत:/A स्‍थानात्/NP ,/PUNC टोडडाग्राम/NS एकेन/SMKY पथा/NP चतुर:/NV क्रोशान्/NP द्वितीयेन/SMKP च/APY विंशतिक्रोशान्/SMKY अस्ति/KP ।/PUNC 
परम्/SN लघु:/NV पन्‍था/NP दुर्गमः/NV दुष्टपशुसमधिष्ठितः/KN च/APY अस्ति/KP ,/PUNC तद्/SNV भवद्भयाम्/SN दीर्घेण/NP एव/INTF अध्‍वना/NP गन्‍तव्‍यम्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC एवम्/AUD वीरजेन/NP बहुधा/NV बोधितौ/KN अपि/AVK तौ/SN दम्‍पती/NP बाहुबलाभिमानात्/NP तद्वचनमनादृत्‍य/KKS लघुना/NV एव/INTF पथा/NP प्रचलितौ/KN ।/PUNC कियत्/SN दूरम्/NP गतयोः/NP एव/INTF तयोः/SN एका/SMKY व्‍याघ्री/NP पुरत:/KN समायात्/KP ।/PUNC ताम्/SN आलोक्‍य/KKS जगद्देव:/NS बाणेन/NP तच्छिरः/NP अविध्‍यत्/KP ।/PUNC विद्धशिराः/NP च/APY सा/SN व्‍याघ्री/NP जगद्देव/NS शिरसि/NP प्रहारम्/NP दातुम्/KKS तथा/AVK द्रुतमद्रवत्/ASD यथा/AVK स/SN खड्गबहिष्‍करणाय/KKS अपि/AVK अवसरम्/NP न/AN लेभे/KP ।/PUNC वीरमतिः/NS तु/A स्‍वस्‍वामिनम्/NP मृत्‍युमुखप्रविष्टम्/KN इव/ASD मत्‍वा/KKS मध्‍य/NP एव/INTF ताम्/SN तथा/AVK अताडयत्/KP यथा/AVK छिन्‍नमूला/NV लता/NP इव/ASD सा/SN सहसा/KV इव/ASD भूमौ/NP अपतत्/KP ।/PUNC कालकवलात्/NP निवारित:/KN जगद्देवः/NS तु/A जगद्देवम्/NS परमेश्वरम्/NP तुष्टाव/KP ।/PUNC स्‍वसहधर्मिण्‍याNP वीरतया/NP च/APY विस्मित:/KN प्रसन्‍नः/NP च/APY अभवत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD पतितायाम्/NP एव/INTF व्‍याघ्रयाम्/NP वीरमत्‍याम्/NP स्‍वपतेः/NP इव/ASD स्‍वभार्याया:/NP साहाय्यम्/NP कर्तुकाम:NP व्‍याघ्र:/NP महत:/NV जवात्/NP तौ/SN अभिहन्‍तुम्/KKS अभ्यद्रवत्/KP ।/PUNC 
आगच्‍छतः/KP तस्‍य/SN शरीरे/NP वीरमत्‍या/NP बाणे/NP प्ररोपिते/KP अपि/AVK तम्/SN पुनः/A उत्तिष्ठन्‍तम्/KP आलोक्‍य/KKS जगद्देवः/NS तम्/SN तथा/AVK प्राहरत्/KP यथा/AVK न/AN स/SN पुन:/A सकृत्/KN अपि/AVK उत्‍पतितुम्/KKS प्राभवत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD अन्‍योन्‍य/SN संदृष्टशौर्यौ/NP तौ/SN जायापती/NP तम्/SN अध्‍वानम्/NP अतिक्रम्‍य/KKS टोडडाग्रामे/NS सम्‍प्राप्तौ/KN तत्र/A च/APY एकस्‍य/SMKY सरसः/NP तीरे/NP विश्रमार्थम्/NP समुपविष्टौ/KN ।/PUNC जगद्देवस्‍य/NS श्‍याल:/NP वीरजः/NS तु/A स्‍वनगरम्/NP प्रतिनिवृत्‍य/KKS यदा/AVK तस्‍य/SN लघुना/NV मार्गेण/NP गमनम्/NP पित्रे/NP न्‍यवेदयत्/KP तदा/AVK सः/SN राजा/NP अत्‍यन्‍तम्/NV अभैषीत्/KP ।/PUNC 
‘‘/PUNC हिंस्रपशुविहतयोः/NP मम/SN पुत्री/NP जामात्रोः/NP दाहसंस्‍कारः/NP वा/AVK कर्तव्‍य:/NP ।/PUNC
विहतहिंस्रपश्‍वोः/NP तयो:/SN कुशलवृत्तान्‍त:/NP वा/AVK शीघ्रम्/KV आनेय:/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS च/APY कांश्चित्/SN जनान्/NP शीघ्रम्/KV एव/INTF तेन/SN एव/INTF पथा/NP प्रैषयत्/KP ।/PUNC गच्‍छन्‍तः/KP च/AVK ते/SN जना:/NP मार्गे/NP व्याघ्रम्/NP व्‍याघ्रीम्/NP च/APY मृते/NP अपश्‍यन्/KP ,/PUNC कञ्चित्/SN पुरुषम्/NP काञ्चित्/SN स्त्रियम्/NP वा/AVK न/AN ।/PUNC तेन/SN प्रमोदमानाः/NV ते/SN टोडडाग्रामे/NS तौ/SN उभौ/SNV अपि/AVK सकुशलौ/NP अवलोक्‍य//KKS ताभ्याम्/SN च/AVK मार्गेतिवृत्तम्/NP सम्‍यक्/NV अवबुध्‍य/KKS पुनः/A च/AVK प्रतिनिवृत्‍य/KKS तत्सर्वम्/SN राज्ञे/NP न्‍यवेदयन्/KP ।/PUNC स/SN च/APY स्‍वपुत्रीपराक्रमकथाम्/NP निशम्‍य/KKS नितराम्/NV अहृष्‍यत्/KP ।/PUNC सानन्दम्/NV यात्राम्/NP कुर्वन्‍त्‍यौ/KP जगद्देववीरमत्‍यौ/NP तु/A कतिपयैः/SNV एव/INTF दिनै:/NP पाटननगरे/NS सम्‍प्राप्ते/KN ।/PUNC तत्र/A च/AVK सहस्रलिङ्गनाम्‍न:/NP सरसस्तटे/NP अश्वाभ्‍याम्/NP अवरुह्य/KKS कांश्चित्/SN क्षणान्/NP वृक्षच्‍छायायाम्/NP विश्रम्‍य/KKS तत्र/A पूरे/NP कानिचित्/SN दिनानि/NP अवस्‍थातुम्/KKS निरणैष्टाम्/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK जगद्देव:/NS वीरमतिम्/NS प्राह/KP ‘‘/PUNC प्रिये/NP !/PUNC यावत्/AVK अहम्/SN नगरे/NP गत्‍वा/KKS कस्‍यचिद्/SN गृहस्‍य/NP व्‍यवस्‍थाम्/NP कृत्‍वा/KKS निर्वर्त्‍यामि/KP ,/PUNC तावत्/AVK त्वम्/SN अत्र/A एव/INTF सम्‍यक्/NV अवहिता/KN तिष्ठ/KP ’’/PUNC ।/PUNC तदा/A कर्ण्‍य/KKS ‘‘/PUNC ओम्/A ’’/PUNC इति/AUD उक्तवत्‍याम्/KP वीरमत्‍याम्/NS जगद्देव:/NS पुरम्/NP प्रविष्ट:/KN वीरमतिः/NS च/A तुरगौ/NP तरुमूले/NP निबध्‍य/KKS स्वयम्/SN तत्र/A एव/INTF उपविष्टा/KN ।/PUNC अस्मिन्/SNV च/AVK पाटनपुरे/NS डूंगरसिंहनामा/NS कश्चित्/SN सङ्करवर्ण:/NP कोटपाल/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्‍य/SN च/APY परमदुराचार:/NV लालकुमार:/NS नाम/NP पुत्र:/NP जामोतीनाम्‍न्‍याः/NS कयाचिद्/SN वेश्‍यया/NV मैत्रीम्/NP अबध्‍नात्/KP ।/PUNC 
परमसुन्‍दर्याः/NV अपि/AVK तस्‍याः/SN लावण्‍येन/NV असन्‍तुष्‍यन्/KP सः/SN ताम्/SN उवाच/KP ‘‘/PUNC दयिते/KN यदि/AVK त्‍वम्/SN  काञ्चित्/SN त्वत्तः/KN अपि/AVK रूपवत्तराम्/NV बालाम्/NP लभेथाः/NP तर्हि/AVK ताम्/SN मदर्थम्/NP आनय/KP ,/PUNC तथा/AVK कृते/KN त्‍वाम्/SN अहम्/SN बहुलेन/NV धनेन/NP सन्‍तोषयिष्‍यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC तथा/AVK एव/INTF परितोषिकावाप्तिसम्‍भावनया/NP सा/SN वेश्‍या/NP कस्‍याश्चित्/SN वराङ्गनाया:/NP गवेषणाय/KKS नितान्‍तम्/NV अवहिताभवत्/A ।/PUNC जलाहरणार्थम्/NP सहस्रलिङ्गसरस्तटम्/NP गता/KN काचित्/SN तस्‍या:/SN एव/INTF वेश्‍याया/NP दासी/NP तत्र/A उपविष्टाम्/KP वीरमतिम्/NS अपश्‍यत्/KP ।/PUNC
तत्‍सौन्‍दर्यसमाकृष्टहृदया/NP च/APY सा/SN तस्‍या:/SN समीपे/NP गत्‍वा/KKS आत्‍मानम्/NP पाटननृपते:/NP सिद्धराजस्‍य/NS महिष्‍या/NP दासीम्/NP प्रख्‍याप्‍य:/NP तस्‍या:/SN सर्वम्/SN अपि/AVK वृत्तान्‍तम्/NP अवजगाम/KP ।/PUNC द्रुततरम्/KV च/AVK गत्‍वा/KKS स्‍वस्‍वामित्‍यै/NP जामोतीनाम्‍न्‍यै/NS वेश्‍यायै/NP न्‍यवेदयत्/KP ।/PUNC सा/SN तु/A श्रुतः/KN एव/INTF तस्मिन्/SN वृत्तान्ते/NP वञ्चनया/NP वीरमतिम्/NS लालकुमारेण/NS स‍ञ्जिगमयिषु:/NP स्‍वरथम्/NP अतिशीघ्रम्/KV सज्‍जयामास/KP ।/PUNC स्वयम्/SN च/APY महार्हाणि/NP वस्‍त्राभरणानि/NP परिधाय/KKS तस्मिन्/SN उपाविशत्/KP ।/PUNC पञ्चविंशतिम्/SMK अश्‍वारोहान्/KKS च/APY स्‍वरथस्‍य/NP पृष्‍ठत:/KN नीत्‍वा/KKS तस्‍य/SN एव/INTF सहस्रलिङ्गसरसस्तीरम्/NP जगाम/KP ।/PUNC तत्र/A सम्‍प्राप्‍ता/KN च/APY सा/SN दृष्टायाम्/KP एव/INTF वीरमत्‍याम्/NS परिचिताम्/KP इव/ASD ताम्/SN उवाच/KP ‘‘/PUNC वत्‍से/NP !/PUNC तव/SN पितुः/NP उदयादित्‍यस्‍य/NS अहम्/SN स्‍वसा/NP अस्मि/KP ।/PUNC पाटनराजस्‍य/NS सिद्धराजस्‍य/NS च/APY महिषी/NP भवामि/KP ।/PUNC जलार्थम्/NP आगता/KN मे/SN दासी/NP त्‍वत्/SN आगमनवृत्तम्/NP माम्/SN अकथयत्/KP ।/PUNC तव/SN पतिः/NP जगद्देवः/NS अपि/AVK च/APY राजसदसि/NP सम्‍प्राप्‍तः/KN अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK त्वदर्थम्/NP आगतया/KN मया/SN सहास्मिन्/SN रथपृष्ठे/NP समुपविश्‍य/KKS राजप्रसादेषु/NP गच्‍छ/KP ।/PUNC अस्‍मदीयम्/SN आतिथ्‍यम्/NP च/APY अङ्गीकुरु/KP ’’/PUNC ।/PUNC एवम्/AUD उक्तवत्‍याम्/KP तस्याम्/SN तस्‍या:/SN सरलै:/NV स्निग्‍धैः/NV च/APY वचनैः/NP वञ्चिता/KN वीरमतिः/NS वस्‍त्राभरणै:/NP सेवकसंघैः/NP च/APY ताम्/SN राजमहिषीम्/NP मत्‍वा/KKS भाविवशात्/NP तया/SN सह/AUP तस्‍या:/SN सदनम्/NP जगाम/KP ।/PUNC तस्‍या:/SN वेश्‍याया:/NP सदनम्/NP अपि/AVK च/AVK राजसदनसदृशम्/ASD एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK तत्र/A गताया:/KN अपि/AVK वीरमत्‍याः/NS चेतसि/NP न/AN कश्चित्/SN सन्‍देह:/NP समुदभूत्/KP ।/PUNC परम्/AVK महति/NV विलम्‍बे/NP जाते/KN अपि/AVK जगद्देवम्/NS तत्र/A अनागतम्/KN दृष्टवा/KKS सा/SN तद्विषये/NP पप्रच्‍छ/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK तस्‍या:/SN वेश्‍याया:/NP दासीनाम्/NP एका/SMKY दासी/NP बहिः/A गत्‍वा/KKS किञ्चित्/SN कालानन्‍तरम्/NP च/APY पुन:/A एत्‍य/KKS ताम्/SN उवाच्/KP ‘‘/PUNC राजकुमार:/NV श्रीजगद्देव:/NS राजसेवायाम्/NP तिष्ठति/KP ।/PUNC
ततः/A च/APY कथाविच्‍छेदभयात्/NP अवसरम्/NP अनुपलभ्‍य/KKS न/AN आगन्तुम्/KKS शक्नोति/KP ’’/PUNC ।/PUNC
एतेन/SN उत्तरेण/NP ईषत्/NV परितुष्टा/KN वीरमतिः/NS भोजनकालपर्यन्‍तम्/NP पुन:/A प्रतीक्षमाणा/NP अतिष्ठत्/KP ।/PUNC तस्मिन्/SN समये/NP तु/A महिषीम्/NP अन्‍यया/SN तया/SN वेश्‍यया/NP बहुश:/NV प्रबोधिता/KN अपि/AVK न/AN बुभुजे/KP ।/PUNC तस्‍याः/SN तम्/SN आग्रहम्/NP अपनेतुम्/KKS असमर्था/NP सा/SN कपटमहिषी/NP यदा/AVK न/AN कञ्चित्/SN उपायान्‍तरम्/NP अपश्‍यत्/KP तदा/AVK कपटम्/NP आरचय्य/KKS पुन:/A काञ्चित्/SN दासीम्/NP जगद्देवम्/NS आकारयितुम्/KKS प्राहिणोत्/KP ।/PUNC कपटपटु:/NV सा/SN दासी/NP तु/A स्‍वल्‍पकालानन्‍तरम्/NP प्रतिनिवृत्‍य/KKS जगद्देवस्‍य/NS राज्ञा/NP सह/AUP भोजनम्/NP रात्रौ/NP दशवादनसमये/NP च/APY तत्र/A आगमनम्/NP अख्‍यापयत्/KP ।/PUNC रात्रौ/NP तु/A दशवादनसमये/NP अपि/AVK स्‍वस्‍वामिनः/NP अनागमनात्/NP ।/PUNC
खिद्यमानाम्/NP वीरमतिम्/NS सा/SN कपटमहिषी/NP प्रोवाच/KP -/PUNC ‘‘/PUNC तव/SN शयनार्थम्/NP उपरितनम्/NP भवनम्/NP सज्‍जीकृतम्/KN ।/PUNC तत्र/A च/APY पृष्ठस्थितेन/NP द्वारेण/NP कुमार:/NV जगद्देवः/NS अपि/AVK आगत:/KN ।/PUNC तद्/SN गच्‍छ/KP सप्रमोदम्/NP स्‍वपिहि/KP ’’/PUNC ।/PUNC तत्/SN निशम्‍य/KKS पतिदर्शनपर्युत्‍सुका/NP वीरमति:/NS सहर्षम्/NV तत्र/A मन्दिरे/NP प्रविवेश/KP ।/PUNC तत्र/A च/APY स्‍वामिनम्/NP अनवलोक्‍य/KKS कञ्चित्/SN अन्‍यम्/SN एव/INTF च/APY पुरुषम्/NP तत्र/A उपविष्टम्/KN विलोक्‍य/KKS ताम्/SN वञ्चनाम्/NP अबुध्‍यत्/KP ।/PUNC परम्/AVK न/AN सा/SN विभयान्/NP चकार/KP ,/PUNC न/AN अपि/AVK च/AVK अधीरा/NV अभवत्/KP ।/PUNC परमात्‍न:/NP पातिव्रत्‍यपरिपालनाय/KKS कञ्चित्/SN उपायम्/NP पर्यालोचयन्‍तीम्/KP सा/SN तस्‍य/SN मद्यपत्‍वम्/NP अवबुध्‍य/KKS कपटप्रपञ्चेन/NP तम्/SN वञ्चयितुम्/KKS ऐच्‍छत्/KP ।/PUNC
स्‍मयमान/KN एव/INTF च/APY मन्दिरे/NP प्रविश्‍य/KKS मद्यभाण्‍डात्/NP पानपात्रे/NP मद्यम्/NP प्रपूर्य/KKS तस्‍मै/SN प्रायच्‍छत्/KP ।/PUNC तस्‍या:/SN सुन्‍दर्या:/NV करेण/NP मदिराम्/NP उपलभ्‍य/KKS आत्‍मानम्/NP धन्‍यम्/NP मन्‍यमान:/KN स/SN कामुक:/NP झटिति/KV ताम्/SN अपात्/KP ।/PUNC एवम्/AUD तद्दतम्/SN मद्यमितः/KN तत:/A प्रक्षिपन्‍ती/KNV स्‍वदत्तम्/KN च/AVK तम्/SN पाययन्‍ती/KNV सा/SN बुद्धिमती/NV बाला/NP कतिपयैः/SN एव/INTF क्षणैः/NP तम्/SN अमूर्च्‍छयत्/KP ।/PUNC मूर्च्छितस्‍य/NP च/AP तस्‍य/SN वक्षसि/NP छुरिकाम्/NP प्रावेशयत्/KP ।/PUNC
छुरिकाघातेन/NP मृतम्/KN च/APY तम्/SN केनचित्/SN वस्त्रेण/NP प्रावृत्‍य/KKS वातायनद्वारा/NP राजमार्गे/NP न्‍यपातयत्/KP ।/PUNC स्वयम्/SN च/APY घण्‍टापथोपरिष्ठम्/KN वातायनम्/NP विहायान्‍यानि/NP सर्वाणि/SNV तन्मन्दिरस्‍थानि/NP द्वाराणि/NP सम्‍मुद्रय/KP तत्र/A एव/INTF उपाविशत्/KP ।/PUNC मृतस्‍य/NP तस्‍य/SN खड्गम्/NP च/APY स्‍वसमीपे/NP अस्‍थापयत्/KP ।/PUNC अत्र/A च/APY राजमार्गे/NP परिभ्राम्‍यन्/KN कश्चित्/SN रक्षापुरुषः/NP प्रदेशे/NP तत्र/SN समागतः/KN ताम्/SN वस्‍त्रग्रन्थिम्/NP उपलभ्‍यान्/KN उद्घाटिताम्/KP एव/INTF ताम्/SN कोटपालस्‍य/NP समीपे/NP अनयत्/KP ।/PUNC तस्‍या/SN जामोतीवेश्‍याया:/NP मन्दिरस्‍य/NP अधस्‍तात्/NP प्राप्तिम्/NP च/APY अकथयत्/KP ।/PUNC उद्घटितायाम्/NP तस्याम्/SN स्‍वपुत्रशवम्/NP विलोक्‍य/KKS परमदु:खित:/KN कोटपालः/NP तस्मिन्/SN एव/INTF क्षणे/NP तस्‍या:/SN भवनम्/NP एत्‍य/KKS ताम्/SN स्‍वपुत्रवार्ताम्/NP अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC
तया/SN च/APY तस्‍य/SN उपरितनभवनशायित्‍वम्/NP अवगत्‍य/KKS वीरमति/NS समधिष्ठितस्‍य/NP भवनस्‍य/NP द्वारे/NP गत्‍वा/KKS तदुद्घाटनाय/KKS शब्‍दम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC तन्मध्‍यात्/NP च/APY वीरमति:/NS प्राह/KP ‘‘/PUNC मत्पातिव्रत्‍यम्/NP अपजिहीर्षवे/NP अस्‍मै/SN मया/SN समुचित:/KN दण्‍ड:/NP दत्त:/KN ।/PUNC अहम्/SN एव/INTF च/APY अमुम्/SNV शवम्/NP राजमार्गे/NP अक्षेप्‍सम्/NP ’’/PUNC ।/PUNC वीरमत्‍याः/NS तानि/SN सन्‍दीपनानि/NP अक्षराणि/NP आकर्ण्‍य/KKS पादाहत:/KN भुजग:/NP एव/INTF निश्वसन्/KKS स:/SN कोटपाल:/NP स्‍वभटान्/NP आदिदेश/NP ‘‘/NP गच्‍छत/KP वातायनद्वारा/NP अस्मिन्/SNV मन्दिरे/NP प्रविशत/KP ।/PUNC इमाम्/SN च/APY पतिव्रतामानिनीम्/NP केशग्राहम्/NP गृहीत्‍वा/KKS आनयत/KP ’’/PUNC ।/PUNC स्‍वामिसमादिष्टा/KN सेवकाः/NP च/APY मन्दिरम्/NP आरोढुम्/KKS अयतन्‍त/KP ।/PUNC तान्/SN आरोहत:/KN विलोक्‍य/KKS भ्रुकुटिविभूषितललाटतटा/NV ,/PUNC शोणीभवन्‍नेपङ्कजा/NV ,/PUNC स्‍वदेशकणसमलङ्कृतवदनसरोरुहा/NV ,/PUNC वेपमानाधरा/NV ,/PUNC शुष्‍यदास्‍या/NP ,/PUNC सा/SNV वीरमति:/NS रोमकण्‍टकाङ्किता/NV ,/PUNC सति/A महिषमर्दनम्/NP कर्तुम्/KKS इच्‍छन्‍त्‍या:/KP कालिकाया:/NS इव/ASD रूपम्/NP आस्‍थाय/KKS वातायनपार्श्‍वे/NP अतिष्ठत्/KP ।/PUNC तत्र/A च/APY समारोहत:/KN पुरुषस्‍य/NP शिर:/NP प्रवेशम्/NP प्रतीक्षमाणा/NP बाहुभ्याम्/NP दृढम्/NV गृहीत्‍वा/KKS खङ्गम्/NP उन्निनाय/KKS ।/PUNC
आरोढु:/KP मूर्घ्नि/NP वातायने/NP प्रवृष्ट/KN एव/INTF च/APY सा/SN वीरबाला/NV खड्गेन/NP तथा/AVK प्राहरद्/KP यथा/AVK छिन्‍न:/NP मूर्धा/NP मन्दिरे/NP कायः/NP च/APY अधस्‍तात्/NP पथि/NP पपात/KP ।/PUNC एवम्/AUD शिरोघातम्/NP घ्‍नती/KP सा/SNV बाला/NP सद्धर्मबलोद्भूतम्/KN इव/ASD बलम्/NP अवाप्‍य/KKS कतिपयैः/SN एव/INTF क्षणैः/NP विंशति/SMK पञ्चविंशति/SMK वा/APY पुरुषान्/NP जघान/KP ।/PUNC ततः/A च/APY हस्‍तौ/NP पादौ/NP च/APY आस्‍फालयताम्/KP अध:/A पतितानाम्/NV कायानाम्/NP शोणितै:/KN शोणिताम्/KP ताम्/SN भुवम्/NP विलोक्‍य/KKS तस्‍य/SN घोरतरस्‍य/NP कर्मण:/NP साक्षिणाम्/NP सर्वेषाम्/SNV शिरांसि/NP भ्रान्‍तानि/NP ,/PUNC नेत्राणि/NP निमीलितानि/KP ,/PUNC हृदयानि/NP वेपितानि/KNV मनांसि/NP च/APY विस्मितानि/KNV अभवन्/KP ।/PUNC विषविसर्पम्/NV विसर्पन्‍ती/KNV च/AVK सा/SN वार्ता/NP क्षणात्/NP एव/INTF सर्वस्मिन्/SN अपि/AVK तस्मिन्/SN पाटनपुरे/NS प्रासरत्/KP ।/PUNC सिद्धराजः/NS अपि/AVK च/AVK ताम्/SN शुश्राव/KP ।/PUNC श्रुत्‍वा/KKS इव/ASD च/AVK वीरमत्‍या:/NS वीरतया/NV सन्‍तुष्ट:/KN विस्मितः/KN च/APY स/SN कोटपालस्‍य/NP समीपे/NP अमुम्/SN सन्‍देशम्/NP प्राहिणोत्/KP ‘‘/PUNC यावत्/AVK अहम्/SN तत्र/A न/AN आगच्‍छामि/KP तावत्/AVK न/AN किञ्चित्/SN अपि/AVK वक्तव्यम्/KN तस्‍यै/SN ’’/PUNC ।/PUNC वीरमत्‍याः/NP तेन/SN हत्‍याकाण्‍डेन/NP सञ्जातवेपथु:/NV कोटपालस्तु/KP ध्‍वस्‍तधैर्यः/NP अपि/AVK तया/SN आज्ञया/NP पुन:/A प्रतिबद्ध:/KN न/AN अत:/AVK परम्/AVK किञ्चित्/SN अपि/AVK कर्तुम्/KKS अशकत्/KP ।/PUNC वीरमतिः/NS अपि/AVK च/APY मूर्तिमती/KN वीरता//NV एव/PUNC तथा/AVK एव/INTF तत्र/A तस्‍थौ/KP ।/PUNC इदानीम्/A अयम्/SN वीरमतिवृत्तान्‍तः/NP अत्र/A एव/INTF तिष्ठतु/KP ।/PUNC अग्रतः/KN अग्रत/DV एव/INTF वर्णयिष्‍याम:/KP ।/PUNC तस्‍या:/SN पत्‍युः/NP जगद्देवस्‍य/NS वृत्तान्‍तौ/NP अवगमनाय/KKS च/APY स्‍यात्/KP कुतुहलम्/NV तत/A एव/INTF प्रथमम्/SMKP वर्णयाम:/KP ।/PUNC
जगद्देव/NS सहस्रलिङ्गसरसस्तटात्/NP नगरम्/NP अगच्‍छत्/KP ।/PUNC आत्‍मनिर्वाहयोग्‍यम्/NP किञ्चित्/SN स्थानम्/NP वासवेतनेन/NP स्‍वायत्तम्//KN कृत्‍वा/KKS स्‍वपत्नीम्/NP तत्र/A नेतुकाम:/NP पुनः/A तत्र/A एव/INTF सरस्तटे/NP प्रयात:/KN ,/PUNC परम्/AVK तत्र/A ताम्/SN न/AN अलभत/KP ।/PUNC केवलम्/NP तत्र/A रथनेमिलेखाम्/NP पुरुषाणाम्/NP अश्वानाम्/NP च/APY चरणचिह्नानि/NP अपश्‍यत्/KP  ।/PUNC ततः/A च/AVK ‘‘/PUNC केनचित्/SN शलिता/NP मे/SN मुग्‍धा/NV वधू:/NP ’’/PUNC इति/AUD विचार्य/KKS तै:/SNV पदचिह्नैः/NP तस्‍याः/SN तस्मिन्/SN एव/INTF नगरे/NP प्रवेशम्/NP अवधार्य/KKS ,/PUNC परमदु:खित:/NV पुनः/A नगरम्/NP ययौ/SN ।/PUNC तत्र/A च/AVK सिद्धराजम्/NS उपस्‍थातुकाम:/KP स:/SN सहसा/KV इव/ASD स्‍वस्‍य/SN तत्सभाप्रवेशम्/NP दुष्‍करम्/NV इव/ASD मत्‍वा/KKS कांश्चित्/SN तदध्‍यक्षान्/NP उपातिष्ठत्/KP ।/PUNC तेषाम्/SN अन्‍यतमेन/NP केनचित्/SN वृत्त्‍या/NP नियोज्‍य/KKS स:/SN स्‍वसेवायाम्/NP गृहीतः/KN अपि/AVK ।/PUNC परम्/AVK हृन्‍मर्मव्रण:/NP इव/ASD स:/SN वीरमतिवियोगः/NP तम्/SN अपीडयत्/KP ।/PUNC तत्र/A एव/INTF च/APY ‘‘/PUNC काचित्/SN कुलवधू:/NP स्‍वपातिव्रत्‍यपालनाय/KKS महान्तम्/KN जनसंक्षयम्/NP कृतवती/KN ’’/PUNC इति/AUD शुश्राव/KP ।/PUNC श्रुत्‍वा/KKS इव/ASD च/APY तादृशम्/SNV स्‍वपत्न्‍याम्/NP एव/INTF सम्‍भाव्‍य/KKS ‘‘/PUNC अपि/AVK सा/SN स्‍यात्/KP मे/SN प्रेय‍सी/NP ,/PUNC अपि/AVK अहम्/SN ताम्/SN तत्र/A द्रक्ष्‍यामि/KP ,/PUNC अपि/AVK अनुकूला/NV मे/SN भाग्‍यदेवता:/NP ,/PUNC अपि/AVK पुनः/A अपि/AVK अहृतपत्‍नीकस्‍य/NP मे/SN विफलम्/NV जीवनम्/NP सफलम्/NP स्‍यात्/KP ’’/PUNC इति/AUD एवम्/AUD आदीन्/NP नानाविधान्/NV विकल्‍पान्/NP विकल्‍पयन्/KN स/SN द्रुततरम्/KV तत्र/A शोणितसिक्तभूतले/NV स्‍थले/NP ययौ/SN ।/PUNC यावत्/AVK जगद्देवः/NS तत्र/A प्राप्‍तः/KN तावत्/AVK पाटनाधिपति:/NV सिद्धराजः/NS अपि/AVK तत्र/A आजगाम/KP ।/PUNC तस्‍या:/SN वेश्‍याया:/NP स्‍थाने/NP ,/PUNC यस्मिन्/SNV भवने/NP वीरमतिः/NS अभवत्/KP तस्‍य/SN द्वारदेशम्/NP आसाद्य/KKS सिद्धराज:/NS प्राह/KP ‘‘/PUNC अयि/ASMB चावडावंशभूषणे/NV राजकुमारि/NP !/PUNC त्‍वादृश्‍याः/SNV पतिव्रताया:/NP समागमनात्/KP मा/AN इदम्/SN पुरम्/NP पवित्रम्/NV जातम्/KN ।/PUNC
अहम्/SN तव/SN विक्रमेण/NP अत्‍यन्‍तम्/NV सन्‍तुष्टः/KN अस्मि/KP ।/PUNC अहम्/SN अमुष्‍य/NS नगरस्‍य/NP राजा/NP सिद्धराजः/NS अस्मि/KP ।/PUNC अद्य/A आरभ्‍य/KKS अहम्/SN त्‍वयि/SN स्‍वसुतायाम्/NP इव/ASD व्‍यवहरिष्‍यामि/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A ते/SN भयम्/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC तद्/SN ब्रूहि/KP त्‍वम्/SN कुत:/A कस्‍मात्/SN कदा/A च/APY आगता/KN असि/KP ?/PUNC कानि/SN च/APY धन्‍यानि/NP अक्षराणि/NP ते/SN नाम/NP अलङ्कुर्वन्‍ति/KP इति/AUD ’’/PUNC तदाकर्ण्‍य/KKS भवनाभ्‍यन्‍तरवर्तिनी/NP वीरमति:/NS प्राह/KP ‘‘/PUNC देव/NP !/PUNC अहम्/SN राजजीनाम्‍नष्टुकटोढा/NP अधिपते:/NP पुत्री/NP राजकुमारस्‍य/NP वीरजस्‍य/NP च/APY स्‍वसा/NP अस्मि/KP ।/PUNC
प्रमारकुलदीपकस्‍य/NP धारानगरनायकस्‍य/NP उदयादित्‍यस्‍य/NS कनिष्ठपुत्रस्‍य/NV भार्या/NP अस्मि/KP ।/PUNC
मम/SN स्‍वामी/NP भृत्त्‍यर्थम्/NP अत्र/A समायातः/KN तेन/SN एव/INTF च/APY सह/AUP मम/SN अपि/AVK आगमनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC माम्/SN सहस्रलिङ्गतटे/NS विमुच्‍य/KKS मम/SN स्‍वामी/NP वासगृहान्‍वेषणाय/KKS पुरे/NP ययौ/SN ।/PUNC अत्रान्‍तरे/NP च/APY इयम्/SN गणिका/NP जामोती/NS मत्समीपे/NP गत्‍वा/KKS आत्‍मानम्/NP राजमहिषीम्/NP व्‍याचख्‍यौ/NP ।/PUNC विविधैः/NP च/APY प्रकारै:/NP प्रत्ययम्/NP जनयित्‍वा/KKS माम्/SN अत्र/A अनिनाय/KP ।/PUNC रात्रौ/NP च/APY मम/SN व्रतस्‍य/NP भङ्गम्/NP कर्तुम्/KKS कोटपालपुत्रम्/NP प्राहिणोत्/KP ।/PUNC स:/SN च/APY मया/SN स्‍वधर्मरक्षार्थम्/NP हत:/KN ,/PUNC इदानीम्/A यावत्/AVK अत्र/A मम/SN पतिः/NP न/AN आगच्‍छेत्/KP तावत्/AVK अहम्/SN कथम्/AP अपि/AVK भवनाद्/NP बहिः/A न/AN आगमिष्‍यामि/KP ,/PUNC अथ/AVK चेत्/AVK कश्चित्/SN मामित:/SN बलात्/NP निस्‍सारयिष्‍यति/KP तर्हि/AVK तेन/SN सह/AUP युद्धयमाना/NP अहम्/SN अत्र/A एव/INTF प्राणान्/NP त्‍यक्ष्यामि/KP ।/PUNC एतदाकर्ण्‍य/KKS प्रथमम्/SMKP एव/INTF तत्र/A उपस्थित:/KN जगद्देव:/NS राज्ञ:/NP सिद्धराजस्‍य/NS अग्रत:/KN भूत्‍वा/KKS तम्/SN प्राणमत्/KN ,/PUNC स्‍वपत्नीम्/NP च/APY अवोचत/KP ‘‘/PUNC चावढि/NP !/PUNC अहम्/SN अत्र/A एव/INTF तिष्ठामि/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A त्‍वम्/SN बहिः/A एहि/SN ।/PUNC वेश्‍याव‍ञ्चितया/NP त्‍वया/SN महत्/NV द्दु:खम्/NP अनुभूतम्/KP ।/PUNC परमिदानीम्/A काचिद्/SN भयसम्‍भावना/NP न/AN अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC तन्निशम्‍य/KKS ‘‘/PUNC इयम्/SN आगच्‍छामि/KP ’’/PUNC इति/AUD अभिधाय/KKS सा/SN सत्‍वरम्/KV एव/INTF बहिः/A आगता/KN ।/PUNC
तौ/SNV उभौ/SN अपि/AVK दम्‍पती/NP तत्र/A अन्‍योन्यम्/NP निरीक्ष्‍य/KKS वाष्‍पपूरप्‍लुतलोचनौ/NP क्षणम्/NP सिद्धराजस्‍य/NS पुरतः/KN तस्‍थतु:/KP ।/PUNC तौ/SN विलोक्‍य/KKS सुप्रसन्‍नमना:/NP सिद्धराजः/NS तयो:/SN स्‍थानभेजनादिप्रबन्‍धाय/KKS स्‍वसेवकानादिश्‍य/KKS तम्/SN कोटपालम्/NP प्राह/KP ‘‘/PUNC त्‍वम्/SN अस्‍य/SN नगरस्‍य/NP रक्षार्थम्/NP विनियुक्तः/KN असि/KP ,/PUNC त्‍वम्/SN च/APY स्‍वकर्त्तव्‍यात्/NP प्रमाद्यसि/KP इति/AUD एव/INTF न/AN ,/PUNC किन्‍तु/AVK स्‍वपुत्रम्/NP दुर्वृत्तम्/KN विधाय/KKS तद्द्वारा/NP कुलवधूनाम्/NP धर्मम्/NP ध्‍वंसयसि/KP इति/AUD उचित/NP एव/INTF तव/SN प्रमादिन:/NP पुत्रवध:/NP ’’/PUNC एवम्/AUD अभिधाय/KKS तस्‍य/SN गृहस्थितम्/NP द्रव्‍यम्/NP अपहृत्‍य/KKS तम्/SN स्‍वसीम्‍न:/NP बहिः/A चकार/KP ।/PUNC दासीसहितायाः/NP तस्‍या:/SN गणिकाया:/NP नासिकाम्/NP कर्णौ/NP च/APY कर्त्तयित्‍वा/KKS ताम्/SN अपि/AVK तथा/AVK एव/INTF निरगमयत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD यथा/AVK उचितम्/NP दण्‍डविधानम्/NP कृत्‍वा/KKS स्‍वप्रसादम्/NP प्रतिनिवृत्त:/KN सिद्धराज:/NS जगद्देवम्/NS आहूय/KP तम्/SN वास:/NP प्रभृतिभिः/AUD बहुभिः/NV वस्‍तुभि:NP प्रसादयामास/KP ।/PUNC
तस्‍मै/SN महत्/NV पदम्/NP प्रदाय/KP तम्/SN स्‍वसामन्‍तेषु/NP नियुयुजे/KP ।/PUNC सः/SN अयम्/SN वीरमत्‍या:/NS एव/INTF धर्मस्‍य/NP पराक्रमस्‍य/NP प्रभावः/NP अस्ति/KP यत्/SN अचिरात्/NP एव/INTF जगद्देवः/NS तादृशम्/SNV उच्‍चपदम्/NP अवाप/KP ।/PUNC पृष्ठतः/KN तु/A तेन/SN अपि/AVK स्‍वसेवाभि:/NP सिद्धराजः/NS तथा/AVK परितोषित:/KN यत्/SN क्रमशः/NP तस्‍य/SN अधिकारम्/NP वर्धयन्/KNV स/SN स्‍वल्‍पैः/NV एव/INTF दिनैः/NP तम्/SN स्‍वसामन्‍तेषु/NP सर्वोत्‍कृष्टे/NV पदे/NP नियुयुजे/KP ।/PUNC आगन्‍तुकम्/NP तम्/SN तादृशे/SNV महति/NV पदे/NP विलोक्‍य/KKS सर्वे/SN सामन्‍ताः/NP तस्‍मै/SN महतीम्/NV असूयाम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC तादृशीम्/SNV स्थितिम्/NP दृष्टवा/KKS तस्‍य/SN तत्‍पदयोग्‍यताम्/NP साधयितुम्/KKS इच्‍छु:/KP सिद्धराज:/NS कतिपयदिनानि/NP अवसरम्/NP  प्रतीक्षमाणः/NP अतिष्ठत्/KP ,/PUNC एकदा/A कृष्‍णपक्षस्‍य/NP तमिस्रायाम्/NP प्रासादपृष्ठम्/NP अधिष्ठित:/KN स:/SN क्षणे/NP क्षणे/DV कासा‍ञ्चित्/SN स्‍त्रीणाम्/NP क्रन्‍दनस्‍य/NP हसनस्‍य/NP च/APY शब्दम्/NP शुश्राव/KP ।/PUNC 
श्रुत्‍वा/KKS तदनुसरणाय/NP वास्‍तविकेतिवृत्तज्ञानाय/NP च/APY सर्वान्/SNV सामन्‍तान्/NP आदिदेश/NP ।/PUNC 
तेषु/SN स्‍वकार्यार्थम्/NP प्रस्थितेषु/NP स/SN स्‍वयम्/SN अपि/AVK सुनिभृतम्/KN तान्/SN अनुससार/KP ।/PUNC 
नगराद्/NP दूरम्/NP गत्‍वा/KKS स/SN केवलम्/NP जगद्देवम्/NS एव/INTF यान्‍तम्/NP अपश्‍यत्/KP अन्यास्‍तु/SN न/AN कांश्चित्/SN अपि/AVK ।/PUNC जगद्देवः/NS तु/A यस्‍मात्/SN दिक्/NP देशात्/NP स:/SN ध्‍वनिः/NP आयात्/NP तम्/SN एव/INTF देशम्/NP गत्‍वा/KKS श्‍मशाने/NP सम्‍प्राप्‍त:/KN ।/PUNC तत्र/SN च/APY कांश्चिद्/SN हसन्‍ती/KNV रुदतीः/KNV च/APY स्‍त्रीः/NP दृष्टवा/KKS तासाम्/SN रोदनस्‍य/NP हसनस्‍य/NP च/APY कारणम्/NP अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC तत्र/SN रुदत्‍य:/NV स्त्रिय:/NP एवम्/AUD प्रत्यूचु:/KP ‘‘/PUNC वयम्/SN अमुष्‍य/NS पाटननगरस्‍य/NS देवता:/NP स्‍म:/KP ।/PUNC श्व:/A दशवादनसमये/NP राज्ञ:/NP सिद्धराजस्‍य/NP मृत्‍युः/NP भविता/KP ।/PUNC तेन/SN च/APY अस्‍माकम्/SN हानि:/NP स्‍यात्/KP ।/PUNC तत:/A वयम्/SN रुदिम:/NP ।/PUNC ‘‘/PUNC तत:/A हसन्‍त्‍य:/NV स्त्रिय:/NP ऊचु:/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC वयम्/SN देहल्‍या:/NV देवता:/NP स्‍म:/KP ।/PUNC श्वः/A च/APY वयम्/SN एतादृशम्/SNV सर्वविधस्‍वामिगुणोपेतम्/NP राजानम्/NP लप्‍स्‍यामहे/KP इति/AUD अस्ति/KP न:/SN परम:/NV प्रमोद:/NP ’’/PUNC तदाकर्ण्‍य/KKS अत्‍यन्‍तम्/NV विषण्‍णः/NP जगद्देवः/NS ता/SN इत्‍थम्/SN अनुयुक्तवान्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP कश्चिद्/SN राज्ञः/NP वयोवृद्धेः/NP अपि/AVK उपायः/NP अस्ति/KP ।/PUNC ’’/PUNC तदुत्तरे/NP ‘‘/PUNC तादृशस्‍य/SNV एव/INTF कस्‍यचित्/SN वीरस्‍य/NP शिर:/NP बलिना/NP पुनः/A तस्‍य/SN आयुः/NP द्वादशवर्षाणि/NP वर्धे‍त/KP इति/AUD ’’/PUNC तम्/SN ऊचु:/KP ।/PUNC स्‍वशिरोदनाय/KKS समुद्युक्त:/KN जगद्देव:/NS सकृत्/KN स्‍वस्त्रिया:/NP मुखम्/NP अवलोकयितुम्/KKS ताम्/SN आपृच्‍छय/KKS स्‍वगृहम्/NP ययौ/SN ।/PUNC तत्र/A च/APY स्‍ववधूम्/NP प्रबोध्‍य/KKS सर्वम्/SNV वृत्तान्तम्/NP व्‍यजिज्ञपत्/KP ।/PUNC सा/SN तु/A तदाकर्ण्‍य/KKS ‘‘/PUNC यदि/AVK अहम्/SN सन्निहितोपाय:/NP काय:/NP कस्‍मैचित्/SN सत्‍कार्याय/NP उपयुक्त:/KN भवेत्/KP तर्हि/AVK न/AN अत:/AVK परः/SN अपर:/SNV लाभ:/NP ।/PUNC तदानीम्/A उभौ/SN अपि/AVK स्‍वशिरसोः/NP बली/NP दास्‍याव:/KP ’’/PUNC ।/PUNC 
एवम्/AUD आकर्ण्‍य/KKS ‘‘/PUNC त्‍वयि/SN मृतायाम्/NP बालकयोः/NP जीवनोपाय:/NP क:/SN स्‍यात्/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवति/KN जगद्देवे/NS सा/SN पुनः/A आह/KP ‘‘/PUNC यथा/AVK एकस्‍य/NP बलिदानाद्द्वादशवर्षाणि/NP आयु:/NP वर्धते/KP तथा/AVK एव/INTF यदि/AVK चतुर्णाम्/SMKY बलिदानात्/NP अष्टचत्‍वारिंशत्/SMK वर्षाणि/NP वर्धेत/KP तर्हि/AVK प्रष्टव्‍याः/KN ता/SN देव्‍य:/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC तदा/A जगद्देव:/NS श्‍मशानम्/NP गत्‍वा/KKS ता/SN देवीः/NP तस्मिन्/SNV विषये/NP अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC ताः/SN च/APY अष्टाचत्‍वारिंशत्/SMK वर्षाणि/NP आयुषः/NP वर्धनम्/NP अमन्वयन्‍त/KP ।/PUNC तत:/A स/SN स्‍वगृहम्/NP प्रतिनिवृत्त्‍य/KKS पुत्रौ/NP पत्नी/NP च/APY नीत्‍वा/KKS पुन:/A श्‍मशाने/NP गत:/KN ।/PUNC तत्र/A च/APY ज्‍येष्‍ठपुत्रस्‍य/NP शिरश्‍छेदनाय/KKS जगद्देवेन/NS खङ्गे/NP उन्‍नीते/KN देव्‍य:/NP प्राहु:/KP ‘‘/PUNC अलम्/AN अलम्/DV एतावता/SN साहसेन/NP ।/PUNC तव/SN सत्त्‍वम्/NP वीर्यम्/NP स्‍वामिभक्तिः/NP च/APY परीक्षिता/KP ’’/PUNC ।/PUNC अथ/AVK द्वितीये/SMKP दिने/NP तस्‍य/SN सर्वस्‍य/SNV वृत्तान्‍तस्‍य/NP साक्षाद्/NP द्रष्टा/KN सिद्धराज:/NS सर्वान्/SN सामन्‍तान्/NP तम्/SN वृत्तान्‍तम्/NP अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC तेषाम्/SN च/APY कृत्रिमाणि/NP भि‍न्‍नभिन्‍नानि/NP उत्‍तराणि/NP आकर्ण्‍य/KKS सः/SN स्वयम्/SN तम्/SN सर्वम्/SN वृत्तान्तम्/NP निगद्य/KKS तेषाम्/SN सर्वेषाम्/SN मिथ्‍यावादित्‍वम्/NP जगद्देवस्‍य/NS च/APY महोच्‍चपदयोग्‍यत्‍वम्/NP आचख्‍यौ/KP ।/PUNC तत:/A प्रभृति/AUD जगद्देवः/NS राज्ञ:/NP सिद्धराजस्‍य/NS महती/KNV कृपाम्/NP उपलभ्‍य/KKS बहूनि/NV वर्षाणि/NP तत्र/A ससुखम्/NP तस्‍थौ/KP ।/PUNC पुन:/A कदाचित्/A सिद्धराजम्/NS आपृच्‍छय/KP स्‍वपितरौ/NP द्रष्टुम्/KKS स्‍वाश्रयम्/NP धारानगरम्/NS सपुत्रदार:/NP निववृते/KP ।/PUNC तत्र/SN च/AVK स्‍वविमातुः/NP वघेलन्‍या/NS महान्तम्/NV प्रसादम्/NP अमन्‍यत/KP ।/PUNC यत:/A यदि/AVK सा/SN तम्/SN तथा/AVK न/AN निरवासयिष्‍यत्/KP तर्हि/AVK सः/SN ताम्/SN महतीम्/NV श्रियम्/NP कदापि/AVK न/AN अलप्‍स्‍यत/KP ।/PUNC

मलेथा/NS ग्राम:/NP स्‍वर्गीय/NV महामहोपाध्‍याय:/NV पंडित/U परमेश्वरानन्‍दशास्‍त्री/NS (/PUNC राष्‍ट्रपतिसम्‍मानित:/NV )/PUNC अस्ति/KP गढवालप्रान्‍ते/NP मलेथा/NS नाम/NP कश्चिद्/SN ग्राम:/NP ,/PUNC यम्/SN अनैके/NP राजपुत्र/NP वीरा:/NP स्‍वजन्‍मना/NP अलञ्चक्रु:/KP ।/PUNC तेषु/SNV वीरेषु/NP माधवसिंह:/NS नायकायते/KP ,/PUNC यस्‍य/SN यशांसि/NP अद्य/A अपि/AVK सुमधुरम्/NV एवम्/AUD गीयन्‍ते/KP –/PUNC एक:/SMKY सिंह:/NP वनम्/NP गाहते/KP ,/PUNC मृगसमुदायम्/NP भक्षति/KP ,/PUNC अपर:/SN सिंहस्तनयम्/NP दत्त्‍वा/KKS ग्रामजनान्/NP परिरक्षति/KP ।/PUNC कः/SN असौ/SN सिंह:/NP माधवसिंह:/NS स/SN हि/A दुर्भिक्षम्/NP तक्षति/KP श्रम/NP महिमानम्/NP ज्ञपयति/NP लोके/NP सदा/A सुभिक्षम्/NP धुक्षति/KP ॥/PUNC इति/AUD ।/PUNC अथ/AVK एकदा/A माधवसिंहस्‍य/NS भ्रातृजाया/NP सोल्‍लुण्‍ठम्/NP तम्/SN उवाच/KP –/PUNC ‘/PUNC धिक्/ABS इमम्/SN ते/SN ग्रामम्/NP ,/PUNC यत्र/A पातुम्/KKS पर्याप्‍तम्/NV पानीयम्/NP अपि/AVK न/AN अस्ति/KP ,/PUNC दूरे/NP तु/A उदरपूर्तिक्षमम्/NP सदन्‍नम्/NP ,/PUNC न/AN अस्ति/KP अत्र/A तादृशम्/SNV वनम्/NP अपि/AVK यत्र/A इन्‍धनम्/NP घासः/NP च/APY सुलभम्/NV स्‍यात्/KP ।/PUNC यवसाभावे/NP कुत:/A पशव:/KP ,/PUNC दूरे/NP तु/A पयसाम्/NP कथा/NP ,/PUNC ग्रामान्‍तरेषु/NP वधूजनम्/NP सुखिनम्/NV शृणोमि/KP ,/PUNC अयम्/SN च/AVK ग्राम:/NP वीराणाम्/NP जन्‍मभूः/NP अपि/AVK नरकायते/KP ’/PUNC ,/PUNC इति/AUD ।/PUNC प्रजावत्‍या/NP मुखात्/NP स्‍वग्रामस्‍य/NP वीरप्रसूत्‍वम्/NP श्रुत्‍वा/KKS माधवसिंह:/NS वीरशिरोमणेः/NV गढवालराज्‍यसेनापते:/NP स्‍वपितु:/NP सस्‍मार/NP ।/PUNC माधवसिंहस्‍य/NS जनक:/NP भाण्‍डारिकुले/NS प्रसूत:/KN स्‍वप्रान्‍ते/NP ‘/PUNC कालोभण्‍डारि/NS ’/PUNC इति/AUD नाम्‍ना/NP प्रथते/KP स्‍म/KP ।/PUNC तदवदानगाथा/NP गढवालसीमान्/NP अतिलङ्घ्‍य/KKS तदुपान्‍तवर्तिषु/NP सिरमोरादिराज्‍येषु/NP अपि/AVK प्रसिध्‍यन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC ‘/PUNC कालोभण्‍डारि:/NS ’/PUNC युद्धेषु/NP न/AN एकश:/SMKY शत्रून्/NP पराजिग्‍ये/KP ।/PUNC यत्/SN शौर्यकीर्तय:/NP क्रमशः/NP तदानीन्‍तनदिल्‍लीश्वरकर्णौ/NP अपि/AVK अस्‍पृशन्/KP ।/PUNC
एकदा/A मुमूर्षुणा/NP तेन/SN स्‍वपुत्रम्/NP प्रति/AUP बोधितम्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वत्‍स/NP माधव/NS !/PUNC सिरमौरराज्‍याधिपतिः/NV मूलचन्‍द्र:/NS चम्‍पावत्‍या:/NS अधिपतिः/NP ज्ञानचन्‍द्रः/NS च/APY मिलित्‍वा/KKS दिल्‍लीपतिम्/NV सम्राजम्/NP अकबरम्/NS प्रलोभयाञ्चक्रतु:/KP -/PUNC उत्तरापथे/NP द्रोणाश्रमस्‍य/NS (/PUNC देहरादूनस्‍य/NS )/PUNC तपोवननाम्नि/NS भूभागे/NP एकम्/SMK एतादृशम्/SNV सुरभि/NP स्‍वादुतमम्/NP च/AVK धान्‍य/NP (/PUNC धान/NP )/PUNC धान्‍यम्/NP उत्‍पद्यते/KP यत्/SN एकेन/SMKY एव/INTF सप्‍ताहेन/NP परिपच्‍यते/KP ।/PUNC 
मूलचन्‍द्रज्ञानचन्‍द्रौ/NS अपि/AVK तद्/SNV भूभागम्/NP प्रति/AUP लोलुपौ/NV स्‍त:/KP ।/PUNC दिल्लीपतिसाहाय्येन/NP तत्र/A तयोः/SN आक्रमणम्/NP सम्‍भाव्‍यते/KP ।/PUNC अत/AVK इदम्/SN अत्‍यन्‍तम्/NV अपेक्षितम्/KN यद्/SNV गढवालराज्‍ये/NS तादृशम्/SNV किमपि/AVK स्‍थानम्/NP अन्‍वेष्टव्यम्/KN निर्मातव्यम्/KN वा/APY यत्र/A तादृशम्/SNV ततः/A अपि/AVK उत्तमम्/NV वा/AVK धान्‍यम्/NP भूय:/A परिमाणम्/NP समुत्‍पादयितुम्/KKS शक्‍येत/KP ’’/PUNC ।/PUNC अथ/AVK ‘/PUNC कालोभण्‍डारि:/NS ’/PUNC अचिरात्/NP स्‍व:प्रयाणम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC पितरि/NP प्रमीते/NP माधवसिंह:/NS गढवालराज्‍यस्‍य/NS सेनापतिपदम्/NP प्राप्‍नोत्/KP ।/PUNC शूराणाम्/NP अग्रणीः/NV भियामभूमिः/NP असौ/SN वीर:/NP नीतिद्रोणीमार्गेण/NP तिब्‍बतम्/NS विजिग्‍ये/KP ।/PUNC तेन/SN तदानीम्/A राज्‍यसीमाया:/NP महान्/NV विस्‍तार:/NP कृत:/KN ।/PUNC तत्र/A तत्र/DV सीमाचिह्नानि/NP अपि/AVK स्‍थापितानि/KP ।/PUNC उच्‍चेषु/NV पर्वतशृङ्गेषु/NP च/AVK बृहन्ति/KP दुर्गाणि/NP निर्मापितानि/KP ।/PUNC तन्नाम्‍ना/NP एव/INTF शत्रव:/NP ग्रीष्‍मे/NP अपि/AVK हैमनम्/NP कम्‍पनम्/NP अन्‍वभवन्/KP ।/PUNC गढदेशाधिपतिः/NV अपि/AVK स्‍वचमूपतेः/NP तस्‍य/SN पराक्रम/NP अतिशयेन/NV प्रसन्‍नः/NP तम्/SN दानमानाभ्याम्/NP बहु/NV सच्चकार/KP ।/PUNC 
स:/SN तस्‍मै/SN माणकनाथशिखरम्/NP माँगराप्रदेशस्य/NS उर्वराणि/NV क्षेत्राणि/NP च/APY प्रददौ/KN ।/PUNC माधवसिंह:/NS प्रजावत्‍या/NP प्रतिपादितानाम्/NP स्‍वजन्‍मभूमिदोषाणाम्/NP न/AN अद्य/A अपि/AVK विस्‍मरति/KP स्‍म/KP ।/PUNC मृत्‍योः/NP प्राक्/A उक्तानि/KN स्‍वपितुः/NP वचांसि/NP अपि/AVK तस्‍य/SN स्‍मृतेः/KN नापेतानि/NP अभूवन्/KP ।/PUNC देहरादूनवसुन्‍धराम्/NS प्रतिगृध्‍नव:/NP शत्रव:/NP कदाचित्/A अपि/AVK तत्र/A अभिषेणयेयुः/NP इति/AUD विचार्य/KKS स/A श्रेष्ठतण्‍डुलाढ्यव्रीहिकृषिक्षमान्/NP जलबहुलान्/NV भूभागान्/NP अन्‍वेष्‍टुम्/KKS सकलम्/NP  गढवालराज्‍यम्/NS परिबभ्राम/KP ।/PUNC एकदा/A स:/SN स्‍वग्रामस्‍य/NP अधित्‍यकाया:/NV शिखरम्/NP आरुह्य/KKS चतसृषु/SMKY दिक्षु/NP दृष्टिम्/NP निचिक्षेप/KP ।/PUNC ग्रामम्/NP वामेन/NP एका/SMKY लघुः/NV गिरिनदी/NP वहति/KP ,/PUNC या/SN अग्रे/A गत्‍वा/KKS गङ्गाम्/NS उपतिष्ठते/KP ।/PUNC नदीग्रामयोः/NP मध्‍ये/NP एक:/SMK लघुतम:/NV पर्वत:/NP वर्तते/KP –/PUNC स:/SN तदानीम्/A आत्‍मानम्/NP प्रति/AUP प्रश्‍नम्/NP एकम्/SMK अकरोत्/KP –/PUNC अपि/AVK शक्‍यम्/NP अस्‍या:/SN सरित:/KN जलम्/NP मलेथा/NS ग्रामम्/NP आनेतुम्/KKS ?/PUNC एवम्/AUD विचारयतः/KN तस्‍य/SN दृष्टिः/NP एकस्‍य/SMKY अखोः/NP उपरि/A पतिता/KP ,/PUNC य:/SN पर्वते/NP बिलम्/NP खनति/KP स्‍म/KP ।/PUNC स/SN एवम्/AUD मनस्‍यकरोत्/KP –/PUNC यदि/AVK एष/SN लघुकाय:/NV जीव:/NP एकाकी/SMKY पर्वतम्/NP खनित्‍वा/KKS स्‍वावासम्/NP परिकल्‍पयितुम्/KKS प्रयतते/KP ,/PUNC तर्हि/AVK शरीरेण/NP महान्/NV मानवः/NP तादृशाम्/SNV स्‍वग्रामवासिनाम्/NP साहय्येन/NP शैले/NP अस्मिन्/SNV बृहद्/NV विवरम्/NP विधाय/KKS तेन/SN पथा/NP सरितः/KN अस्‍या:/SN सलिलम्/NP स्‍वग्रामम्/SN आनेतुम्/KKS किम्/AP न/AN प्रयतेत/KP ?/PUNC स/SN निरचिनोद्/NP ग्रामसमृद्धये/NP कुल्‍यानिर्माणम्/NP ।/PUNC स्‍वयोजनाम्/NP अनुचिन्‍त्‍य/KKS तत्‍प्रपूर्तौ/NP भविष्‍यन्तीम्/KNV स्‍वग्रामसमृद्धिम्/NP च/APY अनुमाय/KKS माधवसिंह:/NS हर्षेण/NV उत्‍फुल्‍लवदन:/NP बभूव/KP ।/PUNC यत्/SN अर्थम्/NP स/SN इयत्/A अभ्रमत्/KP स/SN प्रयोगः/NP तस्‍य/SN एव/INTF ग्रामे/NP विधास्‍यत/KN इति/AUD मन्‍ये/KP स/SN न/AN जानाति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अथ/AVK चमूपतिः/NV माधवसिंह:/NS सर्वान्/SNV ग्रामवृद्धान्/NP एकत्र/NP सङ्गमय्य/KKS तदग्रे/NP स्‍वयोजनाम्/NP उपस्‍थापयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
परम्/AVK ताम्/SN श्रुत्‍वा/KKS सर्वे/SN अपि/AVK तम्/SN उच्‍चैः/KV जहसु:/KP ,/PUNC तम्/SN च/APY विकृतमस्तिष्कम्/NP अविदु:/KP ।/PUNC तन्मतेन/NP पर्वतम्/NP विवृत्‍य/KKS सरित्‍सलिलस्‍य/NP ग्रामानयनप्रयासः/NP व्‍योमतलात्/NP तारानयनप्रयास/NP इव/ASD अभूत्/KP ।/PUNC सेनापतिः/NP ग्रामवृद्धानाम्/NP प्रत्‍ययाय/KKS मूषकदृष्टान्‍तम्/KN उपन्‍यसति/KP स्‍म/KP ।/PUNC परम्/AVK न/AN सः/SN अपि/AVK तेषाम्/SN प्रत्‍ययाय/KKS प्राभवत्/KP ।/PUNC ते/SN प्रोचु:/KP -/PUNC आखव:/NP प्रकृतिदान्‍तया/NP शक्‍त्‍या/NP अनुगृहीताः/KN तथा/AVK कुर्वन्ति/KP ,/PUNC त्‍वम्/SN तु/A तादृशः/SNV न/AN भवसि/KP ,/PUNC इति/AUD ।/PUNC न/AN ते/SN माधवसिंहस्‍य/NS योजनाम्/NP अन्‍वमोदन्‍त/KP ,/PUNC बालचापलम्/NV इव/ASD तत्/SN अखिलम्/NP अमन्‍यन्‍त/KP ।/PUNC न/AN च/AVK तत्र/A तत्‍सहकारम्/NP कर्तुम्/KKS अकामयन्‍त/KP ।/PUNC ग्रामवासिनाम्/NP असहयोगः/NP वीरम्/NP दृढसङ्कल्‍पम्/NV सेनापतिम्/NP न/AN मनाक्/NP अपि/AVK स्‍वनिश्‍चयाद्/NP अच्‍यावयत्/KP ।/PUNC
स/SN केवलम्/NP स्‍वपरिवारम्/NP आदाय/KKS स्‍वसङ्कल्‍पसिद्धये/NP प्रववृते/KP ।/PUNC इयम्/SN अर्थम्/NP सूचयन्ति/KP तद्यशोगीतानि/NP अद्य/A अपि/AVK गढवालग्रामे/NS प्रतिग्रामम्/NP सामजिकोत्‍सवेषु/NP सस्‍वरम्/NV सानन्‍दम्/NV उद्गीयन्‍ते/KP ,/PUNC तेषु/SN एकम्/SMK इह/A उदाहराम:/KP -/PUNC माधव/NS आनेष्‍यति/KP जलकुल्‍याम्/NP ,/PUNC मलेथा/NS द्रक्ष्‍यति/KP घृतकुल्‍याम्/NP ।/PUNC विविधै:/NV सस्‍यै:/NP स्‍वादुशालिभि:/NP कन्‍दमूलफलजालै:/NP हरिताम्/NV प्रचिताम्/NV ग्रामभुवम्/NP न:/AN जनयन्‍तीम्/KNV स्‍वस्तुल्‍याम्/NP ।/PUNC 
माधव/NS आनेष्‍यति/KP जलकुल्‍याम्/NP ,/PUNC मलेथा/NS द्रक्ष्‍यति/KP घृतकुल्‍याम्/NP ।/PUNC अथ/AVK सेनानायकम्/NP माधवसिंहः/NS सपरिवारम्/NP गिरिखननकर्मणि/NP व्‍यापृतम्/KN दृष्ट्वा/KKS सर्वे/SN अपि/AVK ग्रामवासिन:/NP बालाः/NP युवान:/NP वृद्धाः/NP च/APY अनाहूताः/KN अपि/AVK ,/PUNC प्रकाशितचरारुचयः/NP अपि/AVK कया/SN अपि/AVK अदृश्‍यया/NV शक्‍त्‍या/NP प्रेरिता:/KN खनकसेनाभटाः/NP इव/ASD कुठारम्/NP ,/PUNC खनित्रम्/NP ,/PUNC लवित्रम्/NP ,/PUNC कु‍टलिकाम्/NP ,/PUNC महाघनम्/NP ,/PUNC कुद्दालम्/NP ,/PUNC आरवानम्/NP यत्/SN किमपि/AVK उपकरणम्/NP महत्/NV लघु/NP वा/AVK येन/SN यत्/SN लब्‍धम्/KN तद्/SNV आदाय/KKS शैलविवरनिर्माणे/NP तस्‍य/SN (/PUNC माधवसिंहस्‍य/NS )/PUNC सहायाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC
वृक्षाः/NP अवृश्‍च्‍यन्‍त/KP ,/PUNC ग्रावाण/NP उदश्‍वन्यन्‍त/KP ,/PUNC शिखरात्/NP शिला:/NP व्‍यलोठ्यन्‍त/KP ,/PUNC सर्वत्र/A गडगडायितम्/KN खडखडायितम्/KN च/APY अश्रूयत/KP ।/PUNC विपत्‍सागरमथनेन/NP सम्‍पदमृतम्/NP कामयमाना/NP मलेथाग्राम/NS वास्‍तव्‍या/KN जनाः/NP तदानीम्/A पुरा/A रत्नाकरमथनेन/NP अमृतम्/NP इच्‍छत:/KN सुरान्/NP अपि/AVK अतिशेरते/KP स्‍म/KP ।/PUNC तदानीम्/A च/APY ग्रामवन्दिभि:/NP (/PUNC चारणै:/NP )/PUNC डमरुकम्/NP ,/PUNC कांस्‍यस्‍थालकम्/NP ,/PUNC पटहम्/NP  च/APY नादयद्भिः/NP उत्‍साहवर्धनानि/NP पराक्रम/NP प्ररोचकानि/NP शौर्यगीतानि/NP अगीयन्‍त/KP ।/PUNC इत्‍थम्/SN अष्टौ/SMKP मासान्/NP रात्रिम्/NP दिवम्/NP श्राम्‍यद्भिः/NP मलेथावासिभि:/NP पादोनम्/NP स्‍वलक्ष्‍यम्/NP अभिपूरितम्/KN ।/PUNC अथ/AVK एकदा/A श्रमदाने/NP प्रवर्तमाने/NP दुर्दैववशात्/NP चमूपतेः/NV माधवसिंहस्‍य/NS एकमात्र/NP आत्‍मज:/NP गिरिशिखरात्/NP लुठत:/KN गण्‍डशैलस्‍य/NP अधस्‍ताद्/NP आयात:/KN पिपिषे/NP ,/PUNC प्राणान्/NP च/APY जहौ/NP ,/PUNC लोका:/NP विषादा/NP अश्रूणि/NP व्यमुञ्चन्/KP ,/PUNC समस्‍त:/NV ग्राम:/NP शोकसागरे/NP निममज्‍ज:/KP ।/PUNC समीपवर्तिग्रामवासिनः/NP अपि/AVK हा/ABS हन्‍त/ABS ,/PUNC माङ्गलिके/NV कर्मणि/NP किम्/AP इदम्/SN अमङ्गलम्/NV अजनि/NP ’/PUNC ,/PUNC इति/AUD सगद्गदम्/NV ब्रुवाणा:/KP इमाम्/SN दुर्घटनाम्/NP मलेथा/NS अभ्‍युदये/NP महान्‍तम्/NV अन्‍तरायम्/NP मेनिरे/NP ।/PUNC परम्/AVK धीर:/NV साहसी/NV च/APY माधवः/NS विपदानया/NP न/AN मात्रया/NP अपि/AVK विचचाल/KP ।/PUNC सः/SN हि/A स्‍वसहकारिण:/NP ग्रामवासिन:/NP इत्थम्/SN समबबूबुधत्/KP -/PUNC 
‘/PUNC त्‍यजेत्/KP एकम्/SMK कुलस्‍य/NP अर्थे/NP ग्रामस्‍य/NP अर्थे/NP कुलम्/NP त्‍यजेत्/KP ’/PUNC ‘/PUNC तद्/SNV भ्रातर:/NP !/PUNC अलम्/AN विषादेन/NP ।/PUNC तत्/SN इदम्/SN अस्‍मत्/SN कर्तव्‍यनिष्ठाया:/NP परीक्षणम्/NP उपतिष्ठते/KP ।/PUNC अत्र/A प्रथमश्रेण्याम्/NP साफल्‍यम्/NP उपलभ्‍य/KKS एव/INTF अस्‍माकम्/SN जीवनम्/NP सफलम्/NV ।/PUNC तत्/SN इदम्/SN गिरिखननकर्म/NP प्रारब्‍धम्/KN आफलोदयम्/NP निरन्‍तरम्/NP प्रवर्तताम्/KP ।/PUNC कर्तव्‍यनिष्ठायाम्/NP हर्षविषादौ/NP उपेक्षणीयौ/NP इव/ASD ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
इत्थम्/NP तद्/SN बोधिता:/KN ग्रामवासिन:/NP पुनः/A अपि/AVK कर्मणि/NP सोत्‍साहम्/NV व्‍यापप्रिरे/NP ।/PUNC
एवम्/AUD च/APY मध्‍ये/NP किञ्चित्/SN इव/ASD विहतम्/KN कुल्‍यानिर्माणकर्म/NP पूर्वतः/NP अपि/AVK अधिकवेगेन/KV प्राचरत्/KP ।/PUNC अथ/AVK कतिभि:/SN चित्मासे:/NP कुल्‍यानिर्माणकर्म/NP सम्‍पन्‍नम्/NP ।/PUNC
मलेथावासिन:/NP स्‍वभूमौ/NP जलधाराम्/NP दृष्टवा/KKS हर्षवर्षम्/NP इव/ASD अनुभवन्‍त:/KP कम/SN अपि/AVK अलौकिकम्/NV सुखम्/NP अनुभूवन्/KP ।/PUNC तथा/AVK हि/A –/PUNC यत्र/A दुर्भिक्षराक्षस:/NP सदा/A एव/INTF भीषणम्/NV ताण्‍डवनृत्‍यम्/NP अनृत्‍यत्/KP ,/PUNC यत्रत्‍यान्/NP जनान्/NP बुभुक्षामहामारी/NP क्षणम्/NP अपि/AVK न/AN अत्‍यजत्/KP अद्य/A तत्र/A स्‍थाः/KP नु/A सुभिक्षम्/NP राजति/KP ।/PUNC तत्रत्‍या:/NP केदारा:/NP अद्य/A किम्/SN किम्/DV न/AN प्रसुवते/KP ।/PUNC गोधूमा:/NS ,/PUNC शालय:/NS ,/PUNC माषा:/NS ,/PUNC मुद्गा:/NS ,/PUNC मसूरा:/NS ,/PUNC शिम्बिका:/NS ,/PUNC मकाय:/NS,/ राजिका:/NS ,/PUNC सर्षपा:/NS ,/PUNC तिला:/NS ,/PUNC पालङ्की/NS ,/PUNC मेथि:/NS ,/PUNC अलाबु:/NS ,/PUNC भिण्‍डा/NS ,/PUNC  वृन्‍ताका:/NS क्तवृन्‍ताका:/NS,/PUNC कोशातकी/NS ,/PUNC मूलकम्/NS ,/PUNC घोषक:/NS ,/PUNC पलाण्‍डु:/NS ,/PUNC रसोन:/NS ,/PUNC जीरक:/NS ,/PUNC धान्‍याकम्/NS इत्यादि/AUD सर्वम्/SN तत्र/A इदानीम्/A भूयसा/NV समुत्‍पद्यते/KP ।/PUNC कुल्‍यातटे/NP स्‍थाने/NP पेषण्‍य:/NP स्‍थापिता:/KN सन्ति/KP ,/PUNC या/SN जलेन/NP चलन्ति/KP ;/PUNC याभिः/SN गोधूम्/NS आदिकम्/AUD पिष्ट्वा/KKS पिष्टम्/NP निर्मीयते/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A तत्र/A गोचरभूमिः/NP अपि/AVK अस्ति/KP ,/PUNC यत्र/A गोमहिषि/NP आदयः/NP ग्राम्‍यपशव:/NP स्‍वच्‍छन्‍दम्/NV चरन्ति/KP ।/PUNC अद्य/A न/AN अस्ति/KP कः/SN अपि/AVK एतादृशः/SNV मलेथा/NS वास्‍तव्‍य:/KN यस्‍य/SN गाव:/NP महिष्‍यः/NP अजा:/NP आवयो:/SN वा/AVK न/AN सन्ति/KP ।/PUNC यत्र/A दुग्‍धबिन्‍दुः/NP अपि/AVK दुर्लभः/NV अभवत्/KP ,/PUNC साम्‍प्रतम्/A तत्र/A दुग्‍धेन/NP एव/INTF अभ्‍यागतानाम्/NP आतिथ्‍यम्/NP  क्रियते/KP ।/PUNC समीपे/NP एव/INTF ग्रामवासिनाम्/NP कृते/KN सुरक्षितम्/KN एकम्/SMK वनम्/NP अपि/AVK अस्ति/KP यत/SN इन्‍धनम्/NP दारु/NP वा/AVK सङ्गृह्यते/KP ।/PUNC
सः/SN अयम्/SN दृढस्‍य/NV सङ्कल्‍पस्‍य/NP ,/PUNC आत्‍मविश्‍वासस्‍य/NP ,/PUNC श्रमस्‍य/NP च/APY महिमा/NP यदि/AVK अद्य/A मलेथाग्राम:/NS सर्वथा/A सुखी/NV ग्राम:/NP कथ्यते/KP ।/PUNC तत्/SN साधू/ABS उक्तम्/KN केनचित्/SN अनुभविना/NV कविना/NP -/PUNC सङ्कल्‍प:/NP सुदृढ:/NV यस्‍य/SN यस्‍य/DV विश्वास:/NP आत्‍मनि/SNV ।/PUNC व्‍यसने/NP अपि/AVK अचलः/NV यस्‍य/SN श्रमः/NP तम्/SN वृणुते/KP श्रिय:/NP ॥/PUNC बाल/NV सम्राट्/NV स्‍कन्‍दगुप्‍त:/NS स्‍वर्गीय/NV श्रीकेदारनाथशर्मा/NS सारस्‍वत:/NP विक्रमसंवत्‍सरात्/NS आरभ्‍य/KKS शक/NS पह्लव/NS हुण/NS आदि/AUD विदेशीय/NV बर्बराणाम्/NP भारते/NP प्राय:/A बहूनि/NV आक्रमणानि/NP सञ्जातानि/KN ।/PUNC विक्रमस्‍य/NS तृतीयशतकान्‍ते/NP हूणानाम्/NP भयङ्करम्/NV इतिहासप्रसिद्धम्/NV आक्रमणम्/NP समभूत्/KP ।/PUNC 
दुर्दान्‍तैः/NV लुण्‍ठाकैः/NV हूणैः/NS तदानीम्/A महती/KNV शक्ति:/NP समासादिता/KP ।/PUNC योरुपदेशम्/NS विजित्‍य/KKS रोमसाम्राज्‍यम्/NS अपि/AVK छिन्‍नभिन्‍नम्/NP इव/ASD कृतम्/KN ।/PUNC चीनदेशः/NS अपि/AVK तेषाम्/SN पादाक्रान्‍त/KN आसीत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD प्रवर्धमानबलैः/NV लुण्‍ठाकैः/NP विजयमदोन्‍मत्तै:/NP स्‍वर्णभारतम्/NS लुण्ठितम्/KP समुपक्रान्‍तम्/KN महता/NV बलेन/NP ।/PUNC भारतीयस्‍वतन्‍त्रताकाम्‍यमाना/NV सन्दिहाना/NV भारतीयवीराणाम्/NP मुखानि/NP भय/NV सन्‍त्रस्‍त/KN लोचनैः/NP प्रेक्षन्‍ती/KNV चकित/KN इव/ASD आसीत्/KP ।/PUNC
तदानीम्/A भारते/NS गुप्‍तसाम्राज्‍यम्/NS आसीत्/KP ,/PUNC यम्/SN ऐतिहासिका:/NP भारतस्‍य/NS  स्‍वर्णयुगम्/NP कथयन्ति/KP ।/PUNC गुप्‍तसाम्राज्‍य/NS संस्‍थापकेन/NP सम्राजा/NV समुद्रगुप्‍तेन/NS ,/PUNC तत्‍पुत्रेण/NP च/APY सम्राजा/NV चन्‍द्रगुप्‍तेन/NS (/PUNC द्वितीयेन/SMKP )/PUNC निरन्‍तरम्/AVK अविरतम्/NP च/APY प्रयतमानेन/NP सुदृढम्/NV सुस्थिरम्/NV च/APY भारतम्/NS सम्‍पादितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC हूणाक्रमणकाले/NP चन्‍द्रगुप्‍तकुमार:/NS कुमार:/NS इव/ASD कुमारगुप्‍तः/NS महता/NV बलेन/NP मागधशासनम्/NP सञ्चालयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
यस्‍य/SN पुत्र:/NP स्‍कन्‍द:/NS इव/ASD अपर:/SN स्‍कन्‍दगुप्‍तः/NS त्रयोदशवर्षदेशीयः/NV यौवराज्ये/NP अभिषिक्तः/KN आसीत्/KP ।/PUNC युवराजेन/NP श्रुतम्/KN  यद्/SN हूणाक्रमविषये/NP महाराज:/NP मन्‍त्रणागृहे/NP सचिवै:/NP सेनापतिभिः/NP च/APY सह/AUP मन्‍त्रणाम्/NP  कुर्वन्/KNV आस्‍ते/KP ।/PUNC अनाहूत/KN एव/INTF युवराज:/NP मन्‍त्रणागारम्/NP प्रविष्टः/KN हूणाक्रमणविषये/NP जायमानाम्/NP मन्‍त्रणाम्/NP अशृणोत्/KP -/PUNC यत्/SN अस्मिन्/SNV युद्धे/NP के/AP के/DV गमिष्‍यन्ति/KP ?/PUNC कस्‍य/SN नेतृत्‍वम्/NP स्‍यात्/KP ?/PUNC कथम्/AP च/APY युद्धसञ्चालनम्/NP विधेयम्/NP इत्‍यादि/AUD ।/PUNC तत्/SN अस्मिन्/SNV विचारप्रसङ्गे/NP बाल:/NV युवराज:/NP सम्राजम्/NP प्रणम्‍य/KKS सविनयम्/NV सोल्‍लासम्/NV च/APY प्रावोचत्/KP ।/PUNC यत्/SN महाराज/NP !/PUNC अहम्/SN अपि/AVK हूण/NS युद्धे/NP अस्मिन्/SNV गन्‍तुम्/KKS ईहे/A ।/PUNC सम्राट्/NP प्रोवाच/KP –/PUNC ‘/PUNC भवान्/SN ?/PUNC भवान्/SN इदानीम्/A बाल:/NP युद्धम्/NP इदम्/SN भयङ्करम्/NV निर्णायकम्/NP च/APY भविष्‍यति/KP ।/PUNC न/AN भवत्/KP साध्‍यम्/NP इदम्/SN दुष्‍करम्/NV कर्म/NP ।/PUNC अत्र/A मृत्‍युना/NP सह/AUP योद्धव्‍यम्/KN ।/PUNC युवराजेन/NP प्रोक्तम्/KN -/PUNC ‘तात/NP !/PUNC किम्/AP तेन/SN ?/PUNC अहम्/SN अपि/AVK मृत्युना/NP सह/AUP युद्धम्/NP कृत्‍वा/KKS द्रक्ष्‍यामि/KP कीदृशः/SN मृत्‍युः/NP इति/AUD ।/PUNC 
महान्/NV अयम्/SN उत्‍सवावसर:/NP क्षत्रियाणाम्/NP ।/PUNC विस्‍मय/NV पुलकित:/KN सम्राट्/NP कुमारगुप्‍त:/NS हर्षनिर्भराम्/NV दृष्टिम्/NP कुमारस्‍य/NS मुखमण्‍डले/NP अपातयत्/KP ।/PUNC तदोजस्विताम्/NP च/APY आलोक्‍य/KKS हर्षगद्गद:/NV समुत्‍थाय/KKS तम्/SN रभसा/NV समाश्लिष्‍यत्/KP ।/PUNC सभासदः/NP च/AVK हर्षविस्‍फा‍रितलोचना/NV प्रमोदाश्रूणि/NV व्यमुञ्चन्/KP ।/PUNC कियत्/SN कालानन्‍तरम्/NP पाटलिपुत्रस्‍य/NS सेनाङ्गणम्/NP विजययात्राघोषेण/NP समापूरितम्/KN ।/PUNC विजयगानम्/NP गायन्‍तः/KP वैजयन्‍तीम्/NP आन्‍दोलयन्‍तः/KP गरुडध्‍वजम्/NS उद्द्धूय/KKS हर्षनिर्भरा:/NV द्विलक्षसंख्‍याका:/NP सैनिका:/NP भारतभूमे:/NS स्‍वतन्‍त्रतायै/NP रक्तम्/KN प्रवाहयितुम्/KKS मातृभूमेः/NP चरणेषु/NP प्रियान्/NV प्राणान्/NP समर्पयितुम्/KKS युवराजस्‍य/NP स्‍कन्‍दगुप्‍तस्‍य/NS नेतृत्‍वे/NP सोल्लासम्/NV प्रस्‍थानम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC एतस्मिन्/SN काले/NP भारते/NS वीराणाम्/NP दारिद्रयम्/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC देशरक्षायै/NP धर्मरक्षायै/NP ,/PUNC गोब्राह्मणरक्षायै/NP च/APY स्त्रिय:/NP पतीन्/NP ,/PUNC भगिन्‍य:/NP भातॄन्/NP ,/PUNC मातर:/NP पुत्रान्/NP ,/PUNC बन्‍धव:/NP बन्‍धून्/NP ,/PUNC रणक्षेत्रे/NP सोत्‍साहम्/NV सोल्‍लासम्/NV च/APY प्रे‍षयन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC तदानीम्/A भारतीया:/NP कर्तव्‍यपरायणा:/NV ,/PUNC निर्भया:/NV सुखिन:/NV ,/PUNC सोल्‍लासाः/NV च/APY आसन्/KP ।/PUNC अत/AVK एव/INTF दुर्दान्‍त/NV दानवानाम्/NP इव/ASD दस्‍यूनाम्/NP दर्पदलनाय/KKS स्‍वतन्‍त्र्यरक्षायै/NP भारतीया:/NP सैनिका:/NP सोत्‍साहम्/NV विजयगीतानि/NP गायन्‍त:/KP पञ्चनदाभिमुखा:/NP प्रयान्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC पञ्चनदप्रान्‍तीय/NV पर्वत/NP परम्‍परा/NP पृष्ठे/NP मध्‍यएशियाप्रदेशस्‍य/NS विशालविस्‍तृता/NV मरुभूमिः/NP विद्यते/KP ,/PUNC यत:/A भारताक्रमणकारिणः/NV यवना:/NP (/PUNC ग्रीक/NS )/PUNC ,/PUNC शका:/NS हूणाः/NS च/APY भारते/NS प्रवेष्टुम्/KKS  सम्मिलिता:/KN भवन्ति/KP ।/PUNC इत:/A एव/INTF वैदेशिका:/NV वर्बरा:/NV लुण्‍ठाका:/NP दस्‍यव:/NP नन्‍दनवनायिताम्/KP इमाम्/SN स्‍वर्णभूमिम्/NP विलुण्ठितुम्/KKS बहुशः/NV कृतयत्न:/NP अभूवन्/KP ।/PUNC तस्‍या:/SN एव/INTF हिमधवलाया:/NV पर्वतमालाया:/NP पृष्ठभूमौ/NP विजयोन्‍मत्तानाम्/NV यवनानाम्/NP असंख्‍याता:/NP सैनिका:/NP समाक्रमणयोजनायाम्/NP संलग्ना:/NP अतिष्ठन्/KP ।/PUNC इतः/A च/APY तदुपत्‍यकायाम्/NP मगधसैनिका:/NS प्राणान्/NP करतले/NP धृत्‍वा/KKS ,/PUNC मातृभूमिरक्षायै/NP स्‍कन्‍दगुप्‍त/NS नेतृत्‍वे/NP समुपस्थिता:/KN अभवन्/KP ।/PUNC आसीत्/KP प्रभातकाल:/NP ।/PUNC अरुणरश्‍मयो:/NS हिमधवलाम्/NV पर्वतमालाम्/NP लोहिताम्/NP कुर्वन्‍त्‍य:/KP भीषणरक्तपातसूचनाम्/NV ददति/KP स्‍म/KP ।/PUNC भारतीया:/NP सैनिका:/NP गरुडध्‍वजम्/NS उत्तोल्‍यन्‍त:/KP ढक्काध्‍वानेन/NV शत्रूणाम्/NP हृदयपटलानि/NP पाटयन्‍त/KP इव/ASD युवराजस्‍य/NP स्‍कन्‍दस्‍य/NS एव/INTF स्‍कन्‍दगुप्‍तस्‍य/NS विजयघोषेण/NP भारतीयसैनिकानाम्/NP  मनांसि/NP प्रोत्‍साहयन्‍त:/KP सेनानीम्/NP इव/ASD सेनापतिम्/NP सामरिकप्रणतिभिः/NP अभ्‍यर्थयाञ्चक्रु:/KP ।/PUNC
सेनामध्‍ये/NP चामरध्‍वले/NV श्वेतवाहे/NP स्थितस्‍य/KN स्‍कन्‍दगुप्‍तस्‍य/NS ललितानि/NV अलकानि/NP लालयन्/KNV तुषारशीतल:/NV प्रभातवायु:/NP स्‍फूर्तिम्/NP इव/ASD प्रदातुम्/KKS धीरम्/KV समवहत्/KP ।/PUNC गम्‍भीरम्/NV निश्चलम्/NV स्थितः/KN युवराज:/NP सम्‍मुखे/NP पर्वतमालाया:/NP धवलाम्/NP अधित्‍यकाम्/NV कृष्‍णपिपीलिकापुञ्जैः/NV इव/ASD नीलवेषै:/NV दस्‍युसैनिकैः/NP धूसरिताम्/KP इव/ASD अपश्‍यत्/KP ।/PUNC कटितटे/NP प्रलम्‍बमानम्/NP खड्गम्/NP कोषात्/NP निसार्य/KKS हस्तम्/NP उद्यम्‍या/KKS युवराज:/NP मातृभूमे:/NP शत्रूणाम्/NP निर्दयदलनाय/KKS मगधसैनिकान्/NS आदिदेश/NP ।/PUNC क्षणेन/NP च/APY पर्वतोपत्‍यकायाम्/NP रणचण्डिकाया:/NP प्रलयङ्करम्/NV ताण्‍डवम्/NP प्रादुरभूत्/KP ।/PUNC महता/NV ससैन्‍यघोषेण/NP शरवर्षेण/NP हृदयविदारिणा/NV भेरीझङ्कारेण/NP ,/PUNC खङ्गानाम्/NP चकचकायितेन/NV च/AVK सन्‍त्रस्‍तानाम्/NP हूणतुरङ्गानाम्/NP गतिः/NP अवरुद्धा/KN ।/PUNC
हिमशुभ्रा/NV पर्वतमाला/NP ,/PUNC हूणरक्तर‍ञ्जिता/NV ,/PUNC अकालसन्‍ध्‍याशोभाम्/NP विभ्रती/KNV रेजे/KP ।/PUNC
श्वेताश्वसमारूढ:/KNV श्‍मश्रुरहित:/NV बालसेनानी:/NP स्‍कन्‍दगुप्‍त:/NS समक्षिकै:/NV माक्षिकपटलैः/NP इव/ASD श्‍मश्रुलैः/NV हूणमुण्‍डैः/NV महीम्/NV आच्‍छादयन्/KNV साक्षात्/NP स्‍कन्‍द:/NS एव/INTF सैन्‍यसमुत्‍साहम्/NV समेधयन्/KNV शुशुभे/KP ।/PUNC तस्‍य/SN खरधार:/NV खड्ग:/NP ,/PUNC कदलीस्‍तम्‍भानाम्/NP इव/ASD दस्‍युगलानाम्/NP निर्दयम्/NV कदनम्/NP कुर्वन्/KP ।/PUNC समरगगने/NP विद्युद्/NP इव/ASD अद्युतत/KP ।/PUNC किम्/AP बहुना/NV ।/PUNC 
एष/SNV भारते/NS चरम:/SNV संग्राम:/NP समभवत्/KP ;/PUNC यस्‍य/SN इतिवृत्तम्/NP भारतीयेतिहासे/NP स्‍वर्णाक्षरैः/NV अङ्कितम्/KN अद्य/A अपि/AVK भारतीयम्/NP शौर्यम्/NP स्‍मारयति/KP ।/PUNC कियत्/SN मासानन्तरम्/AVK दुर्दान्‍तानाम्/NV दानवानाम्/NP इव/ASD दस्‍यूनाम्/NP दर्पदलनम्/NP विधाय/KKS तुषार/NP शिशिर/NP समीर/NP समीरिताम्/KP मगध/NS सम्राज:/NP यशोधवलाम्/NV विजयवैजयन्‍तीम्/NP आन्‍दोलन्‍ती/KNV भारतीय/NP सेना/NP ,/PUNC पञ्चनदपर्वतपरिसरात्/NV पाटलिपुत्रम्/NS प्रत्यावर्तत/KP ।/PUNC हूणविजयस्‍य/NV प्रमोद/NP भरम्/NP धारयितुम्/KKS अपारयन्‍ती/KNV जनता/NP ,/PUNC मध्‍येमार्गम्/NP न/AN केवलम्/NP भारतीययुवराजस्‍य/NP ;/PUNC परम्/AVK भारतीयजनताहृदयाधिराजस्‍य/NV स्‍कन्‍दगुप्‍तस्‍य/NS स्‍थाने/NP स्‍थाने/DV स्‍वागतम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC
अद्य/A पाटलिपुत्रस्‍य/NS दृश्‍यम्/NP अवर्णनीयम्/KNV अस्ति/KP ।/PUNC आबालवृद्धस्‍त्रीजनम्/NP सर्वः/SNV अपि/AVK हर्षोन्‍मत्त:/KN ;/PUNC गर्वोन्‍मत्त:/KN ,/PUNC विजयोन्‍मत्तः/KN च/APY समालोक्‍यते/KP ।/PUNC हूणविजयी/NP अथवा/AVK मृत्‍युविजयी/NP प्रथमे/NV वयसि/NP वर्तमानः/NV युवराज:/NP स्‍कन्‍दगुप्‍त:/NS ससैन्‍यम्/NV परावृत्त:/KN ।/PUNC सिंहद्वारे/NP सुसज्जिते/KP प्रेमाश्रुधाराम्/NP प्रवाहयन्‍ती/KP महाराज्ञी/NP ,/PUNC तस्‍य/SN स्‍वागताय/KKS समुपस्थिता/KN ।/PUNC अपरेद्युः/A च/APY सम्राट्/NV कुमारगुप्‍त:/NS स्‍कन्‍दगुप्‍तम्/NS भारतसाम्राज्‍यसिंहासने/NP समारोप्‍य/KKS बालकम्/NP पुरस्‍कृतवान्/KN ।/PUNC सा/SN इयम्/SN न/AN अतिपुराणी/NV प्रसिद्धा/NV वीरगाथा/NP ।/PUNC किम्/AP स्‍वतन्‍त्रम्/NV भारतम्/NP पुनः/A अपि/AVK ईदृशान्/SNV बालकान्/NP उत्‍पादयितुम्/KKS प्रभवेत्/KP ।/PUNC प्रेमरसोद्रेक:/NV पण्डिता/NP क्षमाराव/NS ‘‘/PUNC मा/AN स्‍म/KP भैषी:/KP पितामह/NP ,/PUNC मा/AN स्‍म/KP भैषी:/KP ।/PUNC न/AN अहम्/SN शिशुः/NP अस्मि/KP ।/PUNC त्रयोदशवर्षीय/NV अद्य/A अस्मि/KP खलु/A ।/PUNC समर्था/NP अस्मि/KP रक्षितुम्/KKS आत्‍मानम्/NP ’’/PUNC इति/AUD जगाद्/KP आस्‍मानाम्‍नी/NS बालिका/NP काचित्/SN ।/PUNC ‘‘/PUNC किन्‍तु/AVK वत्‍से/NP !/PUNC दिवसः/NP अवसितप्राय:/NP ।/PUNC सूर्यास्‍तमनम्/NP च/APY इदानीम्/A अचिरात्/NP भविष्‍यति/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC पितामह/NP !/PUNC क्षेत्रबटवे/NP चिरव्‍यवसायिने/NP किञ्चित्/SN विश्रान्तिम्/NP दातुम्/KKS इच्‍छामि/KP ।/PUNC आभानूदयोन्‍मेषम्/NP अजम्/NP पालयन्/KNV ,/PUNC कृत्‍स्‍नम्/NV दिनम्/NP तिष्ठति/KP एष/SNV क्षेत्रे/NP ।/PUNC तत्र/A गत्‍वा/KKS मेषेभ्‍य:/NP ईषत्/NV दीर्घतरम्/KV चरितुम्/KKS अवकाशम्/NP अपि/AVK दास्‍यामि/KP ।/PUNC ततः/A च/APY मेषयूथम्/NP गोष्ठकम्/NP नीत्‍वा/KKS द्वारम्/NP पिधाय/KKS च/APY शीघ्रम्/KV एव/INTF पुनः/A आगमिष्‍यामि/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC यातु/KP यथा/AVK इच्‍छम्/KP ।/PUNC आत्मानम्/NP रक्षितुम्/KKS अलम्/AN अस्ति/KP सा/SN ।/PUNC न/AN अस्‍ति/KP एषा/SNV स्‍तनन्‍धयी/NP ।/PUNC ’’/PUNC इति/AUD अभाणीत्/KP कृषीवलस्‍य/NP वृद्धा/NV भार्या/NP ।/PUNC 
‘‘/PUNC अये/ASMB मा/AN विस्‍मर/NP यत्/SN तपस्विन्‍या:/NP हामिदयायम्/NS अमूल्‍यनिधिः/NV इति/AUD आवयो:/SN सर्वथा/A विश्वस्‍य/NP आजन्‍मत:/NP रक्षणार्थम्/NP आवाभ्याम्/SN समर्पित/KN आसीत्/KP दारिका/NP इयेम्/SN किल/A ।/PUNC पितुः/NP गेहे/NP न/AN कदापि/AVK सा/SN गच्‍छेत्/KP इति/AUD हामिदया/NS निर्दिष्टम्/KN मृत:/KN पूर्वम्/SN ।/PUNC अपि/AVK नाम/NP वत्‍साया:/NP पिता/NP इह/A आयात्/KP ।/PUNC हामिदा/NS गर्भिणी/NP आसीत्/KP इति/AUD अपि/AVK स/SN न/AN व्‍यजानात्/KP ।/PUNC ’’/PUNC इति/AUD स्‍थविरेण/NP प्रत्युक्तम्/KN ।/PUNC उपरि/A ,/PUNC निर्दिष्टसंलाप:/NP कयोश्चिद्/SN वृद्धदम्‍पत्‍यो:/NP कश्‍मीरेषु/NS कस्मिश्चिद्/SN ग्रामे/NP पान्‍पुरनामनि/NS कृतावासयोः/NP मध्‍ये/NP समवर्तिष्ट/KN ।/PUNC तदा/A श्रयार्थम्/NP आगता/KN हामिदाभिधा/NS काचित्/SN अङ्गनाNP परित्‍यक्ता/KN पत्‍येति/KP षण्‍मासान्/NP स्‍वगेहे/NP ताभ्याम्/SN निवासिता/KN आसीत्/KP ।/PUNC
वर्षार्धोत्तरम्/NV सा/SN प्रासूत/KP कन्‍याम्/NP एकाम्/SMKY ।/PUNC द्वादशदिनानन्‍तरे/NP च/APY ताम्/SN स्‍वपालकाभ्याम्/NP समर्प्‍य/KKS प्रणाञ्जहौ/KP ।/PUNC सा/SN च/APY बालिका/NP मातृप्रेमामृतरसानभिज्ञा/NV दम्‍पतिभ्याम्/NP प्राणनिर्विशेषम्/NP लालिता/NV ,/PUNC सप्रेम/NV संवर्धिता/KN च/APY पौत्रीनिर्विशेषम्/NP ।/PUNC
सा/SNV इयम्/SN सरोजलोचना/NV कुन्‍दकुड्मलदन्‍तपङक्ति:/NV प्रवालाधरा/NV चञ्चलालका/NV शिरीषकुसुमकोमला/NV शारदकौमुदी/NP इव/ASD रुचिरा/NV धैर्यशीला/NV अपि/APY मृदुवचना/NV ,/PUNC धीरा/NV अपि/AVK स्थिरमति:/NV स्‍नेहनिर्झरसम्‍प्‍लुता/NV दमयन्‍ती/NS इव/ASD परदमनशीला/NV क्षमातलागता/NV सुरसुन्‍दरी/NP इव/ASD कमनीया/NV कृषीवलस्‍य/NP क्षेत्रादिकार्येषु/NP मुदा/NP प्रयस्‍यन्‍ती/KNV सुखम्/NP आस्‍त/KP ।/PUNC कश्‍मीरीयाणाम्/NS इतः/A आसाम्/SNV बालिकानाम्/NP इव/ASD पान्‍पुरपल्लिका/NS सुपरिचित/NP आसीत्/KP तस्‍या:/SN अपि/AVK ।/PUNC
विलक्षणः/NV अभूत्/KP तस्‍या/SN अनतिक्रान्‍तशैशवाया:/NP अपि/AVK स्‍वान्‍तः/KN बोध:/NP किल/A ।/PUNC
भाविविषयम्/NP पूर्वम्/SN एव/INTF सहजकल्‍पबुद्धया/NV सा/SN व्‍यजानात्/NP ,/PUNC न/AN च/APY कदापि/AVK लुप्‍तधैर्य/NV आसीत्/KP ।/PUNC दारिकाम्/NP इमाम्/SN सकृत्/KN एव/INTF अवलोक्य/KKS तदीयहृदयङ्गमगुणरत्‍नसम्‍पत्तिम्/NV जन:/NP क्षणात्/NP एव/INTF उपलक्षितवान्/KN ।/PUNC जायापती/NP स्‍थविरौ/NP बालिका/NP इयम्/SN अतिशयितप्रेम्‍णा/NV अनवरतम्/A सेवते/KP स्‍म/KP ।/PUNC प्रतिदिनम्/NP परिणतवयस्‍केन/NP कृषीवलेन/NP सार्धम्/AUP अस्‍मा/SN मेषव्रजम्/NP रक्षितुम्/KKS क्षेत्रम्/NP याति/KP स्‍म/KP ।/PUNC परम्/AVK अद्य/A सन्धिवातकारणाद्/NP गेहात्/NP निर्गन्‍तुम्/KKS न/AN अशकद्/NP वृद्ध:/NP ।/PUNC यदा/A यदा/DV हि/A स:/SN स्‍तोकमात्रम्/NP अपि/AVK अस्‍वस्‍थ:/NP अभूत्/KP तदा/A तदा/DV वत्‍स/NP इयम्/SN मृदुवचसा/NV तस्‍य/SN बहिः/A गमनम्/NP अरुणत्/KP ।/PUNC क्षेत्रबटुम्/NP विश्रमयितुम्/KKS तावत्/AVK अहम्/SN एव/INTF क्षेत्रम्/NP यास्‍याम्/SN इति/AUD अभ्‍यधात्/KP ।/PUNC पुन:/A सा/SN सनिश्चयम्/NV ,/PUNC जोषम्/NP स्थितस्‍य/NP पितामहस्‍य/NP अनुमतिः/NP लब्‍धा/KN मया/SN इति/AUD च/AVK सीवनकर्ममञ्जूषाम्/NV आदाय/KKS निर्जगाम/KP मन्दिरात्/NP ।/PUNC शैशवे/NP मातामह्या/NP मुखाद्/NP आकर्णिताम्/KP निद्रागीतिकाम्/NP मन्‍दम्/KV मन्‍दम्/DV अध्‍वनि/NP गायन्‍ती/KNV क्षेत्रम्/NP प्रति/AUP सा/SN प्राचलत्/KP ।/PUNC अपराह्णसमये/NP तस्मिन्/SN मृदुलहैमन्‍तार्करश्मिभिः/NV विस्‍तीर्णशालिक्षेत्रम्/NP तप्‍तसुवर्णसवर्णम्/NV परित:/AUP विरेजे/KP ।/PUNC निरभ्रम्/NP नि:शेषत:/NP गगनतलम्/NP बृहत्‍कासार/NV इव/ASD समलक्ष्‍यत/KP ।/PUNC गन्‍धवाहः/NP अपि/AVK मान्‍द्यशैत्‍यसौरभ्‍ययुत:/NP विशेषत:/NP बभूव/KP आह्लादक:/KP ।/PUNC न/AN चिरात्/KV अस्‍मा/SN मार्गवर्ति/NP पुरातनमार्तण्डसुरमन्दिरम्/NP अतिचक्राम/KP ।/PUNC
विध्‍वस्‍तम्/KN देवायतनम्/NP इदम्/SN क्रूरजाल्‍मानाम्/NV अवस्‍कन्‍दात्/NP रक्षितुम्/KKS इव/ASD भगवान्‍मरीचिमाली/NP स्‍वरश्मिजालम्/NP परित:/AUP प्रसारयामास/KP ।/PUNC प्राक्तनस्‍य/NP अस्‍य/SN देवालयस्‍य/NP अन्‍तर्गताङ्गने/NP चित्रविचित्रच्‍छायाचित्राणि/NV विच्छिन्‍नस्‍तम्‍भानाम्/NP दर्शम्/KP दर्शम्/DV दारिका/NP किञ्चित्/SN कम्‍पमाना/NV प्रवारकेण/NP कमनीयावंसौ/NP समाच्‍छादयामास/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC अलम्/AN भिया/KP ।/PUNC प्रतिच्‍छाया/NP एव/INTF एता:/SN ।/PUNC ’’/PUNC इति/AUD आत्‍मानम्/NP सस्मितम्/NV आश्‍वास्‍य/KKS सा/SN क्षेत्रम्/NP प्रति/AUP तत्‍वरे/KP ।/PUNC तस्‍याः/SN च/APY स्निग्‍धकोमलम्/NV आननकमलम्/NV शीतमरुता/NV प्रफुल्‍लताम्/KP ययौ/SN ।/PUNC न/AN चिरात्/KV सा/SN क्षेत्रम्/NP आससाद/KP ।/PUNC पितामहस्‍य/NP मेषयूथम्/NP शाद्वले/NP तृणम्/NP भक्षयत्/KP ।/PUNC सुखम्/NP आस्‍त/KP ।/PUNC जृम्‍भमाणम्/NP क्षेत्रबटुम्/NP अभ्‍युपेत्‍य/KKS सा/SN अब्रवीत्/KP सास्मितम्/NV ।/PUNC ‘‘/PUNC याहि/SN गेहम्/NP श्रान्‍तः/KN असि/KP क्षुत्‍क्षामकण्‍ठः/NP च/APY ।/PUNC मेषरक्षणम्/NP स्वयम्/SN करिष्‍यामि/KP ।/PUNC सूर्यास्‍तमने/NP च/APY तान्/SN गोष्ठकम्/NP नेष्‍यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC ‘‘/PUNC कथम्/AP नाम/NP भवतीम्/SNV एकाकिनीम्/NP अत्र/A विजने/NV देशे/NP विसृज्‍य/KKS गच्छेयम्/KP इति/AUD माणवकेन/NP मृदुगिरा/NP सविरोधम्/NV प्रति/AUP उक्तम्/KN ।/PUNC
सा/SN च/APY प्रोच्‍चै:/KP प्रहस्य/KKS पुनः/A अवादीत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC न/AN अस्मि/KP किम्/AP आत्‍मरक्षणक्षमा/NP ।/PUNC चिराय/KKS त्‍वयात्रा/NP अवस्थितम्/KN ।/PUNC परिश्रान्‍तः/KN असि/KP ।/PUNC
क्षुधार्तः/NP अपि/AVK स्‍या:/KP ।/PUNC याहि/SN गेहम्/NP ,/PUNC याहि/SN शीघ्रम्/KP ।/PUNC तव/SN अम्‍बा/NS त्‍वदागमनोत्‍कणता/SNV त्‍वाम्/SN प्रतीक्षमाणा/NV असहाया/NV स्थिता/KN स्‍यात्/KP ।/PUNC न/AN अस्ति/KP कः/SN अपि/AVK अन्‍यः/SN त्वाम्/SN विना/AUP अन्‍धायाः/NP तस्‍या:/SN साहाय्यम्/NP कर्तुम्/KKS अपूपादिपाकनिष्‍पत्तौ/NP ।/PUNC ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS समीपवर्तिनः/NP चिनारनामकपादपविशेषस्‍य/NV मूले/NP स्‍थापितम्/KP तस्‍यायतदण्‍डम्/NP उद्धृत्‍य/KKS तस्‍मै/SN प्रददौ/KN ।/PUNC स्थिरबुद्धिः/NV अस्‍मा/SN न/AN शक्‍या/NP निश्चयात्/NP चालयितुम्/KKS इति/AUD जानन्/NP क्षेत्रबटुः/NP अनिच्‍छन्/KNV अपि/AVK निजालयम्/NP गन्‍तुम्/KKS उदतिष्ठत्/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC प्रातः/NP मार्तण्‍डोदयसमये/NP गोष्ठम्/NP आगच्‍छ/KP ”/PUNC इति/AUD सा/SN तम्/SN अस्‍मारयत्/KP ।/PUNC तत्/SN अपि/AVK विलम्‍बमानम्/NP बटुम्/NP पुन:/A सा/SN अभ्‍यधात्/KP सस्मितम्/NV ।/PUNC ‘‘/PUNC मा/AN चिरयाध्‍वनि/NP ।/PUNC गृहम्/NP याहि/SN सत्‍वरम्/KV ।/PUNC विलम्‍बम्/NV मा/AN कार्षी:/NP प्रातः/NP आगमने/KP ।/PUNC वर्तते/KP कार्यबाहुल्यम्/NV मेषाणाम्/NP क्षेत्राणि/NP आनयनात्/KP प्राक्/NP ”/PUNC इति/AUD ।/PUNC तद/SNV आज्ञाम्/NP शिरसा/NP प्रतिपद्य/KKS माणवक:/NP स्‍मेरानन:/NP प्राचलत्/KP प्रति/AUP गेहम्/NP ।/PUNC अथ/AVK एकाकिनी/NP सा/SN चिनारवृक्षविशेषस्‍य/NV अध:/A शिलायाम्/NP किलिञ्जम्/NP प्रसार्य/KKS मञ्जूषाम्/NP च/APY उद्घाट्य/KKS अर्धसमाप्‍तपलालपादुकाग्रथन/NP उद्यता/NP अभूत्/KP ।/PUNC
अद्य/A अपि/AVK समीपस्‍थे/NV क्षेत्रे/NP काश्चित्/SN योषितः/KN प्रयस्‍यन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC ताभिः/SN अस्‍माम्/SN अवलोक्‍य/KKS धान्‍यसंग्रहणे/NP साहाय्यम्/NP नः/AN दीयताम्/KP इति/AUD समभ्‍यर्थितम्/KN ।/PUNC शीघ्रम्/KV च/APY सा/SN ता/SN अभ्‍युपाय/KKS आसीत्/KP कार्ये/NP समाप्‍ते/NP च/APY न्‍यवर्तते/KP सा/SN निजासनम्/NP द्रुमस्‍य/NP मूले/NP ।/PUNC अत्रान्‍तरे/NP प्रदोष:/NP प्रत्यासन्‍नप्राय:/NP ।/PUNC वनिता:/KN सर्वा:/SNV स्‍वस्‍वगेहम्/NP वव्रजु:/KP ।/PUNC अद्वितीया/NV च/APY बालिका/NP इयम्/SN स्‍थलस्‍य/NP विविक्तताम्/KP न/AN मनाक्/NP अपि/AVK व्‍यचिन्‍तयत्/KP ।/PUNC विश्रब्‍धम्/NP पादुकागुम्‍फनोद्यता/NP गायन्‍ती/KNV मन्‍दम्/KV मन्‍दम्/DV सुखम्/NP आस्‍त/KP ।/PUNC समीपवर्तिनि/NV जलाशये/NP सरोजवृन्‍दम्/NP निशागमन्/NP आशङ्कया/NP सामिम्‍लानत्‍वमधात्/KP ।/PUNC
क्‍लान्‍तकूजत्‍कपोतकुक्‍कुटादिपतत्रिण:/NP स्‍वस्‍वकुलायान्/KNV सान्‍द्रविटपगतान्/KNV समाश्रयन्/KNV दिनमणि:/NP प्रतीचीम्/NP सञ्जिगमिषुः/NP प्रसारितकोमलकरैः/NV मार्दवम्/NP भेजे/KP ।/PUNC सर्वत्र/A शनै:/KV शनैः/DV निर्मक्षिकम्/NP सञ्जातम्/KP ।/PUNC हेमन्‍तर्तुवशात्/NP भूयिष्ठा:/KN प्रवासिन:/NP ग्रामनिवासिनः/NP च/APY शैत्‍यस्‍य/NP अतिरूक्षताम्/KP असहमाना/NP देशान्‍तरम्/NP प्रायेण/NP व्रजन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC तस्‍मात्/SN पांसुलमार्गे/NP अस्मिन्/SNV ग्रीष्‍मर्तुवद्/ASD यानानि/NP न/AN अवालोक्‍यन्‍त/KP सम्‍प्रति/A ।/PUNC अथ/AVK इस्‍लामबादनाम्‍न:/NP ग्रामस्‍य/NP दिश:/NP समायान्‍तम्/KN अस्‍मा/SN सहसा/KV कस्‍यचित्/SN पुरुषस्‍य/NP आकारम्/NP अद्राक्षीत्/KP ।/PUNC
कृत्रिमसन्‍त्रासेन/NP उद्विग्‍न/NP एव/INTF विनोदयितुम्/KKS आत्‍मानम्/NP इव/ASD च/APY सपदि/NP गुल्मान्‍तरितविग्रहा/NP तस्‍थौ/KP ।/PUNC अनुकूलस्‍थानात्/NP तस्‍मात्/SN समीपम्/NP आगच्‍छत:/KP अध्‍वगस्‍य/NP आकृतिम्/NP अधिकाधिकस्‍फुटीभूताम्/KP अपश्‍यत्/KP सा/SN सकुतूहलम्/NP ।/PUNC न/AN चिरात्/KV सः/SN पुरुषः/NP अन्तिकम्/NP सम्‍प्राप्‍तवान्/KN ।/PUNC निबिडगुल्मावृताम्/NP माम्/SN द्रष्टुम्/KKS न/AN प्रभवेत्/KP उष/NP इति/AUD प्रतीता/KN वर्त्‍मन:/NP मध्‍ये/NP तम्/SN उपविशन्‍तम्/KN ददर्श/KP विश्रब्‍धम्/NP च/APY स्थितवती/KN सा/SN ।/PUNC
पञ्चत्रिंशतद्वर्षीय:/SMKP पथिक:/NP परित:/AUP दृष्टिम्/NP आक्षिप्‍य/KKS कञ्चुककोषत:/NP नाणककोशम्/NP अपाकर्षत्/KP ।/PUNC पुनः/A च/APY इतः/A तत:/A वीक्ष्‍य/KKS धनराशिहस्‍त:/NP गणयितुम्/KKS आरब्‍ध:/KN ।/PUNC क्‍व/A नाम/NP हस्‍तगतधनराशि:/NP प्रत्यासन्नरजन्याम्/NP गन्तुम्/KKS प्रवृत्त:/KN स्‍यात्/KP पुरुष:/NP अयम्/SN इति/AUD दारिका/NP व्‍यचिन्‍तयत्KP ।/PUNC न/AN चिरात्/KV धनसञ्चयम्/KP कटिबन्‍धने/NP गोपयामास/KP पान्‍थः/NP तत:/A सोच्‍छ्वासम्/NP समुत्‍थाय/KKS पुर:/A चचाल/KP ।/PUNC शीर्णसुरालयकोणपर्यन्‍तम्/NP दृष्टिगोचर:/NP भूत्‍वा/KKS क्षणात्/NP अदृश्‍यताम्/KP गत:/KN ।/PUNC म्‍लानप्रभायाम्/NP तस्याम्/SN जर्जरायतनम्/NP इदम्/SN ईषत्/NV धूसरपिशाचसादृश्‍यम्/ASD भेजे/KP ।/PUNC तत्/SN अनु/A विश्रब्‍धम्/NP अस्‍मा/SN शिलासनम्/NP प्रति/AUP आसीत्/KP पुनः/A च/APY ग्रथनकर्मणि/NP निमग्‍ना/NP अभूत्/KP ।/PUNC स्निग्‍धस्‍थविरौ/NP क्षेत्रादिकार्याणि/NP च/APY ध्‍यायन्‍त्‍याः/NP तस्या:/SN कस्‍याचित्/SN मेषशावकस्‍य/NP रेभणम्/NP सहसा/KV श्रुतिपथे/NP न्‍यपतत्/KP ।/PUNC सपदि/NP स/SN उत्‍थाय/KKS क्‍लान्‍तशावकम्/NP स्‍वबाहुभ्याम्/NP समुद्धृत्‍य/KKS चुकूज/NP समार्दवम्/NP प्रेमास्‍पदीभूतम्/NP तम्/SN मानुषनिर्विशेषम्/NV इव/ASD ।/PUNC ‘‘/PUNC अपि/AVK निद्रालुः/SNV त्वम्/SN वत्‍स/NP ।/PUNC अलम्/AN रुतेन/NP ।/PUNC नेष्‍यामि/KP सत्‍वरम्/KV त्‍वाम्/SN शयनम्/NP ।/PUNC ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS मृदुलवाचा/NV अवशिष्‍टान्/KNV मेषान्/NP ।/PUNC एकीकर्तुम्/KKS शीशशब्‍दम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC समीपवर्तिनम्/NP गोष्ठकम्/NP प्रतियान्‍तीम्/KNV ताम्/SN अन्‍ये/SN मेषा/NP अन्‍वगु:/NP ।/PUNC न/AN चिरात्/KV तया/SN विश्रान्तिस्थलम्/NP इदम्/SN निवेशितकृत्‍स्‍नमेषवृन्‍दम्/NP तालकबन्‍धेन/NP पिहितम्/KN ।/PUNC अथ/AVK अपराह्णात्/NP प्रतीक्षमाणः/NP रजनीनाथ:/NS रजन्‍या/NP समगंस्‍त/KP ।/PUNC दिष्ट्या/KKS आसीत्/KP दारिकाया:/NP मञ्जूषायाम्/KP अग्निशलाकापेटिका/NP ।/PUNC यावत्/AVK च/AVK सा/SN मार्तण्‍डदेवतालयम्/NP उपागात्/KP ।/PUNC
तावत्/AVK पुरुषयोः/NP द्वयो:/SMKY सवेगम्/NV विवदमानयो:/NP स्‍वरध्‍वनिः/NP तस्‍या:/SN श्रुतिपथे/NP न्‍यपतत्/KP ।/PUNC केन/SN अपि/AVK अनर्थेन/NP अवश्‍यम्/NV भवितव्‍यम्/KN अत्र/A तथापि/AVK न/AN मया/SN धैर्यम्/NP त्‍याज्‍यम्/KP ।/PUNC उद्देशस्‍य/NP अस्‍य/SN परिचयाः/NP समीपवर्तिन:/NP कस्‍यचित्/SN पुराणचिनारतरोः/NP अवस्‍थानम्/NP तस्‍या:/SN स्‍मृतिपथम्/NP समायात्/KP ।/PUNC विशालद्रुमस्‍य/SNV अस्‍य/SN प्रचण्‍डकोटरः/NP तदाकृतिसमानम्/NP वपुः/NP त्रयम्/SMK अपि/AVK सम्‍यक्/NV गोपयितुम्/KKS पर्याप्त/NP इति/AUD व्‍यजानात्/KP सा/SN ।/PUNC नि:शब्दम्/NP च/APY तस्मिन्/SN कोटरे/NP ससर्प/NP ।/PUNC अपि/AVK भवेताम्/KP इमौ/SN भयङ्करौ/NV पुरुषधमौ/NP ।/PUNC प्राय:/NP वायव्‍यप्रान्‍तवर्तिनौ/NP पापिनौ/NP स्‍याताम्/KP इमौ/SN ।/PUNC
एतादृश:/SNV दुष्टात्‍मन:/NP अधिकृत्‍य/KKS पितामह:/NP असकृत्/KN अभाषत/KP इति/AUD स्‍मरन्‍त्‍या:/NP कोटरस्थितायाः/NP तस्‍या:/SN श्रुतिपथे/NP न्‍यपतत्/KP पुरुषयोः/NP एकस्‍य/SMKY वचनम्/NP यथा/AVK -/PUNC ‘‘/PUNC अत्र/A एव/INTF खनित्‍वा/KKS निधेयम्/KN एतद्/SN यथा/AVK अन्‍ये/SN न/AN पश्‍येयुः/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC कम्पमाना/NV दारिका/NP व्‍यचिन्‍तयत्/KP कुत:/A अमू/NS नाम/NP संरम्‍भेण/NP कलहम्/NP कुरुत:/KP ।/PUNC प्राय:/NP कस्‍य/SN अपि/AVK ताभ्याम्/SN निहतस्‍य/NP अर्भकस्‍य/NP वपुः/NP उद्दिश्‍य/KKS विवादेन/NP अनेन/SN भवितव्‍यम्/KN ।/PUNC अनयो:/SNV पुरुषयोः/NP न/AN इदिष्ठा/KN अपि/AVK सुरक्षिता/KN इति/AUD आत्‍मानम्/NP अभ्‍यनन्‍दत्/KP सा/SN ।/PUNC स्‍वरक्षणार्थम्/NP च/APY परमात्‍मनि/NP धन्‍यवादपुर:सरम्/NP कृतज्ञताम्/KP मुहुः/KV मुहुः/DV हृदन्‍तरे/NP समुदैरयत्/KP ।/PUNC न/AN चिरात्/KV सर्वत्र/A नि:शब्‍दता/NP व्‍यराजत/KP ।/PUNC कल्काच्‍छादिते/KP कोटरे/NP प्रह्वीभूता/KNV कुमारिका/NP इयम्/SN अपसरत्/KP पादशब्‍दम्/NP आकर्णयत्/KP अचिन्‍तयत्/KP च/APY ।/PUNC अपि/AVK एतौ/SN नु/A चलत:/KN प्रति/AUP मद्/SNV गेहम्/NP ।/PUNC
नहि/AN नहि/DV व्रजत:/KP अमू/NS प्रतीपदिश/NP इति/AUD प्रतीता/NV निरुच्‍छ्वासम्/NP कि‍ञ्चित्/SN प्रति/AUP ऐक्षिष्ट/KN ।/PUNC ततः/A च/APY निपुणम्/NV कोटरत:/NP नि:सृत्‍य/KKS देवालयम्/NP यावत्/AVK प्रतिवशति/KP तावत्/AVK अवगुण्ठिता/KN आर्तनादम/NP श्रौषीत्/KP सा/SN ।/PUNC तस्‍थौ/KP च/APY स्‍तब्‍धा/NV मुहूर्तम्/NP विचिन्‍तयन्‍ती/KNV ।/PUNC कस्‍यचित्/SN असह्यवेदना/NV आर्दितस्‍य/NP स्‍वनेन/SN अनेन/SN भवितव्‍यम्/KN ।/PUNC
पितामह:/NP मे/SN न/AN मर्षयिष्‍यति/KP दु:खितजनाय/NP साहाय्यम्/NP न/AN दीयते/KP चेत्/AVK मया/SN ।/PUNC 
स/AN हि/A नित्‍यम्/NP एव/INTF अज्ञातजनपरिचरणपरः/NP अस्ति/KP ।/PUNC इति/AUD विमृश्‍याप्रमत्ता/NV तम्/SN उद्देशम्/NP निभृतम्/NP प्रत्यागमनोद्यता/NP सामिश्वासनिरोधकम्/NP रुतम्/NP अश्रौषीत्/KP ।/PUNC आर्तनाद:/NP अपि/AVK अभूत्/KP उच्‍चात्/NP उच्‍चतर:/KV ।/PUNC
प्रज्‍वलितदीपशलाकया/NP द्राक्षीत्/KP सा/SN पञ्चत्रिंशद्वर्षीयम्/SMKP पुरुषम्/NP एकम्/SMK अग्रत:/NP ।/PUNC
धनमुद्रापत्राणि/NP गणयत्/KP अचिराद्य/KKS अवलोकितः/KN तया/SN स/SN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC पान्‍थ:/NP असौ/SN ।/PUNC चीवरेण/NV मुखम्/NP अस्‍य/SN निरुद्धम्/NV शरीरम्/NP च/AVK देवागारस्‍य/NP स्‍तम्‍भे/NP स्‍थूलरज्‍ज्‍वा/KKS गाढम्/NV निबद्धम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अपि/AVK एष/SN परमार्थत:/NP एव/INTF दु:खार्त:/NP स्‍यात्/KP आहोस्वित्/KP दस्‍युः/NP इति/AUD विशङ्कमाना/NP मुहूर्तम्/NV निस्‍पन्दम्/NP तस्‍थौ/KP सा/SN ।/PUNC
तत:/A क्षणमात्रम्/NP विमृश्‍य/KKS शङ्काम्/NP च/APY दूरीकृत्‍य/KKS निबद्धपुरुषविमोचनपरा/NP अभूत्/KP ।/PUNC
रज्‍ज्‍वा/KKS यया/SN अयम्/SN स्‍तम्‍भे/NP न्‍यबध्‍यत/KP तस्‍या:/SN ग्रन्‍थीन्निपुणम्/NP स्‍वकररुहाग्रैः/NV विश्‍लथयितुम्/KKS प्रायतत/KP ।/PUNC बहुलायासवशात्/NP ।/PUNC पान्‍थस्‍य/NP गुरुकाय:/NV सरभसम्/NP भूमौ/NP न्‍यपतत्/KP ।/PUNC
अपि/AVK मृतः/KN अयम्/SN इति/AUD जिज्ञासया/NP सा/SN विनतवपुः/NP तत्/SN उच्छ्वासम्/NP श्रुतवती/KN ।/PUNC यदि/AVK अयम्/SN दस्‍यु:/NP स्‍यात्/KP तत्/SN अस्‍मत्/SN गृहे/NP भयावहजनस्‍य/NP प्रवेश:/NP न/AN खलु/A शुभावह:/NP भवेत्/KP इति/AUD श्वासम्/NP निरुध्‍य/KKS विमर्शयोः/NP मध्‍ये/NP दोलायमाना/NV मुहूर्तम्/NP चिन्‍ताकुला/NV स्थितवती/KN ।/PUNC प्राय:/NP किञ्चित्/SN स/SN वक्ष्‍यति/KP इति/AUD प्रत्यैक्षत/KP ।/PUNC
परम्/AVK तत्/SN आर्तरवम्/NP एव/INTF अशृणोत्/KP सा/SN केवलम्/NP ।/PUNC परमवेदनया/NP ध्रुवम्/NP पीडितः/KN अस्ति/KP इति/AUD प्रतीता/NP च/APY तत्/SNV क्लेशम्/NP प्रशमयितुम्/KKS निश्चिकाय/KP ।/PUNC
अथ/AVK तम्/SN निपुणम्/NV उत्‍थाप्‍य/KKS शनै:/KV शनैः/DV मार्गे/NP प्रवर्तयितुम्/KKS उपाक्रमत/KP धैर्यशीला/NV दारिका/NP इयम्/SN ।/PUNC स्‍निग्‍धौ/NV पितामहौ/NP ।/PUNC संक्षोभवृत्तम्/NP इदम्/SN सकौतुकम्/NV आकर्णयिष्‍यत/KP इति/AUD मनसा/NP कल्‍पयन्‍ती/KNV भूयिष्ठम्/KN अहसत्/KP सा/SN ।/PUNC इत:/A परम्/NV पितामह:/NP न/AN कदापि/AVK माम्/SN एकाकिनीम्/NP बहिगन्‍तुम्/KKS अनुमंस्‍यते/KP पितामही/NP च/AVK मत्‍साहसगुणागुणम्/NP विजानती/KNV शिर:/NP कम्‍पयिष्‍यति/KP केवलम्/NP इति/AUD वितर्कयन्‍ती/KNV चिरेण/KV असदन्/KP निजावसथम्/NP कथम्/AP अपि/AVK क्षताङ्गेन/NP पान्‍थेन/NP सह/AUP ।/PUNC चिरात्/KV प्रवया:/NV कृषिक:/NP स्‍वनिकेतनस्‍य/NP द्वारि/NP चिन्‍तापरः/NP तिष्ठन्/KNV आस्‍त/KP पर्यन्‍ते/NP तमिस्रायाम्/KP पथिकम्/NP कञ्चित्/SN आकर्षन्‍तीम्/KNV वत्‍साम्/NP निशाम्य/KKS तस्‍य/SN गलदङ्गानि/NP स्‍थैर्यम्/NP आपु:/KP ।/PUNC 
अथ/AVK अध्‍वग:/NP समार्दवम्/NP वत्‍सया/NP शुश्रूषित:/KN परिसान्त्वित:/KN च/APY वृद्धाभ्याम्/NP कृत/KN आतिथ्‍य:/NP खट्वायाम्/NP स्थितवान्/KN निश्चल:/NV निशि/NP ।/PUNC परेद्यव्‍यमस्‍माम्/NP दर्शम्/KP दर्शम्/DV साक्षात्/NP ।/PUNC काम/SN अपि/AVK अमानुषीम्/NP पश्‍यन्/KP इव/ASD क्षणम्/NP स:/SN स्‍तब्‍धः/KN अभूत्/KP ।/PUNC वत्‍साया/NP मृदुवाचम्/NV श्रावम्/NP श्रावम्/DV सहसा/KV च/APY प्रोच्‍चैः/KV उदगिरद्/KP ‘‘/PUNC अयि/ASMB हामिदे/NS !/PUNC हामिदे/NS ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC भ्रान्तिचेतसम्/NP तम्/SN मन्‍वाना/NP तस्‍य/SN तत्/SN प्रामादिकम्/NP वच:/KP सोपहासम्/NV वृद्धाभ्याम्/NP बालिका/NP निवेदितवती/KN ।/PUNC
अनर्थपरम्‍पराभिभूत:/NV सङ्कटात्/NP दारिकया/NP अभिरक्षितः/KN द्वित्रैः/SMK दिनै:/NP प्रकृतिम्/NP आपन्‍न:/KN परमकृतज्ञताकुलः/NP तस्‍यै/SN धन्‍यवादात्/NP मुहुः/KV मुहुः/DV व्यतानीत्/KP ।/PUNC धनविनाशम्/NP न/AN मनाक्/NP अपि/AVK व्‍यचिन्‍तयत्/KP अध्‍वगः/NP अयम्/SN ।/PUNC वत्‍साया:/NP अपरिमितगुणाकृष्टहृदयः/NP तथा/AVK मितोपकारभारात्/NP नत:/KN विस्‍मयस्‍य/NP पराम्/NV कोटिम्/NP आरूढः/KN ताम्/SN आलोकयन्/KNV सामिपरिम्‍लानस्‍मृतिपरम्‍परया/NP भृशम्/NV आकुलः/NV अभूत्/KP ।/PUNC इतः/A निर्गमात्/KP प्राङ्/NP मया/SN अवश्‍यम्/NV बालिकायै/NP किम/SN अपि/AVK पारितोषिकम्/NP प्रदेयम्/KN इति/AUD मनसि/NP कृत्‍वा/KKS स्‍वमहानुभावम्/NP दर्शयितुम्/KKS वृद्धकृषीवलाय/KKS असौ/SN आचख्‍यौ/NP ।/PUNC श्रीनगरम्/NS आगम्‍यताम्/KP तावद्/AVK भवद्दर्शनसुखम्/NP च/APY मे/SN दीयताम्/KP ।/PUNC गुग्‍लुनाम्‍न:/NS नाविकस्‍य/NS मे/SN गृहनौका/NP सर्वनागरिकाणाम्/NP विदिता/KN अस्ति/KP खलु/A ।/PUNC तस्‍य/SN सङ्केतस्‍थानम्/NP प्रष्टव्‍यम्/KN ।/PUNC 
भवदीय/SN पौत्री/NP यथार्हम्/NP उपग्राह्यम्/NP प्रदास्‍यते/KP मया/SN ।/PUNC अथ/AVK अस्‍मया/SN शीघ्रम्/KV प्रत्युक्तम्/KN ।/PUNC श्रीनगरम्/NS अतिदूरस्‍थम्/NP चलितुम्/KKS अक्षमः/NP अस्ति/KP मे/SN पितामह/NP इति/AUD ।/PUNC पथिकः/NP ताम्/SN अपाङ्गदृशा/NP विलोकयन्/KNV अवदद्/KP भवतीम्/SN भवत्/SNV पिताम्/NP अहम्/SN च/APY नगर्याम्/NP आनयनाय/KKS तरणीम्/NP प्रेषयिष्‍यामि/KP इति/AUD ।/PUNC तन्निमन्‍त्रणम्/NP अवगणय्य/KKS प्रवयसि/NP तूष्णीम्/NV स्थिते/KN पान्‍थ:/NP व्‍याहरत्‍पुन:/NV ।/PUNC गतभार्या:/NP अस्मि/KP ।/PUNC अनपत्‍य/KKS आसीत्/KP मत्/SNV गेहिनी/NP ।/PUNC तस्‍या/SN वन्‍ध्‍यतयातिकुपितः/NP ताम्/SN सार्धत्रयोदशवर्षेभ्‍य:/NP प्राक्/A गृहात्/NP निष्‍कासितवान्/KN अहम्/SN ।/PUNC न/AN अन्याम्/SN च/APY कन्याम्/NP परिणीतवान्/KN ।/PUNC 
सन्ति/KP मत्‍सविधे/NP द्वे/SMK गृहनौके/NP पञ्च/SMK तरण्‍यः/NP च/APY इति/AUD ।/PUNC पान्‍थस्‍य/NP अवशिष्‍टकथानिवेदनम्/NP न/AN आवश्‍यकम्/NP ।/PUNC सः/SN अयम्/SN सार्ध/AUP त्रयोदशवत्‍सरेभ्‍य:/NP प्राक्/A शरणागताया:/KN हामिदाया:/NS भर्ता/NP पौत्रीकृताया:/NP अस्‍मायाः/SN च/AVK जनिता/KN इति/AUD झटिति/KV स्‍थविरौ/NP तर्कयामासतु:/KP ।/PUNC अनेन/SN च/AVK तौ/SNV उभौ/SN किञ्चित्/SN सम्‍भ्रान्‍तौ/NP बभूवतु:/KP ।/PUNC तत्/SN अनु/A गग्‍लु:/NP स/SN अनुग्रहम्/NP स्‍मेराननः/NP बभाण/NP ।/PUNC भवत्/SN पौत्रीम्/NP नियमेन/NP रूप्‍यकाणाम्/NP शतद्वयम्/SMK प्रदातुम्/KKS इच्‍छामि/KP इति/AUD ।/PUNC कोपाविष्टेन/NV कृषीवलेन/NP प्रत्युक्तम्/KN ।/PUNC दीयताम्/KP तत्/SNV धनम्/NP गोक्रयमूल्‍यार्थम्/NP इति/AUD ।/PUNC पथिकस्‍य/NP सुस्थितिम्/NV क्षणात्/NP तर्कयामास/NP कृषक:/NP ।/PUNC तत्/SN अनु/A प्रवासी/NP पुनः/A वक्तुम्/KKS आरभत/KP ।/PUNC मा/AN कुप्‍य:/KP कन्‍या/NP इयम्/SN अवाप्‍स्‍यति/KP सर्वम्/SN एव/INTF स्‍वाभीष्टम्/NP ।/PUNC न/AN कदापि/AVK तस्‍या:/SN अपकरिष्‍ये/KP ।/PUNC मिष्टान्‍नेन/NP ताम्/SN पोषयिष्‍ये/KP बोखारादेशोत्‍पादितदुकूलैः/NV नवरत्‍नखचिताभरणैः/NV च/APY तत्/SN वपुः/NP अलङ्करिष्‍ये/KP ।/PUNC अनपत्‍यस्‍य/NP नयनयुग्‍मम्/NP मे/SN नन्दिनी/NS तव/SN प्राय:/NP जनितनन्‍दनेन/NP आन्‍दयिष्‍यति/KP इति/AUD ।/PUNC सञ्जातकुतूहला/NP निरूपयन्‍ती/KNV प्रवासिनम्/NP एष/SN एव/INTF मे/SN पिता/NP इति/AUD न/AN खलु/A व्‍याजानात्/KP अस्मा/SN ।/PUNC कृषीवलस्‍य/NP पत्नी/NP तस्‍य/SN वचनम्/NP आकर्ण्य/KKS भर्तु:/NP कर्णे/NP अजपत्/KP ।/PUNC 
कथम्/AP परिणयेत्/KP निजात्‍मजाम्/NP ।/PUNC अयुक्तम्/KN एव/INTF इति/AUD कथय/KP तस्‍मा/SN इति/AUD ।/PUNC स्‍थविरः/NP दोलायमानमानस:/NP स्थि‍त:/KN ।/PUNC व्‍यचिन्‍तयत्/KP च/APY वत्‍साया:/NP प्रभव:/NP एतस्‍मै/SN निवेदनीय:/KN न/AN वा/AVK इति/AUD ।/PUNC परमासन्‍नमृत्‍यवे/NP हामिदायै/NS प्रतिश्रुतम्/KN आसीत्/KP आवाभ्याम्/SN यत्/SSN न/AN कदापि/AVK बालिका/NP इयम्/SN तत्/SSN पितृसकाशम्/NP प्रेषयिष्‍याव/KP इति/AUD ।/PUNC तथापि/AVK वत्‍साया:/NP अन्‍वय:/NP यदि/AVK पान्थाय/NP न/AN कथ्‍यते/KP तर्हि/AVK तस्‍या:/SN यावत्/AVK जीवम्/NP सुस्थितजीवनसौख्‍यम्/NP अपहरष्यिते/KP खलु/A ।/PUNC इति/AUD विमृश्‍य/KKS कृषीवलः/NP अवादीत्/KP ।/PUNC न/AN इयम्/SN भवते/SN देया/KN ।/PUNC केनचित्/SNV कुमारेण/NP हि/A तस्‍या:/SN विवाहवाङ्निश्चय:/NP कृतः/KN अस्‍ति/KP इति/AUD उक्‍त्‍वा/KKS भार्याया/NP बाहुम्/NP कूर्परेण/NP ईषत्/NV समचालयत्/KP ।/PUNC अथ/AVK स्‍वहृदय/NP औदार्यम्/NV आविश्चिकीर्षुणा/NP पान्‍थेन/NP अभिहितम्/KP ।/PUNC
निवसतु/KP सा/SN तर्हि/AVK दुहितृभावेन/NP मत्/SN गेहे/NP ।/PUNC पञ्चशतम्/SMK रूप्‍यमुद्रा:/NP दास्‍यामि/KP भवते/KP ।/PUNC मृत्‍युवक्‍तात्/NP परित्रातः/KN अस्मि/KP तया/SN ।/PUNC तस्‍या:/SN भावी/NV भर्ता/NP मन्नाविक:/NP भवतु/KP इति/AUD ।/PUNC प्रवयाः/NP कृषीवल:/NP पुनः/A विममर्श/KP मनसि/NP ।/PUNC
उपन्‍यासः/NP अयम्/SN प्रशस्‍त:/KN खलु:/A ।/PUNC सर्वथा/A न/AN उचितम्/NP भाविसौख्‍यम्/NP अहपर्तुम्/KKS बालिकाया:/NP ।/PUNC अथ/AVK आत्‍मगेहिनीम्/NP पुनः/A तत्/SNV कर्णे/NP जपिष्‍यन्‍तीम्/KNV कूर्परेण/NP अस्‍पृशत्/KP तूष्णीम्/NV तिष्ठ/KP इति/AUD च/APY ताम्/SN व्‍यजिज्ञपत्/KP ।/PUNC अन्‍तत:/A सदसद्विविवेकनिपुणः/NV अपि/AVK स्‍थविर:/NP वत्‍साम्/NP एव/INTF निर्णेतुम्/KKS आज्ञापयत्/KP ।/PUNC अथ/AVK अत्‍यन्‍तगाढप्रशान्‍तता/NP व्‍यराजत/KP प्रकोष्ठे/NP अस्मिन्/SNV ।/PUNC कृषिक:/NP भार्याद्वितीय:/SMKY निरुद्धश्वास:/NV मुहूर्तम्/NV जोषम्/NP तस्‍थौ/KP ।/PUNC पान्‍थः/NP च/APY सोत्‍कण्‍ठम्/NP पुर:/A अवलम्‍बमान:/KN दारिकाया:/NP वच:/KP अशृणोत्/KP ।/PUNC दीयताम्/KP रूप्‍याणम्/NP अर्हते/KP जनायानि/NP अस्‍मै/SN ।/PUNC यत्र/AVK मे/SN पितामहस्‍य/NP पितामह्याः/NP च/APY निवासः/NP तत्र/AVK एव/INTF समुचित:/KN मम/SN अपि/AVK ।/PUNC विद्यते/KP हि/A दिष्‍ट्या/KKS पर्याप्‍तम्/NV धनम्/NP एतयो:/SN सविधे/NP मत्‍पोषणार्थम्/NP इति/AUD सनिश्चयम्/NP प्रोच्‍याग्रे/NP च/APY सपदि/NP संप्‍लुत्‍य/KKS उच्‍चै:/KV स्‍थविरकृषीवलस्‍य/NP अङ्के/NP सुखम्/NP उपाविशत्/KP ।/PUNC सहसा/KV विस्‍मापित:/KN गुग्‍लुः/NP ताम्/SN निरीक्षमाणः/NP तस्‍थौ/KP ।/PUNC विलोलालका/SNV बालिका/NP स/SN अभियोगम्/NP च/APY पथिकम्/NP आलोकयत्/KP ।/PUNC अनेकसङ्कल्‍पविकारपरम्‍परया/NP तस्‍य/SN चेत:/NP संग्रथितम्/KN अभूत्/KP ।/PUNC विवर्णवदन:/NV शिर:/NP कम्‍पयन्/KNV च/APY द्वारम्/NP प्रति/AUP चलिष्‍यन्/KNV अभ्‍यधात्/KP ।/PUNC पथिक:/NP ।/PUNC अयि/ASMB भो:/ASMB परवस्‍तुलोभेन/NP किम्/AP ।/PUNC
मदीय/SNV भार्या/NP हामिदा/NS यदि/AVK वन्‍ध्‍या/NV न/AN अभविष्‍यत्/KP तदा/A आवयोः/SN अपि/AVK अस्‍मासमानरूपगुणादिसम्‍पन्‍ना/NV अभविष्‍यत्/KP दारिका/NP ।/PUNC इति/AUD सदर्पम्/NV समुदीर्य/KKS श्रीनगरस्‍य/NS विजनेन/NP अध्‍वना/NP स्‍वगेहम्/NP प्रति/AUP सायासम्/NP प्राचलत्/KP अध्‍वग:/NP ।/PUNC चम्‍पा/NS स्‍वर्गीय:/NV श्रीद्विजेन्‍द्रनाथमिश्र:/NS ‘/PUNC निर्गुण:/NV ’/PUNC श्रूयते/KP सा/SN एषा/SNV कथा/NP ।/PUNC कस्‍यचिद्/SN गिरेः/NP उपत्‍यकायाम्/NP आसीत्/KP एकम्/SMK लघु/NV राज्‍यम्/NP ।/PUNC राज्‍ये/NP यत्/SN कि‍ञ्चित्/SN अपि/AVK अपेक्षितम्/NP भवति/KP तत्‍सर्वम्/SN आसीत्/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK अतिसामान्‍यरूपेण/NV ।/PUNC
राजा/NP आसीत्/KP राज्ञी/NP आसीत्/KP ,/PUNC राजभवनम्/NP आसीत्/KP ,/PUNC आसन्/KP सेना:/NP ,/PUNC सामन्‍ताः/NP च/APY ।/PUNC किन्‍तु/AVK न/AN आसीद्/KP युवराज:/NP ।/PUNC न/AN आसीत्/KP कः/SN अपि/AVK राजपुत्र:/NP ।/PUNC अपि/AVK तु/A केवला/NP एका/SMK राजपुत्री/NP ।/PUNC न/AN अभवत्/KP किल/A तत्‍पश्चात्/A अन्‍या/SN कापि/SN सन्‍तति:/NP ।/PUNC राजसुता/NS नाम/NP आसीत्/KP चम्‍पाकुमारी/NS ।/PUNC चम्‍पाकुसुमम्/NS तस्‍यै:/SN बहु/NV रोचते/KP स्‍म/KP ।/PUNC राजभवनस्‍य/NP निकटस्‍थगृहारामेषु/NP चम्‍पाया:/NS अगणिता:/KN नव/NV पादपा:/NP आसन्/KP ।/PUNC तेषु/SN अगणितानि/NV कुसुमानि/NP विकसन्ति/KP ,/PUNC तेषाम्/SN सुगन्‍धेन/NV समीरः/NP अपि/AVK ससुगन्‍धः/NP अभवत्/KP ।/PUNC सुगन्‍धेन/NP अनेन/SN राजकुमार्या/NP हृदयम्/NP विह्ललम्/NV भवति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अत/AVK एव/INTF यदा/A कन्‍यका/NP अजायत/KP ,/PUNC राजा/NP ताम्/SN चम्‍पाभिधेयाम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC एतत्/SNV नाम/NP राज्ञै/NP बह्वरुचत्/KP ।/PUNC चम्‍पाकुमार्या/NS जन्‍मदिवसे/NP राज्‍ये/NP प्रतिवर्षम्/NP महान्/NV उत्‍सव:/NP भवति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अस्मिन्/SNV अवसरे/NP प्रजाजनाः/NP चम्‍पापुष्‍पभारभरा:/NP शाखा/NP राजकुमार्यै/NP ददति/KP स्‍म/KP ।/PUNC आसीत्/KP सा/SN एषा/SN राजाज्ञा/NP ।/PUNC एभिः/SN जन्‍मदिवसै:/NP सह/AUP एव/INTF चम्‍पाकुमार्या:/NS वयः/NP अपि/AVK अवर्द्धत्/KP ,/PUNC वयसा/NP सह/AUP एव/INTF सौन्‍दर्यम्/NP ,/PUNC सौन्‍दर्येण/NP सह/AUP रूपश्री:/NP ।/PUNC श्‍वः/A दिवसे/NP या/SNV अबोधा/NV बालिका/NP आसीद्/KP अद्य/A सा/SN किशोरी/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC पुन:/A क्रमश:/A उष:/SN कालिकपद्मकलिका/NP इव/ASD नवयौवनस्‍य/NP लालिमा/NV सन्निविष्‍टः/KN अभवत्/KP मुखे/NP तस्‍या:/SN ।/PUNC
[/PUNC 2/PUNC ]/PUNC
आसीत्/KP एष/SN षोडशतमः/SMKY जन्‍मदिवस:/NP ।/PUNC अनावृते/NV राजमण्‍डपे/NP राजदम्‍पत्‍योः/NP मध्‍ये/NP राजकुमारिका/NV चम्‍पा/NS शुभ्रापरिधानैः/NV आच्‍छन्‍ना/NP अन्‍नपूर्णा/NS इव/ASD सिंहासने/NP संस्थिता/KN ।/PUNC
आसीत्/KP अध:/A तले/NP रजतस्‍य/NP एका/SMK लघ्‍वी/NV पादपीठिका/NP ।/PUNC पादपीठिकाया:/NP उपरि/A रक्तकमलकौमलौ/NV चरणौ/NP विराजेते/KP ।/PUNC सामान्‍यस्‍तरीया/NV जना:/NP एव/INTF चरणेषु/NP स्‍वोपहाराणि/NP उपस्‍थापयन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC आसीत्/KP एषा/SN राजाज्ञा/NP ।/PUNC स्‍वच्‍छसरोवरे/NP सहस्रदलम्/NP इव/ASD स्‍वक्रोडे/NP राजकुमारी/NP हस्‍तौ/NP निधायतिष्ठत्/KP ।/PUNC यदा/AVK कः/SN अपि/AVK प्रजाजन:/NP आगत्‍य/KKS स्‍वोपहारम्/NP समर्ययति/KP तदा/AVK सा/SN तत्/SNV दिशाम्/NP अवलोक्‍य/KKS साचिस्मिता/NP भवति/KP स्‍म/KP ।/PUNC राजमण्‍डलस्‍य/NP महाजना:/NP यज्ञधूपम्/NP इव/ASD पावनयो:/NP ,/PUNC देवताप्रसाद/NP इव/ASD अप्राप्‍ययो:/NP करकमलयोः/NP एतयोः/SNV एव/INTF स्‍वोपहाराणि/NP ददति/KP स्‍म/KP ।/PUNC आसीत्/KP एषा/SNV राजाज्ञा/NP ।/PUNC शरदर्तो:/NV पूर्णचन्‍द्र:/NP इव/ASD राजकुमार्या/NP अनवद्यम्/NP आननम्/NP आसीत्/KP ,/PUNC सा/SN एषा/SNV अवर्णनीया/KN छवि:/NP ।/PUNC मुखे/NP तस्‍या/SN एकताननेत्रेण/NP द्रष्टुम्/KKS न/AN कः/SN अपि/AVK साहसम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC राज्ञ:/NP सुता/NP ,/PUNC राजकुमारी/NP चम्‍पा/NS !!/PUNC एतस्‍या:/SN स्‍वर्गीयसौन्‍दर्यम्/NP जनसामान्‍यदृष्टया/KKS कलुषितम्/KN भवितुम्/KKS शक्‍नोति/KP ।/PUNC शङ्ख:/NP इव/ASD अस्ति/KP चम्‍पाकुमार्या:/NS ग्रीवा/NP ,/PUNC ग्रीवायाम्/NP च/APY चम्‍पापुष्‍पाणाम्/NS हारा:/NP विलसन्ति/KP स्‍म/KP ,/PUNC हारान्/NP इताम्/SN च/APY राजस्‍य/NP उपकर्मचारिजनाः/NP ताम्/SN परिवेशयन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
राजकुमारी/NP सर्वेषाम्/SN लघूनाम्/NV महताम्/NV वा/AVK उपहारान्/NP शिर:/NP नमयित्‍वा/KKS रक्ताधरेण/NP ईषद्/NV विहस्‍य/NP स्‍वीकरोति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF अवसरे/NP विचित्रा/NV एका/SMK घटना/NP अघटत्/KP ।/PUNC पूजाकर्तृणाम्/NP मध्‍यत:/NP एकः/SMKY युवा/NP अग्रे/A आगतवान्/KN ।/PUNC स/SN पूजामालिकाम्/NP कराभ्याम्/NP गृहीत्‍वा/KKS ,/PUNC राजकुमार्या:/NP समक्षम्/NP आगत्‍य/KKS तस्‍या:/SN मुखम्/NP निर्निमेष:/NP सन्/KKS विलोकयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC उभे/SN अपि/AVK राजदम्‍पत्‍यौ/NP चकितचकितौ/NV आस्‍ताम्/KP ।/PUNC 
मन्‍त्री/NP किंकर्तव्‍यविमूढताम्/KP गत:/KN ।/PUNC राजकुमार्या/NP अधरेण/NP च/APY स्मितम्/NV अलोपि/KP ।/PUNC
मन्‍त्री/NP झटिति/KV समीपे/NP आगत्‍य/KKS युवानम्/NP उक्तवान्/KN ‘‘/PUNC समर्पय/KKS ,/PUNC समर्पय/KKS ’’/PUNC युवा/NP अग्रसरः/NP अभूत्/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK आश्चर्यम्/NP !!/PUNC स:/SN स्वीयाम्/SNV मालिकाम्/NP राजकुमार्या:/NP पाणौ/NP समर्पयितुम्/KKS ऐच्‍छत्/KP ।/PUNC पितरौ/NP चकितौ/NV आस्‍ताम्/KP ,/PUNC मन्‍त्री/NP विकलः/NV तथा/AVK राजकुमार्या:/NP स्मितदृष्टताम्/KP गतम्/KN ।/PUNC मन्‍त्री/NP निरुद्धय/KKS अकथयत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC महान्/NV असभ्‍यः/NP असि/KP ।/PUNC ’’/PUNC पुनः/A इङ्गितेन/NP अकथयत्/KP ‘‘/PUNC चरणेषु/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK निर्भीक:/NP स:/SN युवा/NP कर्णम्/NP एव/INTF न/AN अददत्/KP ।/PUNC
स/SN सत्यम्/NP एव/INTF स्वीयाम्/SNV मालिकाम्/NP राजकुमार्या:/NP हस्‍तयोः/NP एव/INTF निक्षिप्‍तवान्/KN ।/PUNC
महत्/NV असमञ्जसम्/NP अजायत्/KP ।/PUNC राजाज्ञाया:/NP उल्‍लङ्घनम्/NP ।/PUNC क्रुद्ध:/NV सन्/KKS मन्‍त्री/NP पृष्टवान्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC कः/AP असि/KP त्‍वम्/SN ?/PUNC ’’/PUNC मालिका/NP राजकुमार्या:/NP हस्ते/NP एव/INTF स्थिता/KN !/PUNC युवा/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC वैदेशिकः/NP अस्मि/KP ।/PUNC योजनानाम्/NP शतम्/SMK दूरे/NV स्थितः/KN मदीय:/SNV ग्राम:/NP ।/PUNC अस्‍मि/KP अहम्/SN तत्रत्‍य:/SN राजसेवक:/NP आगतः/KN अस्मि/KP देशाटनाय/KKS इति/AUD ।/PUNC पुन:/A सङ्क्षेपेण/NP एव/INTF स्‍वकीयराज्‍यस्‍य/NP रीतिपरम्‍पराम्/NP आवेद्य/KKS उक्तवान्/KN –/PUNC अस्‍मदीये/SN राज्‍ये/NP राज्ञ:/NP पूजामाला/NP निजहस्‍तगु‍म्फित/NV एव/INTF भवति/KP स्‍वर्णकार:/NP स्‍वर्णस्‍य/NP मालिकाम्/NP गुम्‍फति/KP ,/PUNC लौहमालिकाम्/NP गुम्‍फति/KP काष्ठकार:/NP काष्ठपुष्‍पाणाम्/NP ।/PUNC सर्वे/SN चकितचकिता/NV आसन्/KP ।/PUNC युवा/NP अवदत्/KP ।/PUNC तथा/AVK सर्वे/SN स्वकीयाम्/SNV मालिकाम्/NP राज्ञः/NP गलप्रदेशे/NP एव/INTF निक्षिपन्ति/KP महती/KNV स्‍यात्/KP लघुः/NV वा/AVK ।/PUNC सर्वे/SN शृण्‍वन्ति/KP ।/PUNC पुन:/A सः/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मदीय/SNV इयम्/SN मालिका/NP निजहस्‍तनिर्मिता/NP इमानि/SNV कुसुमानि/NP अपि/AVK मदीयहस्‍तविरचितानि/NP तथा/AVK च/APY स्‍वेन/SN एव/INTF सुगन्धितानि/NP अपि/AVK ।/PUNC सर्वे/SN एव/INTF स्‍तम्‍बा:/NP सन्ति/KP ।/PUNC
स्वहस्‍तनिर्मितानि/NP पुष्‍पाणि/NP !!!/PUNC राजा/NP हस्‍तौ/NP प्रसार्य/KKS मालिकाम्/NP ताम्/SN जग्राह/KP ।/PUNC
साम्राज्ञी/NP नम्रीभूय/KKS पश्‍यति/KP ,/PUNC मन्‍त्री/NP निर्निमेष:/NP ।/PUNC अवितथम्/NP अवितथम्/DV ,/PUNC इमानि/SNV चीरविनिर्मितानि/KNV कुसुमानि/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK कथम्/AP कया/SN रीत्‍या/NP वा/AVK विनिर्मितानि/NP बहुकला/NV आभराणि/NP !/PUNC ’’/PUNC इति/AUD सर्वे/SN अवदन्/KNV ।/PUNC राजा/NP मालिकाम्/NP राजकुमार्या:/NP हस्‍ते/NP परावर्तयत्/KP ,/PUNC तथा/AVK युवकम्/NP पश्‍यन्/KNV अवोचत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC मालाकार/NP !/PUNC वयम्/SN तव/SN अनेन/SN उपहारेण/NP अतिप्रसन्‍ना:/NV स्‍म:/KP ।/PUNC
पुन:/A कोषाध्‍यक्षम्/NP नेत्रविषयीकृत्‍य/KKS आदिष्टवान्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC दीयताम्/KP पारितोषिकम्/NP ’’/PUNC युवकेन/NP अभिनन्‍दनम्/NP अकारि/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP मालाम्/NP आदाय/KKS स्‍वत:/NP ग्रीवायाम्/NP परिवेशितवती/KN ।/PUNC युवक:/NP स्मितम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC राजकुमार्या/NP मुखे/NP लज्‍जारुण्‍यम्/NV स्‍फुटम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC
[/PUNC 3/PUNC ]/PUNC

सन्‍ध्‍या/NP वेला/NP ।/PUNC राजप्रासादम्/NP संस्‍पृश्‍य/KKS नीचैः/KV अगात्/KP दिवसपति:/NP ।/PUNC प्रासादस्‍य/NP पृष्ठभागे/NP आसीत्/KP एक:/SMK सुन्‍दरगृहाराम:/NV ।/PUNC उद्याने/NP अस्मिन्/SNV नानाविधफलपुष्‍पभारभरा/NP वृक्षलतानिकुञ्जा/NP आसन्/KP ।/PUNC उद्याने/NP शान्तिसाम्राज्‍यम्/NP अस्ति/KP अधुना/A ।/PUNC शाखिनाम्/NP शिखरेषु/NP आसीत्/KP किरणानाम्/NP जालवितानम्/NV ।/PUNC प्रवहति/KP स्‍म/KP मदिरमन्‍दवायु:/NP ।/PUNC 
सद्य:/A विकसिता:/KNV कलिका:/NP शनै:/KV शनै:/DV स्‍पन्‍दते/KP स्‍म/KP ।/PUNC एतादृशे/SNV मधुरमधुरे/NP अवसरे/NP राजकुमारी/NP विहर्तुम्/KKS आगता/KN ।/PUNC विहरन्‍ता/KP सा/SN उद्यानस्‍य/NP प्रकारसान्निध्‍ये/NP समायाता/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP विरम्‍य/KKS बहिः/A निस्‍सरत:/KN प्रजाजनान्/NP विलोकयन्‍ती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC सहसा/KV न/AN जाने/NP कुत:/A कुसुमम्/NP एकम्/SMK अपतत्/KP चरणे/NP ।/PUNC राजकुमारी/NP तम्/SN समादाय/KKS अजिघ्रत्/KP -/PUNC कीदृशः/SNV असौ/SN मोहक:/NV सुगन्‍ध:/NP !/PUNC चम्‍पाया:/NS कुसुम्/NP इदम्/SN किल/A !!/PUNC गलप्रदेशे/NS स/SN एव/INTF मालाकारस्‍य/NP मालिका/NP ।/PUNC न/AN जाने/NP किम्/AP आगच्‍छत्/KP राजकुमार्याः/NP चेतसि/NP ।/PUNC सा/SN ताम्/SNV मालिकाम्/NP जिघ्रति/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK न/AN आसीत्/KP कः/SN अपि/AVK गन्‍ध:/NP ।/PUNC सुगन्‍ध:/NP कथम्/AP विलुप्‍त:/KN ,/PUNC मालाकारस्‍य/NP हस्‍तनिर्मितकुसुमानाम्/NP रागः/NP अपि/AVK न/AN दृश्‍यते/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP झटिति/KV मालिकाम्/NP कण्‍ठात्/NP निस्‍सारितवती/KP ।/PUNC तस्मिन्/SN एव/INTF अवसरे/NP अवलोकितम्/KP तया/SN पुरत:/KN राजमार्गे/NP स:/SN एव/INTF युवा/NP मालाकार:/NP गच्‍छति/KP ।/PUNC अनायासेन/NP एव/INTF राजकुमारी/NP आहूतवती/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मालाकार/NP !/PUNC ’’/PUNC मालाकार:/NP समागत:/KN ।/PUNC
राजकुमारीम्/NP अभिवाद्य/KKS प्राकारस्‍य/NP उपरिभागे/NP तस्‍या:/SN समक्षम्/NP अतिष्ठत्/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC तव/SN मालिकासुरभिः/NP तु/A न/AN अस्‍ति/KP एव/INTF अधुना/A ,/PUNC इमानि/SNV कुसुमानि/NP कथम्/AP कालिमा/NP आभृतानि/KP सञ्जातानि/KN ?/PUNC युवा/NP अवदत्/KP ।/PUNC
राजकुमारि/NP ,/PUNC हस्‍तनिर्मिता/KN इयम्/SN माला/NP कियत्/SN कालम्/NP यावत्/AVK तिष्ठेत्/KP भवदीय/SNV उद्यानकुसुमानि/NP तु/A दिवसेकमात्रम्/NP एव/INTF जीवन्ति/KP ।/PUNC मदीया/SN माला/NP कियत्/SN कालम्/NP यावत्/AVK नवीना/NV स्‍यात्/KP ?/PUNC तत:/A स:/SN राजकुमार्याः/NP चन्‍द्रानने/NP दृष्टिम्/NP स्थिरीकृत्‍य/KKS स्मितम्/NV कर्तुम्/KKS आरेभे/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP लज्‍जया/NP अक्षिणी/NP निमील्‍य/KKS शनैः/KV अवदत्/KP -/PUNC दास्‍यामि/KP किम्/AP अपाराम्/NP अपि/AVK एकाम्/SMK मालिकाम्/NP ?/PUNC तादृशीम्/SNV मालिका/NP तु/A न/AN अस्ति/KP मत्/SN पार्श्‍वे/NV राजकुमारि/NP ,/PUNC तादृश्‍या:/SNV मालिकाया:/NP गुम्‍पने/NP अपि/AVK न/AN अत्र/A अहम्/SN समर्थ:/NP ।/PUNC अस्‍ति/KP एक/SMK अन्‍या/SN मालिका/NP मत्/SN पार्श्‍वे/NP आज्ञापयसि/KP चेत्/AVK ताम्/SN अर्पयामि/KP युवा/NP अवदत्/KP ।/PUNC कौतूहलेन/NP आक्रान्‍ता/KN राजकुमारी/NP पृष्टवती/KN –/PUNC ‘‘/PUNC कीदृशी/SNV सा/SN अस्ति/KP मालिका/NP ?/PUNC मालाकार/NP !/PUNC केन/SN सा/SN गुम्फिता/KN ?/PUNC किम्/AP मौक्तिकै:/NP ।/PUNC आम्/NP ,/PUNC मौक्तिकैः/NP एव/INTF राजकुमारि/NP ,/PUNC किन्‍तु/AVK न/AN सन्ति/KP ते/SN सागरीया/NP ,/PUNC ते/SN मौक्तिकाः/NP तु/A मदीयमानसशुक्तिसमुद्भवा:/NV सन्ति/KP ।/PUNC ते/SN एवम्/AUD एव/INTF ।/PUNC अनुग्रहीष्यसि/KP राजकुमारि/NP ?/PUNC स्‍वीकरिष्‍यस्‍य/NP एताम्/SNV मालिकाम्/NP ?/PUNC राजकुमारी/NP नखशिखान्‍तम्/NP कम्‍पमाना/NV विनतवदना/NP न/AN किञ्चित्/SN अपि/AVK ऊचे/KP प्रतिवचनम्/NP ।/PUNC
[/PUNC 4/PUNC ]/PUNC
 
राजकुमार्याः/NP चम्‍पाया:/NS शयनकक्षे/NP दक्षिणस्‍याम्/NP दिशि/NP अस्‍ति/KP एक:/SMK गवाक्ष:/NP ।/PUNC
तस्‍य/SN उपरि/A विनता:/KN सन्ति/KP कदम्‍बविटपा:/NP ,/PUNC मन्‍ये/KP ते/SN कक्षस्‍य/NP दृश्‍यम्/NP दिदृक्षन्ति/KP ।/PUNC गवाक्षम्/NP उद्घाटय/KKS राजकुमारी/NP मृदुल/NV शैय्यायाम्/NP शयाना/NV आसीत्/KP ,/PUNC शुक्‍लपक्षीया/NV रजनी/NS ,/PUNC समुदितः/KN निशानाथ:/NS ।/PUNC पथभ्रान्‍त/NP एक:/SMKY शशिरश्मि:/NP कदम्‍बशाखासंलग्‍न:/NP कक्षान्‍तप्रदेशे/NP सम्‍पतित:/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP स्‍वपत्‍नी/NP सती/NP विचारयति/KP -/PUNC तस्‍य/SN युवकमालाकारस्‍य/NP चरितम्/NP ,/PUNC उत्‍सवदिवसस्‍य/NP दृश्‍यम्/NP ,/PUNC प्राकारास्‍य/NP परभागम्/NP ,/PUNC ‘‘/PUNC अनुग्रहीष्‍यसि/KP राजकुमारि/NP ,/PUNC स्‍वीकरिष्‍यसि/KP  मालिकाम्/NP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC राजकुमारी/NP दुग्‍धधवलायाम्/NV शय्यायाम्/NP शयाना/NP स्‍वगतम्/KN उक्तवती/KP ।/PUNC
’’/PUNC कदम्‍बविटपत:/NV ध्‍वनिः/NP अश्रूयत्/KP ‘‘/PUNC आम्/NP राजकुमारि/NP ।/PUNC ‘/PUNC मालाकार/NP !/PUNC त्‍वम्/SN अत्र/A अगत:/KN असि/KP ,/PUNC अस्‍याम्/SNV वेलायाम्/NP ।/PUNC ’/PUNC ‘/PUNC आम्/NP राजकुमारि/NP ’/PUNC ,/PUNC ‘‘/PUNC कथम्/AP आगत:/KN असि/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘/PUNC मालाम्/NP समर्पयितुम्/KKS राजकुमारि/NP !/PUNC ’/PUNC राजकुमारी/NP निर्वचना/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC ‘/PUNC राजकुमारि/NP ।/PUNC ’/PUNC ‘/PUNC आम्/NP मालाकार/NP !/PUNC ’/PUNC ‘/PUNC स्‍वकरिष्‍यसि/KP एताम्/SNV मालिकाम्/NP !/PUNC ’/PUNC राजकुमारी/NP तु/A निर्वचना/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC
प्रासादस्‍य/NP सिंहद्वारस्‍थप्रहरिणा/NP समुद्घोषिता/KN प्रहरसमाप्ति:/NP घण्‍टानादसंसूचनानन्‍तरम्/NP एव/INTF ।/PUNC
पुनः/A अपि/AVK नैस्‍तब्‍ध्‍यम्/NV प्रासरत्/KP चतुर्दिक्षु/NP ।/PUNC तदा/A राजकुमारी/NP शनैः/KV अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC मालाकार/NP !/PUNC याहि/SN ‘/PUNC ,/PUNC ‘/PUNC किन्‍तु/AVK मालिका/NP ?/PUNC ’/PUNC कदम्‍बविटपत:/NV प्रश्‍न:/NP सञ्जात:/KN ।/PUNC ‘/PUNC मालिका/NV राजकुमारि/NP !/PUNC ’/PUNC ,/PUNC राजकुमारी/NP नमयित्‍वा/KKS शनैः/KV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC कथयिष्‍यामि/KP ।/PUNC
[/PUNC 5/PUNC ]/PUNC

स/SN एव/INTF कदम्‍‍बविटप:/NP स/SN एव/INTF गवाक्ष:/NP ।/PUNC युवकमालाकारस्‍य/NP प्रतिदिनम्/NP राजकुमार्या:/NP सम्मिलनम्/NP भवति/KP ,/PUNC भवन्ति/NP च/APY दैनन्दिन्‍य:/NP वार्ता:/KN ,/PUNC न/AN जाने/NP कियत्‍य:/SN मधुरवार्ता:/NV सन्ति/KP ता:/SN !/PUNC अन्‍ते/NP युवकमालाकारः/NP अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC अधुना/A तु/A त्‍वया/SN स्‍वीकरणीया/KN इयम्/SN मालिका/NV राजकुमारि/NP !/PUNC ’’/PUNC राजकुमारी/NP पूर्ववत्/ASD मौनम्/NP आलम्बितवती/KP ।/PUNC युवकः/NP वक्तुम्/KKS आरेभे/KP –/PUNC ‘‘/PUNC अद्य/A अहम्/SN निर्णयम्/NP वाञ्छामि/KP ,/PUNC यदि/AVK मदीया/SN इयम्/SN मालिका/NP अस्‍वीकृता/NP अस्ति/KP ,/PUNC सूर्योदयात्/NP पूर्वम्/SN एव/INTF राज्‍यम्/NP इदम्/SNV त्‍वदीयम्/SN त्‍यक्‍त्‍वा/KKS गन्‍तुकामः/NP अस्मि/KP ,/PUNC अधुना/A न/AN अस्मि/KP समर्थः/NP अधिकम्/NV प्रतीक्षितुम्/KKS ।/PUNC कुत्र/A गमिष्‍यसि/KP !/PUNC राजकुमारी/NP दु:खभारभरेण/NP स्‍वरेण/NP पृष्टवती/KN ।/PUNC स्‍वदेशे/NP परावर्तिष्‍यामि/KP ।/PUNC मदीय:/SN देश/NP कीदृशी/SNV तत्र/SN सुखशान्तिः/NP अस्ति/KP ,/PUNC कियत्/SN आनन्‍दोल्‍लास:/NP ,/PUNC बहुदिनानि/NV व्‍यतीनानि/NP स्‍वदेशपरित्‍यागेन/NP ।/PUNC शनैः/KV उक्तवती/KN राजकुमारी/NP ‘/PUNC मालाकार/NP ।/PUNC
उक्तवान्/KN युवा/NP –/PUNC ‘‘/PUNC आम्/NP राजकुमारि/NP !/PUNC ’’/PUNC ‘/PUNC त्‍वदीयाया:/SNV मालिकाया:/NP अस्‍ति/KP अधिकाधिकम्/NV मूल्‍यम्/NP ।/PUNC जानासि/KP त्‍वत्‍कृते/KN मया/SN ?/PUNC सर्वस्वम्/SN एव/INTF दातव्‍यम्/KN ?/PUNC ’/PUNC ‘/PUNC राजकुमारि/NP ’/PUNC ,/PUNC अवदत्/KP मालाकार:/NP करुणस्‍वरेण/NV –/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP एतत्/SN कृते/KN न/AN अहम्/SN परिगणितः/NP अस्मि/KP योग्‍य:/NP ?/PUNC ’’/PUNC ‘/PUNC मालाकार:/NP मत्पिता/NP अस्ति/KP राजा/NP ,/PUNC अहम्/SN च/APY राजपुत्री/NP ,/PUNC तुभ्‍यम्/SN सर्वस्वम्/SN दत्त्‍वा/KKS राज्ञः/NP अपमानम्/NP करिष्‍यामि/KP ,/PUNC पितरम्/NP च/APY पीडाम्/NP दत्त्‍वा/KKS सुखम्/NP प्राप्‍तुम्/KKS न/AN एव/INTF शक्ष्‍यामि/KP ’/PUNC ।/PUNC ‘/PUNC मालाकार/NP !/PUNC ’/PUNC तदा/A राजकुमारी/NP शनैः/KV अस्‍पष्टशब्‍देषु/NP अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC यदि/AVK त्‍वम्/SN अपि/AVK राजकुमार:/NP स्‍या/KP ।/PUNC मालाकार:/NP शृणोति/KP ।/PUNC तेन/SN उक्तम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC राजकुमारि/NP ,/PUNC विदितम्/KN इदम्/SN आसीत्/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK मया/SN विचारितम्/KN यत्/SSN तत्/SSN रहस्‍यम्/NP न/AN पूर्वम्/SN कथयामि/KP ।/PUNC अहम्/SN तु/A पश्चात्/A सर्वम्/SN अपि/AVK श्रावयित्‍वा/KKS त्‍वाम्/SNV सुखिताम्/NP कर्तुम्/KKS ऐच्‍छम्/KP ।/PUNC राजकुमारि/NP माला/NP तु/A मदीया/SN न:/SN त्‍वया/SN अस्‍वीकृता/KN ।/PUNC पितुः/NP अपमानस्‍य/NP आशङ्का/NP अपि/AVK न/AN एव/INTF कार्या/NP ।/PUNC 
अधुना/A न/AN एव/INTF गोप्‍स्‍यामि/KP ।/PUNC सुखिनी/NP भव/KP ,/PUNC न/AN अस्‍मि/KP अहम्/SN मालाकार:/NP ,/PUNC वस्‍तुत:/NP राजकुमारः/NP अहम्/SN ।/PUNC ‘/PUNC राजकुमार:/NP !/PUNC ’/PUNC ,/PUNC चम्‍पाकुमारी/NS चकिता/KN अभवत्/KP ।/PUNC आम्/NP ,/PUNC राजकुमारि/NP ,/PUNC राजकुमार:/NP -/PUNC अहम्/SN अस्मि/KP स्‍वलघुराज्‍यस्‍य/NP राजा/NP ।/PUNC वेषम्/NP परिवर्त्‍य/KKS ,/PUNC त्‍वाम्/SN पूजयितुम्/KKS ,/PUNC प्रसादम्/NP च/AVK प्राप्तुम्/KKS आगतवान्/KN आसम्/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP उत्‍थाय/KKS अतिष्ठत्/KP ।/PUNC स्‍नेहपूर/NV कण्‍ठेन/NP अवादीत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC तत्/SN किम्/AP माम्/SN परीक्षितुम्/KKS समागत:/KN राजन्/NP ?/PUNC ’’/PUNC राजकुमारेण/NP तथा/AVK एव/INTF उत्तरितम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC न/AN हि/A राजकुमारि/NP ,/PUNC सत्‍यम्/NP अहम्/SNV अर्घ्‍यम्/NP समर्पयितु/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK राजकुमार्या/NP न/AN एव/INTF श्रुता/KN इयम्/SN वाक्/NP ।/PUNC विद्रुम्/NP अरक्ताधरोष्ठेन/NP सा/SN च/APY स्मितम्/NV विधाय/KKS ग्रीवाम्/NP च/APY वक्रीकृत्‍य/KKS उक्तवती/KN –/PUNC वञ्चक/NP !!!/PUNC
[/PUNC 6/PUNC ]/PUNC 

‘‘/PUNC इयद्/SN दूरम्/NV चलितुम्/KKS कथम्/AP पारयिष्‍यामि/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC अश्वः/NP मे/SN वर्तते/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC आपतेन/NP देहः/NP तपिष्‍यति/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN स्‍वतनुच्‍छायाम्/NP करिष्‍यामि/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC पथि/NP पिपासया/NP कण्‍ठ:/NP शोषम्/NP एष्‍यति/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN पानीयम्/KN अन्विष्‍य/KKS आनेष्‍यामि/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC देहम्/NP धूलिः/NP आवरिष्‍यति/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN शिरोवेष्टनेन/NP प्रोञ्छिष्‍यामि/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC रात्रौ/NP कुत्र/A शयिष्‍ये/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN अङ्के/NP शयिष्‍यसे/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC वने/NP सिंहहस्तिप्रभृतय:/NP भवेयु:/KP ।/PUNC
‘‘/PUNC शस्‍त्राणि/NP मे/SN वर्तन्‍ते/KP ।/PUNC किमपि/AVK वक्तुम्/KKS अथ/AVK न/AN अवशिष्‍यते/KP ।/PUNC
तदा/A अपि/AVK राजकुमारी/NP उक्तम्/KN –/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP ,/PUNC कञ्चित्/SN कालम्/NP इह/A एव/INTF ननु/A निवस/NP ।/PUNC शरदि/NP समागतायाम्/NP ते/SNV राज्‍ये/NP चलिष्‍याम:/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC न/AN हि/A राजकुमारि/NP ’’/PUNC ,/PUNC युवा/NP अकथयत्/KP ‘‘/PUNC न/AN इत:/A परम्/AVK निवसितुम्/KKS  शक्‍यते/KP ।/PUNC राज्‍ये/NP अव्‍यवस्‍था/NP सञ्जाता/KN भवेत्/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP मौनम्/NP अगृह्णात्/KP ।/PUNC सविनयम्/NP राजकुमारः/NP अकथयत्/KP –/PUNC ‘/PUNC राजकुमारि/NP !/PUNC ’/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP ’’/PUNC ‘‘/PUNC चलिष्‍यसि/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC चलिष्‍यामि/KP राजन्/NP ’’/PUNC 
अतिविस्‍तृतः/NP पन्‍था:/NP क्रीडाभिः/NP एव/INTF समाप्‍त:/KN ,/PUNC कष्टस्‍य/NP लेशः/NP अपि/AVK राजकुमार्या/NP न/AN अनुभूत:/KN ,/PUNC यावत्/AVK दिनम्/NP तौ/SN चलत:/KN ।/PUNC रात्रौ/NP परस्‍परम्/SN अङ्के/NP शिर:/NP निधाय/KKS शयाते/KP ,/PUNC क्षुधि/NP समुत्‍पन्‍नायाम्/NP फलानि/NP आदाय/KKS भुञ्जाते/KP ,/PUNC खादत:/KN ,/PUNC पिपासायाम्/NP नद्या:/NP जलम्/NP सेवेते/KP ।/PUNC बहुभिः/NP दिनैः/NP निजराज्‍यसीमा/NP अलभ्‍यत/KP ।/PUNC राजकुमार:/NP प्रसन्‍न:/NV आसीत्/KP ,/PUNC राजकुमारी/NP च/APY ततः/A अपि/AVK अधिकम्/NP ।/PUNC
[/PUNC 7/PUNC ]/PUNC 
तस्‍मात्/SN अपि/AVK अल्‍पम्/NV इदम्/SNV राज्‍यम्/NP किञ्चित्/SN अस्ति/KP ,/PUNC किञ्चिन्/SN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC विलक्षणः/NP राज्‍यप्रबन्‍ध:/NP ।/PUNC सर्वत्र/A ‘/PUNC हा/ABS हन्‍त/ABS ’/PUNC श्रूयते/KP ।/PUNC
पश्‍यत/KP एव/INTF चौर्यम्/NP ,/PUNC लुण्‍ठनम्/NP क्रियते/KP ।/PUNC राज्ञा/NP च/AVK ज्ञायते/KP एव/INTF न/AN हि/A ।/PUNC राजपुरुषा/NP आनीत्‍या/KKS ‘/PUNC करान्/NP ’/PUNC गृह्णन्ति/KP ,/PUNC सेनापति:/NP पीडयति/KP ।/PUNC कः/SN अपि/AVK नियन्ता/NP नAN आसीत्/KP ।/PUNC राजा/NP अविदितवृत्त:/NP वर्त्तते/KP ।/PUNC
स्‍वल्‍पवया/NP हि/A राजा/NP ।/PUNC स/SN रूपवान्/KN अस्ति/KP ,/PUNC परम्/SN बुद्धिः/NP न/AN तदनुरूपा/NP ।/PUNC देव/NP इव/ASD दृश्‍यमान:/KN ,/PUNC मनसा/NP न/AN तादृश:/SNV ।/PUNC विचित्रा/NP तदीया/SN प्रकृति:/NP ,/PUNC राज्‍यस्‍य/NP ,/PUNC प्रजायाः/NP वा/AVK चिन्‍ता/NP तम्/SN न/AN स्‍पृशति/KP ,/PUNC सर्वदा/A स:/SN रागमत्तः/NP तिष्ठति/KP ,/PUNC -/PUNC मृगयाम्/NP करोति/KP ,/PUNC सुदूरतरप्रान्‍तेभ्‍य:/NP सुन्‍दरीः/NP अन्विष्‍य/KKS युवतीः/NP निजप्रासादम्/NP अलङ्करोति/KP ।/PUNC बह्वयः/NV तस्‍य/SN राज्ञ्य:/NP ,/PUNC सर्वा:/SN सुन्‍दर्य:/NV ,/PUNC सर्वा:/SN अनुपमा:/NV ।/PUNC राजकुमारी/NP चम्‍पा/NS सर्वम्/SNV इदम्/SN न/SN जानाति/KP ।/PUNC सा/SN परम्/NV प्रसन्‍ना/NP वर्त्तते/KP ,/PUNC राज्ञा/NP तस्‍यै/SN स्‍वहृदयशुक्तिमौक्तिकमाला/NP अर्पिता/KN न/AN इदम्/SN साधारणम्/NP किञ्चित्/SN ।/PUNC तस्‍या:/SN सर्वस्वम्/NP तत्/SN मायया/NP विक्रीतम्/KN ,/PUNC तदा/SN अपि/AVK सा/SNV प्रसन्‍ना/NP आसीत्/KP ।/PUNC प्रासादस्‍य/NP उपरितने/NP भागे/NP स्‍फटिकमयी/NV धवला/NV अट्टालिका/NP ।/PUNC तत्र/SN प्रधानराज्ञी/NP निवसति/KP ।/PUNC एतावत:/SN पूर्वम्/SN निवसन्‍त्‍या:/KKS कृते/KN राजा/NP आज्ञा/NP अभूत्/KP –/PUNC अधस्‍तनप्रासादे/NP गम्‍यताम्/KP ।/PUNC अध:/A -/PUNC यत्र/A एक/SMK एकश:/SMKY बह्व्‍य:/KN राज्ञ:/NP उपरितः/KN अवतीर्य/KKS आगता:/KN ।/PUNC भृकुटिम्NP उन्‍नमय्य/KKS प्रधानराज्ञी/NP अपृच्‍छत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC कुत:/A ?/PUNC ’’/PUNC सन्‍देशवाहिका/NP अकथयत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC पूर्णः/NP ते/SN अवधिः/NP इह/A निवासस्‍य/NP ।/PUNC अभिनव/NP इह/A ‘/PUNC महाराज्ञी/NP ’/PUNC निवत्‍स्‍यति/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP चम्‍पा/NS सर्वम्/SNV इदम्/SN न/AN जानाति/KP ।/PUNC स्‍फटिकाट्टालिकायाम्/NP निवसति/KP ।/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC कियत्/SN इह/A सुखम्/NP !/PUNC चतुर्दिक्षु:/NP श्‍वेतिमा/NP श्‍वेतिमा/DV ।/PUNC प्रतिक्षणम्/NP आगत्‍य/KKS राजा/NP पृच्‍छति/KP –/PUNC ‘‘/PUNC कष्टम्/NP तु/A न/AN अनुभूयते/KP ?/PUNC ’’/PUNC आनन्‍दमग्‍ना/NV राजकुमारी/NP चम्‍पा/NS कथयति/KP -/PUNC ‘‘/PUNC न/AN हि/A राजन्/NP ।/PUNC रात्रौ/NP राजा/NP इहा/A एव/INTF निवसति/KP ।/PUNC व्‍याप्‍तायाम्/KP ज्‍योत्‍स्‍नायाम्/NP टिमटिमायमानासु/NV तारिकासु/NP ,/PUNC राज्ञ:/NP वक्षसि/NP शिर:/NP निधाय/KKS संसारस्‍य/NP सुखवार्ता:/KN राजकुमारी/NP चम्‍पा/NS आकर्णयति/KP ,/PUNC आकर्ण्‍य/KKS च/AVK साश्चर्यम्/NV पृच्‍छति/KP ‘‘/PUNC एवम्/AUD ’’/PUNC ।/PUNC 
[/PUNC 8/PUNC ]/PUNC  
इह/A अपि/AVK उद्यानम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC परम्/AVK तत्र/SN ‘/PUNC चम्‍पा/NS ’/PUNC कुसुमानि/NP न/AN समुल्‍लसन्ति/KP ।/PUNC कस्‍य/SN देशस्‍य/NP एतानि/SNV कुसुमानि/NP ।/PUNC यत्/AVK एतानि/SN विकसन्ति/KP ,/PUNC उद्यानम्/NP आलोकितम्/KN भवति/KP ;/PUNC परम/AVK एषु/SNV सुवास:/NP न/AN विद्यते/KP ।/PUNC
कीदृशानि/SNV एतानि/SN ।/PUNC सूर्यास्‍तात्/NP पश्‍चाद्/NP राज्ञा/NP आगन्‍तव्‍यम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तम्/SN विना/AUP राजकुमारी/NP शून्‍यताम्/NP अनुभवति/KP ।/PUNC अट्टालिकातः/NP अवतीर्य/KKS सा/SN उद्याने/NP भ्रमितुम्/KKS आगच्‍छत्/KP ।/PUNC कुसुमेषु/NP मुखम्/NP निधाय/KKS जिघ्रती/KN आसीत्/KP ।/PUNC हन्‍त/ABS ,/PUNC कः/SN अपि/AVK न/AN सुवास:/NP ।/PUNC कथम्/AP एते/SNV राज्ञे/NP रोचन्‍ते/KP ।/PUNC चम्‍पाया:/NS एकः/SMK अपि/AVK तरुः/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC सा/SN मनसि/NP एव/INTF अचिन्‍तयत्/KP ,/PUNC अद्य/A आगते/KN राजनि/NP चम्‍पार्थम्/NP निवेदयिष्‍यामि/KP ।/PUNC स्‍वपाणिभ्‍याम्/NP एव/INTF चम्‍पातरुकम्/NP आरोपशयिष्‍यामि/KP ।/PUNC पुष्पिते/KP च/APY तस्मिन्/SN मालाम्/NP ग्रथित्‍वा/KKS तस्‍मै/SN समर्पयिष्‍यामि/KP ।/PUNC समीपवर्तिकुञ्जे/NP कश्चिद्/SN मन्‍दम्/KN व्‍याहरति/KP ,/PUNC राजकुमारी/NP कर्णम्/NP दत्त्‍वा/KKS अशृणोत्/KP –/PUNC कश्चिद्/SN कथयति/KP ‘‘/PUNC परिणीय/KN ताम्/SN आनीतवान्/KN असि/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC न/AN हि/A राज्ञि/NP ’’/PUNC –/PUNC कश्चिद्/SN उदतरत्/KP ।/PUNC अरे/ASMB ननु/AP अयम्/SN राज्ञ:/NP स्‍वर:/NP !/PUNC –/PUNC राजकुमारी/NP शृणोति/KP -/PUNC ‘‘/PUNC तत्/AVK मम/SN कृते/KN सपत्नीम्/NP आनीतवान्/KN असि/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC न/AN हि/A ’/PUNC देवि/NP !/PUNC ’’/PUNC अरे/ASMB ,/PUNC तद्विषयकम्/NP एव/INTF उच्‍यते/KP किमु/AP ?/PUNC –/PUNC राजकुमारी/NP शृणोति/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC तत्/SN का/AP सा/SN ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC सा/SN ?/PUNC ’’/PUNC राजा/NP अकथयत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC देवि/NP ,/PUNC सा/SN निर्धनस्‍य/NP कस्य/NP अकिञ्चनस्‍य/NV पुत्री/NP ,/PUNC अनाथ/NP इति/AUD कृत्‍वा/KKS आनीता/KN मया/SN ।/PUNC हा/ABS हन्‍त/ABS !/PUNC –/PUNC राजकुमारी/NP शृणोति/KP ।/PUNC राजा/NP पुनः/A अकथयत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC देवी/NP ,/PUNC मा/AN कुप्‍य:/NP ,/PUNC सा/AN त्‍वदर्थम्/NP केवलम्/NP आनीता/KN ।/PUNC तव/SN कृते/KN यत्‍सुन्दरी/NP दासी/NP समपेक्षिता/KN आसीत्/KP ।/PUNC सा/SN तव/SN सेविका/NP अस्ति/KP ।/PUNC सा/SN तव/SN शिशून्/NP विनोदयिष्‍यति/KP ।/PUNC चम्पा/NS संज्ञाशून्य/NP इव/ASD अभवत्/KP ।/PUNC अधिकम्/NV आकर्णयितुम्/KKS न/AN आस्‍थात्/KP ,/PUNC वेगात्/KV तत:/A न्‍यवर्तत/KP ।/PUNC राजा/NP निशायाम्/NP आगच्‍छत्/KP ,/PUNC परम्/SN राजकुमारी/NP तस्‍यै/SN कम/SN अपि/AVK शब्दम्/NP न/AN अकथयत्/KP ।/PUNC राजा/NP अपृच्‍छत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN अस्‍वस्‍था/NP असि/KP ?/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC आम्/NP !/PUNC ’’/PUNC महता/NV काठिन्‍येन/NP राजकुमारी/NP उदतरत्/KN ।/PUNC राजा/NP निद्रितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP जाग्र‍ती/KNV अतिष्ठत्/KP ।/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC अधुना/A किम्/SN सा/SN कुर्यात्/KP ।/PUNC हाटके/NP एकत:/SMKY विषयस्‍य/NP विपणि:/NP ।/PUNC तत्र/A राजकुमारी/NP आगत्‍य/KKS अतिष्ठत्/KP ।/PUNC
स्‍वकर्णाभूषणम्/NP च/APY अवतार्य/KKS तम्/SN आपणस्‍वामिन:/NP पुर:/A निधाय/KKS ,/PUNC सकरुणविनतम्/NV प्रावोचत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC भ्रात:/NP ,/PUNC अनेन/SN कर्णभूषणेन/NP विषम्/NP मे/SN प्रयच्‍छ/KP ।/PUNC 
‘‘/PUNC विषम्/NP ।/PUNC ’’/PUNC वणिक्/NP अपृच्‍छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC तेन/SN किम्/AP करिष्‍यसि/KP पुत्रि/NP !/PUNC ’’/PUNC ‘‘/PUNC भ्रात:/NP ,/PUNC अपेक्षा/NP मे/SN वर्तते/KP ।/PUNC तत:/A वणिक्/NP अकथयत्/KP –/PUNC ‘/PUNC कर्णभूषणेन/NP विषम्/NP न/AN दीयते/KP ।/PUNC मुद्राभि:/NP तद्/SN विक्रीयते/KP ।/PUNC किम्/SN कुर्यात्/KP ?/PUNC राजकुमारी/NP दु:खेन/NV वाष्‍पम्/NP उदसृजत्/KP ,/PUNC तदीयम्/SN म्‍लानकमलवत्/ASD आननम्/NP आलोक्‍य/KKS वणिजः/NP दयोत्‍पन्‍ना/KP ।/PUNC स/SN भूषणेन/NP सममूल्यम्/NP विषम्/NP अदात्/KP ।/PUNC स्‍वर्णपात्रे/NP विषम्/NP निधाय/KKS राजकुमारी/NP अपिबत्/KP ।/PUNC कश्चित्/SN अन्‍य:/SN उपायो/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC राज्ञ:/NP पुत्री/NP सा/SN आसीत्/KP ।/PUNC अपमानम्/NP विरोद्धुम्/KKS अपि/AVK शक्ता/KN न/AN आसीत्/KP ।/PUNC कश्चित्/SN अन्‍यः/SN उपाय:/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC निशि/NP राजा/NP आगच्‍छत्/KP ।/PUNC दुग्‍धधवलशय्यायाम्/NP स्‍वच्‍छपरिच्‍छदा/NV राजकुमारी/NP शयाना/NP आसीत्/KP ।/PUNC उपान्‍त/A उपविश्‍य/KKS राजा/NP प्रेम्‍णा/NP आमन्‍त्रयत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC राज्ञि/NP ।/PUNC
’’/PUNC उत्तरम्/NP न/AN लब्‍धम्/KN ।/PUNC ‘‘/PUNC राज्ञि/NP ,/PUNC चम्‍पे/NS ।/PUNC उत्तरम्/NP न/AN लब्‍धम्/KN ।/PUNC सञ्जातसन्‍देहः/NP राजा/NP अवनम्‍य/KKS अपश्‍यत्/KP ,/PUNC अस्‍पृशत/KP ,/PUNC ।/PUNC
सर्वम्/SNV शान्‍तम्/NP –/PUNC सर्वम्/SN ननु/AP शान्‍तम्/NP ।/PUNC किञ्चित्/SN कालात्/NP पश्चाद्/NP राजकुमार्या:/NP चम्‍पाया:/NS पिता/NP सैन्‍येन/NP आक्रामत्/KP ।/PUNC युवकस्‍य/NP राज्ञ:/NP सैन्‍यम्/NP अव्‍यवस्थितम्/KN ,/PUNC सेनाध्‍यक्षः/NP च/AVK मदोन्‍मत्त:/KN आसीत्/KP ।/PUNC राजा/NP पराजितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC राजकुमार्या:/NP चम्‍पाया:/NS निगृहीतस्‍य/NP युवकस्‍य/NP राज्ञ:/NP शिर:/NP कर्त्तित्‍वा/KKS अनयत्/KP ।/PUNC
राज्‍यम्/NP अलुण्‍ठत्/KP ।/PUNC अतिपुरातनम्/NP खलु/A इदम्/SN वृत्तम्/NP ।/PUNC तत/SN एतावद्/SN बहूनि/NV परिवर्तनानि/NP सञ्जातानि/KN ,/PUNC परम्/AVK राजकुमार्या:/NP चम्‍पाया:/NS करूणकथा/NP राज्‍ये/NP तथा/AVK एव/INTF गुञ्जति/KP ।/PUNC प्रतिवर्षम्/NP वर्षा/NS ऋतु:/NP आयाति/KP ।/PUNC मेघाच्‍छन्‍नम्/NP भवति/KP नभ:/NP ,/PUNC निलीयन्‍ते/KP च/APY चन्‍द्रतारिका:/NP ,/PUNC तदा/A राज्‍ये/NP प्रतिगृहम्/NP दोलाम्/NP आबद्ध्य/KKS ,/PUNC चम्‍पाकुसुमै:/NS केशान्/NP प्रसाध्‍य/KKS ,/PUNC राज्‍यस्‍य/NP कुमारी/NP दोलयन्ति/KP ,/PUNC राज्ञ:/NP पुत्राः/NP च/APY चम्‍पाया:/NS करुणापूर्णाम्/NP इमाम्/SNV कथाम्/NP गायन्ति/KP ।/PUNC कथाम्/NP इमाम्/SNV आकर्ण्‍य/KKS मेघा/NP गर्जन्ति/KP ,/PUNC व्‍योम/NP रोदिति/KP ,/PUNC पवन:/NP कम्‍पते/KP ,/PUNC वसुधा/NP च/AVK आप्‍लाविता/KN भवति/KP ।/PUNC 

धूमशकटयात्रा/NP स्‍वर्गीय/NV ‘/PUNC पद्मभूषण/NV ’/PUNC आचार्यपट्टाभिरामशास्‍त्री/NS एकदा/A प्रात:/NP परिभ्रमणाय/KKS धूमशकटावरोध:/NP (/PUNC स्‍टेशन/NP )/PUNC स्‍थानपर्यन्‍तम्/NP अगमम्/KP ,/PUNC तत्र/SN महान्/NV आसीत्/KP जनसम्‍मर्द:/NP ।/PUNC तदन्‍त:/A प्रविश्‍य/KKS यावत्/AVK अवलोकयामि/KP ,/PUNC तावत्/AVK मत्पुरत:/AUP भुषुण्‍डीकौक्षेयकादिधारिणः/NV चतुरस्साम्/NP युगीनान्/NV पुरुषान्/NP उष्‍णीषेण/NP महता/NV वेष्टितशिरस:/NP कञ्चुकादिना/NP आवृतगात्रान्/NV च/APY अवलोकयम्/KP ।/PUNC पश्चात्/A च/AVK तेषाम्/SN वर्षीयांस:/NP युवान:/NV बाला:/NP च/AVK संख्‍या/NP अतीता/NP उपविष्टा:/KN परिभ्रमन्तः/KN हसन्‍त:/KN क्रीडन्‍तः/KN च/APY आसन्/KP ।/PUNC तेषाम्/SN च/APY मध्‍ये/NP कश्चन/SN युवा/NP सुषमया/NP विजितशम्‍बरारि:/NV ,/PUNC अनितरसाधारणेन/NP ब्राह्मेण/NP तेजसा/NP समुज्‍ज्‍वलन्/KNV पीताम्‍बरधारी/NV ,/PUNC प्रसाधितसंहननः/NP अलक्तकर‍ञ्जितपादयुगल:/NV बृहत्‍या:/NV पेटिकाया:/NV उपर्यासीन:/NP धूमशकटागमनदिशम्/NP मुहुः/KV मुहुः/DV वीक्षमाण:/NP प्रफुल्लितवदनारविन्द:/NP नितराम्/NV शुशुभे/KP ।/PUNC
अपर:/SN कश्चन/SN युवा/NP धृतोपनेत्र:/NP करधृतचिटिका/NP इतः/A तत:/A परिभ्रमन्/KNV गणयन्/KNV च/APY सर्वान्/SN भृशम्/NV जङ्गम/NP आसीत्/KP ।/PUNC मम/SN अपि/AVK चेतसि/NP उदभूत्/KP विकल्‍प:/NP -/PUNC किम्/AP इमे/SN योद्धुम्/KKS कुत्रचित्/A प्रस्थिता:/KN ,/PUNC उत/A विवाहार्थम्/NP इति/AUD ।/PUNC द्वेधा/NP अपि/AVK अत्र/A पुरुषा:/NP विलोक्‍यन्‍ते/KP सांयुगीना:/NP पीताम्‍बरधारिणः/NV च/AVK ।/PUNC एवम्/AUD उदितविचिकित्‍स:/NP तेषु/SN एव/INTF कञ्चन/SN पुरुषधौरेयम्/KN अप्राक्षम्/NP –/PUNC भो/ASMB महाभाग:/NP !/PUNC क्‍व/A वा/AVK इमे/SN गच्‍छन्ति/KP ।/PUNC किम्/AP युद्धाय/KKS ?/PUNC उतानि/NP अस्‍मै/SN कार्याय/KKS इति/AUD ।/PUNC सः/SN अपि/AVK महाभाग:/NP मामकः/SN इति/AUD अवगत्‍य/KKS युद्धाय/KKS एव/INTF वयम्/SN प्रस्थिता:/KN स्‍म/KP ,/PUNC अत/AVK एव/INTF योद्धारः/NP अपि/AVK सह/AUP अस्‍माभिः/SN गच्‍छन्ति/KP ।/PUNC
यदि/AVK अभिलषति/KP भवान्/SN साकम्/AUP अस्‍माभिः/SN गच्‍छतु/KP ,/PUNC अवलोकयतु/KP च/AVK कीदृशम्/SNV अस्‍माकम्/SN रणपाण्डित्‍यम्/NP इति/AUD ।/PUNC एतावति/SN एव/INTF तत्र/SN महान्/NV उदभूत्कलकल:/NP ।/PUNC अहो/ASMB किम्/AP अत्र/SN एव/INTF अयोधनम्/NP प्रक्रान्‍तम्/KN ?/PUNC मया/SN अपि/AVK सन्नद्धेन/KN भाव्‍यम्/KN इति/AUD यावत्/AVK अचिन्तयम्/KN ,/PUNC तावत्/AVK एव/INTF नक्/NP बुक्/NP नक्/NP बुक्/NP नक्/NP बुक्/NP इति/AUD शब्‍दायमान:/KN धूमशकटः/NP समागत:/KN सर्वे/SN अपि/AVK स्वीयम्/SNV स्वीयम्/DV सामग्र्यादिकम्/NP उत्‍थाप्‍य/KKS शकटमधिरोढुम्/KKS उत्‍क्रान्‍ता:/KN ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK आयोधनावलोकनकुतुक:/NP गृहीतचिटिकः/NP अपि/AVK महाभागेन/NP तेन/SN निमन्त्रित:/KN इति/AUD शकटम्/NP आरोढुम्/KKS उदचलम्/KP ।/PUNC तदा/A तत्रत्‍यः/SN अरि:/NP ?/PUNC पिनद्ध:/NP आसीत्/KP ।/PUNC चिटिकापरीक्षक:/NV (/PUNC टीटीई/NP )/PUNC आहूय/KP अरिम्/NP उद्घाटयितुम्/KKS समय:/NP न/AN आवर्तत/KP ।/PUNC शकटनिर्गमनवेला/NP प्रत्यासन्‍ना/NP ,/PUNC अत:/AVK उत्प्‍लुत्‍य/KKS वातायनद्वारान्‍त:/NP प्रवेष्टुम्/KKS ऐच्‍छम्/KP ।/PUNC तदन्‍त:/A वर्तिनः/NP भृशम्/NV रोषरुषिता:/KN ऐककण्‍ठ्येन/NP न/AN अन्‍त:/A प्रवेष्टव्‍यम्/KN (/PUNC स्‍वैकतन्‍त्रीकृतम्/NP )/PUNC ‘/PUNC रिजर्व्ड/NP रिजर्व्ड/DV ’/PUNC इति/AUD चुक्रुशु:/KP ।/PUNC
आरेभिरे/NP च/AVK अर्धचन्‍द्रम्/NP दत्‍वा/KKS बहिः/A निस्‍सारयितुम्/KKS ।/PUNC अहम्/SN तु/A सर्वम्/SNV इदम्/SN अविगणय्य/KKS एव/INTF कथ‍ञ्चित्/SN स्वेदजलाभिषिक्तगात्रोन्‍त:/NP प्राविशम्/KP ।/PUNC मत्पश्चात्/A च/AVK बहवः/NV अन्‍त:/A प्रविविशु:/KP ।/PUNC धूमशकट:/NP अपि/AVK ‘/PUNC पी/NP पी/DV ’/PUNC इति/AUD निनदन्/KNV प्रतस्‍थे/KP ।/PUNC अन्‍त:/A प्रविष्टाः/KN च/APY पुरुषा:/NP क‍थम्/AP इमे/SN मूर्खा:/NP अस्‍मदीयाम्/SN वाचम्/NP अविगणय्य/KKS एव/INTF शकटम्/NP अधिरुरुहु:/KP ।/PUNC ग्रामीणा:/NP खलु/A इमे/SN प्रतिभान्ति/KP ,/PUNC सभ्‍यताया:/NP अनुभव:/NP कथम्/AP अमीषाम्/NP भवतु/KP ?/PUNC अपर:/SN अत्र/SN सति/A अपि/AVK पर्याप्‍ते/NV स्‍थाने/NP गडडुरिकाप्रवाहन्‍यायेन/NP अस्मिन्/SN एव/INTF प्रविष्टा:/KN ,/PUNC तिष्ठन्‍त/KP एव/INTF गच्‍छन्‍तु/KP स्‍वस्‍वाभिलषितम्/KN स्‍थानम्/NP अमीवराका:/NP इति/AUD अन्‍यत्/SN अपि/AVK बहु/NV कथयन्‍त:/KN परिहसन्‍तः/KN च/AVK अस्मान्/SN ,/PUNC उपवेशनार्थकल्पितेषु/NP फलकेषु/NP शय्याम्/NP आसतीर्य/KKS उत्तानपादाः/NP तस्‍याम्/SN अशयिषत/KP ।/PUNC एतस्मिन्/SN व्‍यतिकरे/NP विश्‍वविद्यालयतः/NP अधिगतविद्य:/NP पवित्रतम्/NP अस्‍य/SN भारतदेशस्‍य/NS स्‍वातन्‍त्र्यलक्ष्‍मीकाङ्क्षी/NP ,/PUNC स्‍वदेशवस्‍त्रै:/NP (/PUNC खद्दर/NP )/PUNC विभूषित:/KN प्राक्/A एव/INTF तत्र/A कोणे/NP कथञ्चित्/SN उपविष्ट:/KN कश्चन/SN महाभाग:/NP माम्/SN अवलोक्‍य/KKS किम्/SN इति/AUD तत्र/A भवन्‍तः/KP तत्र/A एव/INTF तिष्ठन्ति/KP ,/PUNC स्‍वानुयायिभिः/NP सह/AUP अत्र/A आगच्‍छन्‍तु/KP ,/PUNC स्‍थानम्/NP इदम्/SN उपवेशनेन/NP अलङ्कुर्वन्‍तु/KP ,/PUNC अपवरकम्/NP इदम्/SN (/PUNC डिब्‍बा/NP )/PUNC षट्त्रिंशत्/SMK जनानाम्/NP कृते/KN परिकल्पितम्/KN अस्ति/KP ,/PUNC दश/SMK व्‍यक्तय:/NP  एव/INTF वर्तन्‍ते/KP इति/AUD सूनृताम्/KP वाचम्/NP अभिदधे/KP ।/PUNC अहम्/SN अवदम्/KP -/PUNC इमे/SN च/AVK महाशया:/NP पराम्/NV कोटिम्/NP सभ्‍यताया:/NP आटीकमाना:/KN इव/ASD वर्तन्‍ते/KP ।/PUNC वयम्/SN तु/A अत्‍यन्‍तम्/NV अनाघ्रातसभ्‍यतागन्‍धा:/NP कथम्/AP अमीभिः/SN सह/AUP निषीदेम/KP ।/PUNC सुखम्/NV शयाना:/NP यान्‍तु/KP ।/PUNC भारतवर्षनिवासिनाम्/NP समेषाम्/NP अपि/AVK अस्‍मत्/SN भ्रातॄणाम्/NP सर्वथा/A सुखम्/NP एव/INTF अहम्/SN कामये/KP ।/PUNC कथम्/AP अपि/AVK अमी/SN पारतन्‍त्रि/NP अपिशाचग्रहात्/NP वियुक्ता:/KN ,/PUNC स्‍वातन्‍त्र्यश्रिया:/NP च/APY संवलिता:/KN शाश्‍वतिकम्/NV सुखम्/NP अनुभवन्‍तु/KP ।/PUNC परमस्‍थाने/NP अमीभि:/SN कोप:/NP प्राकाटि/NP ,/PUNC इति/AUD नितान्‍तम्/NV दुनोमि/KP ।/PUNC यदि/AVK अत्र/A कश्चन/SN यवनः/NP अन्‍त:/NP प्रविष्ट:/KN स्यात्/KP मन्‍ये/KP सर्वे/SN अपि/AVK इमे/SN महाशया:/NP ससाधु/NV असाः/SN तस्‍मै/SN स्‍वागतम्/KN ब्रुयुः/KP इति/AUD ।/PUNC छाग:/NP खलु/A हन्‍तारम्/NP एव/INTF अवलोक्‍य/KKS लाङ्गूलादिचालनेन/NP स्वान्‍तर्गताम्/NV प्रीतिम्/NP उपदर्शयति/KP ,/PUNC न/AN तु/A रक्षितारम्/NP दृष्ट्वा/KKS इति/AUD लो‍कोक्ति:/NP किम्/AP अवितथा/NP भवेत्/KP ?/PUNC हा/ABS हन्‍त/ABS !/PUNC यवनानाम्/NP आक्रमणैः/NP सर्वतः/A समाप्‍लुता/KN अस्‍माकम्/SN भारतावनि:/NP ।/PUNC कियन्‍तः/SN अस्‍मद्/SN भ्रातर:/NP भगिन्‍यः/NP च/APY प्रतिदिनम्/NP प्रसभम्/NP यवना:/NP यवन्‍यः/NP च/APY क्रियन्‍ते/KP ।/PUNC आर्यमहाशया:/NP !/PUNC किञ्चित्/SN इव/ASD हैदराबादप्रान्‍ते/NS दृष्टिम्/NP निक्षिपन्‍तु/KP ।/PUNC तत्रत्‍यः/A शासकवर्ग:/NP भ्रातॄन:/NP अस्‍मदीयान्/SN कियत्/SN क्लेशयति/KP ।/PUNC ह/ABS ह/DV ह/DV ।/PUNC परकीयाम्/NV स्त्रियम्/NP बलात्‍कारेण/NP यवनीम्/NP कृत्‍वा/KKS तत्‍पतिम्/NP शास्ति/KP त्‍वत्‍पत्नी/NP यवनी/NP कारिता/KN त्‍वम्/SN अपि/AVK यवन:/NP भूत्‍वा/KKS ताम्/SN उपभुङ्क्ष्‍व/KKS ,/PUNC न:/AN चेत्/AVK सा/SN यवनान्‍तराय/NP दीयत/KP इति/AUD ।/PUNC इत:/A अपि/AVK अधिकम्/NV दु:खम्/NP किम्/AP इव/ASD स्‍यात्/KP भारतीयानाम्/NP ।/PUNC यत्र/A चAPY अस्‍मद्/SN भ्रातॄणाम्/NP संख्‍यया/NP भूय:/A त्‍वम्/SN ,/PUNC तत्र/A एव/INTF चेत्/AVK इयम्/SN अवस्‍था/NP ,/PUNC का/SN कथा/NP विरलेषु/NP प्रदेशेषु/NP ।/PUNC हैदराबादप्रान्‍तेषु/NS सङ्ख्‍यातीता:/KN हिन्‍दव:/NP प्रतिदिनम्/NP कारागारम्/NP प्रेष्‍यन्‍ते/KP विना/AUP एव/INTF दोषेण/NP ।/PUNC उच्‍चै:/KV रामकृष्‍णादिभगवन्नामोच्‍चारणेन/NP दण्‍ड:/NP पात्‍यते/KP ।/PUNC
देवालयेषु/NP पूजावसरे/NP घण्‍टावादनम्/NP प्रतिषिद्धम्/KP ।/PUNC तत्रत्‍यैः/A हिन्‍दुभि:/NP कथम्/AP अपि/AVK उत्‍सवादिकम्/NP न/AN कर्तव्‍यम्/KN ।/PUNC कारागारनिवासिनाम्/NP सन्‍ध्‍यादिकरणे/NP कठिन:/NV दण्‍ड:/NP तेषाम्/SN यवनाहृतान्‍नभक्षणे/NP निर्बन्‍ध:/KP ।/PUNC पुण्‍ड्रादिधारणे/NP भर्त्‍सनम्/KP ।/PUNC ये/SN च/APY यवना:/NP भारतवर्षीयाणाम्/NP अनुपमया/NV अनुकम्‍पया/NP अस्‍मद्देशनिवासादिषु/NP सौलभ्‍यम्/KN अलभन्‍त/KN ,/PUNC त/SN एव/INTF अद्य/A अस्‍मान्/SN भृशम्/KV बाधन्‍ते/KP ।/PUNC मञ्चेषु/NP मत्‍कुणेभ्‍य:/NP यदि/AVK अवकाश:/NP दीयेत/KP ,/PUNC कथम्/AP न/AN मञ्चस्‍थान्/NP दङ्क्ष्‍यन्ति/KP ?/PUNC न/AN हि/A अत्‍यन्‍तम्/NV भेद:/NP मत्‍कुणेभ्‍य:/NP यवनानाम्NP ।/PUNC अयि/ASMB भगवन्/NP सर्वलोकशरण्‍य/KKS !/PUNC किञ्चित्/SN इव/ASD अस्‍मासु/SN दयादृष्टिम्/NP निक्षिप्‍य/KKS अस्‍मान्/SN अनुगृह्णीष्‍व/KP ।/PUNC अथ/AVK वा/AVK कृतम्/KN अत्‍यन्‍तविगर्हितदैन्‍यावलम्‍बेन/NP ।/PUNC भगवान्/NP अपि/AVK किम्/AP करोतु/KP उद्यमेन/NP विहीनाः/NP चेत्/AVK वयम्/SN आस्‍महे/SN ।/PUNC किम्/AP कर्षणादिसंस्कारम्/NP अकृत्‍वा/KKS एव/INTF केदारात्/NP धान्‍यादिकम्/NP फलम्/NP अनुभवेयुः/KP मानवा:/NP ?/PUNC यत्र/A च/AVK पुरुषोद्यम:/NP विरतः/KN तत्र/A एव/INTF खलु/A दैवम्/NP साह्यम्/NP अदध्‍यात्/KP ।/PUNC अस्‍माकम्/SN समाजे/NP न/AN अस्‍ति/KP ऐकमत्‍यम्/NP ,/PUNC न/AN वा/AVK सङ्घटनम्/NP विलोक्‍यते/KP ।/PUNC भ्रातरः/NP अपि/AVK भूत्‍वा/KKS परस्‍परम्/NP विवदन्‍ते/KP ।/PUNC न/AN कः/SN अपि/AVK विषमासु/NV अवस्‍थासु/NP उपस्थितासु/KP हितम्/NP वक्ति/NP ,/PUNC न/AN अपि/AVK सदुपदेश:/NP शृणोति/KP ।/PUNC ;/PUNC समाजसङ्घटनोपदेष्टृन्/KNV परिहसन्‍त:/KN एव/INTF यापयन्ति/KP कालम्/NP ।/PUNC
अहो/ASMB दौर्भाग्‍यम्/NV भारतीयानाम्/NP ।/PUNC इदानीम्/A अपि/AVK यदि/AVK यम्/SN एवम्/AUD एव/INTF तिष्ठेम/KP न/AN कदापि/AVK अस्‍माकम्/SN दु:खोदधौ/NP निमग्‍नानाम्/NP उद्धार:/NP भविता/KP ।/PUNC ‘/PUNC शठे/NP शाठ्यम्/NP समाचरेत्/KP ’/PUNC इति/AUD न्‍यायानुसरणस्‍य/NP अयम्/SN एव/INTF अवसर:/NP ।/PUNC
किम्/AP अस्‍माकम्/SN समाजे/NP न/AN अस्ति/KP बलम्/NP ?/PUNC किम्/AP अस्‍माकम्/SN शरीरेषु/NP रुधिरप्रवाहः/NP विरत:/KP ?/PUNC किम्/AP परैः/SN भृशम्/NV पीड्यमानैः/NP अपि/AVK जोषम्भावः/NP समाश्रयणीयः/KN अस्‍माभि:/SN ?/PUNC पशवः/NP अपि/AVK खलु/A नरैः/NP हन्‍यमाना:/NP आत्‍मन:/SN रक्षितुम्/KKS यतन्‍ते/KP ।/PUNC किम्/AP पशुभ्‍यः/NP अपि/AVK वयम्/SN अधमा:/NV ?/PUNC अलम्/AN अलम्/DV दयया/NP ,/PUNC कृतम्/KN साधु/NP असेन/KP ।/PUNC रावणे/NP राज्‍यम्/NP शासितरि/NP न/AN इदम्/SN अन्‍याय्यम्/KN पिशिताशना/NP अपि/AVK अकार्षु:/KP ।/PUNC निर्घृणम्/NP क्‍वचन/SN शिशवः/NP अपि/AVK सन्‍त:/NP मार्यन्‍ते/KP ।/PUNC क्‍वचन/SN अबलानाम्/NP स्‍तनहस्‍तपादम्/NP कृन्‍त्‍यते/KP ।/PUNC न/AN एकविधै:/NV प्रकारै:/NP वृद्धाः/NP तु/A दन्‍ते/NP ,/PUNC बालिका:/NP अपह्रियन्‍ते/KP ,/PUNC दन्‍दह्यन्‍ते/KP गृहा:/NP न/AN अत्र/A श्रीमद्भिः/NP महाशयै:/NP कोप:/NP प्रकटित:/KN ।/PUNC मुधा/NP एव/INTF अस्‍मासु/SN भवद्भि:/SN क्रोध/NP आविष्‍कृत:/KN ।/PUNC ‘/PUNC अन्‍यैः/SN सह/AUP विरोधे/NP तु/A वयम्/SN पञ्चोत्तरम्/SMKY शतम्/SMK ’/PUNC इति/AUD नीतिम्/NP अनुसरन्‍त:/KN भवन्‍त:/SN परितः/AUP सुदुस्‍सहयवनापसद/NP अनिलेन/NP दन्‍दह्यमानान्/NP भारतीयान्/NP परिपालयत/KP ।/PUNC प्रमाणबलाबलापेक्षया/NP साम्‍प्रतम्/A धर्मिरक्षणम्/NP एव/INTF अति/NV आवश्‍यकम्/NP ।/PUNC धर्मिणः/NP चेत्/AVK विलीना:/NP क्‍व/A अवतिष्ठन्‍ताम्/KP धर्मा:/NP ।/PUNC अत:/AVK यद्यत्/A अस्‍मत्समाजाभ्‍युदयाय/NP सङ्घटनाय/NP वा/AVK कल्‍पेत्/KP ।/PUNC तस्‍य/SN तस्‍य/DV सर्वस्‍य/SN अपि/AVK सम्‍पादने/NP कृतप्रतिज्ञा/NP भवत/SN ।/PUNC
तदर्थम्/NP ग्रामे/NP ग्रामे/DV नगरे/NP नगरे/DV सभा:/NP कुरुत/KP कारयत/KP वा/APY ।/PUNC तत्र/A तत्र/DV क्‍लेशेन/NP परिपीडितेभ्‍य:/NP भारतीयेभ्‍य:/NP कायेन/NP वाचा/NP मनसा/NP वित्तेन/NP च/APY साह्यम्/NP आचरत/KP इति/AUD ।/PUNC एतस्मिन्/SN अवसरे/NP साकम्/AUP मया/SN उत्‍प्‍लुत्‍य/KKS वातायनद्वारान्‍त:/NP प्रविष्ट:/KN कश्‍चन/SN स्‍थविर:/NP ,/PUNC पूर्वम्/SN एव/INTF शय्याम्/NP आस्‍तीर्य/KKS तत्र/A शयानम्/NP कञ्चन/SN स्‍थविरम्/NP अपसार्य/KKS उपाविशत्/KP ।/PUNC तदा/A स:/SN शयनात्/NP उत्‍थाय/KKS अतिवेलम्/NV क्रुद्ध:/NP उपविष्‍टम्/KN महाशयम्/NP अवादीत्/KP अधुना/A एव/INTF त्‍वाम्/SN उत्‍थाप्‍य/KKS वातायनद्वारा/NP वहि:/A प्रक्षिपामि/KP ।/PUNC स्‍थविर/NP अपसद/NP !/PUNC इयान्/KNV ते/SN अत्‍याचार:/NP ?/PUNC शयानम्/NP माम्/SN अपसार्य/KKS मदीय/SN शय्याम्/NP एव/INTF उपविष्टः/KN असि/KP ?/PUNC जाल्‍मन्/NP !/PUNC एष:/SN न/AN भविष्‍यसि/KP ?/PUNC इति/AUD उत्‍थाय/KKS बद्धपरिकरः/NP तेन/SN सह/AUP योद्धुम्/KKS प्रावर्तते/KP ।/PUNC उपविष्ट:/KN वर्षीयान्/NP अपि/AVK अतिमात्रम्/NV रोष/NP रुषित:/KN अयि/ASMB क्षुल्‍लक/NP !/PUNC किम्/AP ते/SN पितु:/NP पितामहस्‍य/NP वा/AVK शकटः/NP अयम्/SN ।/PUNC यथा/AVK क्रीतचिटिकः/NP त्वम्/SN ,/PUNC तथा/AVK अहम्/SN अपि/AVK ।/PUNC यादृशम्/SNV स्‍वातन्‍त्र्यम्/NP ते/SN तादृशम्/SNV मम/SN अपि/AVK ।/PUNC
किम्/AP शय्याम्/NP आस्‍तीर्य/KKS तत्र/A शयनार्थम्/NP इमे/SN फलका:/NP परिकल्पिता:/KN ?/PUNC यदि/AVK शिशयिषसे/KP ,/PUNC तर्हि/AVK प्रथमवर्गस्‍थम्/NP द्वितीयवर्गस्‍थम्/SMKY वा/APY अपवरकम्/NP या/SN हि/A ।/PUNC
तत्र/A यातुम्/KKS समर्थ:/NP दुर्विधः/NP त्वम्/SN माम्/SN उत्‍थाप्‍य/KKS वातायनद्वारा/NP बहि:/A प्रक्षेप्‍तुम्/KKS इच्‍छ‍सि/KP ?/PUNC किञ्चित्/SN अवलोकयामि/KP ते/SN शक्तिम्/NP ,/PUNC इति/AUD उक्‍त्‍वा/KKS उत्‍थाय/KKS दृढतरनिबद्धमुष्टिः/NP तम्/SN आजघान/KP ।/PUNC स:/SN अपि/AVK एवम्/AUD एव/INTF एनम्/SN ।/PUNC
एवम्/AUD अनयो:/SNV प्रवयसो:/NP कतिचन/SN ,/PUNC निमेषपर्यन्‍तम्/A प्रवृत्तम्/KN आस्‍कन्‍दनम्/NP अत्‍यन्‍तम्/NV प्रेक्षणीयम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC अत्रान्‍तरे/AVK विश्‍वविद्यालयीय:/NP महाभाग:/NP उत्‍थाय/KKS अहो/ASMB !/PUNC भारतीयानाम्/NP प्रवयसाम्/NP अपि/AVK शरीरेषु/NP अनल्‍प:/NV रुधिरप्रवाहः/NP अद्य/A अपि/AVK जागर्ति/KP !/PUNC न/AN अस्ति/KP संशीतिः/NP भारतीयानाम्/NP स्‍वातन्‍त्त्र्याधिगमने/NP ,/PUNC यदि/AVK स्‍थाने/NP स्‍वीयाम्/SN अतुलाम्/NV शक्तिम्/NP प्रकटयेयु:/KP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK इमे/SN हैदराबाद/NS सत्‍याग्रहाय/KKS प्रेषणार्हा/NP इति/AUD कथयन्/KNV द्वौ/SMK अपि/AVK एतौ/SN पर्यवारयत/KP ।/PUNC धूमशकटः/NP अपि/AVK कुदरास्‍थानम्/NP प्राप्‍त:/KN ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK सांयुगीनैः/NP साकम्/AUP अवतेरु:/KP ।/PUNC यः/SN च/APY महाभाग:/NP माम्/SN राजघट्टम्/NP न्‍यमन्‍त्रयत्/KP सः/SN अपि/AVK ‘/PUNC पण्डित/AB जी/AB ’/PUNC पण्डित/AB जी/AB ,/PUNC उतरिये/AB उतरिये/AB ,/PUNC हमारे/AB रणपाण्डित्‍य/AB को/AB देखिये/AB !/AB देखिये/AB ।/PUNC इति/AUD मम/SN आह्वयामास/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK अवातरम्/KP ।/PUNC 

उमा/NS स्‍वर्गीय:/NV श्रीवृद्धिचन्‍द्रशास्‍त्री/NS (/PUNC व्‍याकरणधर्म्‍मशास्‍त्राचार्य:/NV ,/PUNC जयपुरम्/NS )/PUNC
आसीत्/KP शारदी/NV राका/NP ।/PUNC सायाह्न/NP एव/INTF भगवत:/NV कुमुदिनीनायकस्‍य/NP सुविपुलम्/NV वर्तुलम्/NP च/AVK बिम्‍बम्/NP घनीभूत:/KN सुमनसामाह्लादराशिः/NP इव/ASD पूर्वक्षितिजे/NP समुदियाय/KKS ।/PUNC
यथा/AVK यथा/DV पश्चिमक्षितिजोपरि/NP प्रसृता:/KN कमलिनीनायकस्‍य/NP अनुरक्ता/KN रश्‍मय:/NP गगनम्/NP पर्यत्‍यजन्/KNV तथा/AVK तथा/DV कलापरिपूर्णस्‍य/NP कलानाथस्‍य/NS शीतला:/NV शुभ्राः/NV च/APY कान्तिमन्‍त:/KN किरणा:/NP समस्‍ते/NP अपि/AVK विहायसि/KP यथा/AVK इच्छम्/NP प्रासरन्/KP ।/PUNC स्‍वयम्/SN आनन्‍दाप्‍लावित:/KN यथा/AVK असौ/SN चन्‍द्र:/NP जगदिदम्/NP आह्लादयति/KP चिरम्/KV च/APY रजन्‍या:/NP साकम्/AUP निवसति/KP ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF चिरपरिणीतया/NP पाणिगृहीत्‍या/KKS श्रीमत्‍या/NP उमया/NS मधुयामिनी:/NP सेवमानः/KN चन्‍द्रमौलिः/NS अपि/AVK दिवसेषु/NP एषु/SN सुचिरम्/NV तस्‍या:/SN सन्निकट:/NV एव/INTF स्थितिम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC उभौ/SN अपि/AVK हर्म्‍यपृष्ठे/NP आस्ताम्/KP समुपविष्टौ/KN ।/PUNC 
तस्मिन्/SN एव/INTF काले/NP कथाप्रसङ्गेन/NP मन्‍दस्मितम्/KN अभाणि/NP उमया/NS –/PUNC प्रियतम/NP ,/PUNC भवगत्‍या:/NP गङ्गायाः/NS तरङ्गा:/NP समाह्वयन्‍ति/KP इव/ASD माम्/SN स्‍नेहेन/NP ।/PUNC ते/SNV तरङ्गा:/NP ,/PUNC यै:/SN सर्वत:/A पूर्वम्/SN त्‍वदीय:/NP सुकोमल:/NV स्‍पर्श:/NP प्रापित:/KN मत्सविधे/NP ,/PUNC ये/SN हि/A आवाम्/SN प्रणयसूत्रे/NP हि/A अबध्‍नन्/KP ,/PUNC येषाम्/SN च/AVK सविधे/NP क्रीडाम्/NP कुर्वत:/KP -/PUNC ‘‘/PUNC क:/AP जानीते/KP निभृतम्/NP उभयोः/SN आवयो:/SN स्‍नेहसारम्/NP ’’/PUNC ।/PUNC ‘‘/PUNC संवत्‍सरा:/NP व्‍यत्‍यगु:/NP नाथ/NP !/PUNC किन्‍तु/AVK तद्दिनम्/NP अद्य/A एव/INTF व्‍यतिगतम्/KN इति/AUD प्रतीयते/KP !/PUNC आवाभ्याम्/SN कियत्‍यः/SN चन्द्रिकाचुञ्चुव:/NP सुशान्‍ता:/NV रजन्‍य:/NP सुरसरितः/KN अस्‍या/SN रूपी/NP अप्रतिमासु/NV रेणुकासु/NP अनीयन्‍त/KP ।/PUNC अहो/ASMB ,/PUNC कीदृश:/SNV ता:/SN समभवन्/KNV मधुरा:/NV ,/PUNC अद्य/A पुनः/A अपि/AVK समागता/KN सा/SN मधुमयी/NV शारदी/NV सुकौमुदी/NP ।/PUNC हृदयवल्‍लभ/NP ,/PUNC चलाव/KP ,/PUNC किञ्चित्/SN कालम्/NP भगवत्‍याः/NP तस्‍या:/SN भागीरथ्‍याः/NS तीरे/NP ’’/PUNC ।/PUNC मन्‍ये/KP ,/PUNC न/AN एतद्/SN वक्तव्यम्/KN यदुमा:/NP च/AVK चन्‍द्रमौलिः/NS च/APY आस्ताम्/KP दम्‍पती/NP ।/PUNC आसीत्/KP अनयो:/SN परस्‍परम्/NP अतिशय:/NV प्रेमा/NP ।/PUNC आनन्‍देन/NV आचलत्/KP अनयो:/SN सुचारु/NV गार्हस्‍थ्‍यम्/NP ।/PUNC गेहे/NP अभूत्/KP आभ्‍याम्/SN अतिरिक्‍ता/KN केवलम्/NP अर्भकद्वयी/NP चन्‍द्रमौलेः/NS वृद्धा/NV जननी/NP च/APY ।/PUNC सा/SN हि/A निवृत्ततर्षा/NP सती/KN स्‍वकीये/SNV परिणते/KNV वयसि/NP भगवन्तम्/NP यदुनन्दनम्/NS एव/INTF आराधयन्‍ती/KNV प्रायेण/A पूजागृह/NP एव/INTF समयाकरोति/KP स्‍म/KP !/PUNC बालकौ/NP आस्ताम्/KP शिशू/NP ।/PUNC चन्‍द्रमौलेः/NS वेश्‍म/NP वाराणस्‍या:/NS एकस्‍याम्/SMKY वीथिकायाम्/NP विद्यमानम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC सौभाग्‍यात्/NP ।/PUNC तस्‍य/SN श्‍वशुरालय:/NP अपि/AVK तस्‍याम्/SN एव/INTF नगर्याम्/NP तत:/A न/AN अतिदूर/NP एव/INTF आवर्तते/KP ।/PUNC उभौ/SN अचलताम्/KP गङ्गायाम्/NS दिशिम्/NP उद्दिश्‍य/KKS ।/PUNC तयोः/SN गेहात्/NP आसीत्/KP गङ्गाप्रवाह:/NP किञ्चित्/SN दूरे/NV ।/PUNC समावलोक्‍यत/KN जाह्नव्‍या:/NS जगत्‍पावनी/NV जलधारा/NP ।/PUNC चन्द्रिकया/NP चमत्‍कृतायाम्/KP धवलतम्/NV अबालुकायाम्/NP एतौ/SN सुदूरम्/NV चलन्‍तौ/KP आस्‍ताम्/KP ।/PUNC पादतत्रयो:/SN सिकताया:/NP मृदुमृदु:/NV स्‍पर्शः/NP अति/NV इव/ASD सुखद/NP इति/AUD कृत्‍वा/KKS उमया/NS स्‍वकीयौ/SNV चपलोपानहौ/NP गृहीतौ/KN स्‍वीये/SN करे/NP ।/PUNC मध्‍येमार्गम्/NP चन्‍द्रमौलेः/NS मुखकमले/NP स्निग्‍धाम्/NV चलापाङ्गाम्/NV च/APY दृष्टिम्/NP निक्षिपन्‍ती/KNV जगाद/KP उमा/NS –/PUNC मन्‍मानसमराल/NP !/PUNC अस्‍या:/SN सुरसरित:/KN शर्कराया:/NP सुकोमल:/NV स्‍पर्श:/NP कियान्/SN खलु/A आह्लादक:/NP !/PUNC उत्तरितम्/NP चन्‍द्रमौलिना/NS चरणौ/NP गुद्गुदयति/KP अयम्/SN ।/PUNC हर्षातिरेक:/NV रोमाञ्चः/NP च/APY अनेन/SN सञ्जायेते/KP ।/PUNC जगत्पावयित्री/NP श्रद्धास्‍पदम्/NP आवयोः/SN इयम्/SN सुरसरित्/KP ।/PUNC अस्‍याः/SN तटे/NP समुपविष्टेन/NP एकाकिना/NP असकृन्मयका/NV विचारितम्/KN प्रिये/NP ,/PUNC यत्/SN आवाम्/SNV सकलम्/NP अपि/AVK वैवेशिकम्/NP परित्‍यज्‍य/KKS सुदूरे/NV कस्मिश्चित्/SN एकान्‍ते/NP निवसाव/KP अस्‍याः/SN तटे/NP ,/PUNC यत्र/A आवयो:/SN प्रेम्‍ण:/NP न/AN भवेत्/KP कश्चित्/SN ईर्ष्‍यालु:/NP ।/PUNC यत्र/A भवती/SN प्रेरणाम्/NP प्रदद्यात्/KP ,/PUNC अहम्/SN गीतानि/NP रचयेयम्/KP ,/PUNC उपवीणयाव/KP च/APY आवाम्/SN ।/PUNC अत्र/A बालुकामये/NV प्रदेशे/NP रजन्याम्/NP मदीया/SN सा/SN मनोहारिणी/NV वीणा/NP न/AN आनेतुम्/KKS शक्‍या/NP ।/PUNC अन्‍यथा/AVK वीणावादनसुखम्/NP चिरम्/KV अनुभवाव:/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK तस्‍या:/SN सुमधुरम्/NV स्‍वरम्/NP आकर्ण्‍य/KKS जना:/NP समापतेयुः/KP इति/AUD एव/INTF इति/AUD मन्‍ये/KP तेषु/SN बहूनाम्/NV अक्षिणी/NP ईर्ष्‍यया/NP भवेताम्/KP कलुषिते/KP ।/PUNC कः/AP लाभ:/NP ?/PUNC ‘‘/PUNC कान्‍त/NP !/PUNC ’’/PUNC मध्‍य/NP एव/INTF वार्ताया:/NP रसभङ्गम्/NP विदधती/KNV समुवाच/KP उमा/NS ।/PUNC ‘‘/PUNC अनुचितम्/NP न/AN मन्‍तव्‍यम्/KN ।/PUNC विचारयामि/KP ।/PUNC कदाचित्/A यदि/AVK अहम्/SN स्‍मृतिशेषताम्/NP गच्‍छेयम्/KP ?/PUNC ’’/PUNC चन्‍द्रमौलिना/NS सुदृढम्/NV आलिङ्गय/KKS सुचिरम्/NV हृदि/NP प्रवेशिता/KN असौ/SN ।/PUNC प्रोक्तम्/KN च/APY तत:/A ,/PUNC ‘/PUNC न/AN हि/A न/AN हि/A प्रिये/NP ,/PUNC आवाम्/SN एवम्/AUD एव/INTF निवत्‍स्‍याव:/KP ’/PUNC ।/PUNC अन्‍येन/SN एव/INTF अभिप्रायेण/NP निवेदयामि/KP नाथ/NP !/PUNC मान्‍यताम्/KP भवान्/SN एव/INTF कदाचित्/A कथा/NP शेषताम्/KP व्रजेत्/KP ?/PUNC अहम्/SN एकाकिनी/NP जाता/KN एव/INTF न/AN खलु/A तदा/A ।/PUNC ब्रवीतु/KP ,/PUNC नश्‍वरे/NP अस्मिन्/SNV संसारे/NP एवम्/AUD सम्‍भवति/KP न/AN वा/AVK ?/PUNC चन्‍द्रमौलिना/NS शिरश्चालनपूर्वकम्/NP उररीकृतम्/KN ।/PUNC उक्तम्/KN च/AVK अघटितघटनास्‍थलीभूतायाम्/NP अस्‍याम्/SN धरित्र्याम्/NP किम्/AP न/AN सम्‍भवति/KP प्रिये/NP ।/PUNC स्‍वामिन्/NP ,/PUNC भवत:/SN कथाशेषतायाम्/KP शोकसागरनिमज्‍जनम्/NP केवलम्/NP मामकीनम्/SN एव/INTF ।/PUNC अथवा/AVK विपत्पर्वतः/NP तदा/A मयि/SN एव/INTF निपतेत्/KP इति/AUD कृत्‍वा/KKS नु/A ?/PUNC कीदृशीम्/SNV निष्ठुरताम्/NP दर्शयसि/KP कठिनहृदये/NP !/PUNC मया/SN सह/AUP तव/SN इदृशः/SNV व्‍यवहार:/NP न/AN कदाचित्/A अनुभूत:/KP ।/PUNC स्‍नेहार्द्रदृष्टया/NP समवलोकयन्‍ती/KNV तम्/SN उवाच/KP उमा/NS -/PUNC प्रियतम/NP जीवनस्‍य/NP भवन्‍ति/KP अनेका:/NV खलु/A दिश:/NP ।/PUNC न/AN हि/A सदा/A एव/INTF विद्यते/KP पूर्णिमा/NS ।/PUNC कदाचित्/A अमावस्‍या/NS अपि/AVK उपसर्पति/KP ।/PUNC अस्‍तु/KP ,/PUNC अहम्/SN एवम्/AUD कथयन्‍ति/KP अभूवम्/KP –/PUNC यत्/SN एकस्‍य/SMKY अभावे/NP दम्‍पत्‍योः/NP अपरेण/SN किम्/AP विधेयम्/KP ।/PUNC जानकीजानिः/NP न/AN विदध्‍यात्/KP ।/PUNC परम्/AVK कदाचित्/A एवम्/AUD भवेत्/KP ,/PUNC तदा/A भवतः/SN अभावे/NP जानाति/KP भवान्/SN किम्/AP अहम्/SN करिष्‍यामि/KP इति/AUD ।/PUNC ग्रीवाम्/NP किञ्चित्/SN पातयित्‍वा/KKS दीर्घम्/NV उच्‍छ्रवस्‍य/NP अवोचत/KP चन्‍द्रमौलि/NS भणतु/KP भवती/SN ,/PUNC मदभावे/NP किम्/AP विधास्‍यति/KP इति/AUD ?/PUNC उमा/NS वक्तुम्/KKS आरेभे/KP ,/PUNC भाव/NP ,/PUNC स्‍वजीवनस्‍य/NP अन्‍तम्/NP न/AN सर्वथा/A विधास्‍यामि/KP ।/PUNC
न/AN हि/A विद्यते/KP आत्‍महत्‍यासदृशम्/ASD मूर्खतापूर्णम्/NV निन्‍दनीयम्/KN च/APY दुष्‍कर्म/NP इह/A जगति/NP ।/PUNC भवता/SN विलोकितम्/KN नु/A ,/PUNC दिवसेषु/NP एषु/SN मयका/SN वीणावादने/NP कीदृक्/SNV साफल्‍यम्/NP आसादितम्/KN भवत:/SN प्रसादात्/KP ।/PUNC अवश्‍यम्/NP अवश्‍यम्/DV प्रिये/NP दर्शनीयम्/KN ते/SN हस्‍तकौशलम्/NP ।/PUNC अनेकवारम्/NP त्‍वदीय/SN करे/NP वीणाम्/NP समर्प्‍य/KKS निश्चिन्‍तताम्/NP अनुभवामि/KP उमे/NS !/PUNC जगाद/KP चन्‍द्र:/NS ।/PUNC आम्/NP ,/PUNC कराले/NP तस्मिन्/SN सुविषमे/NV काले/NP मदीयः/SN अशाश्‍वतः/NP चन्‍द्रमौलिः/NS अवश्‍यम्/NP मतश्छिन्‍न:/NP भवेत्/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK अहम्/SN शाश्‍वतम्/NV युगयुगीनकविम्/NP स्‍वस्‍थम्/NP चन्‍द्रमौलिम्/NS आराधयिष्‍यामि/KP ।PUNC तव/SN इमाम्/SNV वीणाम्/NP गृहीत्‍वा/KKS तव/SN उपज्ञानि/NP गीतानि/NP गास्‍यामि/KP ,/PUNC तावद्/AVK यावत्/AVK आवयोः/SN जीवनप्रवाह:/NP कस्मिश्चित्/SN अन्‍यस्मिन्/SN देशे/NP काले/NP च/APY साकार:/NP भूत्‍वा/KKS न/AN पुन:/A सम्मिलेत्/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK पृच्‍छामि/KP नाथ/NP मदभावे/NP भवता/SN किम्/AP विधास्यते/KP ?/PUNC एतान्/SN स्‍वरत:/KN सुकोमलान्/NV अपि/AVK अर्थत:/NP वज्रोपमान्/KNV शब्‍दान्/NP आकर्ण्‍य/KKS चन्‍द्रमौलेः/NS अन्‍तस्‍तलात्/NP आरभ्‍य/KKS सकलः/NP हि/A काय:/NP प्रवाते/KP वेत्रलता/NP इव/ASD भृशम्/KV प्राकम्‍पत/KP इति/AUD स्‍वयम्/SN अक्षिगोचरीकृतम्/KN उमया/NS ।/PUNC चन्‍द्रमौलिः/NS उत्तरणे/NP यत्नवान्/KN आसीत्/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK असीदन्/KNV तस्‍य/SN गात्राणि/NP मुखम्/NP च/APY पर्यशुष्‍यत्/KP ।/PUNC लोचने/NP तस्‍य/SN आस्ताम्/KP वर्षितुकामे/NP ।/PUNC चिरम्/KV प्रत्‍यय/NP ,/PUNC साहसम्/NP च/AVK एकीकृत्‍य/KKS क्षीणक्षीणस्‍वरेण/NP सगद्गदम्/NV सः/SN अवादीत्/KP ,/PUNC अहो/ASMB ,/PUNC कीदृशी/SNV निष्ठुरतमा/NP स्‍यात्/KP सा/SN वेला/NP !/PUNC परम्/SN उमे/NS ,/PUNC आत्‍महननम्/NP तु/A अहम्/SN अपि/AVK न/AN विधास्‍यामि/KP इति/AUD प्रतिजाने/NP ।/PUNC त्‍वदीयया/SN प्रणयप्ररेणया/NP मदीये/SN अन्‍तस्‍थले/NP यानि/SN प्रादुर्भविष्‍यन्ति/KP गीतानि/NP ,/PUNC तानि/SN गास्‍यामि/KP जीवनान्‍तम्/NP ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK तव/SN चन्‍द्रमौलेः/NS इव/ASD इति/AUD ब्रुवन्/KP एव/INTF तस्‍य/SN कण्‍ठः/NP अभवत्/KP रुद्ध:/KN ।/PUNC जीवनस्‍य/NP अनित्‍यताम्/NP प्रकटयन्‍ति/KP इव/ASD पतितानि/KN भुवि/KP चक्षुष:/NP मौक्तिकानि/NP द्वित्राणि/SMKY ।/PUNC अन्‍यत्र/SN तम्/SN आक्षिपन्‍ती/KNV अवादीत्/KP उमा/NS -/PUNC अनुमिनोमि/KP ,/PUNC मन्‍मानसमराल/NP !/PUNC दयिता/KN इयम्/SN आवयोः/SN जाह्नवीधारा/NP शयिता/KN इव/ASD ।/PUNC आवाम्/SN अपि/AVK चलाव/KP गेहम्/NP ।/PUNC गच्‍छता/KP कालेन/NP समायात:/KN वसन्‍त:/NP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK क्षणम्/NP स्थित्‍वा/KKS एव/INTF विनिर्गत:/KN ।/PUNC
वस्‍तुत:/NP सुखस्‍य/NP दिनानि/NP न/AN ज्ञायन्‍ते/KP पलायमानानि/NP ।/PUNC तानि/SN खलु/A अणोरणीय:/KN त्‍वम्/SN भजन्‍ते/KP ।/PUNC तत:/A प्राप्‍त:/KN किल/A प्रचण्‍ड:/NV ग्रीष्‍म:/NP ।/PUNC चण्‍डांशुना/NP बुभुक्षितस्‍य/NP शार्दूलस्‍य/NP इव/ASD विकटम्/NV किमपि/AVK चेष्टितम्/KN समारब्‍धम्/KP ।/PUNC क्षामीकृता:/KN क्षपा:/NP ,/PUNC अपहृता:/KN प्रसन्‍नसरिताम्/KP आप:/NP ,/PUNC प्रतापिता/KN हि/A पृथिवी/NP ,/PUNC तरव:/NP गहनानि/NP च/APY सम्‍यक्/NV उच्‍छोषितानि/KP ।/PUNC तत्/SN भयात्/NP एव/INTF न/AN नि:सरति/KP गेहात्/NP मनुज:/NP नीडात्/NP च/APY पतत्री/NP ।/PUNC दिनान्‍तम्/NP परम्/AVK भवति/KP किञ्चित्/SN उच्‍छ्वासयोग्‍यम्/NP ,/PUNC लोकान्‍तरम्/NP गते/KN हि/A तस्मिन्/SN ।/PUNC चन्‍द्रमौलेः/NS जननी/NP यशोदा/NS बभूव/KP रुग्‍णा/NV ।/PUNC चन्‍द्रमौलिः/NS अहर्निशम्/NP मातुः/NP चरणयोः/NP एव/INTF निवसति/KP ।/PUNC उमा/NS अपि/AVK रात्रिम्/NP दिवम्/NP सेवमाना/KN श्‍वश्रूम्/NP न/AN जगाम/KP मध्‍ये/NP कदापि/AVK पितृगृहम्/NP ।/PUNC अनेका:/NP खलु/A कृताः/KN चिकित्‍सा:/NP ।/PUNC न/AN तासाम्/SN किञ्चित्/SN अपि/AVK प्रभाव:/NP समवालोक्‍यत्/KP ।/PUNC यशोदाया:/NS स्थितिः/NP चिन्‍तनीय/KN एव/INTF जाता/KN ।/PUNC समागता/KN ज्‍येष्ठमासस्‍य/NS पूर्णिमा/NS ।/PUNC दुग्‍धधारा/NP इव/ASD ज्‍योत्‍स्‍ना/NP सर्वत्र/A प्रासरत्/KP ।/PUNC यशोदया/NS शनै:/KV प्रोक्तम्/KN –/PUNC अद्य/A किञ्चित्/SN कालम्/NP हर्म्‍यपृष्ठे/NP नयत/KP माम्/SN ।/PUNC चन्द्रिकायाम्/NP उपवेष्टुकाम्/KP अस्मि/KP ,/PUNC तस्‍या:/SN पर्याङ्किकाहर्म्‍यपृष्ठे/NP प्राप्‍यत्/KP ।/PUNC विसूचिकया/NP तस्‍या:/SN शरीरम्/NP केवलम्/NP अस्‍थ्नाम्/NP कङ्कालभूतम्/KN एव/INTF अवातिष्‍ठत/KP ।/PUNC तद्/SN दृष्‍ट्वा/KKS चन्‍द्रमौलेः/NS अन्‍तस्‍तले/NP भवति/KP स्‍म/KP वेदना/NP वारम्/NP वारम्/DV ।/PUNC किन्‍तु/AVK विवशत/KP एव/INTF ।/PUNC सुचिरम्/NP विश्रम्‍य/KKS मात्रा/NP निगदितम्/KP -/PUNC चन्‍द्र/NS !/PUNC चन्द्रिका/NP इयम्/SN कियती/SN मन:/NP -/PUNC प्रसादयित्री/NP !/PUNC सुखाकरोति/KP माम्/SN विशेषरूपेण/NP ।/PUNC तस्मिन्/SN एव/INTF समये/NP चन्‍द्रमौले:/NS कर्णकुहरयोः/NP उमायाः/NS ते/SN शब्‍दा:/NP अगुञ्जन्/KP ।/PUNC तस्‍य/SN स्‍वान्‍तम्/NP निष्क्रियम्/KN इव/ASD सञ्जातम्/KP ।/PUNC
पूर्वम्/SN तया/SN अपि/AVK ते/SN अप्रिया:/NV शब्‍दाः/NP ज्‍योत्‍स्‍नायाम्/NP एव/INTF उपविष्टया/KKS कथिता/KN आसन्/KP ।/PUNC क्षणम्/NV मौनावलम्बिनम्/NP तम्/SN पुनः/A उवाच/KP जननी/NP ,/PUNC उमा/NS अद्य/A क्‍व/AP वर्तते/KP वत्‍स/NP ?/PUNC झटिति/KV चन्‍द्रमौलिनावाचि/NP मात:/NP ,/PUNC त्‍वदीयम्/SNV स्‍वास्‍थ्‍यम्/NP किञ्चित्/SN प्रगतिशीलम्/NP इति/AUD त्‍वत्/SNV आज्ञाम्/NP गृहीत्‍वा/KKS एव/INTF सा/SN चिरात्/KV अद्य/A पितृगृहम्/NP गतवती/KN ।/PUNC किम्/AP विस्मृतवती/KN भवती/SN ?/PUNC आदिवसावसानम्/NP तु/A सा/SN अत्र/A एव/INTF आसीत्/KP ,/PUNC आम्/NP मात:/NP ।/PUNC ‘/PUNC व्‍यस्‍मरम्/NP अहम्/SN ,/PUNC अहह/ASMB उमा/NS मम/SN प्रिय/NV पुत्री/NP ।/PUNC न/AN तस्‍यै/SN कदा/A अपि/AVK कुप्‍ये:/KP ,/PUNC पुत्रक/NP इयम्/SN एव/INTF मे/SN अन्तिमा/NV समीहा/NP ।/PUNC न/AN उमया/NS सदृश्‍यः/ASD मिलन्ति/KP सर्वत्र/A गुणवत्‍य:/NP स्‍नुषा:/KP ।/PUNC कीदृशम्/SNV सौजन्‍यम्/NP ।/PUNC कीदृशः/SNV अनुरागः/NP तस्‍या/SN मयि/SN ।/PUNC
अहो/ASMB अहम्/SN महाभाग्‍यवती/KNV वत्‍स/NP !/PUNC यस्‍य/SN इदृशी/SNV सुमङ्गली/NV वधू:/NP ।/PUNC
वाक्‍यम्/NP असमाप्तम्/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC मध्‍ये/NP एव/INTF किञ्चित्/SN कास:/NP समायात:/KN हिक्‍के/NP च/APY द्वे/SMK ।/PUNC यशोदाया:/NS शरीरम्/NP निश्‍चलम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC माता/NP सुयाता/KN दिवम्/NP विहाय/KKS नश्‍वरम्/NP भुवम्/KP ,/PUNC सुतस्‍य/NP स्‍वान्‍तम्/NP व्‍यदीर्यत/KN इव/ASD ।/PUNC आसीत्/KP स/SN गृहे/NP एकल:/NP ।/PUNC रुदत:/KN एव/INTF एतस्‍य/SN अक्ष्‍ण:/NP प्रातः/NP आसीत्/KP ।/PUNC प्रातः/NP उमा/NS यदा/AVK स्‍वगृहम्/NP आयात्/KP तदा/AVK श्वश्र्वा:/NP पञ्चत्‍वप्राप्‍तेः/NP वृत्तम्/NP ज्ञात्‍वा/KKS अभवत्/KP अधीरा/NV ,/PUNC किन्‍तु/AVK चन्‍द्रमौलेः/NS तादृशीम्/SNV विह्वलताम्/NV अवलोक्‍य/KKS धैर्येण/NP तम्/SN बोधयन्‍ती/KNV सकलम्/NP अपि/AVK और्द्ध्वदेहिकम्/NP सुचारु/NP तेन/SN न्‍यवर्तयत्/KP ।/PUNC आसीत्/KP चन्‍द्रमौलिः/NS विमना/NP अन्‍यस्मिन्/SN अहनि/KP ।/PUNC उमया/NS चिरम्/KV आश्वासित:/KN कथम्/AP कथम्/DV अपि/AVK शरीरकार्याणि/NP व्यदधात्/KP ।/PUNC श्रद्धया/NP मातु:/NP श्राद्धादिकम्/NP च/AVK सकलम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC व्‍यतिगतम्/KN वत्‍सरम्/NP ।/PUNC निवृत्तम्/KN मातु:/NP वार्षिकम्/NV श्राद्धम्/NP ।/PUNC शनै:/KV शनै:/KV मातृवियोगदु:खम्/NP शैथिल्यम्/NV प्राप/NP चन्‍द्रमौले:/NS ।/PUNC कस्‍य/SN खलु/A मातापितरौ/NP सुचिरम्/KV तिष्ठत:/KP ।/PUNC एतादृश:/SNV दिवस:/NP जीवने/NP समायाति/KP एव/INTF यस्मिन्/SN मातृपितृवियोगजन्‍मा/NP हृदयदाही/NP शल्‍यतुल्‍य:/ASD शोकविपाक:/NP सोढव्‍य/KN एव/INTF ।/PUNC किन्‍तु/AVK क:/SN जानीते/KP कस्‍य/SN कीदृश:/SNV प्राक्तनसंस्‍कारः/NP ।/PUNC मातृवियोगदु:खम्/NP हृदयात्/NP नि:सृतम्/KN एव/INTF न/AN हि/A तत:/A प्राक्/A एव/INTF चन्‍द्रमौलेः/NS अपरम्/SN इव/ASD हृदयम्/NP उमा/NS रुग्‍णताम्/NP अगात्/KP ।/PUNC
कारणात्/NP मे/SN किञ्चित्/SN अपि/AVK त्रास:/NP मा/AN भूत्/KP हृदयवल्‍लभस्‍य/NP इति/AUD हेतोः/NP तया/SN सुचिरम्/KV न/AN किमपि/AVK प्रकटितम्/KP तस्मिन्/SN ।/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC कस्मंश्चित्/AN सामाजिके/NP कर्मणि/NP तन्‍मयतया/NP प्रवृत्ते/KN चन्‍द्रमौलिना/NS सुचिरम्/KV न/AN एतत्/SN ।/PUNC किमपि/AVK ज्ञातम्/KN ।/PUNC पुनः/A अपि/AVK आगता/KN शारदी/NP राका/NP ,/PUNC गता/KN च/APY ।/PUNC जगत:/NP सामान्यः/NP अयम्/SN क्रम:/NP ।/PUNC ‘/PUNC शिशिरवसन्‍तौ/NP पुनः/A आयात:/KN ’/PUNC ,/PUNC सम्‍यक्/NV एव/INTF उक्तम्/KN भगवता/NP शङ्कराचार्येण/NS ,/PUNC ‘/PUNC काल:/NP क्रीडति/KP ,/PUNC गच्‍छति/KP आयु:/NP ’/PUNC ।/PUNC न/AN हि/A इतः/A तत:/A किम/AP अपि/AVK अवलोकयति/KP कर्त्तव्‍यनिष्ठ:/NP ।/PUNC स/SN वीरप्रेरित:/KN शर/NP इव/ASD महता/NV संरम्‍भेण/NP स्‍वकार्यसाधने/NP एव/INTF भवति/KP संलग्नः/NP ।/PUNC येन/SN केन/SN अपि/AVK प्रकारेण/NP सामाजिकम्/NP साहित्यिकम्/NP च/APY तत्‍कार्यम्/NP साफल्‍यम्/NP अगात्/KP तस्‍य/SN ।/PUNC तेन/SN सुखस्‍य/NP श्‍वास:/NP गृहीत:/KN ।/PUNC क्‍लेश:/NP फलेन/NP हि/A पुन:/A नवताम्/KP विधत्ते/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK चन्‍द्रमौले:/NS शरीरम्/NP सततपरिश्रमेण/NP जर्जरितम्/KN इव/ASD अभवत्/KP ।/PUNC
प्रतिदिनम्/NP क्षीणताम्/NP गच्‍छन्‍त्‍या:/KP उमाया:/NS तनूम्/NP अवलोक्‍य/KKS च/AVK सः/SN अधुना/A विशेषेण/NP चिन्तितः/KN अभूत्/KP ।/PUNC जलवायुपरिवर्तनाय/KKS सा/SN पितृगृहम्/NP आनीता/KP ।/PUNC त्रिचतुर्दिवसानन्‍तरम्/NP एव/INTF दैवदुर्विपाकात्/NP चन्‍द्रमौले:/NS सा/SN ,/PUNC बालापत्‍यानि/NP विहाय/KKS तत्र/A एव/INTF स्‍व:/NP प्रयाता/KP ।/PUNC निर्वृत्तम्/KNV सकलम्/NP और्द्ध्वदेहिकम्/NP तस्‍या:/SN ।/PUNC तस्मिन्/SN एव/INTF अहनि/NP स/SN उमाया:/NS शयनकक्षे/NP प्राविशत्/KP ।/PUNC तत्र/A सर्वाणि/SNV वस्‍तूनि/NP व्‍यवस्‍थया/NP सन्ति/KP रक्षितानि/KNV ।/PUNC एकम्/SMK स्वीयम्/SNV छायाचित्रम्/NP अपि/AVK तत्र/A अवालोकितम्/KP ।/PUNC
उमया/NS चित्रम्/NP इदम्/SNV एकेन/SMKY आगन्‍तुना/NP चित्रकारेण/NP निर्मापितम्/KP ।/PUNC आसीत्/KP भावपूर्णम्/NP तत्/SN ।/PUNC तस्मिन्/SN यूथिकासुमनसाम्/NP विम्‍लान/NP एका/SMKY माला/NP विराजते/KP ।/PUNC
तस्‍य/SN चित्रस्‍य/NP पार्श्‍वे/NP उमाया:/NS मुद्रया/NP अङ्कितम्/KN एकम्/SMK पत्रम्/NP सम्‍प्राप्‍तम्/KP ।/PUNC
चन्‍द्रमौलिना/NS तदाश्चर्येण/NP स्‍वकरे/NP गृहीतम्/KN ।/PUNC तत्/SN उपरि/A लिखितम्/KP आसीत्/KP श्रीमतः/NP चन्‍द्रमौले:/NS करकमलयोः/NP मिलिन्दायताम्/KP इदम्/SN ।/PUNC चन्‍द्रमौलिना/NP विचित्रेण/NP भावावेशेन/NP समुद्घाटितम्/KP तत्/SN ।/PUNC उमाया:/NS सुन्‍दराक्षरैः/NP तत्र/A इदम्/SN लिखितम्/KP आसीत्/KP -/PUNC
प्रियतम/NP ,/PUNC उमा/NS इयम्/SN भवतः/SN चिराय/KKS वियुज्‍यते/KP ।/PUNC माम्/SN आह्वयन्ति/KP देवदूता:/NP ।/PUNC न/AN अहम्/SN चिरम्/KV प्राणान्/NP धारयिष्‍यामि/KP इति/AUD सुदृढः/NV मे/SN विश्‍वास:/NP ।/PUNC
गच्‍छामि/KP नाथ/NP ,/PUNC यादृशः/SNV मयि/SN भवतः/SN अतिशयित:/KN प्रेमा/NP तम्/SN अहम्/SN सम्‍यग्/NP जानामि/KP ।/PUNC यावत्/AVK शक्यम्/NP निर्वोढव्‍य:/KN स:/SN ।/PUNC मत्सम्‍मुखे/NP कृता/KN प्रतिज्ञा/NP न/AN त्‍वया/SN विस्‍मर्तव्‍या/KN ।/PUNC किम्/AP अधिकम्/NV वच्मि/KP ।/PUNC अहम्/SN उमायाः/NS चिरम्/KV तारुण्‍यम्/NV तस्‍या:/SN सदा/A एकरसम्/NV सौन्‍दर्यम्/NP च/AVK भवते/SN समर्प्‍य/KKS गच्‍छामि/KP ।/PUNC
विश्‍वसिमि/NP ,/PUNC भविष्‍यति/KP भवदीये/SN नेत्रे/NP वलीपलितयुक्‍तम्/KN त्रुटितरदनम्/NP कान्तिहीनम्/NV च/APY उमाया:/NS वदनम्/NP न/AN कदापि/AVK विलोकयिष्‍यत:/KP ।/PUNC मम/SN इदम्/SN प्रेम/NP ,/PUNC मम/SN इदम्/SN शाश्‍वतम्/NV यौवनम्/NP च/APY भवन्तम्/SN कर्तव्‍यपथे/NP प्रेरयिष्‍यति/KP ,/PUNC विनम्रम्/NP विनिवेदयामि/KP नाथ/NP त्‍वया/SN एतस्‍या:/SN प्रेरणाया:/NP न/AN विधेयम्/KP अवहेलनम्/NP ।/PUNC न/AN कदाचित्/A मनसि/NP समानेयम्/NP यन्मध्‍येमार्गम्/NP माम्/SN परित्‍यज्य/KKS पलायिता/KN इयम्/SN उमा/NS ।/PUNC स्‍वामिन्/NP !/PUNC भवतः/KP अन्तिमम्/NP मे/SN मानसिकम्/NV आलिङ्गनम्/NP मम/SN अन्तिमः/NP अयम्/SN प्रणाम:/NP ।/PUNC भवदीय/SN एव/INTF उमा/NS असकृत/KN अक्ष्‍णोः/NP अश्रुधारा:/NP सम्‍प्रोच्‍छ्य/KKS चन्‍द्रमौलिना/NP पत्रम्/NP समापितम्/KP ।/PUNC ततः/A तद्धस्‍तात्/NP ।/PUNC तत्स्‍खलितम्/KP ।/PUNC
उपविष्‍ट:/KN स/SN तस्‍याः/SN तस्मिन्/SN एव/INTF पर्यङ्के/NP ।/PUNC तस्‍य/SN स्‍वान्‍तम्/NP शून्‍यम्/NP इव/ASD समजायत्/KP ।/PUNC हृदयगतेः/KN अवरोधम्/NP त/A तन्‍मयतयाप्रत्‍यैक्षत्/KP ।/PUNC पाषाणमूर्तिः/NP इव/ASD निर्निमेषाभ्‍याम्/NV अक्षिभ्याम्/NP पश्‍यन्/KNV अतिष्ठत्/KP ।/PUNC कियत्/SN कालपर्यन्‍तम्/NP स/SN तत्र/A एवम्/AUD उपविष्ट:/KN इति/AUD क:/SN कथयितुम्/KKS शक्त:/KN ।/PUNC सायम्/NP अभवत्/KP ,/PUNC रात्रिः/NP आगता/KN किन्‍तु/AVK सम्‍भाव्‍यते/KN स:/SN तथा/AVK एव/INTF चिरम्/KV निश्‍चेष्टम्/NP उपविष्ट:/KN ।/PUNC
तस्‍या:/SN अश्रूणि/NP शुष्‍काणि/NV ,/PUNC हृदयम्/NP काष्ठताम्/KP आप/NP ।/PUNC एक/SMK एकश:/SMKY कानिचिन्/SN मित्राणि/NP समागतानि/KN ,/PUNC तस्याम्/SNV विचित्रायाम्/NV परिस्थितौ/NP तम्/SN अवलोक्‍य/KKS तूष्‍णीम्/NP एव/INTF तत:/A परावृत्तानि/KN ।/PUNC चिररात्राय/NP स/SN तथा/AVK एव/INTF उपविष्ट:/KN न/AN जाने/NP कदा/A निद्रादेव्‍या:/NP शरणम्/NP अगात्/KP ।/PUNC अपरेद्यु:/NP महामहान्‍त:/NV गुरव:/NP सम्‍प्राप्‍ता:/KN ।/PUNC धैर्य्यधारणस्‍य/NP उपदेशम्/NP दत्‍वा/KKS एव/INTF प्रतिनिवृत्ता:/KN ।/PUNC समाचारपत्रेषु/NP समवेदनाम्/NP प्रकटयितुम्/KKS शोकप्रकाशकानाम्/NP -/PUNC ‘‘/PUNC नवे/NP एव/INTF वयसि/NP बालापत्‍यानि/NP विहाय/KKS चन्‍द्रमौले:/NS पत्नी/NP दिवम्/NP गत/KN इति/AUD दु:खास्‍पदम्/NV ’’/PUNC प्रकाशम्/NP आगता/KN टिप्‍पणी/NP ।/PUNC सुदूरदूरत:/KN शोकम्/NP प्रकटयितुम्/KKS प्राप्‍तानि/KNV अनेकानि/SN पत्राणि/NP तेषु/SN एकतमे/NP इदम्/SN अपि/AVK लिखितम्/KP आसीद्/KP यत्/SN अधुना/A त्‍वया/SN मातृत्‍वम्/NP अपि/AVK निर्वाह्यम्/KN इति/AUD ।/PUNC अन्‍येद्यु:/A प्रातः/NP उमाया:/NS जननी/NP समायाता/KN !/PUNC तया/SN विलोकितः/KN चन्‍द्रमौलि:/NS किञ्चित्/SN प्रकृतिस्‍थ:/NP किन्‍तु/AVK चिन्‍तामग्‍न:/NP इव/ASD आस्ते/KP ।/PUNC तया/SN पृष्‍ट/NP ;/PUNC वत्‍स/NP ,/PUNC कीदृशी/SNV खलु/A मानसिकी/NP परिस्थिति:/NP ।/PUNC मात:/NP !/PUNC सर्वथा/A स्‍वस्‍थः/NP अस्मि/KP ।/PUNC उमया/NS यत्‍कार्यम्/NP मयि/SN निहितम्/KN तत्/SN एव/INTF अहम्/SN अधुना/A विधास्‍यामि/KP ।/PUNC मया/SN न/AN कदापि/AVK चिन्तितम्/KN न/AN च/APY अवबुद्धम्/KN यत्/SN ईदृश:/SNV पटाक्षेप:/NP स्‍यात्/KP जीवने/NP मे/SN ।/PUNC किन्‍तु/AVK अजानात्/KN उमा/NS ।/PUNC तया/SN मम/SN कर्तव्यम्/KN चिरपूर्वम्/NP एव/INTF निरधार्यत/KP ।/PUNC उमया/NS न/AN आत्‍महननम्/NP अपि/AVK तु/A आत्‍मदानम्/NP वितीर्णम्/NP अस्‍मै/SN जनाय/KKS ।/PUNC आम्/NP ,/PUNC तदा/A आत्‍मदानम्/NP आत्‍महत्‍यायाम्/NP परिणमयितुम्/KKS शक्‍यम्/NP किन्‍तु/AVK एवम्/AUD कृते/KN विश्वासघात:/NP कृतघ्‍नता/NP च/AVK मच्छिरसि/NP समायाति/KP ।/PUNC अत:/AVK न/AN एवम्/AUD करिष्‍यामि/KP इति/AUD मे/SN विनिश्‍चय:/NP ।/PUNC उमाया:/NS मात्रा/NP चन्‍द्रमौलेः/NS आत्‍मभाव:/NP परिज्ञात:/KN ।/PUNC सा/SN किञ्चित्/SN तूष्‍णीका/NP अतिष्ठत्/KP ।/PUNC न/AN जाने/NP किम्/AP ,/PUNC चन्‍द्रमौलिः/NS अकस्‍मात्/A उत्थित:/KN स्‍वस्‍थानात्/NP ।/PUNC श्‍वश्रू:/NP शनै:/KV पृष्टवती/KN क्‍व/AP गम्‍यते/KP वत्‍स/NP !/PUNC उमाम्/NS विलोकयितुम्/KKS इति/AUD उत्तरितम्/KP तेन/SN ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK त्‍वया/SN सह/AUP चलिष्‍यामि/KP चन्‍द्र/NS ।/PUNC कदाचित्/A मम/SN अपि/AVK सा/SN नयनपथगामिनी/NV भवेत्/KP ।/PUNC इति/AUD वदन्‍त्‍या/KKS एव/INTF तस्‍या:/SN कण्‍ठावरोध:/NP समजनि/KP ।/PUNC नेत्राभ्‍याम्/NP अश्रुधारा/NP निरगलन्/KP ।/PUNC चन्‍द्रमौलिः/NS गृहात्/NP निःसर्तुम्/KKS इयेष/SN परम्/AVK माता/NP अब्रवीत्/KP उमाया:/NS ,/PUNC वत्‍स/NP न/AN कुत्रापि/AVK दृष्टिपथे/NP समायात्/KP उमा/NS ।/PUNC मौले/NS ,/PUNC वैक्‍लव्यम्/KN त्‍यज/KP ,/PUNC धृतिम्/NP बधान/KP ।/PUNC किम्/AP व्‍यस्‍मार्षी:/NP प्रतिज्ञाम्/NP एकपद/NP एव/INTF ।/PUNC ‘/PUNC विकारहेतौ/NP सति/A विक्रियन्ते/KP येषाम्/SN न/AN चेतांसि/NP त/SN एव/INTF धीरा:/NP ’/PUNC ।/PUNC किम्/AP इयम्/SN कालिदासभणिति:/NP न/AN स्‍मर्यते/KP त्‍वया/SN ।/PUNC जागरणम्/NP इव/ASD समजनि/NP चन्‍द्रमौले:/NS ।/PUNC उपविष्ट:/KN स/SN पुन:/A स्वासने/NP ।/PUNC
किञ्चित्/SN कालम्/NP स्थित्‍वा/KKS जननी/NP उमाया:/NS स्‍वगृहान्/NP प्रति/AUP न्‍यवर्तत/KP ।/PUNC चन्‍द्र:/NS स्‍वस्‍थवत्/ASD सकलानि/NP करोति/KP शरीरकार्याणि/NP ,/PUNC किन्‍तु/AVK कान्‍तागृहीतमनस:/NP ,/PUNC मनसः/NP अस्ति/KP दैन्‍यम्/NP ।/PUNC तद्दैन्यम्/NP क:/SN कथम्/AP दूरीकुर्यात्/KP ?/PUNC विमना:/NP स/SN कदाचित्/A कलानिधिम्/NP अवलोक्‍य/KKS चिन्‍तयति/KP ‘‘/PUNC श्रूयते/KP किल/A ‘‘/PUNC मनश्चन्‍द्रे/NP निलीयते/KP ।/PUNC ’’/PUNC प्रिय/NV उमा/NS मे/NS मन:/NP सत्‍यम्/NP अत्र/A एव/INTF निलीनम्/NP स्‍यात्/KP ।/PUNC
मन्‍ये/KP ,/PUNC तद्/SN गृहीत्‍वा/KKS एव/INTF अयम्/SN जगदाह्लादयति/KP स्वयम्/SN च/APY नन्‍दति/KP ।/PUNC
किन्‍तु/AVK हन्‍त/ABS ,/PUNC कथम्/AP माम्/SN अयम्/SN न/AN प्रसादयति/KP ?/PUNC आम्/NP ,/PUNC ज्ञातम्/KN ,/PUNC न/AN मे/SN कान्‍ताया:/NP कान्‍तम्/NP स्‍वान्‍तम्/NP अत्र/A कल‍ङ्किनि/NP कलितम्/KP ,/PUNC अन्‍यथा/A कथम्/AP अयम्/SN माम्/SN न/AN कलयेत्/KP ।/PUNC तत्/SN किम्/AP श्रुति/KP अपि/AVK स्‍वप्रामाण्‍यम्/NP परित्‍यजति/KP ,/PUNC कः/AP अयम्/SN व्यामोह:/NP ?/PUNC न/AN हि/A न/AN हि/A ,/PUNC अत्र/A महाकवे:/NP श्रीहर्षस्‍य/NS दृष्टिकोणः/NP तथ्‍यताम्/KP आवहति/KP इति/AUD मन्‍ये/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC तस्‍या:/SN किल/A श्रुतिम्/NP आह/ASMB तदर्थिकाम्/NP प्रियमुखेन्‍दुपराम्/NP विबुध:/NP स्‍मर:/KP ।/PUNC ’’/PUNC सत्यम्/NP तत्/SN एव/INTF जातम्/KN ।/PUNC उमाया:/NS मन:/NP मयि/SN एव/INTF न्‍यलीयत/KP ।/PUNC अन्‍यथा/AVK कथम्/AP  मे/SN स्‍वस्‍थवृत्तम्/NP सम्‍भाव्‍येत/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK रे/ASMB कङ्किन्/NP ,/PUNC कुत्सितस्‍वान्‍त:/KN ,/PUNC कतीनाम्/SN पुन:/A सतीनाम्/NP चित्तम्/NP अनुकूलयितुम्/KKS त्‍वया/SN न/AN चेष्टितम्/KN ?/PUNC परम्/AVK कथय/KKS रे/ASMB कथय/KKS कुत्र/A कुत्र/DV साफल्‍यम्/NP अवाप्‍तम्/KP त्‍वयका/SN ?/PUNC ‘‘/PUNC स/SN अतीव/A योषित्/KP प्रकृति:/NP सुनिश्‍चला/NP पुमान्/NP समभ्‍य/NP इति/AUD भवान्‍तरेषु/SN अपि/AVK ।/PUNC
’’/PUNC किम्/AP इदम्/SN सिद्धान्‍तवाक्‍यम्/NP त्‍वया/SN विस्मृतम्/KP ?/PUNC मम/SN मन:/NP यातम्/KP ,/PUNC सुदूरे/NV यातम्/KP ।/PUNC न/AN जाने/NP क्‍व/AP यातम्/KP ,/PUNC यातु/KP नाम/NP ।/PUNC निश्चितम्/NP पुनः/A आयास्‍यति/KP ,/PUNC वृद्धिम्/NP गृहीत्‍वा/KKS आया‍स्‍यति/KP ।/PUNC परम्/AVK पृच्‍छामि/KP रे/ASMB तव/SN हस्‍ते/NP अनेन/SN किम्/AP आयातम्/KP ?/PUNC व्‍यर्थम्/NP एव/INTF आयास्‍यते/KP ।/PUNC अनेन/SN फल्‍गुकर्मणा/NP तव/SN जडत्वम्/NP एव/INTF प्रत्‍यक्षम्/NP मयका/SN अनुभूतम्/KP दौरात्‍म्‍यम्/NP च/APY इति/AUD न/AN जाने/NP स/SN कतिधा/SN कतिवारम्/SN उपालभत/KP भगवन्तम्/KN जगत्/NP आह्लादकम्/NV शशिनम्/NP ।/PUNC कदाचित्/A एकान्ते/A समुपविष्‍ट:/KN सः/SN अनुभवति/KP यत्/SN तस्‍य/SN हृदयम्/NP स्‍फुटति/KP इव/ASD ।/PUNC विना/AUP मृगशावाक्ष्‍या:/NP तम:/NP भूतम्/KN इव/ASD इदम्/SN जगत्/NP परिलक्ष्‍यते/KP ।/PUNC
अन्‍तरात्‍मा/NP तस्‍य/SN घोरान्‍धकारे/NP निमज्‍जति/KP इव/ASD ।/PUNC किन्‍तु/AVK हन्‍त/ABS ,/PUNC मन्‍दभाग्‍ये/NP वराक:/NP स/SN किम्/AP विदध्‍यात्/KP ।/PUNC शोकसागरे/NP मग्‍नस्‍य/NP तस्‍य/SN परि‍स्थितिम्/NP अवलोक्‍य/KKS स्‍मृतिपथम/NP आयान्ति/KP महाकवेः/NV भवभूते:/NS शोकसन्‍दीपिनि/NP अक्षराणि/NP -/PUNC हा/ABS हा/DV देवि/NP ,/PUNC स्‍फुटति/KP हृदयम्/NP ध्‍वंसते/KP देहबन्‍ध:/NP शून्‍यम्/NP मन्‍ये/KP जगत्/NP अविरलज्‍वालम्/NP अन्‍तः/A ज्वलामि/KP ।/PUNC सीदति/KP अन्‍धे/NP तमसि/NP विधुर:/NP मज्‍जति/KP इव/ASD अन्‍तरात्‍मा/NP ,/PUNC
विष्‍वङ्मोह:/NP स्‍थगयति/KP कथम्/AP मन्‍दभाग्‍य:/NP करोमि/KP ॥/PUNC किम्/AP बहुना/NV ,/PUNC शून्‍ये/NV स्‍थाने/NP विकलकरणैः/NP तस्य/SN तैः/SN तैः/DV चरितै:/NP -/PUNC मन्‍ये/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अपि/AVK ग्रावा/NP रोदिति/KP अपि/AVK दलति/KP वज्रस्‍य/NP हृदयम्/NP ।/PUNC धन्या/NP असि/KP उमे/NS ,/PUNC धन्‍या/NP असि/KP ,/PUNC यया/SN गुणैः/NP उदारैः/NV एवम्/AUD समाकृष्‍यत:/KP चन्‍द्रमौलि:/NS ।/PUNC

अपाला/NS आत्रेयी/NS श्रीबलदेवउपाध्‍याय:/NS (/PUNC सुप्रसिद्धः/NV विद्वान्/NP ग्रन्‍थकाः/NP च/APY ,/PUNC वाराणसेयसंस्‍कृतविश्‍वविद्यालये/NS अनुसन्‍धानविभागाध्‍यक्षचर:/NV )/PUNC अहम्/SN अस्मि/KP अपालाभिधाना/NP दुहिता/NP महर्षेः/NV अत्रे:/NS ।/PUNC मम/SN पित्रोः/NP आसीत्/KP महती/KNV अभिलाषा/NP यत्/SN तयो:/SN शून्‍यम्/NP सदनम्/NP सन्‍ततिलाभ:/NP सनाथम्/NP कुर्यात्/KP इति/AUD ।/PUNC समस्‍तम्/NP सद्म/NP विषादस्‍य/NP गभीररेखया/NP आक्रान्‍तम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC जातायाम्/NP मयि/SN तदाश्रये/NP प्रवाहिता/KN अभूत्/KP ।/PUNC
प्रसन्‍नतास्रोतस्विनी/NP ।/PUNC प्रज्‍वलितः/KN बभूव/KP हर्षप्रदीप:/NP येन/SN प्रतिकोणम्/NP प्रकाशेन/NP उद्भासितम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC व्‍यतीतम्/NP मे/SN शैशवम्/NP मुनिबालकै:/NP सह/AUP ।/PUNC बाल्‍ये/NP प्रविष्टायाम्/NP मयि/SN पितृदेवस्‍य/NP चेतः/NP चिन्ताकुलम्/NP अभवद्/KP यदा/A तेन/SN मम/SN शोभने/NV शरीरे/NP श्वित्रस्‍य/NP दृष्टा/KN लघुबिन्दव:/NP ।/PUNC हा/ABS ,/PUNC रमणीयम्/KN हि/A रूपम/NP एभि:/SN श्वित्रविन्‍दुभि:/NP सर्वथा/A लाञ्छितम्/KN जातम्/KN ।/PUNC पित्रा/NP विन्‍दुन्/NP एतान्/SN अपनेतुम्/KKS यथाशक्ति:/NP कृत:/KN निर्वच:/NP श्रम:/NP ।/PUNC विहितः/KN च/AVK कुशलभिषजाम्/NP अनुलेपनैः/NP लेप:/NP ।/PUNC फलम्/NP तु/A नितराम्/NV विपरीतम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC औषधप्रयोगेण/NP सह/AUP एव/INTF प्रतिकूलान्/NP अनुपातेन/NP मे/SN व्‍याधि:/NP एधमाना/NP आसीत्/KP ।/PUNC लघु/NV बिन्‍दव:/NP महत्/NV चिह्ने/NP परिणता/KN इव/ASD नयनगोचरा:/NP सञ्जाता:/KN ।/PUNC अन्‍तत:/A परित्यक्तः/KN मम/SN तातपादेन/NP औषधप्रयोग:NP ।/PUNC मामकीनम्/SN बाह्यम्/NP वपुः/NP निर्मलीकर्तुम्/KKS अक्षम:/NP पितृदेव:/NP मम/SN शिक्षादीक्षयो:/NP स्‍वदृष्टिपातम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
सस्‍नेहम्/NV मम/SN पाठनम्/NP आरब्‍धवान्/KN ।/PUNC आश्रमस्‍य/NP पवित्रम्/NV वायुमण्‍डलम्/NP ,/PUNC मुनिबालकानाम्/NP निश्‍छल:/NV सहवास:/NP ,/PUNC पितुः/NP लोकोत्तरा/NP अध्‍यापनकुशलता/NP ,/PUNC इति/AUD एतानि/SNV सर्वाणि/SN मिलित्‍वा/KKS मम/SN अध्‍ययने/NP कृतवन्ति/KP प्रभूतम्/NV साहाय्यम्/NP ।/PUNC
अभूत्/KP केवलम्/NP विद्याग्रहणम्/NP एव/INTF मम/SN जीवनव्रतम्/NP ।/PUNC मया/SN शनै:/KV शनै:/DV समधीता:/KN साङ्गा:/NP वेदा:/NP ।/PUNC प्रसृत:/KN मन्मुखात्/NP सप्तसिन्‍धुमण्‍डलस्‍य/NP पवित्रतमाया:/NP सरस्‍वत्‍या/NS विमल:/NP प्रवाह/NP इव/ASD देवगिर:/NS विशुद्ध:/NV प्रवाह:/NP ।/PUNC सुकोमलबालिकाया:/NP पिकविनिन्दितकण्‍ठप्रदेशात्/NP यदा/AVK वेदमन्‍त्राणाम्/NP ध्‍वनिः/NP मुखरितः/KN तदा/AVK कोकिलरव:/NP कर्कशताम्/KP  गत:/KN ,/PUNC केकिकेका/NP भेकीस्‍वर/NP इव/ASD विरसताम्/KP उपगता/KN ।/PUNC मम/SN शास्‍त्रचिन्‍तनम्/NP आकर्ण्‍य/KKS मदीयगम्‍भीरवैदुष्‍येण/NP परिचित:/KN सन्/KKS विस्मित:/KN सञ्जात:/KN तपोवनजन:/NP ।/PUNC
समुदितम्/KN शनै:/KV शनैः/KV तदाश्रमे/NP वसन्‍तस्‍य/NP माङ्गलिकम्/NV प्रभातम्/NP ।/PUNC हरिता:/KN कुसुमभरभरिता:/KN लता:/NP सानन्‍दम्/NV आन्‍दोलिता:/KN सत्‍य:/NP सहकारतरुम्/NP आश्रित्‍य/KKS सनाथा:/NP जीवनम्/NP कृत्‍यकृत्‍यम्/NP मन्‍यमानाः/NP च/A बभूवु:/KP ।/PUNC तदानीम्/A एव/INTF अभूत्/KP मम/SN जीवने/NP अपि/AVK यौवनस्‍य/NP उदय:/KP ।/PUNC निरस्‍तम्/NP बाल्‍यप्रयुक्‍तम्/KN चापल्‍यम्/NP ।/PUNC न्‍यस्‍तम्/KP तत्र/A पदम्/NP गाम्‍भीर्येण/NV ।/PUNC मदीयम्/SNV शारीरिकपरिवर्तनम्/NP इदम्/SN समवलोक्‍य/KKS मदर्थम्/NP अनुकूलगुणशालिपात्रान्‍वेषणपरा/NP बभूवुः/KP तातपादा:/NP ।/PUNC न/AN अभूत्/KP अनुरूपवरान्‍वेषणे/NP विलम्‍ब:/NP ।/PUNC आरब्‍ध:/KN यथा/ASD अवसरम्/NP मे/SN विवाहोपक्रम:/NP ।/PUNC आश्रमस्य/NP एकः/SMKY आम्रनिकुञ्ज:/NP निर्वाचित:/KN वैवाहिकविधेः/NP अनुष्ठानाय/KKS ।/PUNC निर्मिता/KN वेदी/NP ।/PUNC
प्रदत्तम्/KN यथाविधि/NP ॠत्विग्भिः/NP हवि/NP ­/PUNC :/PUNC जवतिलया:/NP ।/PUNC होमगन्‍धेन/NP आश्रमस्‍य/NP वायुमण्‍डलम्/NP एकाम्/SMKY अद्भुताम्/NV पवित्रताम्/NP अनुभवत्/KP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SN एव/INTF लतागृहे/NP दृष्‍ट:/KN मया/SN प्रथमम्/SMKP पतिदेव:/NP -/PUNC सुगठितगात्र:/NP उन्‍नतभाल:/NP ललितत्रिपुण्‍ड्र:/NP साक्षात्/NV मूर्तिः/NP विनयस्‍य/NP ,/PUNC मनोरमागार:/NV विद्याया:/NP ।/PUNC
तस्‍य/SN प्रथमप्रथमदर्शने/NP हि/A मया/SN अवबुद्ध:/KN लज्‍जान्वित/NV आदर:/NP ।/PUNC व्रीडाकुला/NP मे/SN दृष्टिः/KN नीचैः/KV आनमिता/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK स्‍त्रीत्‍वस्‍य/NP मर्यादाम्/NP अभिरक्षितुम्/KKS मल्ललाटम्/NP अद्य/A अपि/AVK उत्थितम्/KN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC आसीत्/KP तस्‍य/SN लज्जितनयनयोः/NP यौवनसुलभकौतुकभावमिलिता/KN गाम्‍भीर्यमुद्रा/NV ।/PUNC उपस्थितमुनिमण्‍डलसमक्षम्/NP अग्निम्/NP साक्षित्‍वेन/NP प्रमाणीकृत्‍य/KKS तेन/SN सह/AUP सम्‍पादित:/KN मत्‍पाणिग्रहणोत्‍सव:/NP पितृदेवेन/NP ।/PUNC सम्‍यक्/NV स्‍मर्यते/KP मया/SN यदग्निप्रदक्षिणा/NP अवसरे/NP औत्‍सुक्‍यवशात्/NP तस्‍य/SN उत्तरीयम्/KN वसनम्/NP किञ्चित्/SN स्‍खलितम्/KP ।/PUNC मम/SN च/APY केशकलापे/NP गुम्फिता/KN यूथिकामाला/NS शिथिलबन्‍धना/NP भूत्‍वा/KKS धराचुम्बिनी/NV जाता/KN ।/PUNC न/AN आसीत्/KP मत्कृते/KN पतिगृहे/KP अपि/AVK कश्चित्/SN प्रतिबन्‍ध:/NP ।/PUNC
प्राप्‍ता/KN मया/SN पितृभवनसमा/NP स्‍वातन्त्र्यशान्तिः/NP अत्र/A अपि/AVK विराजमाना/NP ।/PUNC वृद्धश्‍वसुरयो:/NP सपर्यायाम्/NP एव/INTF मम/SN जीवनधारा/NP कृतार्थतातटीम्/NP आश्रित्‍य/KKS चारुतया/NV प्रवाहिता/KN अभूत्/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK अस्‍थलकमले/NP कण्‍टकम्/NP इव/ASD अस्मिन्/SNV सुखमये/NV स्‍वतन्‍त्रे/NP जीवने/NP वस्‍तु/NP एकम्/SMK हृदये/NP शूलम्/NP अभूत्/KP ,/PUNC तत्/SN च/APY आसीत्/KP मम/SN देहे/NP जाज्‍वल्‍यमानम्/KN श्वित्रचिह्नम्/NP ।/PUNC प्रिय:/NV कृशाश्‍व:/NP मयि/SN प्रकामम्/NP अप्रीयत/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK शनै:/KV शनैः/DV एभि:/SN श्वित्रलक्ष्‍णैः/NP तस्‍य/SN अन्‍त:करणे/NP माम्/SN प्रत्युत्‍पादित:/KN श्‍यामाङ्क:/NP ।/PUNC स:/SN हि/A उदासीनाकृति:/NP सन्/KKS वैराग्‍ये/NV निमग्‍न:/NP इव/ASD प्रतीत:/KN ।/PUNC दूरङ्गता/NV आश्रमस्‍य/NP चेतनता/NP आसीत्/KP ।/PUNC सर्वत्र/A विराजमाना/NP जडताया:/NV कृष्‍णा/NP जवनिका/NP बहिः/A आश्रमद्रुमेप्‍यन्‍त:/KN कृशाश्‍वस्‍य/NP चेतसि/NP च/AVK ।/PUNC बहूनि/NV दिनानि/NP यावत्/AVK मया/SN विषपानम्/NP इव/ASD अपीतः/KN अयम्/SN उपेक्षाभाव:/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK भवति/KP काचित्/SN सीमा/NP सहिष्‍णुताया:/NP ।/PUNC
तद्/SN इयम्/SN तिरस्‍कृतिः/NV ताम्/SN सूक्ष्‍मरेखाम्/NP अतिक्रान्तवती/KNV या/SN मित्रतोदासीनयोः/NP भावात्/NP पृथक्/NP करोति/KP ,/PUNC तदा/A अहम्/SN शिथिलसहनशक्तिः/NP अभवम्/KP ।/PUNC मम/SN सहनशक्ति:/NP श्‍लथबन्‍धना/NP सञ्जाता/KN ,/PUNC मम/SN अन्‍तर्वर्तिनी/NP जीवन्‍ती/KNV नारीत्‍वमर्यादा/NV व्‍यापारेणNP आनेन/SN विक्षुब्‍धा/KN अभूत्/KP ,/PUNC अपालाया:/NS अन्‍तस्‍तले/NP निहितम्/KN भारतीयललनाया:/NP स्‍त्रीत्‍वम्/NP स्‍ववैशिष्टयम्/NP प्रकटयितुम्/KKS पादमर्दिता/KN फूत्‍कारविधायिनी/NV भुजङ्गि/NP इव/ASD स्‍व/SN भीमम्/NV रूपम्/NP दर्शयितुम्/KKS आकुलम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC उग्रम्/NP इदम्/SNV रूपम्/NP अवलोक्‍य/KKS कृशाश्‍व:/NP सकृत्/KN त्रासेन/NP कम्पित:/KN जात:/KN ।/PUNC ‘/PUNC भगवन्/NP !/PUNC कियत्/SN कालम्/NP यावत्/AVK अहम्/SN भवत:/SN इमम्/SN उपेक्षा/NP अभवम्/KP स्‍ववक्षसि/NP वहिष्‍यामि/KP ?/PUNC ’/PUNC एकदा/A आवेशाकुला/NP अहम्/SN अपृच्‍छम्/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN अनादरभाव:/NP ’’/PUNC ?/PUNC चकित:/KN कृशाश्वः/NP अवदत्/KP ।/PUNC आम्/NP ।/PUNC प्रेमोन्‍मादेन/NP इदानीम्/A यावत्/AVK न/AN उपलक्षित:/KN मया/SN अस्‍य/SN निगूढौदासीन्‍यस्‍य/NP भाव:/NP ।/PUNC स्‍नेहचक्षुभि:/NP सर्ववस्‍तुषु/NP एका/SMKY मोहिनी/NV सरसता/NV एव/INTF दृष्टा/KN ,/PUNC किन्‍तु/AVK शनै:/KV शनै:/DV परिणतौ/NP प्रेम्‍ण:/NP बाह्याडम्‍बरस्‍य/NP स्वयम्/SN एव/INTF जाते/KN न्‍यूनत्‍वे/NV भवत्/SN चरित्रे/NP अनुभूयते/KP मया/SN स्‍पष्टम्/NP उपेक्षाया:/NP श्‍यामत्‍वरेखा/NP ।/PUNC ‘/PUNC अस्‍य/SN परिवर्तनस्‍य/NP रहस्यम्/NP मम/SN त्‍वग्दोषे/NP अन्‍तर्हितम्/NP किम्/AP ?/PUNC ’/PUNC अहम्/SN अपृच्‍छम्/KP ।/PUNC स्‍वीकृतिम्/NP सूचयता/KP कृशाश्‍वेन/NP क्‍लेशयुतै:/NV शब्‍दैः/NP एव/INTF वक्तुम्/KKS आरब्‍धम्/KN ‘/PUNC मम/SN मानसे/NP वासनास्‍नेहयोः/NP तुमुलम्/NV युद्धम्/NP प्रवृद्धम्/KN प्रवर्तते/KP ,/PUNC प्रेम/NP कथयति/KP ‘/PUNC स्‍वजीवनम्/NP स्‍नेहवेदिकायाम्/NP समर्पयन्‍ती/KNV ब्रह्मवादिनि/NP अपाला/NS दिव्‍या/NV योषित्/NP अस्ति/KP ’/PUNC किन्‍तु/AVK रूपवासना/NP वक्ति/KN त्‍वग्दोषेण/NP अस्‍या:/SN शरीरम्/NP एतावत्/SN ला‍ञ्छितम्/KP यन्नेत्रेषु/NP रूपवैराग्यम्/NP उत्‍पादयितुम्/KKS प्रमुखसाधनम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC न/AN विद्यते/KP तत्र/SN रूपस्य/NP माधुरी/NV ,/PUNC लावण्‍यस्‍य/NP चाकचिक्‍यम्/NV च/APY ।/PUNC अन्‍यत्/SN च/APY अस्ति/KP काय:/NP विद्रूपताया:/NP महानागार:/NP सुन्‍दरताया:/NV विशाला/NV विभ्रान्ति:/KP ।/PUNC अद्यावधि/NP उपेक्षितम्/KN मया/SN वासनावच:/NP ।/PUNC श्रुतम्/KN च/APY सर्वम्/SNV स्‍नेहकथितम्/KN ।/PUNC किन्‍तु/AVK द्वन्‍द्वयुद्धेन/NP अनेन/SN मे/SN हृदयम्/NP एतावद्/SN विदीर्यते/KP यत्/SN सूक्ष्‍मवस्‍त्रावृतव्रणम्/NP इव/ASD अस्‍य/SNV वैरूप्‍यस्‍य/NP दीर्घकालम्/NP यावद्/AVK गोपनम्/NP असम्‍भवम्/NV प्रतीयते/KP ।/PUNC कृशाश्‍वस्‍य/NP एतानि/SNV न्‍यायरहितानि/NP वचांसि/NP श्रुत्‍वा/KKS हृदयम्/NP मे/SN प्रज्‍वलितम्/KN इव/ASD सञ्जातम्/KP ।/PUNC बाणविद्धभीषणकेसरिण्‍या:/NV गर्जनम्/NP इव/ASD मन्मुखात/NP ।/PUNC क्रुद्धवचसाम्/NV प्रवाह:/NP स्‍वत:/SN एव/INTF प्रवहितः/KN अभूत्/KP -/PUNC
‘/PUNC पुरुषहस्‍तै:/NP स्‍त्रीजातेः/NP इयती/SN तिरस्‍कृति:/NP ?/PUNC प्रेम्‍ण:/NP वेदिकायाम्/NP सर्वस्वम्/SN समर्पयन्‍त्‍या:/KP न/AN आर्याः/NP एतावती/SNV धर्षणा/NP ?/PUNC कामनाकलुषितपुरुषरूपेण/NP इत्‍थम्/SN मर्दनम्/NP न/AN आर्या:/NP हृदयसुमनस:/NP ?/PUNC अन्‍याय्यम्/NP !/PUNC महत्/NV अन्‍याधय्यम्/NP ।/PUNC भगवन्/NP !/PUNC स्‍त्रीजातेः/NP भावप्रवणम्/NP सात्त्विकभावसुरभितम्/NV विमलम्/NV हृदयम्/NP कदा/A अवगमिष्‍यति/KP पुरुषजाति:/NP ?/PUNC कदा/A विधास्‍यति/KP आदरम्/NP ?/PUNC नारीजीवनम्/NP हि/A स्‍वार्थत्‍यागपराकाष्ठाया:/NP समुज्‍ज्‍वलम्/NV निदर्शनम्/NP ।/PUNC स्त्रिया:/NP हृदयम्/NP कोमलकरुणाया:/NV ,/PUNC विशुद्धमैत्रीपारमिताया:/NV भव्‍य:/KN निधि:/NP ।/PUNC चिन्‍ताविषादयो:/NP दु:खतिरस्‍कारयोः/NP वा/APY विपुलराशिम्/NV उरस्य/NP उद्वहन्‍ती/KNV नारीजाति:/NP स्‍वक्षुद्रस्‍वार्थसिद्धये/NP न/AN कदापि/AVK पुरोगामिनी/NP भवति/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK पुरुषाणाम्/NP कृत्‍यम्/NP कैः/AP वचोभिः/NP वाच्‍यम्/NP भवेत्/KP ?/PUNC रूपलुब्‍धाः/KN ते/SN बहिः/A आडम्‍बरानुरागिण:/NV क्षणभङ्गुरचाकचिक्‍यस्‍य/NP अभिलाषिण:/NV भूत्त्‍वा/KKS योषित:/KN सुकोमलम्/NV अपि/AVK हृदयम्/NP तिरस्‍कुर्वन्ति/KP ।/PUNC न/AN विदधामि/KP आत्‍मश्‍लाघाम्/NP ,/PUNC किन्‍तु/AVK समधीता/KN मया/SN साङ्गा/NP वेदा:/NP ।/PUNC प्राप्‍त:/KN गुरुप्रसादात्/NP सरसकाव्‍यमाधुर्य/NV आस्‍वादनावसर:/NP ,/PUNC अस्ति/KP अपालासम:/NP समुन्‍नतबुद्धे:/NP सरसहृदयस्‍य/NP च/APY मणिकाञ्चनसंयोग:/NV सर्वथा/A विरल:/NV ।/PUNC किन्‍तु/AVK दैवस्‍य/NP उपहास:/NP ?/PUNC केवलम्/NP एकम्/SMKY गुणम्/NP विना/AUP भवति/KP मम/SN इदृशी/SNV दुरवस्‍था/NP ।/PUNC सुधांशोः/NV विपुले/NV गुणसन्निपाते/NP निमज्‍जति/KP कलङ्ककार्ष्ण्यम्/NV ,/PUNC परन्‍तु/AVK न/AN निमज्‍जति/KP अपालाया:/NS विशाले/NV गुणराशौ/NP श्वित्रस्‍य/NP श्‍वेतचिह्नम्/NP ।/PUNC एवम्/AUD निगदन्त्या/KP मम/SN रोषारक्‍तलोचनद्वन्‍द्वान्नि:/NP सृता:/KN रक्तस्‍फुलिङ्गा:/NP ।/PUNC प्रतारितनार्याः/NP क्षुब्‍धवचांसि/NV आकर्ण्‍य/KKS कृशाश्‍व:/NP सहसा/KV स्‍तब्‍धः/KN अभूत्/KP ।/PUNC स्‍वमौनसङ्केतैः/NP एव/INTF तेन/SN स्‍फोटिता/KN स्‍वीया/SN हार्दिकी/NV स्‍वीकृति:/NP ।/PUNC अनेन/SN दृश्‍येन/NP विचलित:/KN अहम्/SN अभूवम्/KP ।/PUNC परित्‍यक्त:/KN मया/SN एष:/SNV आश्रम:/NP ।/PUNC स्‍वतातपादानाम्/NP तपोवनागमनमन्‍तरा/NP न/AN अवशिष्ट:/KN कश्चित्/SN अन्योपाय:/NP ।/PUNC स्‍वीकृत:/KN सबलपुरुषसमक्षम्/NP स्‍वपराजयः/NP अबलया/NP ।/PUNC अत्रेः/NS आश्रमे/NP अद्य/A प्रभातवेला/NP नयनाभिरामा/NV न/AN प्रतीयते/KP स्‍म/KP ।/PUNC अभूत्/KP आगमनम्/NP उषस:/NP प्राच्‍याम्/KP ।/PUNC प्रसारितः/KN तया/SN सर्वत्र/A प्रवञ्चितललनारोषपूर्णनेत्रकान्तिः/NP इव/ASD स्‍वरश्मिजाल:/NP ।/PUNC
न/AN दूरङ्गता/NV तथापि/AVK आश्रमस्‍य/NP मलिनता/NP ।/PUNC निर्वासिताम्/KP अपालाम्/NS अवलोक्य/KKS मे/SN पित्रोः/NP विषम्/NV आकुलहृदयस्‍य/NP कारुण्‍यभावेन/NV आश्रमस्‍थेषु/NP सर्वेषु/SNV जड़चेतनपदार्थेषु/NP विराजते/KP स्‍म/KP विचित्रम्/NV औदासीन्‍यम्/NP ।/PUNC नयनगोचरीभूता/KN रश्‍मय:/NP भगवत:/NP दिवाकरस्‍य/NS ,/PUNC किन्‍तु/AVK मानसेन/NS आलस्‍येन/NP सह/AUP न/AN किञ्चित्/SN अपि/AVK स्‍खलितम्/KP कायिकम्/NV आलस्‍यम्/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK आसीत्/KP मदीयम्/SN विचित्रम्/NP वृत्तम्/KN ।/PUNC न/AN आसीत्/KP मयि/SN विशादस्‍य/NV छाया/NP ,/PUNC न/AN वा/AVK अलसताया:/NP लेखा/NP ।/PUNC पादमर्दिता/NV प्रदर्शितफणा/NP सर्पिणि/NP इव/ASD परित्‍यागक्षोभेन/NP न/AN आर्या:/NP सत्यम्/NP स्‍वरूपम्/NP दर्शयितुम्/KKS उद्यता/NV अभवम्/KP ।/PUNC
त्‍वग्दोषम्/NP निवारयितुम्/KKS भौतिकम्/NV उपायम्/NP अकिञ्चित्‍करम्/NP मत्‍वा/KKS मया/SN आधिदै‍विकोपायस्‍य/NP उपयोगित्‍वपरीक्षणम्/NP निर्णीतम्/KN ।/PUNC कायिकमानसिकदौर्बल्‍यानाम्/NP दूरीकरणस्‍य/NP ,/PUNC कलुषितप्रवृत्तीनाम्/NP भस्‍मीकरणस्‍य/NP च/AVK प्रकृष्टम्/NV साधनम्/NP वरीवर्तते/KP तप:/NP ।/PUNC तपोऽग्‍ने:/NP पुरस्‍तात्/A सर्वे/SN क्षुद्रा:/NP मानवभावा:/NP क्षणम्/NP एव/INTF भस्मीभवन्ति/KP ।PUNC तप्तकार्तस्‍वर:/NP इव/ASD तपः/NP अनलतप्तम्/NP मानवहृदयम्/NP नैर्मल्‍यम्/NV उपैति/KP ।/PUNC द्विगुणितचाकचिक्‍येन/NV चमत्‍कृतम्/KN च/APY भवति/KP ।/PUNC आश्रित:/NP मया/SN अपि/AVK स:/SN एव/INTF उपाय:/NP ,/PUNC वृत्रहन्‍तुः/KP मघवतः/KN अर्चनायाम्/NP एव/INTF मया/SN स्‍वकालयापनम्/NP आरब्‍धम्/KN ।/PUNC प्रभाते/NP सति/A एव/INTF समित्‍समिद्धानिकुण्‍डे/NP होमकर्मपरा/NP ,/PUNC मघवत्‍पूजनपरा/NP च/APY अभवम्/KP ।/PUNC कुशासनम्/NP अधिष्ठितया/NP मया/SN अभिनन्‍दनमुषस:/NP हिरण्‍मयै:/NV रश्मिभि:/NP सम्‍पादितम्/KP ।/PUNC प्राभातिक:/NP मन्‍दसमीरण:/NP मे/SN गात्रे/NP सञ्चारयति/KP स्‍म/KP नूतनम्/NV उत्‍साहम्/NP नवीनाम्/NV च/APY शक्तिम्/NP ।/PUNC मध्‍याह्नस्‍य/NP प्रचण्‍ड/NV उष्‍णांशुः/NP मम/SN पञ्चाग्निसाधने/NP पञ्चाग्‍ने:/NP कृत्‍यम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC सान्‍ध्यम्/NP आरुण्‍यम्/NP मम/SN उन्नतललाटफलके/NV सलावण्‍यम्/NP ललितकेलीन्/NP विस्‍तारयामास/KP ।/PUNC  निशातिमिरान्‍धता/NV चिरम्/KV निमज्‍जयति/KP स्‍म/KP माम्/SN कार्ष्ण्यतरङ्गितसागरे/NP ।/PUNC
अन्‍तत:/A प्राचीललाटे/NP तिलकायमानस्‍य/NP सुधांशः/NP रश्‍मय:/NP मे/SN वपुषि/NP सुधासेचनम्/NP अकार्षु:/KP ।/PUNC
प्रचलति/KP स्‍म/KP दिनान्‍ते/A निशा/NP ,/PUNC निशान्‍ते/A च/APY दिनम्/NP पश्‍यत:/KP मे/SN ,/PUNC अनेकानि/SNV वर्षाणि/NP आगतानि/KN गतानि/KN च/APY ,/PUNC किन्‍तु/AVK अद्यावधि/NP भगवद्वज्रपाणेः/NP दर्शनाभिलाषा/NP मम/SN हृदयात्/NP न/AN एव/INTF दूरङ्गता/KN ।/PUNC सोमरसस्‍य/NP दानम्/NP इन्‍द्रप्रसादस्‍य/NP सर्वोत्तमम्/NV साधनम्/NP इति/AUD मया/SN ज्ञातम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC गोदुग्‍धमिश्रितस्‍य/NV सोमरस्‍य/NP चषकपानेन/NP यथा/AVK मघवत:/KN मन:/NP मोदते/KP न/AN तथा/AVK अन्येन/SN वस्‍तुना/NP केन/SN अपि/AVK ।/PUNC आशुगामिन:/NV अश्‍वा:/NS ,/PUNC तीव्रगतय:/NV वायव:/NP इव/ASD सोमरसा/NP इन्‍द्रहृदयम्NP उत्क्षिपन्ति/KP ।/PUNC सोमपानोन्‍मत्त:/KN वज्रपाणि:/NP प्रबलतमान्/KN असुरान्/NP विनाश्‍य/KKS स्‍वभक्तानाम्/NP कल्‍याणम्/NP साधयति/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK कुत्र/A प्राप्ति:/NP सोमस्‍य/NP ?/PUNV मुञ्जवति/KP गिरौ/NP उत्‍पद्यमाना/KN सौषधि:/NP अत:/AVK दुर्लभा/NV इव/ASD बभूव/KP ।/PUNC इत:/A एव/INTF कुत्र/A अपि/AVK कदाचित्/A सोम:/NP प्राप्‍त:/KN भवेत्/KP इति/AUD विचार्य/KKS सायम्/NP स्‍वघटम्/NP उत्‍थाप्‍य/KKS जलम्/NP आनेतुम्/KKS सर:/NP प्रति/AUP प्रस्थिता/KN ,/PUNC जलम्/NP आदाय/KKS यावत्/AVK एव/INTF प्रत्यावृत्ता/KN ,/PUNC मार्गे/NP समुत्‍पन्न:/KP लताविशेषः/NP अवलोकित:/KN मया/SN ।/PUNC उपरि/A नभ:/NP मण्डले/NP स्वषोडशकलाभिः/NP भगवान्/NP सोमः/NS प्रकाशमान:/KN आसीत्/KP ।/PUNC सोमस्‍य/NS प्रकाशे/NP सोमलताया:/NS अभिज्ञाने/NP न/AN अभूत्/KP मे/SN विलम्‍ब:/NP ।/PUNC क्षिप्रम्/NP उन्‍मूलिता/KN मया/SN सा/SN लता/NP ।/PUNC
तस्‍याम्/SN च/AVK माधुर्यम्/NV आस्‍वादयितुम्/KKS स्‍वदन्‍तैः/NP तच्चर्वणा/NP प्रारब्‍धा/KN ।/PUNC दन्‍तघर्षणघोषम्/NP आकर्ण्‍य/KKS इन्द्रः/NS स्‍वयम्/SN एव/INTF उपस्थित:/KN ।/PUNC अभिषवकार्ये/NP प्रयुक्तशिलाशकलानाम्/NP अयम्/SN शब्‍द:/NP इति/AUD तेन/SN अवगतम्/KN ।/PUNC पश्‍यन्‍ति/KP एव/INTF मया/SN अभिज्ञात:/KN स्‍वर्गस्‍य/NP देव:/NP ।/PUNC पृष्टा/KN अहम्/SN इन्‍द्रेण/NS त्‍वया/SN तु/A सोमरसस्‍य/NP दानम्/NP प्रतिज्ञातम्/KN ।/PUNC ‘/PUNC आम्/NP ,/PUNC किन्‍तु/AVK माधुर्यम्/NV अपरीक्ष्‍य/KKS सोमपानम्/NP कथम्/AP सम्‍पद्येत/KP ?/PUNC अत:/AVK स्‍वयम्/SN एव/INTF आस्‍वाद्यते/KP सोम:/NS ’/PUNC ।/PUNC ‘/PUNC तथा/AVK अस्‍तु/KP ’/PUNC —/PUNC मघवा/NP प्रस्‍थातुम्/KKS उद्यत:/KN ।/PUNC ‘/PUNC भगवन्/NP !/PUNC भक्तैः/NP आहूत:/KN भवान्/SN स्वयम्/SN एव/INTF तान्/SN उपगच्‍छति/KP ।/PUNC आगम्‍यताम्/KP अत्र/A एव/INTF मया/SN सत्क्रियते/KP भवान्/SN ’/PUNC ।/PUNC स्‍वदन्‍तघर्षितान्/NV सोमविन्‍दून्/NP अभिलक्ष्‍य/KKS ते/SN मया/SN उक्ता:/KN -/PUNC ‘/PUNC भवन्‍त:/SN प्रवहन्‍तु/KP शनै:/KV शनैः/DV येन/SN भगवत:/NP मघवत:/NP सोमपाने/NP न/AN कथम्/AP अपि/AVK कष्टम्/NP भवेत्/KP ’/PUNC ।/PUNC पीत:/NS मघवता/NP सोमरस:/NS ।/PUNC गृहीत:/KN प्रसाद:/NP भगवता/NP ।/PUNC
उत्‍फुल्लिता/KN भक्तस्‍य/NP कामनालता/NP ।/PUNC ‘/PUNC वरम्/NP ब्रूहि/KP ’/PUNC —/PUNC भवगत:/NP प्रसादः/NP वैखर्य्या/NP मुखरित:/KN ।/PUNC ‘/PUNC मम/SN वृद्धपितु:/NP खल्‍वाटे/NV शिरसि/NP पुनः/A जायन्‍ताम्/KP केशा:/NP ’/PUNC ‘/PUNC तथा/AVK अस्‍तु/KP ।/PUNC ‘/PUNC अपर:/SNV वर:/NP ’/PUNC ?/PUNC
‘/PUNC मम/SN तातपादस्‍य/NP अनुर्वरा/NV धरा/NP उर्वरा/NP भवेत्/KP ’/PUNC ।/PUNC ‘/PUNC एवम्/AUD अस्तु/KP ।/PUNC तृतीय:/SMKP वर:/NP ’/PUNC ?/PUNC ‘/PUNC देवाधिदेव/NP !/PUNC यदीयान्/NP प्रसादः/NP भवतः/SN तदा/A अस्‍या:/SN सेविकापदम्/NP भजन्‍त्‍या/KP अपालायाः/NS त्वग्दोष/NP आमूलम्/NP विनष्ट:/KN भवेत्/KP ’/PUNC ।/PUNC ‘/PUNC शोभनम्/NV ।/PUNC मम/SN उपासिकाया:/NP मनोरथतरुः/NP अवश्‍यम्/NP पुष्‍पफलान्वित:/KN भविष्‍यति/KP ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS माम्/SN हस्‍ताभ्याम्/NP परिगृह्यम्/NP मत्/SN शरीरम्/NP वारत्रयम्/SMKY रथयुगछिद्रात्/NP निष्‍कास्‍य/NP बहि:/A कृतवान्/KN ।/PUNC मम/SN प्रथमेन/SMKY चर्मणा/NP शल्‍यक:/NP द्वितीयने/SMKY गोधा/NP तृतीयने/SMKY च/APY कृकलासे/NP अजायत्/KP ।/PUNC
इत्थम्/SN हि/A मे/SN वपुषः/NP त्रीणि/SMK आवरणानि/NP निराकृतानि/KN ।/PUNC त्‍वग्दोष:/NP समूलम्/NP विनष्ट:/KN ।/PUNC मघवतः/NP अनुकम्‍पया/NP मम/SN काय:/NP दिनकरः/NS इव/ASD सप्रभ:/NP जात:/KN ।/PUNC मयि/SN दृष्टिपातम्/NP कुर्वताम्/KP जनानाम्/NP नेत्राणि/NP चमत्‍कृतानि/NP ।/PUNC य:/SN माम्/SN अपश्‍यद्/KP स:/SN एव/INTF विस्‍मयाकुलः/NV अभवत्/KP ।/PUNC सबलयोषितः/KN तपोबलम्/NP विलोक्‍य/KKS हठात्/NP एव/INTF स्‍‍तम्भित:/KN संसार:/NP ।/PUNC आसीत्/KP अद्य/A मे/SN नवजीवनस्‍य/NP मङ्गलमयी/NV प्रभातवेला/NP ।/PUNC
उषस:/NP हरिद्राभैः/NP अंशुभिः/NP आश्रमस्‍य/NP प्राङ्गणे/NP पीतम्/NV आस्‍तरणम्/NP प्रसारितम्/KP ।/PUNC
प्रियतम:/NP मे/SN कृशाश्‍व:/NP मत्‍काञ्चनकायम्/NP समवलोक्‍य/KKS किञ्चिद्/SN हतप्रतिभ:/NP इव/ASD सञ्जात:/KN ।/PUNC मदीयवपुषि/NP इत्‍थम्/SN परिवर्तनम्/NP सङ्गटिष्‍यति/KP इति/AUD स्‍वप्ने/NP अपि/AVK तस्‍य/SN न/AN आसीत्/KP विश्‍वास:/NP ।/PUNC स्त्रिया:/NP शक्तिम्/NP अवलोक्‍य/KKS तस्‍य/SN हृदयम्/NP आनन्‍दातिरेकेण/NP विह्वलम्/NV अभूत्/KP ।/PUNC मम/SN आश्‍लेषकाले/NP तस्‍य/SN नेत्राभ्याम्/NP निपतिता:/KN वर्तुलाकारा:/NV अश्रुकणा:/NP मे/SN कपोलयो:/NP ।/PUNC तस्‍य/SN हृदयम्/NP करुणापूर्णम्/NV अनुभूया/KP अहम्/SN चमत्‍कृता/NP अभवम्/KP ।/PUNC स्‍वनारीजीवनम्/NP धन्‍यम्/NV मन्‍यमानाया:/NP मे/SN वपुः/NP हर्षेण/NV रोमा‍ञ्चितम्/NV बभूव/KP ।/PUNC

वासन्‍ती/NS श्रीबटुकनाथशास्‍त्री/NS खिस्‍ते/AB (/PUNC वाराणसेयसंस्‍कृतविश्‍वविद्यालये/NS साहित्‍यविभागाध्‍यक्षचर:/NP )/PUNC ‘/PUNC क:/SN नाम/NP पाकाभिमुखस्‍य/NP जन्‍तुः/NP द्वाराणि/NP दैवस्‍य/NP पिधातुम्/KKS ईष्टे/NP ’/PUNC ।/PUNC (/PUNC भवभूति:/NS )/PUNC

[/PUNC 1/PUNC ]/PUNC
‘/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC किम्/AP इति/AUD अत्र/A मौनमालम्‍बमाना/NP शून्‍यदृष्टिः/NP मनसि/NP भ्रमता/NP विचारेण/NP व्‍याकुलीकृता/KN इव/ASD अद्य/A प्रतिभाससे/KP ?/PUNC ’/PUNC एतद्/SN आकर्ण्‍य/KKS सहसा/KV इव/ASD विचारनिद्राया:/NP प्रबुद्धा/NV वासन्‍ती/NS समीरणोल्‍लासितम्/KN दूकूलावृण्‍वती/KN समुत्‍थाय/KKS पितरम्/NP दीनानाथशर्माणम्/NP अवादीत्/KP ।/PUNC ‘/PUNC तात/NP !/PUNC अद्य/A प्रात:/NP कालात्/NP आरभ्‍य/KKS वसन्‍तविषये/NP रणरणकचेखिद्यमानमानसा/NP तदीयम्/SN भागधेयम्/NP कष्टकरम्/NV एव/INTF अवलोकयामि/KP ’/PUNC ।/PUNC वसन्‍त:/NS किल/A वासन्‍त्‍या:/NS ज्‍यायान्/KNV भ्राता/NP आसीत्/KP ।/PUNC अथ/AVK दीनानाथशर्मा/NS किञ्चित्/SN गम्‍भीरम्/NV इव/ASD स्‍वाकारम्/NP विधाय/KKS भूयः/A अपि/AVK अवोचत्/KP —/PUNC ‘/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC अलम्/AN तदीयचिन्तया/NP ।/PUNC स/SN खलु/A मया/SN बहुश:/NV विनिवारितः/KN अपि/AVK न/AN ताम्/SN व्‍यसनिताम्/KN त्‍यजति/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A मया/SN भाषणम्/NP अपि/AVK परित्‍यक्तम्/KN ।/PUNC अद्य/A एव/INTF पश्‍य/KP कीदृशम्/SNV कलहम्/NP कृत्‍वा/KKS बहिः/A निर्गत:/KN ।/PUNC भगवता/NP पुत्रः/NP तु/A एक/SMKY एव/INTF दत्त:/KN ,/PUNC किन्‍तु/AVK सः/SN अपि/AVK एवम्/AUD विध:/NP ।/PUNC विधेः/NP विलसितम्/KN एतत्/SN ।/PUNC किम्/AP अन्‍यद्/SN ब्रूमहे/KP ’/PUNC इति/AUD एवम्/AUD वादिनः/NP दीनानाथशर्मणः/NS वदनम्/NP आन्‍तरविषादजनितेन/NP कालिम्‍ना/NP समाच्‍छादितम्/KN अभूत्/KP ।/PUNC अथ/AVK वासन्‍ती/NS ताम्/SN पितुः/NP अवस्‍थाम्/NP विलोक्‍य/KKS विषयपरिवर्तनेच्‍छया/NP वातायनात्/KN उत्‍थाय/KKS जगाद/KP -/PUNC ‘/PUNC षड्वादनसमय:/NP दृश्‍यते/KP ,/PUNC भवतः/SN अपि/AVK सन्‍ध्‍योपास्‍तेः/KP कालः/NP अयम्/SN ।/PUNC पक्‍वप्रायम्/NP एव/INTF भवेत्/KP अशनम्/NP ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS अभ्‍यन्‍तरे/NP प्रविवेश/KP ।/PUNC

[/PUNC 2/PUNC ]/PUNC
दीनानाथशर्मण:/NS गृहम्/NP लक्ष्‍मणपुरे/NS नगरमध्‍ये/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC एतेषाम्/SNV गृहे/NP पत्नी/NP ,/PUNC एक:/SMK पुत्र:/NP ,/PUNC एका/SMKY कन्‍या/NP च/APY इति/AUD परिवार:/NP आसीत्/KP ।/PUNC
कन्‍या/NP वासन्‍ती/NS बुद्धिमती/NV ,/PUNC सदाचारसम्‍पन्‍ना/NV ,/PUNC युक्तायुक्तविवेका/NV अभिज्ञा/NV च/APY अभूत्/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A सा/SN शैशवम्/NV समाप्‍य/KKS यौवने/NP पदमा/NP आधातुम्/KKS सन्नद्धा/KN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC दीनानाथशर्मा/NS तस्मिन्/SN एव/INTF नगर/NP एकस्मिन्/SMKY आंग्‍लविद्यालये/NS संस्‍कृताध्‍यापक/NP आसीत्/KP ।/PUNC वेतनम्/NP च/AVK असौ/SN अशीतिमुद्रात्‍मकम्/NP लभते/KP स्‍म/KP ।/PUNC
तेन/SN एव/INTF द्रव्‍येण/NP गार्हस्‍थ्‍यशकटम्/NP यथा/AVK कथम्/AP अपि/AVK चलति/KP स्‍म/KP ।/PUNC पुत्रस्‍य/NP दुराचरणेन/NP सर्वदा/A एव/INTF एतस्‍य/SN चेत:/NP परितप्‍यते/KP स्‍म/KP ।/PUNC कन्‍यायाः/NP च/APY विवाहकालम्/NP उपस्थितम्/KN आलोक्‍य/KKS वरान्‍वेषणे/NP सप्रयत्न/NP आसीत्/KP असौ/SN ब्राह्मण:/NP ।/PUNC
साम्‍प्रतिकेषु/A दिवसेषु/NP दीनानाथशर्मण:/NS मनसि/NP ‘/PUNC दत्ता/KN सुखम्/NP प्राप्‍स्‍यति/KP वा/APY न/AN वा/APY ’/PUNC इति/AUD एव/INTF विचारः/NP नक्तन्दिवम्/NP भ्रमति/KP स्‍म/KP ।/PUNC सूनोः/NP दुरवस्‍थया/NP दीनानाथस्‍य/NS कन्‍या/NP एव/INTF पुत्रप्रेम्‍ण:/NP भाजनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC दीनानाथस्‍य/NS पत्नी/NP नवीनाचारानभिज्ञा/NV सरलस्‍वभावा/NV सदाचारपरायण/NV मनोरमाख्‍या/NV आसीत्/KP ।/PUNC तस्‍या:/SN एव/INTF चरितम्/NP वासन्‍त्‍याम्/NS अपि/AVK प्रतिबिम्‍बतम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC वसन्तः/NS प्रथमम्/SMKP मातु:/NP शिक्षया/NP सुशील:/NV बभूव/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK पश्चात्/A नागरिकविटानाम्/NP सङ्गत्‍या/NP कुमार्गम्/NP अवततार/KP ।/PUNC एतत्/SN एव/INTF एकम्/SMK शल्यम्/NP आसीत्/KP दीनानाथमनस:/NP एतदभावे/NP तदीयम्/SNV गार्हस्‍थम्/NP सुवर्णम्/NP अयम्/SN अभविष्‍यत्/KP ।/PUNC

[/PUNC 3/PUNC ]/PUNC
शनै:/KV शनैः/DV भगवान्/NP भास्‍कर:/NS भुवनतलम्/NP स्‍वकीयभावि:/SN भासयन्/KNV नभः/NP अङ्गणम्/NP अभजत्/KP ।/PUNC प्राभातिक:/NP पवनः/NP अपि/AVK सलीलम्/NP विलसन्/KNV रुचिपुरुष:/NP इव/ASD कुसमसौरभम्/NP आघ्राय/KKS तनुलतांसदेशम्/NP आलम्‍ब्‍य/KKS वहति/KP स्‍म/KP ।/PUNC प्राची/NP तस्मिन्/SNV काले/NP सकलेभ्‍य:/NP जनेभ्‍य:/NP उत्‍साहसम्‍पदम्/NP अर्पयन्‍ती/KNV दानशीला/NV सीमन्तिनी/NP इव/ASD दृश्‍यते/KP स्‍म/KP ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF काले/NP दीनानाथशर्मण:/NS गृहे/NP मङ्गलवाद्यध्‍वनिः/NP उदतिष्ठत्/KP ।/PUNC
आम्/NP !/PUNC ज्ञातम्/KN ,/PUNC अद्य/A वासन्‍त्‍या:/NS विवाहोत्‍सव:/NP आसीत्/KP ।/PUNC अनवरतम्/NP अन्‍तः/A वहि:/A प्रविशता/KN निर्गच्‍छता/KN च/APY जनसम्‍मर्देन/NP समाकुलम्/NP आसीत्/KP दीनानाथगृहद्वारम्/NP ।/PUNC
सर्वत:/A सम्‍प्रवृत्ते/KN अपि/AVK प्रमोदप्रवाहे/NP वासन्‍त्‍या:/NS पितरौ/NP कयाचिद्/SN वेदनया/NP आक्रान्‍तौ/KN इव/ASD दृश्‍येते/KP स्‍म/KP ।/PUNC अद्य/A विवाहोत्‍सवे/NP वसन्‍त:/NS न/AN आगत:/KN आसीत्/KP ।/PUNC न/AN जाने/NP स:/SN क्‍व/A पलायित:/KN आसीत्/KP ।/PUNC एतत्/SN एव/INTF तयोः/SNV दम्‍पत्‍योः/NP दु:खकारणम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC वासन्‍त्‍या:/NS पतिः/NP माधवनाथ:/NS सच्छील:/NV धनवान्/NV रूपगुणसम्‍पन्‍न:/NV वासन्‍त्‍या:/NS अनुरूपम्/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC वासन्‍ती/NS जनसम्‍मर्दे/NP कथम्/AP अपि/AVK सहजलज्‍जाजडया/NV दृशा/NP तम्/SN अवेक्ष्‍य/KKS तदीयगुणगरिमाणम्/NP वयस्‍याभ्‍य:/NP समाकर्ण्‍य/KKS स्वात्‍मानम्/NP धन्‍यम्/NP अमन्‍यत/KP ।/PUNC
किन्‍तु/AVK क:/AP जानाति/KP स्‍म/KP तदा/A यत्/SN अस्‍य/SN विवाहस्‍य/NP कीदृश:/SNV विपाक:/NP भविता/KP इति/AUD ।/PUNC अथ/AVK व्‍यतीते/NP विवाहोत्‍सवे/NP वासन्‍ती/NS साश्रुनेत्रोत्‍पला/NV कथम्/AP अपि/AVK पितरौ/NP नमस्‍कृत्‍य/KKS स्‍वगृहम्/NP प्रातिष्ठत/KP ।/PUNC वासन्‍त्‍याम्/NS गतायाम्/KP मनोरमा/NS इदम्/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘/PUNC अस्‍माकम्/SN एक/SMKY एव/INTF आधार:/NP आसीत्/KP जीवनस्‍य/NP ,/PUNC सः/SN अपि/AVK गत:/KN ।/PUNC पुत्रः/NP तावत्/AVK  कीदृशीम्/SNV पीडाम्/NP आधत्त/KN इति/AUD वयम्/SN एव/INTF वेत्तुम्/KKS पारयाम:/KP ।/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC दौर्भाग्‍यम्/NV अस्‍माकम्/SN न/AN जाने/NP कियद्/SN वर्तते/KP ।/PUNC
पुत्र/NP एव/INTF अस्‍माकम्/SN वंशधूर्धर:/NP ।/PUNC तस्मिन्/SN एव/INTF असद्वृत्ते/KN किम्/AP इव/ASD अस्‍माकम्/SN सुखम्/NP भवेत्/KP इति/AUD ।/PUNC

[/PUNC 4/PUNC ]/PUNC
पतिगृहे/NP वर्षद्वयम्/SMKY व्‍यतीतम्/NP समागताया:/KP वासन्‍त्‍या:/NS ।/PUNC एतावति/SN काले/NP सेव्‍यमानश्वशुरादिगुरुजनाया:/NP गृहकर्मसम्‍पादननिपुणाया:/NV वासन्‍त्‍या:/NS सुखेन/KV एव/INTF काल:/NP जगाम/KP ।/PUNC पत्‍युः/NP अपि/AVK समधिकम्/NV प्रेम/NP वासन्‍ती/NS लेभे/KP ।/PUNC कदाचित्/A पित्रो:/NP स्‍मृतिः/NP आकुलयति/KP स्‍म/KP तदीयम्/SN चेत:/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK पतिप्रेम्‍ण:/NP प्रभावेण/NP न/AN अधिकम्/NV कष्टोत्‍पादिनी/NP जनकयो:/NP स्‍मृतिः/NP अभूत्/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK न/AN हि/A सर्वदा/A सुखम्/NP अविच्छिन्‍नम्/NV अवतिष्ठते/KP ।/PUNC कुमित्रसंसर्गात्/NV नु/A ,/PUNC स्‍वात्‍मनः/SN अविमृश्‍यकारित्‍वात्/NP नु/A ,/PUNC वासन्त्या/NS दुर्भाग्‍यस्‍य/NP नियतत्‍वात्/NP नु/A ,/PUNC माधवनाथ:/NS मदिरापानसातत्‍यम्/NP आललम्‍बे/KP ।/PUNC प्रथमत:/SMKY कियन्तिचिद्/SNV दिनानि/NP सुगुप्‍तम्/NP असौ/SN अनुतिष्ठति/KP स्‍म/KP तत्/SN कर्म/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK चतुरतरा/NV वासन्‍ती/NS सद्य:/A एव/INTF तत्/SN अलक्षयत्/KP ।/PUNC न/AN प्रत्‍यक्षम्/NP उच्‍चचार/KP पत्‍युः/NP मन:/NP क्‍लेशोदयभिया/NP ।/PUNC भृशम्/KV असौ/SN दु:खसागरे/NP निपतिता/KN पत्‍युः/NP उद्धरणाय/KKS अहोरात्रम्/NP विचारयन्‍ति/KP एव/INTF अतिष्ठत्/KP ।/PUNC अथ/AVK एकस्मिन्/SMKY दिने/NP विलम्‍बेन/NP आयातम्/KP मदबलघूर्णमानचक्षुः/NP युगलम्/NP माधवानाथम्/NS अवेक्ष्‍य/KKS वासन्‍ती/NS सद्य:/A एव/INTF शयनीये/KN तम्/SN अवस्‍थाप्‍य/KKS तालवृन्‍तेन/NP शनै:/KV शनैःDV वीजयन्‍ती/KNV पत्‍यु:/NP क्रोधाशङ्कया/NP निवार्यमाण/KN इव/ASD मन्‍दमन्‍दाक्षरा/KV परिप्रच्‍छ/KP —/PUNC ‘/PUNC नाथ/NP !/PUNC क:/SN अयम्/SN अद्यत्‍वे/A सम/NP अवलम्बित:/KN भवता/SN पन्‍था:/NP ?/PUNC अति/NV गर्हणीय:/KN परिहरणीयः/KN च/APY अयम्/SN ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC अथ/AVK एतदाकर्ण्‍य/KKS स/SN अपरा‍धम्/NP इव/ASD स्वात्‍मानम्/NP मन्‍यमान:/KN शिर:/NP अपि/AVK उन्‍नमयितुम्/KKS  न/AN शशाक/KP माधव:/NS ।/PUNC किन्‍तु/AVK सद्य:/A एव/INTF तादृशम्/SNV आत्‍मन:/SN विकारम्/NP उपसंहृत्‍य/KKS धार्ष्टयम्/KN इव/ASD अवलम्‍ब्‍य/KKS जगाद/KP -/PUNC ‘/PUNC यद्/SSN वयम्/SN कुर्मः/KP तत्/SSN समीचीनम्/NP एव/INTF ।/PUNC न/AN क:/SN अपि/AVK अत्र/A भवतीनाम्/SN वाचाम्/KP अवसर:/NP ’/PUNC ।/PUNC एवम्/AUD अभिधाय/KKS तत्‍क्षणम्/NP माधव:/NS गृहाद्/NP बहि:/A कुत्रचित्/A निरगात्/KP ।/PUNC वासन्‍ती/NS तु/A तत्र/A एव/INTF स्थिता/KN लालाटीम्/NV लिपिम्/NP प्रमार्ष्टुम्/KKS इव/ASD अश्रुजलसङ्ग्रहे/NP तत्‍परा/NP अभवत्/KP ।/PUNC

[/PUNC 5/PUNC ]/PUNC
‘/PUNC समानशीलव्‍यसनेषु/NP सख्‍यम्/NP ’/PUNC इति/AUD न्‍यायेन/NP दैवयोगात्/NP माधवनाथस्‍ये/NS विटमण्‍डलीषु/NP वसन्‍तेन/NS सह/AUP स्‍वनगरे/NP पानगोष्ठीसौहार्दम्/NP उदपद्यत/KP ।/PUNC किन्तु/AVK वसन्‍त:/NS ‘/PUNC भगिनी/NP तिरस्‍करिष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD भयेन/NP माधवनाथस्‍य/NS गृहम्/NP कदापि/AVK न/AN गच्‍छति/KP स्‍म/KP ।/PUNC एकदा/A माधवनाथ:/NS वासन्‍त्‍या:/NS भूय:/A भूय:/DV अनुनीयमान:/KN सकोपम्/NP अभाणीत्/KP –/PUNC ‘/PUNC प्रथमम्/SMKP गत्‍वा/KKS स्‍वबन्‍धुराजम्/NP निवर्तय/KP ।/PUNC पश्चात्/A माम्/SN उपदेक्ष्‍यसि/KP ’/PUNC ।/PUNC एतत्/SN आकर्ण्‍य/KKS तत:/A प्रभृति/AUD ‘/PUNC कथम्/AP वसन्‍त:/NS अपि/AVK सह/AUP एव/INTF एतेषाम्/SN ?/PUNC इति/AUD द्विगुणम्/SMKY आन्‍मत्‍यम्/SN अनयोः/SN भविष्‍यति/KP इति/AUD समधिकया/NV चिन्‍तया/NP समाक्रान्‍ता/KN अभूत्/KP ।/PUNC सकले/NP अपि/AVK गृहोपकरणे/NP विक्रीते/KP सति/A ,/PUNC शनै/KV शनैः/DV वासन्‍त्‍या:/NS आभूषणानि/NP अपि/AVK मदिरागृहोपहारताम्/NP जग्‍मु:/KP ।/PUNC
दिनद्वयात्/SMKY आरभ्‍य/KKS गृहे/NP लेश:/NP अपि/AVK न/AN आसीत्/KP अशितव्‍यस्‍य/NP वस्‍तुन:/NP ।/PUNC
चिरन्‍तनया/NP वृद्धया/NV परिचारिकया/NP वासन्‍त्‍या:/NS अवस्‍थाम्/NP परिकल्‍प्‍य/KKS स्‍वगृहात्/NP किञ्चित्/A अशितव्‍यम्/KN आनीतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तत्/SN च/APY कथम्/AP अपि/AVK वासन्‍त्‍या:/NS दुस्‍त्‍यजतया/NP बुभुक्षाया:/NP निगीर्णम्/KP ।/PUNC माधवः/NS तु/A बहो:/NV कालात्/NP एव/INTF बहिः/A एव/INTF यथा/AVK अभिलषितम्/KN भोजनम्/NP विधत्ते/KP स्‍म/KP ।/PUNC वसन्‍तस्‍य/NS समागमेन/NP माधवनाथस्‍य/NS स्‍वेच्‍छाचारित्‍वम्/NP भृशम्/KV अवर्धत/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP दिवसान्‍तर/NP एकवारम्/NP अपि/AVK माधवनाथ:/NS गृहम्/NP आयाति/KP स्‍म/KP ।/PUNC इदानीम्/A तु/A साप्‍ताहिकम्/NP अपि/AVK गृहागमनम्/NP कृच्‍छ्रेण/NP भवति/KP स्‍म/KP ।/PUNC माधवनाथस्‍य/NS चरितम्/NP श्रुत्‍वा/KKS सपत्नीक:/NP दीनानाथशर्मा/NS समाधिकम्/NV अखिद्यत/KP ।/PUNC प्रथमत:/SMKY एव/INTF पुत्रविषयक:/NP क्‍लेश/NP आसीत्/KP एव/INTF ,/PUNC पुनः/A एतेन/SN दुहितुदौर्भाग्‍यगरिम्‍णा/NP स:/SN ववृधे/KP ।/PUNC एवम्/AUD उभयत:/SN कष्टम्/NP अनुभवन्/KP ।/PUNC
समेधनाधिपरिपीडयमान/KN आत्‍मन:/SN गार्हस्‍थभविष्‍यम्/NP अन्‍धकारम्/NV अयम्/SN अवलोक्‍य/KKS शयनीयम्/KN अभजत्/KP ।/PUNC माधवनाथ:/NS अपि/AVK स्‍ववपुषि/NP बहुलदुराचारविधानेन/NP तनिमानम्NP अतिसूक्ष्‍मतया/NP समागमत्/KP संलक्ष्‍य/KKS ,/PUNC च/APY एतद्/SN वासन्‍ती/NS कयाचिन्/A नूतनया/NV चिन्‍तया/NP दु:खसागरम्/NP आकण्‍ठम्/NP ममज्‍ज/KP ।/PUNC पुरन्‍ध्रीणाम्/NP इयम्/SN एव/INTF चिन्‍ता/NP अतिदुर्विषह्या/NP भवति/KP ।/PUNC
यदि/AVK वासन्‍त्‍या:/NS शङ्कितम्/KN आसीत्/KP ,/PUNC तत्/SN शनै:/KV शनै:/DV सत्‍यताम्/NP उपगन्‍तुम्/KKS इव/ASD सन्‍नद्धम्/KN ददृशे/KP ।/PUNC माधवनाथ:/NS रोगशय्याम्/NP सुष्‍वाप/KP ।/PUNC वासन्‍त्‍या:/NS सदाचारपरायणत्वम्/NP सकलकष्‍टसहत्‍वम्/NP च/APY माधवनाथ:/NS न/AN वेत्ति/A स्‍म/KP इति/AUD न/AN ,/PUNC किन्‍तु/AVK आत्‍मन:/SN गर्वप्रदर्शनार्थम्/NP एकदा/A अपि/AVK तस्‍याः/SN आदरम्/NP न/AN विदधे/KP ।/PUNC वासन्‍ती/NS तु/A कर्मणा/NP ,/PUNC चेष्टया/NP सकलम्/NP अपि/AVK अवमानम्/NP सहमाना/KN कदापि/AVK न/AN खेदयामास/KP माधवीयम्/NS मन:/NP ,/PUNC वाचा/NP कर्मणा/NP ,/PUNC चेष्टया/NP अपि/AVK वा/AVK ।/PUNC
अथ/AVK एकस्मिन्/SMKY दिने/NP वासन्‍ती/NS नित्‍यक्रमानुसारम्/NP माधवनाथम्/NS उपचरन्‍ती/KNV गृहकर्मणि/NP संलग्‍ना/NP आसीत्/KP ।/PUNC माधवनाथः/NS ताम्/SN तादृशीम्/SNV अवेक्ष्‍य/KKS ,/PUNC शनकै:/KV ‘/PUNC प्रिये/NP !/PUNC वासन्ति/NS !/PUNC ’/PUNC इति/AUD एवम्/AUD सगद्गदम्/NP शनैः/KV आकारयामास/KP ।/PUNC वासन्‍ती/NS तु/A निद्राप्रबुद्ध/KN एव/INTF तम्/SN तादृशम्/SNV अश्रुतपूर्वम्/NP तदीयम्/SN व्‍याहारम्/NP आकर्ण्‍य/KKS साश्रुलोचना/NP पर्यङ्कस्‍य/NP समीपम्/NP आगत्‍य/KKS तूष्णीम्/NP तस्‍थौ/KP ।/PUNC सा/SN तदीय/SN आह्वानस्‍य/NP प्रत्युत्तरम्/NP अपि/AVK विसस्‍मार/KP ।/PUNC माधवनाथः/NS ताम्/SN आगताम्/KP अवेक्ष्‍य/KKS मुहुर्त्तम्/NP यावत्/AVK किमपि/AVK वक्तुम्/KKS न/AN शशाक/KP ।/PUNC अथ/AVK असौ/SN मस्‍तकम्/NP उन्‍नमयि/NP उत्‍थातुम्/KKS प्रयत्नम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC वासन्‍तीम्/NS झटिति/KV तदभिसन्धिम्/NP लक्षयित्‍वा/KKS ,/PUNC स्‍वहस्‍तावलम्‍बेन/NP तम्/SN उत्‍थाप्‍य/KKS अस्‍थापयत्/KP ।/PUNC अथ/AVK माधवनाथ:/NS वासन्‍त्‍या:/NS पाणिम्/NP रोगकृशे/NP स्‍वपाणौ/NP आदाय/KKS स/SN अश्रुनेत्र:/NP बभाषे/KP –/PUNC ‘/PUNC दयिते/NP !/PUNC बह्वपराद्धम्/NP मया/SN ,/PUNC क्षम्‍यताम्/KP त्‍वादृशी/SNV गृहलक्ष्‍मीः/NP मया/SN दुराचारेण/NP पद्भ्‍याम्/NP अताडयत/KP !/PUNC धिङ्/ASMB भाम्/NP !/PUNC मादृशम्/SNV -/PUNC ‘/PUNC मध्‍ये/NP एव/INTF तस्‍य/SN वचनम्/NP आक्षिप्‍य/KKS वासन्‍ती/NS ‘/PUNC न/AN एवम्/AUD अहम्/SN नरकगामिनी/NP विधेया/KP ’/PUNC इति/AUD वचनम्/NP आभाष्‍य/KKS पत्‍युः/NP वदने/NP स्‍वपाणिपल्‍लवम्/NP व्‍यधात्/KP ।/PUNC वासन्‍त्या:/NS तप:/NP साफल्‍यम्/NP उपययौ/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK सा/SN रोगराक्षसदंष्ट्राया/NP माधवनाथम्/NS रक्षितुम्/KKS नाशकत्/KP ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY दिने/NP विलपन्‍तीम्/KNV वासन्‍तीम्/NS परित्‍यज्‍य/KKS माधव:/NS शाश्वतम्/NV पदम्/NP प्राविशत्/KP ।/PUNC वसन्‍तः/NS अपि/AVK माधवनाथस्‍य/NS मरणवार्तया/NP समुन्‍मीलितलोचनः/NP अभवत्/KP ।/PUNC कतिपयदिवसानन्‍तरम्/NP वसन्‍त:/NS कथम्/AP अपि/AVK साहसम्/NP अवलम्‍ब्‍य/KKS स्‍वभगिन्‍या/NP गृहम्/NP आजगाम/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK तत्रत्‍यै:/A प्रतिवेशिभिः/NP इदम्/SN उक्तम्/KN ‘/PUNC यत्/AVK पत्‍युः/NP मरण/NP अनन्‍तरम्/AVK अल्‍पीयस/NV एव/INTF कालेन/NP सा/SN कुत्र/A अपि/AVK अगमत्/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अथ/AVK वसन्‍त:/NS खिन्‍नमानस:/NP पितरौ/NP सेवमानो/NV मनस/NP आश्‍वासनाय/KKS तीर्थयात्रायै/NP सह/AUP एव/INTF पितृभ्याम्/NP निर्जगाम/KP ।/PUNC अथ/AVK क्रमेण/NP असौ/SN हरिद्वारतीर्थे/NS समाययौ/KP ।/PUNC
तत्र/A एकस्मिन्/SMKY दिने/NP गङ्गातीरे/NS तेन/SN का/SN अपि/AVK योगिनी/NP दूरत:/KN समायान्‍ती/KNV दृष्टा/KN ।/PUNC ताम्/SN च/AVK समीपम्/NP आगताम्/KP सम्‍यग्/NV निर्वण्‍यम्/KN सहसा/KV इव/ASD वसन्‍तवदनात्/NP ‘/PUNC किम्/AP वासन्ति/NP !/PUNC ’/PUNC इति/AUD अक्षराणि/NP निर्ययु:/KP ।/PUNC सा/SN अपि/AVK वसन्‍तम्/NS अवेक्ष्‍य/KKS ‘/PUNC किम्/AP भ्रात:/NP !/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS पादयो/NP अपतत्/KP ।/PUNC
अथ/AVK वसन्त/NS आचरणमूलात्ताम्/NP अवेक्ष्य/KKS ‘/PUNC भगिनि/NP !/PUNC किम्/AP इदम्/SN ?/PUNC ‘/PUNC इति/AUD अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC वासन्‍ती/NS तु/A सहसा/KV इव/ASD विहस्‍य/KKS अकथयत्/KP -/PUNC
‘/PUNC को/SN नाम/NP पाकाभिमुखस्‍य/NP जन्‍तुः/KP द्वाराणि/NP दैवस्‍य/NP पिधातुम्/KKS ईष्टे/NP ’/PUNC ।/PUNC
भ्रान्तिदर्शनम्/NP

डॉ/U ./PUNC भागीरथप्रसादत्रिपाठी/NS ‘/PUNC वागीशशास्‍त्री/NV ’/PUNC (/PUNC सम्‍पूर्णानन्‍दसंस्‍कृतविश्‍वविद्यालय/NS -/PUNC शोधसंस्‍थानस्‍य/NP निदेशकचर:/NP )/PUNC य:/SN यत्र/AVK विश्‍वसिति/KP ,/PUNC श्रद्दधाति/KP ,/PUNC तत्र/AVK एव/INTF सुखम्/NP अनुभवति/KP ,/PUNC परमानन्‍दम्/NP च/APY समुपलभते/KP ।/PUNC अयम्/SN सहज:/NV मनुजस्‍वभाव:/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK न/AN इह/A जगति/NP दृश्‍यते/KP कस्‍य/SN अपि/AVK सुखम्/NP एकान्तिकम्/NV ,/PUNC अविरामम्/NV ,/PUNC ध्रुवम्/NV ,/PUNC अचलम्/NV कूटस्‍थम्/NV वा/APY ।/PUNC
य:/SN अद्य/A सुखशीतलताम्/NP अनुभवन्/KNV प्रसीदति/KP ,/PUNC स:/SN एव/INTF परेद्युः/A दु:खदावानले/NP दन्‍दह्यमान:/KN विषीदति/KP ।/PUNC चक्रवत्/ASD परिवर्तन्‍ते/KP सुखानि/NP च/APY दु:खानि/NP च/APY ।/PUNC
कस्‍या/SN अत्‍यन्‍तम्/NV सुखम्/NP उपनतम्/KP दु:खम्/NP एकान्‍तत:/KN वा/AVK ।/PUNC मृगमरीचिकायाः/NV चाकचिक्‍यम्/NP अनुवर्तमाना/KN हरिणा/NP इव/ASD मानवा:/NP अपि/AVK भौतिकसुखचाकचिक्‍यम्/NP अनुधावमाना:/KN परमानन्‍दम्/NP अनुभवन्ति/KP ।/PUNC पर्यन्‍ते/NP तु/A ते/SN पलाण्‍डुशल्‍कगर्भे/NP किमपि/AVK अन्यद्/SN अनासादयन्‍त:/KN इव/ASD विषण्‍णाः/NV चपेटाताडिता:/KN बालका:/NP इव/ASD निवर्तन्‍ते/KP ।/PUNC
भौतिकसुखनिस्‍सारताम्/KP अवगच्‍छन्‍त:/KN अपि/AVK क्‍वचित्/SN अन्‍यत्र/A मानवेषु/NP सौख्‍यम्/NP पश्‍यन्‍त:/KN लुभ्‍यन्ति/KP ,/PUNC पुनः/A च/AVK तत्र/A प्रवर्तन्‍ते/KP ।/PUNC कालान्‍तरे/NP तत्र/A अपि/AVK परिणामादि/AUD -/PUNC दु:खम्/NP अनुभवन्‍त:/KN निवर्तन्‍ते/KP ।/PUNC पुनः/A तत:/A अन्‍यत्र/A तावत्/AVK सुखाप्‍तये/NP गवेषणानिरता:/KN जायन्‍ते/KP ।/PUNC इयम्/SN एव/INTF पौन:/NP पुन्‍येन/NP प्रवृत्तिः/NP च/APY निवृत्तिः/NP च/APY ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF जीवने/NP भूय:/A भूय:/DV जननम्/NP मरणम्/NP च/APY मानवानाम्/NP दरीदृश्‍येते/KP ।/PUNC निर्मलानन्‍द:/NS नाम/NP ब्रह्मचारी/NP विदिशानगरी/NS निकटे/NP वीणानदीतटान्/NS अतिदूरे/NV समवस्थिते/KP बिल्‍वग्रामे/NS हनूमत्/NS देवालये/NP निवसति/KP ।/PUNC हनूमन्‍तम्/NS अर्चयन्/KN परमानन्‍दनिमग्‍न:/NV भौतिकसुखदु:खे/NP पराभवन्/KN इव/ASD ,/PUNC संसारसागरोत्तालतरङ्गान्/NP समीकुर्वन्/KN इव/ASD दिनानि/NP यापयति/KP ।/PUNC स/SN साधक:/NP ,/PUNC न/AN तु/A सिद्ध:/KN ।/PUNC हनूमन्‍तम्/NS उपासीनेन/NP नैष्ठिकी/NP शान्ति:/NP समधिगता/KN वा/AVK न/AN वा/AVK इति/AUD सः/SN अपि/AVK न/AN जानाति/KP ,/PUNC परन्‍तु/AVK कौपीनमात्रवसनस्‍य/NP भिक्षाटनम्/NP कुर्वत:/KP ,/PUNC उपासनायाम्/NP ध्‍याने/NP च/APY निरतचित्तस्‍य/NP तस्‍य/SN चेतसि/NP सिद्धिभूमिकाम्/NP उपलभमानस्‍य/NV सिद्धस्‍य/NP इव/ASD कदापि/AVK न/AN उदेति/KP विक्षेप:/NP ।/PUNC अलब्‍धभूमिकानाम्/NP परकीयम्/SNV सुखम्/NP अधिकम्/NV मन्‍यमानानाम्/NP केषा‍ञ्चित्/SN ऋषीणाम्/NP अपि/AVK वित्त/NP -/PUNC पुत्र/NP -/PUNC लौकेषणाभिः/NP मनः/NP दोलायितम्/KP ।/PUNC
आत्‍मदर्शनानन्‍दपारावारम्/NP अनवगाहमानानाम्/NP अपि/AVK तत्तटस्थितानाम्/NP एव/INTF तदानन्‍दानुभवाहङ्काराणाम्/NP भौतिकचाकचिक्‍यम्/NP अवलोक्‍य/KKS स्‍वकीये/SN मनसि/NP न्‍यूनताया:/NP अनुभव:/NP जाजायत/KP एव/INTF ।/PUNC
सुखेन/KV दिनानि/NP ,/PUNC मासान्/NP ,/PUNC हायनाम्/NP च/AVK यापयत:/KP ब्रह्मचारिण:/NP निर्मलानन्‍दस्‍य/NS हनूमत्/NS देवालयम्/NP समुपेत:/KN नगराद्/NP एकदा/A कः/SN अपि/AVK महाधनिक:/NP ।/PUNC तदीयम्/SN वैभवम्/NV दासवर्गम्/NP च/AVK विलोक्‍य/KKS ब्रह्मचारिणा/NP निर्मलानन्‍देन/NS तत्सुखतुलनया/NP स्‍वसुखनैयून्‍यम्/NV इव/ASD प्रतीतम्/NP -/PUNC हनूमन्मन्दिरभक्‍ताः/NP तत्/SN आज्ञाम्/NP तथा/AVK न/AN परिपालयन्ति/KP यथा/AVK महाधनिकस्‍य/NP अस्‍य/SN सेवका:/NP ।/PUNC वसनाभरणैः/NP विभूषितस्‍य/NP अस्‍य/SN मुखाकृतौ/KN परमानन्‍दरेखा/NP विराजते/KP ।/PUNC परमसन्‍तोषम्/NP अनुभवन्/KNV अयम्/SN प्रसीदति/KP ।/PUNC
‘/PUNC प्रसादे/NP सर्वदु:खानाम्/NP हानिः/NP अस्‍य/SN उपजायते/KP ’/PUNC इति/AUD निर्मलानन्‍देन/NS विचारितम्/KN ।/PUNC ‘/PUNC अतितराम्/NV सुखी/NP भाति/KP भवान्/SN ’/PUNC इति/AUD प्रणमन्‍तम्/KN महाधनिकम्/NP अपृच्‍छद्/KP ब्रह्मचारी/NV निर्मलानन्‍द:/NS ।/PUNC ‘/PUNC कुत:/A अहम्/SN सुखी/NP !/PUNC न/AN अहम्/SN सुखी/NP ब्रह्मचारिन्/NP !/PUNC महता/NV दु:खेन/NP चेखिद्यते/KP मे/SN चेत:/NP निरन्‍तरम्/NV ।/PUNC
निरपत्‍य:/NP अहम्/SN !/PUNC अपुत्रस्‍य/NP गतिः/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC इह/A लोके/NP अपि/AVK सामाजिका:/NP न/AN कामयन्‍ते/KP प्रातः/NP उत्‍थाय/KKS मन्‍मुखम्/NP अवलोकितुम्/KKS ।/PUNC ‘/PUNC मठिका/NS ’/PUNC इति/AUD आख्‍यायाम्/NP ग्रामटिकायाम्/NP जगदानन्‍दः/NS नाम/NP धनिक:/NP निवसति/KP ।/PUNC
तस्‍य/SN खलु/A चत्‍वार:/SMKY पुत्रा:/NP ।/PUNC स:/SN सुखम्/NP जीवति/KP ,/PUNC प्रमोदतेतराम्/NP च/AVK ।/PUNC तस्‍य/SN अस्ति/KP यथार्थम्/NV सुखम्/NP ।/PUNC भवान्/SN चेद्/AVK अस्ति/KP दिदृक्षु:/NP सुखिनम्/NV  जनम्/NP ,/PUNC दृश्‍यताम्/KP असौ/SN महाभाग्‍य:/NP ’/PUNC इति/AUD आह/ASMB महाधनिक:/NV निर्मलानन्‍दम्/NS ।/PUNC निर्मलानन्‍द:/NS ब्रह्मचारी/NP परमसुखसमृद्धम्/NV समृद्धम्/NV विलोकितुकाम:/NP ग्रामटिकाम्/NP प्रस्थित:/KN मठिकाख्‍याम्/NS ।/PUNC ‘/PUNC भवान्/SN परमसुखी/NV जन/NP इति/AUD दिदृक्षया/KKS समुपेत:/KN अस्मि/KP भवदन्तिके/NP ’/PUNC इति/AUD तम्/SN न्‍यवेदयद्/KP ब्रह्मचारी/NV निर्मलानन्‍द:/NS ।/PUNC ‘/PUNC अयि/ASMB भो:/ASMB !/PUNC कुत:/A अहम्/SN सुखी/NP !!/PUNC न/AN अहम्/SN सुखी/NP मनाक्/NP अपि/AVK ।/PUNC सत्‍याम्/NP अपि/AVK विपुलसमृद्धौ/NP ,/PUNC सत्‍सु/NP अपि/AVK चतुर्षु/SMKY पुत्रेषु/NP नितराम्/NV विषीदामि/KP ।/PUNC पुत्रा:/NP मे/SN न/AN मदाज्ञाम्/NP परिपालयन्ति/KP ।/PUNC चत्‍वार:/SMKY एव/INTF मूर्खा:/NP सन्‍ति/KP इति/AUD माम्/SN जीवन्‍तम्/NP एव/INTF दहन्ति/KP ते/SN ।/PUNC येषाम्/SN पुत्रा:/NP वश्‍याः/NP तस्‍य/SN स्‍वर्ग:/NP इह/A एव/INTF विद्योतते/KP ।/PUNC अवश्‍येषु/NP ,/PUNC अनाज्ञाकारिषु/NP च/AVK पुत्रेषु/NP सत्‍सु/NP नरकगमनम्/NP विना/AUP एव/INTF तावत्/AVK नरकगामिता/KN ।/PUNC
अपण्डित:/NP वा/AVK मूर्ख:/NP वा/AVK पुत्र:/NP परमशत्रु:/NP समाम्‍नायते/KP ।/PUNC तदुक्तम्/KN चाणयक्‍येन/NS -/PUNC ‘/PUNC भार्या/NP क्रोधमुखी/NV शत्रु:/NP पुत्र:/NP अपिण्‍डत:/NV शत्रुः/NP अपण्डित:/NP ’/PUNC ॥/PUNC इति/AUD ।/PUNC गृहे/NP विद्यमानेषु/NP चतुर्षु/SMKY शत्रुषु/NP कुत:/A मे/SN सुखलेश:/NP ?/PUNC विद्याया:/NP विदुषाम्/NP च/APY सर्वत्र/A सम्‍मान:/NP भवति/KP ।/PUNC विद्या/NP ददाति/KP विनयम्/NP विनयाद्/NP याति/KP पात्रताम्/NP ।/PUNC पात्रत्‍वात्/NP धनम्/NP आप्‍नोति/KP धनात्/NP धर्मम्/NP तत:/A सुखम्/NP ॥/PUNC इति/AUD ।/PUNC मत्त:/KN अधिकतर:/NV सुखी/NV तु/A ‘/PUNC क्षुरप्रिका/NP ’/PUNC इति/AUD आख्‍ये/KP पुरे/NP निवसन्/KNV बोधानन्‍द:/NS नाम/NP कोविद:/NP विलसति/KP ।/PUNC तेन/SN विद्यया/NP परमानन्‍द:/NS अपि/AVK समनुभूयते/KP ,/PUNC अमृतत्‍वम्/NP अपि/AVK प्राश्‍यते/KP ।/PUNC अन्‍ते/A सा/SN विद्या/NP मोक्षाय/KKS कल्‍पते/KP ।/PUNC यदि/AVK भवान्/SN यथार्थम्/NV सुखम्/NP द्रष्टुकामः/NP तर्हि/AVK साक्षात्/NP क्रियताम्/KP बोधानन्‍द:/NS ’/PUNC इति/AUD अवोचद्/KP जगदानन्‍द:/NS ।/PUNC ब्रह्मचारी/NP निर्मलानन्‍द:/NS बोधानन्‍दम्/NS उपेत:/KN प्राह/KP –/PUNC ‘/PUNC आत्मानम्/NP भाग्‍यवन्‍तम्/NP कृतकृत्‍यम्/NP च/APY मन्‍ये/KP तावत्/AVK परमसुखिनम्/NP अत्र/A भवन्‍तम्/SN साक्षात्/NP कुर्वन्/KP अहम्/SN ।/PUNC धन्‍यधन्‍य:/NP अहम्/SN ,/PUNC कृतार्थ:/KN अहम्/SN ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC ‘/PUNC क्‍व/A अहम्/SN सुखी/NP !/PUNC कुत:/A मे/SN सुखम्/NP !!/PUNC अतिक्‍लेशेन/NP लब्‍धविद्य:/NP अहम्/SN साम्प्रतम्/A अपि/AVK क्लिश्‍यामि/KP ।/PUNC न/AN मे/SN भौतिकम्/NV सुखम्/NP ,/PUNC न/AN च/AVK आध्‍यात्मिकम्/NP एव/INTF तत्/SN ।/PUNC अस्थिमात्रावशेष:/NP मे/SN कलेवर:/NP ।/PUNC
प्राणयात्रार्थम्/NP अपि/AVK पर्याप्‍तम्/NV अन्‍नम्/NP न/AN आसादयामि/KP ।/PUNC कुत:/A विद्याया:/NP अध्‍ययनेन/NP मे/SN सुखम्/NP ?/PUNC ’/PUNC ‘/PUNC यथार्थम्/NP सुखमयम्/NV जीवनम्/NP तु/A बिभर्ति/KP वटोदकनगरनिवासी/NP नेता/NP श्रीमान्/NP देशिकानन्‍द:/NS नाम/NP ।/PUNC समग्रा/NP एषणा:/SN खलु/A तेन/SN पूर्यन्‍ते/KP ।/PUNC आत्मानम्/NP धन्‍यम्/NP कृतकृत्‍यम्/NP च/APY कर्तुकाम:/NP भवान्/SN तद्दर्शनवञ्चित:/KN मा/AN भवतु/KP ।/PUNC ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS तूष्‍णीम्/NP आस्थितः/KN बोधानन्‍द:/NS ।/PUNC ब्रह्मचारी/NV निर्मलानन्‍द:/NS देशिकानन्‍दम्/NS उपेत्‍य/KKS सादरम्/NV प्रण्यपपतद्/KN अवोचत्/KP च/APY -/PUNC ‘/PUNC अन्‍तत:/A धन/NP -/PUNC धान्‍य/NP -/PUNC विद्या/NP -/PUNC सम्‍मान/NP -/PUNC सन्‍तान/NP -/PUNC कीर्ति/NP -/PUNC सभाजितस्‍य/NP परमसुखिन:/NV भवत:/SN दर्शनम्/NP मया/SN प्राप्तम्/KN एव/INTF ।/PUNC
भवता/SN तावद्/SN इह/A एव/INTF स्‍वर्गसुखम्/NP अधिगतम्/KN ।/PUNC तत्/SN उक्तम्/KN नीतौ/KP -/PUNC
यस्‍य/SN पुत्रा:/NP वशीभूता:/KN भार्या/NP छन्‍दानुगामिनी/NP ।/PUNC विभवे/KP य:/SN च/APY सन्‍तुष्टः/KN तस्‍य/SN स्‍वर्ग/NP इह/A एव/INTF हि/A ॥/PUNC इति/AUD ।/PUNC ब्रह्मचारिण:/NS निर्मलानन्‍दस्‍य/NS भाषितम्/KN समाकर्ण्‍य/KKS देशिकानन्‍द:/NS विललाप/KP -/PUNC ‘‘/PUNC कुत:/A मे/SN परमम्/NV सुखम्/NP !/PUNC ‘/PUNC धन/NP -/PUNC धान्‍य/NP -/PUNC सम्‍मान/NP -/PUNC कीर्ति/NP -/PUNC भाग्/NP अहम्/SN ’/PUNC इति/AUD यत्/SSN उक्तम्/KN श्रीमता/NP तद्/SSN यथार्थम्/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK जना:/NP माम्/SN निन्‍दन्‍त:/KN न/AN शिथिलायन्‍ते/KP ।/PUNC किम्/AP करवाणि/NP !/PUNC अनेन/SN निन्‍दाव्‍यतिकरेण/NP मदीया/SN कीर्तिः/NP अकीर्तौ/NP परिवर्तते/KP ।/PUNC अयशस्‍करी/NP निन्‍दा/NP नितान्‍तम्/NV ।/PUNC सम्‍भावितस्‍य/NP च/AVK अकीर्तिः/NP मरणात्/NP अतिरिच्‍यते/KP ।/PUNC जीवन्/NP अपि/AVK अहम्/SN म्रियमाण/NP इव/ASD तिष्ठामि/KP ।/PUNC न/AN अहम्/SN सोढुम्/KKS पारये/NP निन्‍दाम्/NP ।/PUNC अन्‍तर्दहामि/KP भो:/ASMB !/PUNC
अस्मिन्/SNV मण्‍डले/NP वस्‍तुत:/AVK यदि/AVK कश्चन/SN सुखी/NP परमप्रसन्‍नः/NP च/APY ,/PUNC भवितुम्/KKS अर्हति/KP,/PUNC तर्हि/AVK स:/SN अस्ति/KP बिल्‍वग्रामे/NS हनूमन्मन्दिरनिवासी/NP ब्रह्मचारी/NV निर्मलानन्‍द:/NS ।/PUNC भिक्षाटनेन/NP जीविकाम्/NP निर्वहन्/KN असौ/SN सुखम्/NP परमात्‍मानम्/NP ध्‍यायति/KP ।/PUNC
ध्‍याननिमग्‍न:/NP नैष्ठिकीम्/NP ,/PUNC शाश्वतिकीम्/NP ,/PUNC निर्वाणपरमाम्/NP च/APY पराम्/NV शान्तिम्/NP ,/PUNC अक्षय्यम्/NP  च/AVK सुखम्/NP अधिगच्‍छति/KP ।/PUNC तत्/SN उक्तम्/KN भगवता/NP श्रीकृष्‍णेन/NS अपि/AVK श्रीमद्भगवद्गीतायाम्/NS –/PUNC युक्त:/KN कर्मफलम्/NP त्‍यक्‍त्‍वा/KKS शान्तिम्/NP आप्‍नोति/KP नैष्ठिकीम्/NP ।/PUNC अयुक्त:/KN कामकारेण/NP फले/NP सक्त:/KN निबध्‍यते/KP ॥/PUNC 5/PUNC ।/PUNC 12/PUNC ।/PUNC
क्षिप्रम्/NP भवति/SN धर्मात्‍मा/NP शाश्वच्छान्तिम्/NP निगच्‍छति/KP ।/PUNC 19/PUNC ।/PUNC 31/PUNC ।/PUNC
शान्तिम्/NP निर्वाणपरमाम्/NP मत्संस्‍थाम्/NP अधिगच्‍छति/KP ।/PUNC 6/PUNC ।/PUNC 15/PUNC ।/PUNC
तत्प्रसादात्/NP पराम्/NV शान्तिम्/NP स्‍थानम्/NP प्राप्‍स्‍यसि/KP शाश्वतम्/NP ॥/PUNC 18/PUNC ।/PUNC 62/PUNC ।/PUNC बाह्यस्‍पर्शेषु/NP असक्तात्‍मा/NP विन्‍दति/KP आत्‍मनि/SN यत्/SN सुखम्/NP ।/PUNC स/SN ब्रह्मयोगयुक्तात्‍मा/NP सुखम्/NP अक्षयम्/NV अश्‍नुते/KP ॥/PUNC 5/PUNC ।/PUNC 21/PUNC ।/PUNC प्रशान्‍तमनसम्/NP हि/A एनम्/SN योगिनम्/NP सुखम्/NP उत्तमम्/NV ।/PUNC उपैति/KP शान्‍तरजसम्/NP ब्रह्मभूतम्/NP अकल्‍मषम्/NP ॥/PUNC 6/PUNC ।/PUNC 27/PUNC ।/PUNC अत/AVK एव/INTF यथार्थम्/NP परमानन्‍दम्/NP भजते/KP स:/SN ब्रह्मचारी/NP इति/AUD ।/PUNC निर्मलानन्‍दः/NS तु/A स्‍वस्‍य/SN एव/INTF सर्वातिशायिन:/NP परमसौख्‍यस्‍य/NP वर्णनम्/NP समाकर्ण्‍य/KKS लज्जित:/KN सन्/KKS स्‍वस्‍थानम्/NP प्रत्यागत:/KN चिन्तयितुम्/KKS प्रारब्‍ध:/KN -/PUNC ‘/PUNC साधनायाम्/NP उपतिष्ठ/KP -/PUNC मानाःNP चित्तविक्षेपा:/NP मया/SN न/AN विजिता:/KN ।/PUNC तेषु/SN नवसंख्‍याकेषु/NP चित्तविक्षेपेषु/NP सप्‍तम:/SMKY विक्षेप:/NP खलु/A भ्रान्तिदर्शनम्/NP ।/PUNC अनात्‍मसु/NP तावत्/AVK आत्‍मदर्शनम्/NP ,/PUNC असत्‍सु/NP च/AVK सद्दर्शनम्/NP नाम/NP भ्रान्तिदर्शनम्/NP ।/PUNC विश्वासेन/NP श्रद्धया/NP भ्रान्तिदर्शनाख्‍यविक्षेपविघ्‍ननिरसनपूर्वकम्/NP यथापूर्वम्/NP परमानन्‍देन/NS जीवनम्/NP यापयामास/KP ब्रह्मचारी/NP निर्मलानन्‍द:/NS ।/PUNC शत्रु/NP ,/PUNC मित्रे/NP वा/APY ?/PUNC

श्रीकलानाथशास्‍त्री/NS (/PUNC राजस्‍थानभाषाविभागे/NS ,/PUNC जयपुरस्‍थे/NS ,/PUNC पूर्वनिदेशक:/NV )/PUNC
औषधालयात्/NP महेन्‍द्र:/NS यथा/AVK एव/INTF गेहम्/NP परावर्तिष्टः/KN ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF स:/SN संवादम्/NP इमम्/SN अश्रौषीद्/NP यद्/SN राकेशः/NS तस्मिन्/SN एव/INTF विद्यालये/NP प्राध्‍यापक:/NP संवृत्त:/KN यस्मिन्/SN सुरेन्‍द्र:/NS अधीते/KP ।/PUNC सहसा/KV एव/INTF असूयाविवशस्‍य/NP तस्‍य/SN हस्‍ताद्/NP हृदयगतिश्रवयन्‍त्रम्/NP (/PUNC स्‍टेथोस्‍कोप/AB )/PUNC त्रिपादिकायाम्/NP  (/PUNC टेबल/AB )/PUNC अस्रंसत्/KP ।/PUNC भृशम्/KP उत्तेजित:/KN असौ/SN समग्रे/NP अपि/AVK प्रकोष्ठे/NP कोणात्/NP कोणम्/NP कति/SN वारम्/NP बभ्राम/KP ।/PUNC अतीतस्‍य/NP मर्मस्‍पृश:/NV घटना:/NP प्रास्‍फुरम्/NP तस्‍य/SN स्‍मृतौ/KN ।/PUNC किम्/AP कदापि/AVK क्षम्‍य:/NP राकेशस्‍य/NS अपराध:/NP ?/PUNC समाजस्‍य/NP समक्षम्/NP नरहत्‍याया:/NV कलङ्क:/NP !/PUNC सः/SN अपि/AVK चिकित्‍सकस्‍य/NP कृते/KN !!/PUNC भीषण:/NV अपराधः/NP !!/PUNC अक्षम्‍यमागः/NP !!!/PUNC तस्‍य/SN चक्षुषी/NP सकलस्‍फुलिङ्गानुदवमताम्/KP ।/PUNC तद्दिनम्/NP -/PUNC यस्मिन्/SN हि/A महेन्‍द्रस्‍य/NS पिता/NP प्रापत्/KP प्राड्विवाकपदम्/NP ।/PUNC प्रीतिभोजस्‍य/NP आयोजनम्/NP आसीत्/KP अस्‍य/SN गृहे/NP ।/PUNC घोषमहाशय:/NP ,/PUNC मिश्रपादा:/NP ,/PUNC नलिनकुमार:/NS ,/PUNC मुंशी/U ,/PUNC चतुर्वेदी/U ,/PUNC अन्‍ये/SN च/APY अगणिता:/KN सुहृद:/NV समवायन्‍त/NP समभिनन्दितुम्/KKS अस्‍य/SN पितरम्/NP ।/PUNC
परम्/AVK सः/SNV क्षुद्र:/NP वाक्‍कील:/NP ,/PUNC अभिभाषक:/NP -/PUNC राकेशस्‍य/NS पिता/NP ।/PUNC
न/AN आसौ/SN स्ववदनम्/NP अपि/AVK अदर्शयत्/KP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK तु/A प्रतिवेशी/NP आसीत्/KP ।/PUNC
आसीत्/KP महेन्‍द्र:/NS स्वयम्/SN लघीयाम्/KP तदा/A ।/PUNC वयस्‍यकल्‍प:/NP राकेशस्‍य/NS ।/PUNC राकेशः/NS तेन/SN पृष्ट:/KN अभूत्/KP ‘/PUNC राकेश/NS ,/PUNC त्वम्/SN आगमिष्‍यसि/KP प्रीतिभोजे/NP अद्य/A ?/PUNC ’/PUNC कथम्/AP अपि/AVK विरूपाम्/NV मुद्राम्/NP प्रदर्शयन्/KNV -/PUNC प्राह/KP ‘‘/PUNC न/AN वयम्/SN लालायिता:/KN प्रीतिभोजेभ्‍य:/NP ।/PUNC न/AN एव/INTF अपरस्‍य/NP गेहाङ्गणे/NP प्रवेशलाघवम्/NP लिप्‍सामहे/KP ।/PUNC
राकेशस्‍य/NS पितुः/NP चित्तवृत्तिः/NP न/AN जाने/NP किम्/AP भूतकिम्/NP आकारा/NP आसीत्/KP ?/PUNC आरम्‍भात्/NP एव/INTF स:/SN परोन्‍नतिम्/NP असूयते/KP स्‍म/KP ।/PUNC प्रीतिभोजदिवसे/NP स/SN नगरात्/NP एव/INTF बहिः/A जगाम/KP ।/PUNC किम्/AP अन्‍यत्/SN महेन्‍द्रस्‍य/NS पितुः/NP और्ध्‍वदैहिकः/NV अपि/AVK स:/SN न/AN समाजगाम/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK एतत्/SN विपरीतम्/NP ,/PUNC यदा/AVK राकेशस्‍य/NS पिता/NP विषूचिकाग्रस्‍त:/KN अभूत्/KP ,/PUNC तदा/AVK सर्वान्/SN अपि/AVK पापापराधान्/KNV विस्‍मृत्‍य/KKS राकेशस्‍य/NS प्रार्थनोपरि/NP त्वरितम्/KV एव/INTF महेन्‍द्रः/NS तत्पितरम्/NP  समुपचचार/KP ।/PUNC कियती/SN करुणाजनिका/NP आसीत्/KP मुखमुद्रा/NP राकेशस्‍य/NS तदा/A ।/PUNC निर्निमेष/NP महेन्‍द्र:/NS राकेशस्‍य/NS पितु:/NP पार्श्‍वे/NP अस्‍थात्/NP समग्राम्/NP अपि/AVK रात्रिम्/NP ।/PUNC किन्‍तु/AVK चरमायाम्/NP स्थितौ/KN जीर्णे/NV तस्मिन्/SN नरकङ्काले/NP किम्/AP आसीत्/KP ।/PUNC
का/AP अपि/AVK आशा/NP जीवितस्‍य/NP ?/PUNC समग्राम्/NP अपि/AVK रात्रिम्/NP समग्रम्/NP च/APY दिनम्/NP अयम्/SN जीवित:/KN अस्‍थात्/NP -/PUNC किम्/AP न/AN आसीत्/KP इदम्/SN एव/INTF भूय:/A स्‍तरम्/NP ?/PUNC किन्‍तु/AVK राकेश:/NS ?/PUNC ईर्ष्‍याकषायित:/KN असौ/SN पितुः/NP मृत्‍योः/NP अनन्‍तरम्/AVK निजगाद/KP सर्वेषाम्/SNV समक्षम्/NP -/PUNC ‘/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC नूनम्/A सम्‍यक्/NV चिकित्सितम्/NP भवता/SN ।/PUNC न/AN आसीत्/KP आशङ्कितम्/KN मया/SN यत्/SN एवम्/AUD विश्वासघातम्/NP करिष्‍यति/KP भवान्/SN ’/PUNC ।/PUNC कीदृश:/SN अयम्/SN मर्माघात:/KN अभूत्/KP !/PUNC किम्/AP एतस्‍य/SN एव/INTF कृते/KN राकेश:/NS महेन्द्रम्/NS चिकित्‍सायै/NP प्रार्थितवान्/KN ?/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP कठोरतम्/NV एना/SN अपि/AVK यत्‍नेन/NP भवत्पिता/NP आसीत्/KP जीवयितुम्/KKS शक्‍यः/KP राकेश/NS ’’/PUNC !/PUNC ‘‘/PUNC मा/AN एवम्/AUD ,/PUNC चिकित्‍सक/NP शिरोमणे/U !/PUNC सम्‍पादितम्/KN भवता/SN सर्वम्/SN अपि/AVK ।/PUNC
श्रीमत:/NV पिता/NP यत्/SN नाशकत्/NP कर्तुम्/KKS ,/PUNC भवता/SN सम्‍पादितम्/KN तत्/SN ’’/PUNC ।/PUNC
भयङ्करम्/NV अवमानम्/NP इदम्/SN आसीत्/KP !/PUNC मर्माहत:/KN महेन्‍द्रः/NS तत्/SN एव/INTF परावर्त्तत/KP गृहम्/NP ।/PUNC एतावान्/KN अपमान:/NP ?/PUNC प्रतिशोध:/NP !/PUNC प्रतिहिंसा/NP !!/PUNC महेन्‍द्रस्‍य/NS दन्‍ता:/NP ,/PUNC कटकटा:/NV शब्‍दम्/NP अकुर्वन्/KP ।/PUNC सर्वा:/SN अपि/AVK जीवनस्‍य/NP घटना:/NP प्रस्‍फुरन्‍त्‍य:/NP इव/ASD आसन्/KP ।/PUNC तत्/SN दिनम्/NP यदा/A तत्‍पत्नी/NP अरुणा/NS मृत्‍युशय्याम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC नरगस्‍य/NP वरिष्ठचिकित्‍सकस्‍य/NP पत्नी/NP ।/PUNC कियत्/SN आसीत्/KP वराक्‍याः/NP तस्‍या:/SN आयुः/NP एव/INTF ?/PUNC केवलम्/NP सप्‍तविंशति:/SMK !/PUNC सुरेन्‍द्र:/NS शिशुः/NP आसीत्/KP दुग्‍धमुख:/NV ।/PUNC
सूचीवेधैः/NP तस्‍या:/SN सर्वम्/NP अपि/AVK गात्रम्/NP विवरपूर्णम्/NV अभूत्/KP ।/PUNC परन्‍तु/AVK सा/SN सौम्‍यमूर्ति:/NV सुरेन्‍द्रम्/NS विहाय/KKS सर्वदा/A अर्थम्/NP नेत्रे/NP निमिमील/KP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK भृत्‍या:/NP मुक्तकण्‍ठम्/NV रुरुदु:/KP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK प्रतिवेशिन:/NP विषण्‍णा:/NV ।/PUNC किंकर्त्तव्‍यविमूढ:/KP अभूत्/KP महेन्‍द्र:/NS ।/PUNC परन्‍तु/AVK हा/ABS ,/PUNC राकेशः/NS तस्‍य/SN पत्नी/NP च/APY ।/PUNC मन्‍ये/KP प्रमोददिनम्/NP इदम्/SN आसीत्/KP तयो:/SN ।/PUNC केनचन/SN उक्तम्/KN आसीत्/KP अनयोः/SN मध्‍ये/NP -/PUNC ‘‘/PUNC यदि/AVK द्राक्ताराणाम्/NP पत्‍न्‍या:/NP अपि/AVK उपचारैः/NP जीवेयुः/KP तदा/A क:/AP वा/AVK देयादेभ्‍य:/NP स्‍वकर्मणाम्/NV फलम्/NP ’’/PUNC ?/PUNC महेन्‍द्रस्‍य/NS चक्षुषी/NP रक्तम्/NV इव/ASD आवर्षताम्/KP ।/PUNC
किम्/AP कदापि/AVK स/SN प्रतिशोधे/NP क्षम:/NP भविष्‍यति/KP ?/PUNC तदा/A एव/INTF सुरेन्‍द्र:/NS विद्यालयात्/NP परावृत्त:/KN ।/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP सुरेन्द्र/NS !/PUNC राकेश:/NS प्राध्‍यापक:/NP सञ्जात:/KN ’’/PUNC ?/PUNC
‘‘/PUNC अथ/AVK किम्/AP ,/PUNC अस्‍मत्कक्षाम्/NP अपि/AVK स:/SN अयम्/SN अध्‍यापयिष्‍यति/KP श्व:/A ’’/PUNC ।/PUNC ‘‘/PUNC त्‍वत्/SN कक्षाम्/NP अपि/AVK अध्‍यापयिष्‍यति/KP ?/PUNC राकेश:/NS ’’/PUNC ?/PUNC क्रोधान्धः/NV अयम्/SN निरसरत्/KP बहि:/A ।/PUNC समयः/NP त्वरितया/KV गत्या/NP नि:सरति/KP ।/PUNC तद्/SN दिने/NP बालातपस्‍य/NP आरुणिम्‍ना/NP सदा/A एव/INTF सुरेन्‍द्र:/NS समुदतिष्‍ठत्/KP ।/PUNC अथ/AVK महेन्‍द्र:/NS प्रभातात्/NP एव/INTF श्रान्‍त:/KN इव/ASD अदृश्‍यत/KP ।/PUNC न/AN अयम्/SN अजानात्/KP किम्/AP इति/AUD एतावान्/SN श्रम:/NP अद्य/A ।/PUNC यदा/A सुरेन्‍द्र:/NS बहिः/A गन्‍तुम्/KKS वस्‍त्राणि/NP परिधातुम्/KKS आरभत्/KP ,/PUNC तदा/A अप्राक्षीत्/KP महेन्द्र:/NS -/PUNC ‘‘/PUNC अद्य/A तु/A अवकाशदिनम्/NP सुरेन्‍द्र/NS !/PUNC किम्/AP इति/AUD अयम्/SN गमनोद्योग:/NP प्रातः/NP एव/INTF ’/PUNC ?/PUNC ‘‘/PUNC अद्य/A सरित्तटे/NP अस्‍मत्/SN कक्षाया:/NP सग्धि:/NP समायोजिता/KP ।/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK दिनम्/NP तस्याम्/SN एव/INTF व्‍यत्येष्यति/KP ’’/PUNC ।/PUNC ‘‘/PUNC सरित्तटे/NP ?/PUNC के/AP के/DV गमिष्‍यन्ति/KP तत्र/A ?/PUNC प्राध्‍यापका/NP अपि/AVK ’’/PUNC ?/PUNC ‘‘/PUNC न/AN एव/INTF ,/PUNC केवलम्/NP विद्यार्थिन:/NP एव/INTF ’’/PUNC ।/PUNC ‘‘/PUNC गच्‍छ/KP ।/PUNC परम्/AVK प्रावृष:/NP दिनानि/NP सन्ति/KP ।/PUNC सरित:/KN प्रवाहः/NP वेगवान्/KN स्यात्/KP ।/PUNC सतर्क:/NP स्‍नाया:/KP ’’/PUNC ।/PUNC सर्वाम्/SN सामग्रीम्/NP सह/AUP आदाय/KKS निरगात्/NP सुरेन्‍द्र:/NS तस्‍य/SN एक:/SMKY एव/INTF सुत:/NP किशोर:/NP ,/PUNC किन्‍तु/AVK अतीव/A मेधावी/NP ।/PUNC सर्वप्राथम्‍यम्/NP कक्षायाम्/NP अस्‍य/SN विशेष:/NV स्‍वभाव:/NP ।/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC यदि/AVK एतस्‍य/SN अद्य/A माता/NP अभविष्‍यत्/KP ।/PUNC महेन्‍द्र:/NS अद्य/A अपि/AVK स्‍मरति/KP तद्/SN दिनम्/NP यदा/A सा/SN दुग्‍धमुखम्/NV इमम्/SN शिशुम्/NP तस्‍मै/SN समर्प्य/KKS सर्वदा/A अर्थम्/NP सुष्‍वाप/KP ।/PUNC तद्/SN दिनात्/NP आरभ्‍य/KKS महेन्‍द्र:/NS एव/INTF अस्‍य/SN माता/NP अस्ति/KP ।/PUNC मित्रैः/NP दत्तम्/KN द्वितीयविवाहप्रस्‍तावम्/NP एतदर्थम्/NP एव/INTF असौ/SN नानुमेने/SN ।/PUNC कियता/SN काठिन्‍येन/NV असौ/SN पालित:/KN शि‍शुः/NP अद्य/A कैशोर्यम्/NP व्‍यतिगमय्य/KKS यौवने/NP पदम्/NP निदधाति/KP ।/PUNC
व्‍यतिगत:/KN सः/SN अपि/AVK समय:/NP ।/PUNC दीर्घम्/NV उष्‍णम्/NV च/APY नि:श्‍वस्य/NP महेन्‍द्रः/NS चिकित्‍सायन्‍त्रम्/NP उत्‍थाप्‍य/KKS बहिः/A आयात्/KP ।/PUNC मरुत्तरयन्‍त्रम्/NV आगतम्/KP ।/PUNC निरगात्/KP महेन्‍द्र:/NS ।/PUNC समग्रम्/NP अपि/AVK दिनम्/NP नित्‍यनवीनानाम्/NP ,/PUNC पांसुलानाम्/NV ,/PUNC दुर्गन्‍धम्/NP उद्वमताम्/KP कङ्कालशेषाणाम्/NV रोगिणाम्/NP दु:खगाथाम्/NP निशम्‍य/KKS मध्‍याह्ने/NP त्रिवादनसमये/NP पुन:/A परावर्तत/KP गेहम्/NP  महेन्‍द्र:/NS ।/PUNC अद्य/A एकाकिना/NP अनेन/SN भुक्तम्/KN ।/PUNC केवलम्/NP सुरेन्‍द्र:/NS यदा/A कदा/A भोजनसमये/NP उपस्थित:/KN भवति/KP ।/PUNC अन्‍यथा/AVK एकाकी/NP एव/INTF असौ/SN भुङ्क्ते/KP ।/PUNC अरुणायाः/NS चित्रम्/NP सम्‍मुखे/NP एव/INTF लम्‍बमानम्/NP ।/PUNC अद्य/A इदम्/SN अतिविषण्‍णम्/NV इव/ASD आलोक्‍यते/KP ।/PUNC सायम्/NP पुनः/A निरगात्/KP महेन्‍द्र:/NS ।/PUNC मार्गे/NP राकेश:/NS दृष्ट:/KN ।/PUNC एतस्‍य/SN स्‍वास्‍थ्‍यम्/NP अद्य/A सुन्‍दरतरम्/NV इव/ASD आसीत्/KP ।/PUNC
सरभसम्/NP वायुशकलम्/NP (/PUNC बाइसिकल/AB )/PUNC आरुढः/KN असौ/SN मरुत्तरशकटिसमीपात्/NP नि:जगाम/KP ।/PUNC महेन्‍द्रम्/NS दृष्टवा/KKS घृणा/NP -/PUNC क्रोध/NP -/PUNC तिरस्‍कार/NP आदिभावशबलाम्/NP सभ्रू/NP कुञ्चनाम्/NP फूत्‍कृतिम्/NP इव/ASD विसृज्‍य:/KKS अयम्/SN मुखम्/NP परावर्त्तितवान्/KN ।/PUNC महेन्द्रस्‍य/NS विद्रोहि/NV हृदयम्/NP चीत्‍कारम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC क्रोधाविष्ट:/KN असौ/SN न/AN शशाक/KP गन्‍तुम्/KKS औषधालयम्/NP ।/PUNC गृहम्/NP अयम्/SN परावर्त्तत/KP ।/PUNC शकटिम्/NP शकटकोष्ठे/NP (/PUNC गैरेज/AB )/PUNC विसृज्‍य:/NP अयम्/SN कतिपयक्षणपर्यन्‍तम्/NP चिन्‍तयन्/KNV अस्‍थात्/KP ।/PUNC गृहस्‍य/NP आलिन्‍दे/NP भृत्‍य:/NP शयान:/NP अभूत्/KP ।/PUNC साश्चर्यम्/NV अयम्/SN समपश्‍यत्/KP कोपकलुशम्/NP महेन्‍द्रस्‍य/NS आननम्/NP -/PUNC गद्गदगिरा/NP अयम्/SN अपृच्‍छत्/KP -/PUNC ‘/PUNC अद्य/A न/AN गमिष्‍यति/KP भवान्/SN औषधालयम्/NP ’’/PUNC ?/PUNC न/AN एव/INTF ।/PUNC दीर्घदीर्घै:/NV पदन्‍यासैः/NP अयम्/SN गृहाद्/NP बहिः/A निरगात्/KP -/PUNC मार्गे/NP राकेशस्‍य/NS गृहम्/NP अपतत्/KP ।/PUNC गृहकोणात्/NP राकेशस्‍य/NS पत्‍न्‍या:/NP अव्‍यक्तनाद:/NP समागच्‍छन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC क्रोधान्‍ध:/NV महेन्‍द्र:/NS गृहस्‍य/NP अस्‍य/SN उपरि/A जुगुप्सिताम्/KP दृशम्/NP एकौ/SMKY अपात्‍य/KKS धमवर्त्तिकाम्/NP अज्‍वालयत/KP ।/PUNC भ्रमणे/NP अपि/AVK अयम्/SN न/AN अधिकम्/NV समयम्/NP प्रदातुम्/KKS अशकत्/KP ।/PUNC शीघ्रम्/KV एव/INTF गृहम्/NP परावृत्‍य/KKS प्राचीनानि/NV पत्राणि/NP द्रष्टुम्/KKS आरेभे/KP ।/PUNC प्रकामम्/NP परिश्रान्‍त:/KN राकेश:/NS सायम्/NP गृहम्/NP परावर्त्तमान:/KN अभूत्/KP ।/PUNC यस्‍य/SN आननोपरि/A विलक्षणता/NV मूर्त्तिम्/NP नृत्‍यति/KP स्‍म/KP !/PUNC परीक्षाभवनात्/NP नि:सारित:/KN परीक्षार्थि/NP इव/ASD स:/SN शनै:/KV शनैः/DV मन्‍दया/KV गत्‍या/NP गृहम्/NP प्रति/AUP रिङ्गमाण:/NP अभूत्/KP ।/PUNC अस्‍ताचलम्/NP चुम्‍बत:/KN मरीचिमालिन:/NP अरुणिमा/NS एव/INTF तस्‍य/SN मुखमुद्रा/NP अपि/AVK मन्दमन्दम्/KV मालिन्‍यम्/NP अस्‍पृशत्/KP ।/PUNC सा/SN इयम्/SN अभूतपूर्वाविलक्षणता/NP कञ्चन/SN गूढम्/NV पश्चात्तापम्/NP पिशुनयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अथ/AVK रथ्‍यायाम्/NP स/SN कोलाहलम्/NP इव/ASD अश्रौषीत्/KP ।/PUNC पश्चिमम्/NP व्‍योमप्रगाढम्/NP लोहितम्/KN इव/ASD आलोक्‍यत्/KP ।/PUNC इतः/A तत:/A लोका:/NP धावन्‍त:/KN इव/ASD अदृष्‍यन्‍त/KP ।/PUNC नवीना/NV काचन/SN घटना/NP जाता/KN इति/AUD अनुमानम्/NP अकरोत्/KP असौ/SN ।/PUNC तस्‍य/SN एव/INTF प्रतिवेशात्/NP स्‍वल्‍प:/NV कलकल/NP इव/ASD अश्रूयत/KP ।/PUNC
सहसा/KV तस्‍य/SN हृदयम्/NP आत‍ङ्कितम्/KN समजायत/KP ।/PUNC काचन/SN महती/NV दुर्घटना/NP जाता/KN इति/AUD तस्‍य/SN अन्‍तरम्/NP चीत्‍कारम्/NP अकरोत्/KP अ‍तर्कितम्/KN एव/INTF ।/PUNC दीर्घदीर्घेतरेण/NP पादन्‍यासेन/NP अयम्/SNV गृहम्/NP प्रतिमुखम्/NP आवर्जयत्/KP ।/PUNC तस्य/SN नयने/NP आवेगभराद्/NP विस्‍फारिते/KP एव/INTF आतिष्ठताम्/KP ।/PUNC स:/SN स्‍वात्‍मनि/NP विश्वासम्/NP अपि/AVK कर्त्तुम्/KKS न/AN अशकत्/KP ।/PUNC धू/NP -/PUNC धू/NP -/PUNC कृत्‍य/KKS तस्‍य/SN एव/INTF गृहम्/NP प्रज्‍वलत्/KP आसीत्/KP !!/PUNC दूरात्/NP एव/INTF असौ/SN गात्रस्तम्‍भम्/NP अन्‍वभवत्/KP ।/PUNC सकृत्/NP सातङ्क:/NP असौ/SN दीनाम्/NP विहङ्गम्/NP अदृशम्/NP भवनोपरि/A अपातयत्/KP ।/PUNC वह्निशिखाः/NP चन्‍द्रशालाम्/NP अस्‍पृशन्/KNV ।/PUNC उपरिखण्‍डे/NP रथ्‍याभिमुखस्‍यNP प्रकोष्ठस्‍य/NP वातायनम्/NP भक्/NP भक्/DV इति/AUD धूमम्/NP उद्वमत्/KN आसीत्/KP !/PUNC भित्तीनाम्/NP भेदस्‍य/NP कटुशब्‍देन/NP सह/AUP कपाटानाम्/NP प्रज्‍वलनस्‍य/NP हृदयविदारक:/NP रव:/KP अपि/AVK श्रूयमाण:/KN अभूत्/KP ।/PUNC रथ्‍यायाम्/NP सम्‍भूत:/KN बहव:/NV प्रतिवेशिन:/NP राकेशम्/NP प्रति/AUP हस्‍तौ/NP उत्तानीकृत्‍य/KKS अस्‍पष्टतया/NP गिरा/NP यत्/SN किञ्चित्/SN प्रजल्‍पन्‍त:/KN समदृश्‍यन्‍त/KN ।/PUNC तेषाम्/SN अस्‍पष्ट:/NV शब्‍द:/NP राकेशस्‍य/NS श्रुतिगोचर:/NP न/AN अभूत्/KP ।/PUNC स:/SN अयम्/SN अद्भुतस्‍य/NV अस्‍य/SN अनुभवस्‍य/NP प्रत्‍यक्षीकरणम्/NP कुर्वन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC तस्‍य/SN गृहम्/NP तत्‍समक्षम्/NP एव/INTF दह्यमानम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अद्य/A यावत्/AVK स/SN न/AN अद्राक्षीत्/KP कस्‍य/SN अपि/AVK भवनम्/NP दह्यमानम्/KN ।/PUNC गृहाणाम्/NP दहनसमये/NP किम्/AP वा/AVK कर्त्तव्‍यम्/KN इति/AUD न/AN अपारयत्/NP अयम्/SN निर्धारयितुम्/KKS ।/PUNC चक्षुषी/NP विस्‍फारिते/KP ,/PUNC श्‍वासोच्‍छ्वासौ/NP वेगितौ/KP ;/PUNC वह्निशिखानाम्/NP शोणिमा/NP तद्/SN वदने/NP वस्‍त्रेषु/NP च/APY प्रतिबिम्बित:/KN ।/PUNC स्‍तम्भित:/KN इव/ASD असौ/SN स्थित:/KN अभूत्/KP ।/PUNC मस्तिष्‍के/NP कस्‍यचन/SN तीव्रविषस्‍य/NP इव/ASD प्रभाव:/NP अभूत्/KP ।/PUNC किङ्कर्त्तव्‍यविमूढ:/KP असौ/SN स्तिमितम्/NP स्थित:/KN वातायनात्/NP सरभसम्/NP निर्गच्‍छन्‍तम्/KN धूमम्/NP वीक्षमाण:/KN अभूत्/KP ।/PUNC सहसा/KV अस्‍य/SN स्‍मृतिपथम्/NP उपारोहत्/KP -/PUNC यद्/SN वातायनस्‍य/NP अध:/A इव/ASD सर्वारायस्‍य/NP पुस्‍तकानि/NP निहितानि/KNV सन्ति/KP ।/PUNC सवेगम्/NP असौ/SN तानि/SN संरक्षयितुम्/KKS अधावत्/KP ।/PUNC कतिपयपदानि/NP पुर:/NP प्राचलत्/KP स:/SN ।/PUNC परम्/AVK तस्‍याम्/SN पादौ/NP अकम्‍पताम्/KP ।/PUNC पुनः/A अस्‍थात्/KP असौ/SN तत्र/A एव/INTF ।/PUNC बहिः/A द्वारस्‍य/NP तोरणम्/NP चटात्कृत्‍य/KKS भूमौ/NP अपतत्/KP ।/PUNC धूमेन/NP सर्वम्/SN अपि/AVK द्वारम्/NP आच्‍छाद्यत/KP ।/PUNC तस्‍य/SN सुहृत्/NV राजेन्‍द्र:/NS स्‍वभवनस्‍य/NP उपरि/A सवेगम्/NP आरुह्यम्/KP राकेशम्/NS प्रति/AUP किञ्चित्/SN अव्‍यक्तम्/KN अक्रन्‍दत्/KP ।/PUNC परम्/AVK राकेश:/NS श्रुत्‍वा/KKS अपि/AVK न/AN अशृणोत्/KP ।/PUNC सहसा/KV इव/ASD स/SN स्‍वपत्‍न्‍या:/NP अस्‍मरत्/KP ।/PUNC सहसा/KV अस्‍य/SN वदनात्/NP तीव्रः/NV चीत्‍कार:/NP निरसरत्/KP ।/PUNC स/SN क्रन्द्रितुम्/KKS ऐच्‍छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC रक्षत/KP मत्‍पत्नीम्/NP ’’/PUNC परम्/AVK स:/SN निर्णेतुम्/KKS न/AN अपारायत्/KP यत्/SN किम्/AP वा/APY शब्दम्/NP समुच्‍चारयेत्/KP स:/SN प्रथमम्/SMKP ।/PUNC स:/SN अयम्/SN अन्‍वभवत्/KP यत्/SN न/AN अधुना/A अहम्/SN स्‍थातुम्/KKS शक्‍नुयाम्/KP ।/PUNC व्‍यतिकरग्रस्‍त:/KN असौ/SN निर्भरम्/NP उपाविशत्/KP तत्र/A एव/INTF रथ्‍यायाम्/NP ।/PUNC तस्‍य/SN सम्‍मुखम्/NP एव/INTF स्‍फुलिङ्ग:/NP एक:/SMK सशब्दम्/NP धरणौ/NP अपतत्/KP ।/PUNC
तम्/SNV इमम्/SN उत्‍थापयितुम्/KKS अवाञ्छत्/KP असौ/SN ।/PUNC अयम्/SN अपश्‍यत्/KP यत्/SN पृष्ठत:/KN भूयांस:/NP प्रतिवेशिनः/NP सम्‍भूताः/KN तारस्‍वरेण/NP राकेशम्/NS सम्‍बोध्‍य/KKS कि‍ञ्चित्/SN उदीरयन्ति/KP ।/PUNC
राकेश:/NS न/AN किमपि/AVK आकर्णयत्/KP ।/PUNC मन्‍ये/KP श्रवणशक्तिः/NP एव/INTF विलीना/NP तस्‍य/SN ।/PUNC
जनसम्‍मर्दे/NP अस्मिन्/SNV पृष्ठत:/KN स/SN आतङ्कम्/NP एकम्/SMK मुखम्/NP अयम्/SN अपश्‍यत्/KP ।/PUNC
विदारितनेत्रेण/NP अनेन/SN बहुकालानन्‍तरम्/NP स्‍मृतम्/KN यत्/SN महेन्‍द्रस्‍य/NS आसीत्/KP इदम्/SN मुखम्/NP ।/PUNC कतिपये/SN जना:/NP महेन्‍द्रम्/NS पर्यवारयन्/KNV ।/PUNC स/SN नितान्‍तम्/NV शोकाकुल:/NP किमपि/AVK समवोचत्/KP ।/PUNC सर्वे/SN दह्यमानस्‍य/NP तस्‍य/SN गृहात्/NP अवधानम्/KN विकृष्य/KKS महेन्‍द्रेण/NS सह/AUP वार्तालापम्/NP आरभन्‍त/KP ।/PUNC तारघण्‍टारवम्/NP प्रकुर्वन्‍तम्/KP मरुत्तरशकटम्/NP एकम्/SMK अयम्/SN अपश्‍यत्/KP तत्र/SN ।/PUNC लोकान्/NP कर्णयोः/NP नेत्रयोः/NP च/APY यन्‍त्राणि/NP परिधाय/KKS तस्‍य/SN गृहोपरि/A आरोहणाय/KP प्रयतमानान्/NP अपश्‍यत्/KP अयम्/SN ।/PUNC सकरुणम्/NV करम्/NP उत्‍थाप्‍य/KKS तेभ्‍य:/SN प्रावोचत्/KP असौ/SN मनसि/NP एव/INTF -/PUNC ‘‘/PUNC उपरि/A पत्नी/NP मे/SN शयाना/NP अस्ति/KP ।/PUNC कृपया/NP संरक्षत/KN ताम्/SN ’’/PUNC ।/PUNC परम्/AVK स:/SN अनुबभूव/KP यत्/SN कः/SN अपि/AVK न/AN अशृणोत्/KP तस्‍य/SN वाणीम्/NP ।/PUNC उद्विग्‍नतरम्/NP तस्‍य/SN चेत:/NP सम्‍प्रति/A अपरस्मिन्/SN कस्मिंश्चन/SN भुवने/NP प्रस्थितम्/KN ।/PUNC स/SN व्‍यस्‍मरत्/KP आत्‍मन:/SN भवनम्/NP दह्यमानम्/KN ।/PUNC अतीतस्‍य/NP घटनाः/NP स्‍मृतिपथम्/NP उपारोहन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC आत्‍मन:/SN विवाहम्/NP असौ/SN अस्‍मरत्/KP ,/PUNC पत्नीम्/NP ,/PUNC पितरम्/NP ।/PUNC विवाहानन्‍तरम्/AVK प्राय:/NP वत्‍सरद्वयम्/SMKY व्‍यतीतम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/A अस्‍य/SN पत्न्या/NP उक्तम्/KN अभूत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राकेश/NS ,/PUNC अन्विष्टम्/NP मया/SN नामधेयम्/NP बुभूषो:/KP शिशो:/NP ।/PUNC यदि/AVK अयम्/SNV बालकः/NP तर्हि/AVK नामधेयम्/NP ‘/PUNC रजनीकान्त:/NS ’/PUNC ,/PUNC यदि/AVK बालिका/NP तर्हि/AVK ‘/PUNC रजनी/NS ’/PUNC तत्/SN एव/INTF तस्‍या:/SN कपोलतले/NP प्रेम्‍णा/NP प्रहृतवान्/KN अयम्/SN ।/PUNC किन्‍तु/AVK साम्‍प्रतम्/A न/AN असौ/SN निर्णेतुम्/KKS अपारयत्/KP -/PUNC को/SN वा/AVK समुत्‍पत्‍स्‍यते/KP ,/PUNC बाल:/NP वा/APY बाला/NP वा/APY ।/PUNC पृष्ठत:/KN दीर्घम्/NV एकस्‍य/SMKY स्‍वरम्/NP श्रुत्‍वा/KKS भावजगत:/NP प्रत्‍यावर्त्तत/KP अयम्/SN ।/PUNC आसीत्/KP कश्चित्/SN पृच्‍छन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP सुरेन्‍द्र:/NS नद्याम्/NP निममज्‍ज/KP ?/PUNC ‘‘/PUNC कीदृशम्/SNV दुर्भायपूर्णम्/NV इदम्/SN दिनम्/NP ’’/PUNC ?/PUNC राकेश:/NS मुखम्/NP प्रत्यावर्त्तयत्/KP पृष्ठत:/KN ।/PUNC महेन्‍द्र:/NS दूरम्/NV स्थित:/KN अभूत्/KP ,/PUNC नि:स्‍पन्‍द:/NV ,/PUNC विषण्‍ण:/NV ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK प्रतिवेशिन:/NP एकत्र/A सम्‍भूता:/KN समालपन्/KNV ।/PUNC लोकानाम्/NP भग्‍नशेषाम्/NV वाचम्/NP अयम्/SN अशृणोत्/KP -/PUNC
‘/PUNC सग्‍धये/NP गत:/KN ।/PUNC सरित्तटे/NP ।/PUNC नद्याम्/NP प्रवाह:/NP वेगवान्/KN ।/PUNC
तरणाय/KKS बहवः/NV छात्रा:/NP -/PUNC वेगेन/KV पदम्/NP अस्‍खलत्/KP -/PUNC न/AN जाने/NP कथम्/SN ?/PUNC -/PUNC तरणम्/NP न/AN अजानात्/KP –/PUNC कश्चन/SN प्रत्यभिघातम्/KN अदात्/NP -/PUNC प्रयत्ना/NP असफला/NV अभूवन्/KNV ।/PUNC न्‍यमज्‍जत्/KP ’’/PUNC ।/PUNC सुरेन्‍द्रस्‍य/NS आकृति:/NP तस्‍य/SN चक्षुष:/NP अनृत्‍यत्/KP ।/PUNC काञ्चन/SN घटनाम्/NP पुन:/A अस्‍मरत्/KP अयम्/SN ।/PUNC अति/NV एव/INTF उत्‍पाती/NV सुरेन्‍द्र:/NS ।/PUNC कक्षायाम्/NP वह्निवमद्भयाम्/NV नयनाभ्याम्/NP अयम्/SN तम्/SN पश्‍यति/KP ।/PUNC
स:/SN तस्‍य/SN आज्ञाम्/NP सर्वदा/A अवहेलयति/KP ।/PUNC दह्यमानस्‍य/NP भवनस्‍य/NP उपरि/A प्रकोष्ठात्/NP तत्पत्नीम्/NP आनयन्‍त:/KN केचन/SN जना:/NP दृष्टा:/KN अनेन/SN ।/PUNC किन्‍तु/AVK सा/SN मृता/NV इव/ASD प्रतीयते/KP ।/PUNC किम्/AP इयम्/SN जीविष्‍यति/KP ?/PUNC ‘‘/PUNC कालिन्‍दी/NS जीविता/NP अस्ति/KP किम्/AP ’’/PUNC ?/PUNC अयम्/SN अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC सर्वे/SNV जनाः/NP ताम्/SN द्रष्टुम्/KKS गता:/KN ।/PUNC
न/AN कः/SN अपि/AVK शृणोति/KP ।/PUNC पृष्ठत:/KN कस्‍यचन/SN पदध्‍वनिः/NP उत्तिष्ठति/KP ।/PUNC
‘‘/PUNC क:/AP अयम्/SN ?/PUNC राकेश:NS ’’/PUNC ?/PUNC मदन्‍या/NP विषण्‍णया/NV च/APY वाचा/NP कश्चन/SN पृच्‍छति/KP ।/PUNC त्‍वम्/SN ?/PUNC महेन्‍द्र/NS !/PUNC अपरा/SN छाया/NP शनै:/KV उपसृत्य/KKS महेन्‍द्रस्‍य/NS निकटे/NP निषीदति/KP ।/PUNC द्वयोः/SMKY एव/INTF हृदये/NP शान्‍ते/NV स्‍त:/KP ।/PUNC
प्रतिहिंसाया:/NP कृशानुः/NP अधुना/A भस्‍मशेष:/NP ।/PUNC ‘‘/PUNC सुरेन्‍द्र:/NS अस्‍याम्/SN एव/INTF नद्याम्/NP निममज्‍ज/KP ,/PUNC राकेश/NS ।/PUNC त्‍वम्/SN जानासि/KP ,/PUNC स:/SN एव/INTF मम/SN एकमात्रम्/SMKY  .../PUNC ’’/PUNC कण्‍ठ:/NP गद्गद:/NV भवति/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK मद्गृहम्/NP वह्निसात्/NP अभूत्/KP ।/PUNC महेन्‍द्र/NS ,/PUNC कालिन्‍दी/NS तस्मिन्/SN एव/INTF गृहे/NP ।/PUNC ताम्/SN अहम्/SN जीवयितुम्/KKS न/AN अपारयम्/KP ।/PUNC तया/SN सह/AUP एव/INTF मदीय:/SN शिशुः/NP अपि/AVK दग्‍ध:/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK स:/SN न/AN तदानीम्/A जन्‍म/NP अपि/AVK लब्‍धवान्/KN आसीत्/KP ’’/PUNC ।/PUNC
विषण्‍णा/NV छाया/NP किञ्चित्/SN विचारयति/KP ।/PUNC शब्‍दा:/NP न/AN नि:सरन्ति/KP ।/PUNC
कतिपयक्षणानन्‍तरम्/NP श्रूयते/KP -/PUNC ‘‘/PUNC तव/SN गृहम्/NP मया/SN एव/INTF दग्‍धम्/NP आसीत्/KP राकेश/NS ।/PUNC आसीत्/KP सः/SN प्रतिशोधवह्नि:/NP माम्/SN दृष्ट्वा/KKS त्‍वया/SN फूत्‍कृतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तदा/A अहम्/SN औषधालयम्/NP अपि/AVK गन्तुम्/KKS न/AN अपारयम्/KP ।/PUNC भ्रमणाय/KKS निर्गतेन/KP मया/SN त्‍वत्/SN गृहस्‍य/NP पृष्ठत:/KN बहूनि/NV वस्‍त्राणि/NP लम्‍बमानानि/NP दृष्टानि/KN ।/PUNC न/AN आसीत्/KP तत्र/A कश्चन/SN ।/PUNC मया/SN धूमवर्त्तिकया/NP सह/AUP एव/INTF तेषु/SN अपि/AVK अग्निसंयोजनम्/NP अकारि/KP ’/PUNC ।/PUNC ‘‘/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC प्रतिहिंसाया:/NP वैशसम्/KP ।/PUNC त्‍वदीय:/SN सुरेन्‍द्र:/NS महान्/NV धूर्त्त:/NV अवलिप्‍तः/KN च/APY अभूत/KP ।/PUNC उद्धृतः/KN त्वम्/SN एतावान्/SN .../PUNC ’’/PUNC ।/PUNC
राकेश:/NS सर्वा:/SNV अपि/AVK घटना:/NP स्‍मरति/KP ।/PUNC कथम्/AP सुरेन्‍द्रः/NS तत्/SN कक्षायाम्/NP प्रतिदिनम्/NP औद्धत्‍यम्/NV अनुष्ठितवान्/KN ।/PUNC कथम्/AP तेन/SN राकेशस्‍य/NS विरोधे/NP लिखितम्/KP स्‍मृतिपत्रम्/NP अध्‍यक्षाय/KKS प्रेषितम्/KP ।/PUNC कथम्/AP बहुधा/NV तेन/SN सकटाक्षम्/NV उदीरितम्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN मत्पितु:/NP कलङ्कस्‍य/NP पूर्णम्/NV प्रतिशोधम्/NP  ग्रहीष्‍यामि/KP ,/PUNC एतस्‍य/SN नरपिशाचस्‍य/NP सेवात:/KN निष्‍कासनम्/NP दृष्ट्वा/KKS इव/ASD मम/SN शान्तिः/NP भवेत्/KP ।/PUNC ’’/PUNC कथम्/AP राकेशस्‍य/NS निकटसम्‍बन्‍धी/NP एकः/SMKY छात्र:/NP अपि/AVK तस्‍याम्/SN एव/INTF कक्षायाम्/NP अधीयान:/NP अभूत्/KP ।/PUNC कथम्/AP तस्‍य/SN सुरेन्‍द्रेण/NS सह/AUP कलह:/NP सञ्जात:/KN ।/PUNC
तम्/SN एव/INTF प्रतिबोध्‍य/KKS सग्धिदिवसे/NP सुरेन्द्रम्/NS नद्याम्/NP पातयितुम्/KKS योजना/NP कथम्/AP राकेशेन/NS विहिता/KN ।/PUNC कथम्/AP तेन/SN सुरेन्‍द्र:/NS पतित:/KN नद्याम्/NP ।/PUNC कथम्/AP च/APY तम्/SN सम्‍पात्‍य/KKS स/SN स्‍वयम्/SN अपि/AVK सम्‍भ्रमविमूढ:/KN समभवत्/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK सुरेन्‍द्र:/NS निममज्‍ज/KP एव/INTF ।/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN सुरेन्‍द्र:/NS न/AN अस्ति/KP साम्‍प्रतम्/A संसारे/NP ।/PUNC तस्‍य/SN भविष्‍यत्/NP -/PUNC उज्ज्वलम्/NV आसीत्/KP ,/PUNC राकेश/NS ’’/PUNC ।/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN अपि/AVK जानामि/KP ।/PUNC किन्‍तु/AVK आसीत्/KP मे/SN क्रूर:/NV व्‍यामोह:/NP अपराधस्‍य/NP दण्‍ड:/NP अत्र/A एव/INTF मिलति/KP शीघ्रम्/KV ,/PUNC अवश्‍यम्/NP एव/INTF मिलति/KP ।/PUNC मया/SN विस्‍मृतम्/KN आसीत्/KP ’’/PUNC ।/PUNC निशीथिन्‍या:/NP अवदाते/KP चन्द्रिकाचये/NP द्वौ/SMKY अपि/AVK शत्रू/NP मित्रत्‍वम्/NP आपन्‍नौ/KN स्‍त:/KP ।/PUNC अतीतस्‍य/NP घटना:/NP सजीवा:/NV भूत्वा/KKS संस्‍फुरन्ति/KP ।/PUNC शैशवस्‍य/NP सख्‍यम्/NP पुन:/A स्‍थापितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC दु:खगाथाम्/NP अन्‍योन्‍यम्/SN श्रावयित्‍वा/KKS हृदयम्/NP शान्तिम्/NP अनुभवति/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC सम्‍प्रति/A सर्वथा/A एव/INTF आवाम्/SN विषण्‍णौ/NV द्वौ/SMKY अपि/AVK ’’/PUNC ।/PUNC 
महेन्द्र:/NS ब्रूते/KP ।/PUNC राकेशः/NS शुष्क:/NV मन्दहास्यम्/NV हसति/KP ।/PUNC हास्ये/NP अस्मिन्/SNV सर्वनाशस्य/NP करुणक्रन्दनम्/NV इव/ASD निलीनम्/NP ।/PUNC अधुना/A द्वौ/SMKY अपि/AVK निश्चिन्तौ/NV ,/PUNC निर्भय:/NV ”/PUNC ,/PUNC ...../PUNC राकेश:/NS बाहू/NP प्रसारयति/KP ।/PUNC सुदूरम्/NV तरुतलात्/NP उलूकस्‍य/NP गम्‍भीर:/NV ध्‍वनिः/NP उत्तिष्ठति/KP ।/PUNC मन्दिरस्‍य/NP दीपकम्/NP साम्‍प्रतम्/A अपि/AVK ज्‍वलितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC सरित्/NP तथा/AVK एव/INTF सशब्दम्/NV वहति/KP ।/PUNC नद्या:/NP नीरे/NP प्रतिफलन्/KNV विशदवदन:/NV कलानाथ:/NS शनै:/KV शनै:/DV कम्‍पते/KP ।/PUNC अभिनन्‍दनम्/NP

डॉ/U राधावल्‍ल्‍भत्रिपाठी/NS (/PUNC सागरविश्‍वविद्यालये/NS संस्‍कृताध्‍यक्ष:/NV )/PUNC रामदयालुः/NS लेखपीठस्‍य/NP कोणे/NP व्‍यवस्‍थापितम्/KN पत्रराशिम्/NP अपश्‍यत्/KP ,/PUNC शनैः/KV च/APY पत्राणि/NP सारयित्‍वा/KKS एक/SMKY एकम्/SMK अपठत्/KP ।/PUNC कस्मिंश्चित्/SN अपि/AVK पत्रे/NP किमपि/AVK अवधेयम्/KN न/AN आसीत्/KP ।/PUNC पत्रेषु/NP यदि/AVK परीक्षकत्‍वप्रस्‍ताव:/NP ,/PUNC कस्‍या‍ञ्चित्/SN समितौ/NP नामाङ्कनस्‍य/NP सूचना/NP ,/PUNC पारिश्रमिक/NP च/APY एकपत्रम्/NP कस्‍यचित्/SN उपवेशनस्‍य/NP आमन्‍त्रणम्/NP वा/AVK भवति/KP ,/PUNC तदा/A रामदयालवे/NS तद्/SN रोचते/KP ।/PUNC अन्यथा/AVK प्रतिदिनम्/NP एवंविधानि/NP पत्राणि/NP अनेकश:/NP आयान्ति/KP डाकद्वारेण/NP कुत्रचित्/A आयोजितस्‍य/NP संस्‍कृतसम्‍मेलनस्‍य/NP विवरणम्/NP ,/PUNC पाठ्यक्रमविषये/NP कस्‍यचित्/SN स्‍वाध्‍यायिनः/NP छात्रस्‍य/NP जिज्ञासा/NP ,/PUNC कस्‍यचित्/SN पण्डितस्‍य/NP अभिनन्‍दनम्/NP इत्‍यादि/AUD वस्‍तु/NP तेषु/SNV भवति/KP ।/PUNC एतादृशानि/SNV पत्राणि/NP न/AN पत्राणि/NP ,/PUNC पत्राभासभूतानि/NP तानि/SN ।/PUNC तैः/SN वृथा/NP पत्रैः/NP चेखिद्यते/KP कुसुमपेलवम्/NP चेतः/NP रामदयालो:/NS ।/PUNC अद्य/A समागतेषु/NV पत्रेषु/NP अपि/AVK पत्रद्वयम्/SMKY तु/A अभिनन्‍दनग्रन्‍थाय/NP शोधलेखविसर्जनानुरोधपरकम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC तयोः/SN उपर्युड्डीयमानाम्/NP एव/INTF दृष्टिम्/NP त्‍वरया/KV निपात्‍य/KKS खण्‍डश:/NP कृत्‍वा/KKS अवकारिकायाम्/NP निपात्‍य/KKS भूय:/A अपि/AVK केन/SN अपि/AVK कामेन/NP कर्षित/KN इव/ASD चेतसि/NP चकार/KP रामदयालु:/NP -/PUNC ‘/PUNC गज्‍जनसिंहवर्मणः/NS अभिनन्‍दनग्रन्‍थ:/NS प्रकाशम्/NP आयाति/KP ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF कालूलालशास्त्रिण:/NS अपि/AVK !/PUNC मम/SN तावत्/AVK  कदा/A अभिनन्दनग्रन्थः/NS प्रकाशम्/NP एष्‍यति/KP ’’/PUNC !/PUNC पुनः/A अपि/AVK स्‍वाभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NS मुद्रितम्/KN दिदृक्षुः/KP तत्प्रकाशनाय/KKS अशेषसम्/NV उद्यमम्/NP चिकीर्षु:/KP असति/KP तन्मुद्रणे/NP मुमूर्षुः/NV इव/ASD रामदयालु:/NS कार्यम्/NP वा/AVK साधयामि/KP ,/PUNC देहम्/NP वा/AVK पातयेयम्/KN ’/PUNC इति/AUD निश्‍चयेन/NV प्रफुल्लितासु:/KP ‘‘/PUNC अद्य/A एव/INTF स्‍वशिष्‍येभ्‍य:/NP विलिखामि/KP पत्रम्/NP यत्/SN ते/SN समुद्यता/NV भवेयुः/KP मम/SN अभिनन्‍दनग्रन्‍थ/NS प्रकाशनाय/KKS इति/AUD विचार्य/KKS कमलाकरम्/NS रविकुमारम्/NS केशवप्रसादम्/NS च/APY समम्/NP पत्रम्/NP इदम्/SN विलिख्‍य/KKS विससर्ज/KP ।/PUNC प्रियवर/NP (/PUNC डॉ/U मिश्र/NP डॉ/U रविकुमार/NS डॉ/U श्रीवास्‍तव/NP )/PUNC ,/PUNC भवादृशै:/SNV सच्छिष्‍यै/NP मम/SN अभिनन्‍दनग्रन्‍थ/NS निर्माणाय/KKS तन्मुद्रणाय/KKS तत्‍प्रकाशनाय/KKS च/APY य:/SN सङ्कल्‍प:/NP धारितः/KN तेन/SN ‘‘/PUNC न/AN अयम्/SN मम/SN अभिनन्‍दनम्/NP अपि/AVK तु/A सुरसरस्‍वत्‍या:/NP ’’/PUNC इति/AUD विचार्य/KKS मोमुद्यते/KP मे/SN मन:/NP ।/PUNC यद्यपि/AVK अहम्/SN उदासीनः/NV अस्मि/KP विरक्त:/NV अस्मि/KP एतादृशेभ्‍य:/SNV प्रपञ्चेभ्‍यः/NP तथापि/AVK अभिनन्‍दनग्रन्‍थसमिते:/NP सदस्‍यानाम्/NP अयम्/SN आग्रहः/NP वर्तते/KP यद्/SN भवान्/SN ग्रन्‍थस्‍य/NP अस्‍य/SN सम्‍पादकमण्‍डले/NP तिष्ठतु/KP ।/PUNC आशासे/NP भवान्/SN प्रस्‍तावम्/NP इमम्/SN स्‍वीकरिष्‍यति/KP इति/AUD ।/PUNC कुशलम्/NP अन्‍यत्/SN सर्वम्/SN ।/PUNC सर्वथा/A स्‍वस्‍थ:/NV प्रसन्‍न:/NV अस्ति/KP भवान्/SN इति/AUD मन्ये/KP ।/PUNC भावत्‍क:/NP रामदयालु:/NS ।/PUNC इत्थम्/SN च/AVK कपोलकल्पिताया:/NP अभिनन्‍दनग्रन्‍थसमितेः/NP अनुत्‍थानोपहतम्/KN तथा/AVK -/PUNC कथितनिर्णयम्/NP शिष्‍यत्रयशिरसु/NP समारोप्‍य/KKS तथा/AVK एव/INTF च/AVK दाण्‍डेकर/NS -/PUNC वेङ्कटाचलम्/NS -/PUNC सदृशान्/SNV मूर्धन्‍यान्/NP कांश्चिद्/SN विद्वत्तल्‍लजान्/KNV तत्‍परामर्शदातृसमितौ/NP व्‍यवस्‍थप्य/KKS निरुपादानसम्‍भारमभित्ति/NP महच्चित्रम्/NV असौ/SN कलाश्‍लाघ्‍य:/NP निर्ममे/NP ।/PUNC शिष्‍याः/NP च/APY ते/SN पत्रसम्‍बोध्‍या:/NP विश्‍वविद्यालयद्वये/SMKY महाविद्यालये/NP वा/APY प्राध्‍यापकपदम्/NP अलङ्कुर्वाणा:/KP न/AN न/DV आसन्/KP गुर्वृणनिर्यातनपराङ्मुखा/NP असमर्था/NV वा/APY ।/PUNC तथापि/AVK तेषु/SN गुवाहाटीविश्‍वविद्यालये/NS नियुक्तिभाक्/NP कमलाकरमिश्रः/NS तु/A मद्गृहनगरस्‍थगोरखपुरीयविश्‍वविद्यलाये/NS सम्‍भाव्‍यमाना/KN मन्नियुक्ति:/NP प्रियतरस्‍य/NV शिष्‍यस्‍य/NP रविकुमारस्‍य/NS कृते/KN गुरुवर्येण/NV रामदयालुना/NS अन्‍तर्घातम्/KN विधाय/KKS मद्धस्‍तात्/NP छिन्‍नेति/KP गोपनीयम्/KN अपि/AVK सर्वत्र/A प्रकाश्‍यमानम्/NP गुरोः/NP दुराचरणवृत्तान्तम्/NP जज्ञौ/KP ।/PUNC परम्/AVK गुरुचरणाः/NP तथापि/AVK गुरुचरणा:/NP एव/INTF इति/AUD सन्‍धार्य/KKS सम्‍प्राप्तम्/KN रामदयालोः/NS पत्रम्/NP असौ/SN इत्‍थम्/SN उदतरत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC सम्‍मान्‍या:/NP ‘/PUNC डॉक्‍टरसाहिब्/NP -/PUNC वर्या:/NP ,/PUNC सादरम्/NV नम:/NP ।/PUNC श्रीमताम्/KP ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS सम्‍पाकदमण्‍डले/NP मन्नामनिवेशनप्रस्‍तावम्/NP विज्ञाय/KKS अतितराम्/NV प्रसन्‍न:/NP अस्मि/KP ।/PUNC परन्‍तु/AVK अतितराम्/NV विप्रकृष्टे/NP बोडोलैण्‍ड/NS प्रभृति/AUD आन्‍दोलनसङ्कुले/NP अतितराम्/NV विषमे/NV अस्मिन्/SNV असमप्रान्‍ते/NS गोष्‍पद:/NP एव/INTF मग्‍न:/NV सीदामि/KP ।/PUNC सुदूरस्‍थ:/NP सन्/KKS एतादृशमहत्कार्येषु/NP साहाय्ये/NP अलम्/AN न/AN अस्मि/KP ।/PUNC अत/AVK एव/INTF मम/SN स्‍थाने/NP अपर:/SN समर्थतर:/NV रविकुमारादिसदृश:/ASD सुयोग्‍यशिष्‍य:/NP यदि/AVK नियोज्‍येत/KP ,/PUNC शोभनम्/NP स्‍यात्/KP इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC धृष्टताया:/NP कृते/KN क्षमाम्/NP याचमान:/KN भवताम्/SN शिष्‍य:/NP कमलाकर:/NS ’’/PUNC ।/PUNC 
गोरक्षपुरविश्‍वविद्यालये/NS प्राध्‍यापक:/NP अपर:/SN शिष्‍य:/NP रविकुमार:/NS रामदयालो:/NS पत्रम्/NP प्राप्‍य/KKS उत्तरम्/NP प्रेषयामि/KP वा/APY न/AN वा/APY इति/AUD ऊह/NP -/PUNC प्रत्‍यूह/NP -/PUNC निर्यूह/NP -/PUNC कुहर/NP -/PUNC संविष्ट:/KN मासम्/NP एकम्/SMK क्षपयामास/KP ।/PUNC गुरोः/NP एव/INTF रामदयालोः/NS दयालुतया/NV तदीयवरदहस्‍तक्षेपेण/NP इह/A स्‍वनियुक्तिम्/NP तदानीम्/A सञ्जाताम्/KP असौ/SN अजानात्/KP ।/PUNC किन्तु/AVK अत्रत्यप्रोपेश्वरविभागाध्‍यक्षस्‍य/NP अनिच्‍छया/NP ताम्/SNV नियुक्तिम्/NP असौ/SN प्राप्तवान्/KN ,/PUNC रामदयालुम्/NS प्रति/AUP वर्तते/KP तस्‍य/SN प्रोपेश्वरवर्यस्‍य/NP श्रीमत:/NV कालूलालशास्त्रिण:/NS अहिनकुलम्/NP ।/PUNC
शत्रोः/NP मित्रम्/NP प्रीतिपात्रम्/NV शिष्य:/NP वा/APY स्ववैरीमन्तव्य/KN इति/AUD सिद्धान्तम्/NP स्वीकृत्य/KKS असौ/SN रविकुमारम्/NS न/AN स्निग्धदृशा/NV पश्‍यति/KP ,/PUNC रविकुमारः/NS तु/A प्रवाचकपदे/NP नियुक्तये/NP तदीयकृपाकटाक्षम्/NP ईहमानः/KN तथापि/AVK तम्/SN अनुकूलयितुम्/KKS प्रयतत/KP एव/INTF ।/PUNC
रामदयाल:/NS अभिनन्दनग्रन्थसमितौ/NP स्वनाम्नः/NP समावेशेन/NP कालूलालस्य/NS कालकराल:/NP क्रोध:/NP मयि/SN समिद्ध:/NP स्‍यात्/KP इति/AUD धिया/NP रामदयालुम्/NS प्रति/AUP कृतवेदिताम्/KP अधमर्णताम्/KP आत्‍मनः/SN विदन्/KNV अपि/AVK तदभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NP प्रति/AUP अन्‍यमनस्‍कताम्/KP एव/INTF असौ/SN अभजत्/KP ।/PUNC
अन्‍यत्/AVK च/APY तेषु/SNV दिवसेषु/NP गुरुपुत्रान्/NP मर्कटान्/NP इव/ASD उत्‍पातनिपातविघातविहितविषमसङ्कटान्/NP द्विचक्रवाहने/NP संस्‍थाप्‍य/KKS विद्यालयम्/NP प्रापणै:/NP तत्/SN आनयनै:/NP गुरुपत्‍न्‍या/NP स्‍वैरम्/NP समादिष्‍टस्‍य/NP शाककन्‍दादिवस्तुजातस्‍य/NP आपणाद्/NP आनयनैः/KP इत्‍यादिभिः/AUD उपचारैः/NP अन्‍तेवासिदशायाम्/NP वा/AVK सेवित:/KN एव/INTF गुरू/NV रामदयालुः/NS इति/AUD न/AN इदानीन्‍तनी/A गुरुविमुखता/NP तदीयाम्/SN चेतनाम्/NP अतुदत्/KP ।/PUNC तृतीयः/SMKP तु/A शिष्‍य:/NP केशवप्रसादश्रीवास्‍तव:/NS प्रियंवद:/NV प्रसन्‍नवदन:/NV वाक्‍पटुः/NV अतिचतुर:/NV संस्‍कृतविद्याध्‍ययनम्/NP विहाय/KKS इतरेषु/SN सर्वविधकार्येषु/NP अबाह्य:/NP गुरुमुखलग्‍नः/NP तद्भालदर्शी/NV दूरदर्शी/NV पिशुनः/NP च/APY आसीत्/KP ।/PUNC प्राप्तमात्रम्/NP एव/INTF गुरुपत्रे/NP असौ/SN व्‍यचिन्‍तयत्/KP का/SN इयम्/SN योजना/NP श्रीरामदयालो:/NS कीदृशी/SNV अत्र/A राजनीति:/NP ,/PUNC को/SN नाम/NP लाभः/NP अस्‍माकम्/SN अनेन/SN अभिनन्‍दनग्रन्‍थसम्‍पादनदुर्व्‍यवसायेन/NP इति/AUD ।/PUNC अनन्‍तरम्/AVK असौ/SN रामदयालुम्/NS प्रति/AUP प्रतिपत्रम्/NP इदम्/SN विससर्ज/KP -/PUNC ‘‘/PUNC श्रद्धेया/NV गुरुचरणा:/NP ,/PUNC
तत्र/A भवताम्/SNV गुरुपादानाम्/NP अभिनन्‍दनग्रन्‍थ:/NS सङ्कल्पित:/KN इति/AUD विज्ञाय/KKS परमम्/NV प्रमोदम्/NP अञ्चतिचेत:/KN ।/PUNC किन्‍तु/AVK कथम्/AP अयम्/SN जन:/NP प्राङ्/A न/AN एव/INTF सुचित:/KN अस्मिन्/SNV विषये/NP ।/PUNC अभिनन्‍दनसमितिः/NP निर्मिता/KN ।/PUNC तत्र/A के/AP के/DV सन्ति/KP ?/PUNC ग्रन्‍थस्‍यNP परामर्शदातृमण्‍डले/NP के/AP के/DV सन्ति/KP ?/PUNC ग्रन्‍थस्‍य/NP प्रकाशक:/NP क:/AP स्‍यात्/KP ?/PUNC लोकार्पणम्/NP कस्‍य/SN करकमलेन/NP कारणीयम्/KN ?/PUNC इति/AUD सर्वम्/SN विचार्य/KKS एव/INTF अभिनन्‍दनग्रन्‍थप्रकाशनोलूखले/NP शिरोदेयम्/KN अस्‍माभि:/SN ।/PUNC मम/SN तावत्/AVK अयम्/SN प्रस्‍ताव:/NP ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थलोकार्पणाय/KKS राष्ट्रपतय:/NP वा/AVK प्रधानमन्त्रिण:/NP वा/AVK प्रार्थनीया:/KN ।/PUNC
प्रकाशकः/NP तु/A मोतीलालबनारसीदास:/NS एव/INTF स्‍यात्/KP ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS कति/SN प्रतय:/NP केन्द्रीयशासनेन/NP कति/SN प्रतय:/NP राज्‍यशासनेन/NP क्रेष्‍यन्‍त:/KN इति/AUD निर्धार्यम्/KP ।/PUNC काचन/SN अर्थव्‍यवस्‍था/NP अपि/AVK करणीया/KN ।/PUNC सर्वम्/SN व्‍यवस्‍थाप्‍य/KKS उपक्रम:/NP कार्य:/NP ।/PUNC
मत्कृते/KN यः/SSN सहयोग:/NP अपेक्ष्‍यते/KP सः/SSN निर्देष्टव्‍य:/KN नि:सङ्कोचम्/NP इति/AUD अलम्/AN विस्‍तरेण/NP ।/PUNC सादरम्/NV भवताम्/SNV शिष्‍य:/NP -/PUNC केशव:/NS ।/PUNC कमलाकरमिश्रस्‍य/NS ननु/AP न/AN च/APY परायणम्/NP पत्रम्/NP प्राप्‍य/KKS विषण्‍ण:/NV रविकुमारस्‍य/NS अनुत्तरेण/NP खिन्‍न:/NV रामदयालुः/NS एतत्/SN पत्रम्/NP अधिगत्‍य/KKS शुष्‍कमरुस्‍थले/NP स्रोत:/NP सञ्चारम्/KP अनुभवन्/KNV तत्‍क्षणम्/NP उत्तरम्/NP इत्‍थम्/SN प्रेषयामास/KP केशवप्रसादाय/NS -/PUNC ‘‘/PUNC प्रियशिष्‍य/NV ,/PUNC सर्वम्/SN त्‍वया/SN एव/INTF करणीयम्/KN ।/PUNC त्‍वम्/SN तु/A सर्वम्/SN जानासि/KP ।/PUNC मद्विभागीया:/NV अत्रत्‍या:/A तु/A सर्वे/SN विप्रतीपा:/NP ,/PUNC सर्वे/SN द्विषन्ति/KP ,/PUNC न/AN मे/SN मानसम्‍मानादिकम्/NP कथम्/AP अपि/AVK सहन्‍ते/KP ।/PUNC त्वम्/SN एव/INTF ग्रन्‍थस्‍य/NP प्रधानसम्‍पादक:/NP ,/PUNC त्‍वम्/SN एव/INTF अभिनन्‍दनसमिते:/NP संयोजक:/NP ,/PUNC त्‍वया/SN एव/INTF सर्वम्/SNV निर्धार्यम्/KN कार्यम्/NP च/APY ।/PUNC यथोचितम्/NP आकलय्य/KKS प्रवर्तनीयम्/KN ।/PUNC न/AN अयम्/SN मम/SN सम्‍मान:/NP अपि/AVK तु/A सरस्‍वत्‍या:/NS सम्‍मान/NP इति/AUD कृत्‍वा/KKS अहम्/SN अपि/AVK आर्थिकसहयोगम्/NP इह/A कथम्/AP न/AN करिष्‍यामि/KP ।/PUNC करिष्‍यामि/KP एव/INTF ।/PUNC मन्‍ये/KP अयम्/SN अभिनन्‍दनग्रन्‍थ:/NS आवयोः/SN गुरुशिष्‍ययो:/NP सम्‍पर्काय/KKS सेतुः/NP इव/ASD उभयोः/SN उत्थानाय/KKS नि:श्रेणी/NP इव/ASD भविता/KP ।/PUNC शिष्टम्/NP स्‍वयम्/SN अवगच्‍छसि/KP एव/INTF इति/AUD ।/PUNC ’’/PUNC विसृज्‍य/KKS च/APY पत्रम्/NP इदम्/SN अभिनन्‍दनाय/NS स्‍वीयाय/SNV बद्धपरिकर:/NP सन्‍नद्धः/KN अभवद्/KP रामदयालु:/NS ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थसमिते:/NP संयोजकस्‍य/NP केशवप्रसादस्‍य/NS नाम्‍ना/NP अभिनन्‍दनग्रन्‍थाय/KKS शोधलेखान्/NP वा/AVK श्रीमद्रायमदयालोः/NS व्यक्तित्‍वकृतित्‍वसमीक्षणपरकान्/KNV वा/AVK निबन्‍धान्/NP प्रेषयितुम्/KKS पत्रम्/NP एकम्/SMKY मुद्राप्‍य/KKS आसेतुहिमाचलम्/NP तेभ्‍यः/SN तेभ्‍यः/DV विद्वद्भ्‍यः/NP तत्/SN विसृष्टवान्/KN ।/PUNC अथ/AVK स्‍वस्‍य/SN एव/INTF विभागस्‍य/NP प्राध्‍यापकेभ्‍यः/NP अभिनन्‍दनग्रन्‍थवृत्तान्तम्/NP प्रच्‍छादयन्/KNV ,/PUNC नयनापाङ्गैः/NP तदीय/SN आननानि/KP लक्षयन्/KNV तेषाम्/SN इङ्गिताकारचेष्टा:/NV समीक्षमाण:/KN ,/PUNC अपि/AVK नाम/NP एते/SN अस्‍मद्विभागीया:/NP विदिताभिनन्‍दनग्रन्‍थवृत्तान्‍ता:/NP इति/AUD सन्दिहान:/NP अपि/AVK नाम/NP एते/SN मम/SN अभिनन्‍दने/NS विघ्‍नम्/NP उत्‍पादयेयुः/KP इति/AUD पर्याकुलचित्तवृत्तिः/NP तृणे/NP अपि/AVK चलति/KP चकित/NV इव/ASD स्‍वभार्यापुत्रादिभ्‍यः/NP अपि/AVK अभिनन्‍दनग्रन्‍थवृत्तान्‍तम्/NV रक्षन्/KNV केवलम्/NP केशवप्रसादम्/NS एव/INTF शव:/NP इव/ASD स्‍वजीवने/NP केशवकृपाप्राप्‍तम्/NP अमृतम्/NP मन्‍यमान:/NP कथञ्चित्/SN कृत्श्रेण/NP कालम्/NP निनाय/KKS रामदयालु:/NS ।/PUNC अथ/AVK गच्‍छत्‍सु/KNV दिवसेषु/NP तस्‍मात्/SN अपि/AVK केशवप्रसादात्/NS अनवाप्य/KKS अभिनन्‍दनग्रन्‍थप्रगतिवार्ताम्/NP मुहुः/KV उत्‍सुकः/NP इव/ASD व्‍यथितः/KN इव/ASD प्रतिसप्‍ताहम्/NP तस्‍मै/SN पत्रम्/NP विसृजति/KP स्‍म/KP ।/PUNC एवम्/AUD अतीता:/NP पञ्च/SMK मासा:/NP ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थविषये/NP सर्वथा/A हताश:/NP सञ्जात:/KN रामदयालु:/NS केशवप्रसादः/NS अपि/AVK शत्रुपक्षे/NP सम्मिलित:/KN इति/AUD असौ/SN कलयामास/KP ।/PUNC एकदा/A तु/A अतिदूरोदिते/NV नवनलिनदलानाम्/NV अभावात्/KP ।/PUNC ‘/PUNC लिली/NS ’/PUNC पुष्‍पविकासभाजि/NP भगवति/NV गभस्तिमालिनि/NS ,/PUNC मध्‍याह्नप्रखरे/NV समये/NP तपन्‍त्‍याम्/KP  धरित्र्याम्/NP विभागीयकार्यम्/NP पूर्वाह्ण/NP एव/INTF सत्त्‍वरम्/NV सावहेलम्/NP सम्‍पाद्य/KKS कक्षा/NP उज्झित्‍वा/KKS स्‍वगृहे/NP घूत्‍कारघोरनासारवापूरितभुवनाभोग/NP इव/ASD स्‍वपिति/KP रामदयालौ/NS सहसा/KV द्वारि/NP पत्रवाहक:/NP घण्टिकाम्/NP अवादयत्/KP ।/PUNC आदिवसम्/NP प्रतिक्षणम्/NP पत्रवाहकम्/NP एव/INTF प्रतीक्षमाणस्‍य/NP रामदयालोः/NS अतिगहनाम्/NV अपि/AVK निद्राम्/NP अच्छिनद्/NV घण्टिकाध्‍वनि:/NP ।/PUNC ‘‘/PUNC अये/SN कदाचित्/A पत्रवाहक:/NP स्‍यात्/KP ’’/PUNC इति/AUD निद्रालसकषायस्‍वरेण/NP निगदत्/KP असौ/SN गृहद्वारम्/NP अधावत्/KP ।/PUNC समागतानि/KN पत्राणि/NP पत्रवाहकहस्तात्/NP आच्छिद्य/KKS तेषु/SN सूर्पतुषन्‍यायेन/NP निरर्थकानि/NV पत्राणि/NP अपाकृत्‍य/KKS केशवप्रसादस्‍य/NP पत्रम्/NP असौ/SN गवेषयामास/KP ।/PUNC अवाप्‍य/KKS च/APY तत्/SN आनन्‍दीहरिचन्‍दनेन्‍दुशिशिरम्/NP इव/ASD स्‍वहृदयेन/NP लगयित्‍वा/KKS एकान्ते/NP प्रकम्‍पमानेन/NP करेण/NP लघुलघुभिः/NV उच्‍छ्वसितै:/KN समुद्घाटय/KKS पपाठ/KP ।/PUNC लिखितम्/KP आसीत्/KP केशवेन/NS शवे/NP चेतनाम्/NP इव/ASD रामदयालौ/NS आदधता/KP -/PUNC ‘‘/PUNC श्रद्धेया:/NV गुरुवर्या:/NP ,/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थ/NS प्रकाशनाय/KKS केचन/SN शोधलेखा:/NP सम्‍प्राप्‍ता:/KN ।/PUNC तत्र/A भवताम्/SN व्‍यक्तित्‍वम्/NV कृतित्‍वम्/NV च/APY अधिकृत्‍य/KKS लेख:/NP एक:/SMKY मया/SN एव/INTF लिखित्‍वा/KKS सन्निवेश्‍यते/KP ।/PUNC इदानीम्/A प्रकाशनाय/KKS धनम्/NP अपेक्षितम्/KN ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थसमित्‍या/NP कियान्/SN धनसङ्ग्रह:/NP व्‍यधायि/KP ?/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS लोकार्पणाय/KKS कश्चन/SN सम्‍पर्कित:/KN न/AN वा/AVK ?/PUNC भवताम्/SN पञ्चाशदब्‍दपूर्तौ/NP समारोह:/NP स्‍यात्/KP ।/PUNC केवलम्/NP पञ्चमासा:/NP एव/INTF अवशिष्टा:/KN इति/AUD सर्वम्/SN निश्चित्‍य/KKS आज्ञापनीयः/KN अयम्/SN जन:/NP इति/AUD ।/PUNC भवताम्/SN शिष्‍य:/NP केशव:/NS ।/PUNC पठित्वा/KKS एव/INTF च/APY सुप्तोत्थित/NP इव/ASD महासागरसमुत्थिततरङ्गव्रजे/NP व्रजन्/NP इव/ASD नभसि/NP ड्यमान/KN इव/ASD रामदयालुः/NS चिरमास/KP ।/PUNC अन्‍येद्युः/A एव/INTF स्‍वनिर्देशने/NP कार्यरतान्/KNV द्वित्रान्/SMKY शोधच्छात्रान्/NP आहूय/KP स्‍वाभिनन्‍दनग्रन्‍थप्रकाशनवार्ताया/NP रहस्‍यभाण्‍डम्/NP असौ/SN उद्बिभेद/NP ,/PUNC आदिदेश/NP च/APY तान्/SN धनसङ्ग्रहम्/NP विधातुम्/KKS स्‍वव्‍यक्तित्‍वकृतित्‍वादिविषये/NP लेखान्/NP च/APY निबद्धुम्/KKS ।/PUNC आगामिनि/NV सप्ताह/NP एव/INTF राष्ट्रियसंस्‍कृतसंस्‍थानस्‍य/NS कस्मिंश्चित्/SN उपवेशने/KP तेन/SN गन्‍तव्‍यम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC देहल्याम्/NS सर्वाम्/SN व्‍यवस्‍थाम्/NP साधयित्‍वा/KKS सूचयिष्‍यामि/KP सद्य/A एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD असौ/SN केशवप्रसादम्/NS पत्रेण/NP असूचयत्/KP ।/PUNC देहल्याम्/NS रामदयालु:/NS त्रीणि/SMK दिनानि/NP उपवेशनान्‍तरम्/NP न्‍यवसत्/KP ।/PUNC राष्ट्रपतिना/NP प्रधानमन्त्रिणा/NP च/APY साकम्/AUP सम्‍पर्कम्/NP साधयितुम्/KKS असौ/SN भृशम्/KV अयतत/KP ,/PUNC परम्/SN सचिवानाम्/NP दुर्भेद्यम्/NV व्‍यूहम्/NP भेत्तुम्/KKS न/AN प्राभवत्/KP ।/PUNC
अनन्‍तरम्/AVK असौ/SN देहलीस्‍थान्/NS प्रकाशकान्/NP कांश्चित्/SN गत्‍वा/KKS स्‍वाभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NS मासत्रयावधौ/NP प्रकाशयितुम्/KKS अनुरुध्‍यते/KP स्‍म/KP ।/PUNC वरिष्ठा:/NV श्रेष्ठाः/NV च/APY प्रकाशका:/NP रामदयालोः/NS नाम्‍ना/NP अपि/AVK अपरिचिता:/KN दूरात्/NP एव/INTF तम्/SN पर्यहरन्/KNV ।/PUNC केचन/SN क्षुद्रा:/NV प्रकाशकाः/NP तु/A पञ्चाशत्‍सहस्रम्/SMKY चत्‍वारिंशत्‍सहस्रम्/SMKY वा/APY मुद्रा:/NP प्रदेया:/KN तत:/A अभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NS  षण्‍मासावधौ/NP प्रकाशयिष्‍याम:/KP इति/AUD अवादिषु:/KP ।/PUNC सर्वथा/A परास्त:/KN इव/ASD पराहत:/KN इव/ASD हताश:/NP इव/ASD रामदयालुः/NS लोकार्पणोद्घाटनादिकृते/KN सर्वदा/A लालायितेन/NV निजग्रामबन्‍धुना/NP घूरेलालाख्‍येनोपमन्त्रिणा/NP सम्‍पर्कम्/NP विधाय/KKS स्‍वाभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NP लोकार्पणमहोत्‍सवे/NP मुख्‍यातिथित्‍वेन/NP तम्/SN न्‍यमन्‍त्रयत्/KP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK श्रीमान्/NV घूरेलाल:/NS प्रस्‍तावम्/NP अमुम्/SN स्‍वीचकार/KP ।/PUNC रामदयालुः/NS लोकार्पणमहोत्‍सवस्‍य/NP तिथिम्/NP तस्‍य/SN व्‍यक्तिगतसचिवाय/KKS असूचयत्/KP ।/PUNC
इत्थम्/SN च/APY नैराश्‍यम्/NV अहातमिस्राया:/NV बहिः/A आगतः/KN रामदयालुः/NS दिनमणिम्/NP इव/ASD अभिनन्‍दनग्रन्‍थलोकार्पणमहोत्‍सवम्/NS नेदीयांसम्/NP पश्‍यन्/KNV प्रमुदित:/KN इव/ASD ,/PUNC महोत्‍सवावसरे/NP भाषमाण:/NP इत्‍थम्/SN इत्‍थम्/DV वदिष्‍यामि/KP ,/PUNC अनेन/SN च/APY अनेन/SN तेन/SN तया/SN वा/AVK पुष्‍पमाला/NP मत्कण्‍ठोपहारताम्/KP नेष्‍यन्‍त:/KN इति/ASD मनोरथसहस्रसमारूढ:/NP भुवम्/NP अपहाय/KKS नभसि/NP डयमान:/NP इव/ASD ‘‘/PUNC सः/SN अयम्/SN इषोः/NP इव/ASD दीर्घदीर्घतर:/NV व्‍यापार/NP इति/AUD सिद्धान्‍ते/NP श्रद्धालु:/NV रामदयालुः/NS अनया/SN एव/INTF यात्रया/NP मध्‍येमार्गम्/NP आगरानगरम्/NS अवतीर्य/KKS किमर्थम्/SN न/AN केशवप्रसादः/NS अपि/AVK मिलित्‍वा/KKS अभिनन्‍दनमहोत्‍सवविषये/NP सन्नाह्येत/NP इति/AUD सन्‍धार्य/KKS स्‍वमानसे/NP अन्‍येद्युः/A एव/INTF आगराम्/NS प्राप/KP ।/PUNC केशवप्रसादः/NS तु/A अकालवातावलीम्/NP इव/ASD सहसा/KV उद्गताम्/KP अनभ्रविद्युत्/NP निपातम्/KN इव/ASD अनाकलितोपस्‍थानम्/NP स्‍वगुरुचरणम्/NP निजसद्मनि/NP समागतम्/KN प्राप्‍य/KKS चकितः/KN अपि/AVK बहि:/A सर्वाकारप्रकटरमणीयताम्/KP दधौ/KP ,/PUNC मनसि/NP सहसा/KV विद्धचरणम्/NP इव/ASD कण्‍टकम्/NP गुरुचरणम्/NP असौ/SN कलयामास/KP ।/PUNC
मिथ्‍याप्रपञ्चरचनापटू:/NV रामदयालुः/NS तु/A देहल्याम्/NS मन्‍त्रालये/NP कि‍ञ्चित्/SN अतीव/A आवश्‍यकम्/NV उपवेशनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A उपस्‍थाय/KKS मध्‍येमार्गम्/NP इह/A द्वित्रा/SMKY होरा/NP यापयित्‍वा/KKS निवर्तयिष्‍य/KP इति/AUD समायातः/KN अस्मि/KP ,/PUNC त्‍वत्‍कृते/KN पोलैण्‍डदेशो/NS अतिथिप्राध्‍यापकत्‍वेन/NP निमन्‍त्रणम्/NP व्‍यवस्‍थापितवान्/KN अस्मि/KP तत्र/A देहल्‍याम्/NS इत्‍यादि/AUD वचोभि:/NP केशवप्रसादम्/NS फणधरम्/NV इव/ASD मान्त्रिक:/NP सुषिरवीणया/NP ,/PUNC व्‍याध/NP इव/ASD शकुन्‍तम्/NP जालेन/NP ,/PUNC गोपी/NP इव/ASD हरिणम्/NP गीतमाधुर्येण/NV वशीकर्तुम्/KKS अचेष्टत/KP ।/PUNC केशवप्रसादः/NS अपि/AVK पोलैण्‍डीयनिमन्‍त्रणविषये/NP पूर्वम्/SN एव/INTF विदितवेदितव्‍य:/KN गुरोः/NP गुरुघण्‍टालताम्/KP जानन्/KNV अपि/AVK महतीम्/KNV गुरुभक्तिम्/NP विनयम्/NP प्रकटीकुर्वन्/KNV उवाच/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अहो/ASMB सौभाग्‍यम्/NP अनुग्रह:/NP मयि/SN गुरुचरणानाम्/NP शिष्‍यवात्‍सल्यम्/NP च/APY अस्मिन्/SNV क्षुद्रातिक्षुद्रे/NV तृणम्/NP इव/ASD लघुनि/NV जन:/NP इत्यादिवचोवितानप्रतानसन्‍तानिनीम्/NP गिरम्/NP निजगाद/KP ।/PUNC रामयालुः/NS तु/A -/PUNC ‘/PUNC वत्‍स/NP ,/PUNC मा/AN एवम्/AUD वादी:/NP ।/PUNC त्वम्/SN एव/INTF मदीयशिष्‍यसमाजे/NP योग्‍यत्‍वेन/NP धुरम्/NP वोढासि/KP अपगतगौरवे/NV अस्मिन्/SNV गुरुतरवैषम्‍यविमर्दिते/KP काले/NP ।/PUNC
इदानीन्‍तनेषु/A शिष्‍येषु/NP के/SN न:/AN पृच्‍छन्ति/KP ।/PUNC ते/SN तु/A न/AN अभिमुखम्/NP गुरो:/NP पादौ/NP निपीडयन्ति/KP ,/PUNC प्रत्‍युत/NP पृष्ठत:/KN पादौ/NP कर्षन्ति/KP धूलिसात्‍सकर्तुम्/KKS स्‍वगुरुम्/NP ।/PUNC
यद्/SSN भवतु/KP तद्/SSN भवतु/KP ।/PUNC अस्‍माभिः/SN तु/A स्‍वकर्त्तव्‍यम्/NP साधनीयम्/KN ।/PUNC
गुरुवर/NP ,/PUNC अहम्/SN तु/A सर्वथा/A सन्‍नद्ध:/KN एव/INTF अस्मि/KP तद्विषये/NP केशवप्रसाद:/NS आह/KP -/PUNC केवलम्/NP व्‍यवस्‍था/NP -/PUNC ‘/PUNC व्‍यवस्‍था/NP तु/A भविष्‍यति/KP एव/INTF ’/PUNC मध्‍ये/NP छित्‍वा/KKS त/A (/PUNC आघात/NP )/PUNC कथनम्/NP रामदयालुः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘/PUNC न/AN का/SN अपि/AVK चिन्‍ता/NP कार्या/KP ।/PUNC ’/PUNC इति/AUD कथयित्‍वा/KKS स्‍वमञ्जूषाया:/NP निस्‍सार्य/KKS पञ्चसहस्रराशिम्/SMKY केशवप्रसादस्‍य/NS करयोः/NP तम्/SN अर्पयित्‍वा/KKS पुनः/A उवाच/KP -/PUNC ‘/PUNC वित्तविषये/NP मा/AN क्लिश्‍नातु/KP भवान्/SN ।/PUNC अन्‍यत्/SN अपि/AVK दास्‍यामि/KP एव/INTF ।/PUNC
अयम्/SN राशिः/NP तु/A ग्रन्थस्य/NP मुद्रणार्थम्/NP दीयते/KP ।/PUNC ’/PUNC मुद्रणार्थम्/NP !/PUNC केशवप्रसाद/NS आकाशाद्/NP भुवम्/NP आपतत्/KP इव/ASD अभणत्/KP ।/PUNC रामदयालुः/NS तु/A पुनः/A अपि/AVK स्‍वसूतकेशाद्/NP ‘‘/PUNC मम/SN गुरुचरणानाम्/NV व्‍यक्तित्‍वम्NP ’’/PUNC ,/PUNC ‘‘/PUNC गुरुचरणानाम्/NP संस्‍कृतशोधक्षेत्रे/NP अवदानम्/NP ’’/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN गुरो:/NP रामदयालो:/NS काव्‍ययात्रे/NP ’/PUNC (/PUNC आघात/NP )/PUNC त्‍यादिलेखान्/NP कैश्चित्/SN शोधच्छात्रैः/NP लेखापितान्/KNV तस्‍य/SN करे/NP निधाय/KKS प्राह/KP -/PUNC इयम्/SN काचनसामग्री/NP मत्‍सकाशम्/NP अपि/AVK समागता/KN ।/PUNC काचन/SN सामग्री/NP इव/ASD वर्तत/KP एव/INTF ।/PUNC इह/A एव/INTF मुद्रणम्/NP भवेत्/KP आगरायाम्/NS ।/PUNC एतानि/SN पञ्चसहस्रम्/SMKY रुप्‍यकाणि/NP मुद्राणार्थम्/NP कम/SN अपि/AVK प्रकाशकम्/NP अन्विष्‍य/KKS तस्‍मै/SN देयानि/NP ।/PUNC प्रकाशिते/KP अभिनन्‍दनग्रन्‍थे/NS तद्विक्रये/KP प्रकाशकस्‍य/NP साहाय्यम्/NP करिष्‍याम/KP एव/INTF ।/PUNC शतम्/SMK वा/APY द्विशतम्/SMKY वा/APY प्रतय:/NP शासनेन/NP क्रेष्‍यन्ते/KP ।/PUNC निखिले/NV भारते/NS विश्‍वविद्यालयेषु/NP संस्‍कृतविभागध्‍यक्षम्/NP प्रत्‍येकम्/NV पत्रम्/NP प्रेषयिष्‍याम:/KP यत्/AVK द्वित्रा:/SMKY प्रतय:/NP क्रीणातु/KP स्‍वसंस्‍थाया:/NP कृते/KN ।/PUNC अभिनन्‍दनमहोत्‍सवः/NS तु/A अत्र/A एव/INTF आयोजनीय:/KN आगरायाम्/NS ’’/PUNC ।/PUNC केशवप्रसादः/NS तु/A गुरुणा/NP सरभसम्/NP सबलात्‍कारम्/NV दीयमानम्/NP वित्तजातम्/KN पत्रजातम्/KN च/APY अनिच्‍छया/NV गृहीत्‍वा/KKS यावत्/AVK किम्/AP अपि/AVK वक्ति/KN तावत्/AVK एव/INTF रामदयालु:/NS पुनः/A अपि/AVK निष्‍कास्‍य/KKS स्‍वसूतकेशाद्/NP पञ्चसहस्रम्/SMKY रुप्‍यकाणि/NP तस्‍मै/SN प्रयच्‍छन्/KNV आह/KP -/PUNC ‘/PUNC लोकार्पणमहोत्‍सवे/NP अयम्/SN राशिः/NP मह्यम्/SN अर्पणीय:/KN ।/PUNC
अहम्/SN तत्र/A एव/INTF घो‍षयिष्‍यामि/KP यत्/SN अस्‍य/SN राशे:/NP सदुपयोगम्/NV अहम्/SN एकस्‍य/SMKY शोधसंस्‍थानस्‍य/NP स्‍थापनार्थम्/NP करिष्‍य/KP इति/AUD ।/PUNC उक्‍त्‍वा/KKS च/APY एतत्/SN -/PUNC ‘/PUNC किम्/AP बहुना/NP ,/PUNC विज्ञो/NP भवान्/SN ।/PUNC लोकव्‍यवहारज्ञो/NP भवान्/SN ।/PUNC कालः/NP अयम्/SN एतादृश:/SNV ।/PUNC एवम्/AUD एव/INTF प्रवर्तनीयम्/KN भवति/KP ।/PUNC स्‍थापिते/KP शोधसंस्‍थाने/NP तत्र/A अपि/AVK भवान्/SN एव/INTF धूर्वह:/KP ।/PUNC संस्‍थानस्‍य/NP न्‍यासरूपेण/NP पञ्जीकरणम्/NP कारयिष्‍याम:/KP ,/PUNC तेन/SN ये/SN तत्र/A धनम्/NP ददति/KP ,/PUNC तैः/SN आयकरान्मुक्ति:/NP प्राप्‍येत/KP ।/PUNC शासकीयम्/KN अनुदानम्/NP तु/A अवश्‍यम्/NP एव/INTF ग्रहीतव्‍यम्/KN अन्‍यथा/AVK कथम्/AP शोधसंस्‍थानम्/NP चलेत्/KP ’’/PUNC इत्थम्/SN केशवप्रसादम्/NS बहुश:/NV उच्‍चम्/KV नीचम्/KV च/APY शिक्षयित्‍वा/KKS ,/PUNC ‘/PUNC इदानीम्/A कृतकृत्‍यः/NP अस्मि/KP ,/PUNC दिग्विजयी/NP भवामि/KP ,/PUNC अनेन/SN संरम्‍भेण/NP आस्‍कन्दिता/KN मया/SN विरोद्धार:/NP ,/PUNC परास्‍ता:/NP वैरिण:/NP ,/PUNC ध्‍वस्‍ता:/KN ,/PUNC शत्रव:/NP ।/PUNC किम्/AP बहुना/NP ,/PUNC अभिनन्‍दनमहोत्‍सवे/NS केशवप्रसादेन/NS महता/NV उत्‍साहेन/NP समायोजिते/KP स्‍थापिते/KP मम/SN महिमनि/NV वर्चस्‍वे/NP च/APY क्‍वचिद्/SN विश्‍वविद्यालये/NP कुलपतिपदम्/NP वा/AVK राष्ट्रियसंस्‍कृतसंस्‍थानस्‍य/NS निदेशकपदम्/NP वा/AVK अपि/AVK न/AN दुर्लभम्/NV इति/AUD अनल्‍पकल्‍पनाकवलितस्‍वान्‍त:/KN आपृच्‍छ्य/KP केशवप्रसादम्/NS आगरतः/KN गृहनगरम्/NP आजगाम/KP रामदयालु:/NS ।/PUNC यथा/AVK यथा/DV अभिनन्‍दनदिनम्/NP निकटायते/KP स्‍म/KP तथा/AVK तथा/DV उत्‍कायते/KP स्‍म/KP रामदयालोः/NS चेत:/NP ।/PUNC केशवप्रसादाय/NS प्रतिसप्ताहम्/NP असौ/SN पत्रम्/NP विसृजति/KP ।/PUNC
तस्‍य/SN पत्रोत्तरम्/NP प्रतीक्षते/KP ।/PUNC उत्तरम्/NP न/AN आयाति/KP ।/PUNC तथापि/AVK अङ्गीकृतम्/KN परिपालयिष्‍यति/KP केशव/NS इति/AUD विश्‍वसिति/NP रामदयालु:/NS ।/PUNC यदि/AVK अहम्/SN अस्मिन्/SN वा/AVK यस्मिन्/SN कस्मिन्/SN वा/APY विश्‍वविद्यालये/NP कुलपति:/NP स्‍याम्/KP तर्हि/AVK केशवप्रसादम्/NS अत्र/A एव/INTF तत्र/A एव/INTF वा/APY नियोज्‍य/KKS व्‍यवस्‍थापयेयम्/KN इति/AUD असौ/SN निश्चिनोति/KP ।/PUNC मुहुः/KV मुहु:/DV पत्राङ्कुशै:/NP प्रणोदित:/KN केशवप्रसाद:/NS एकम्/SMKY प्रतिपत्रम्/NP प्रेषयन्/KNV सन्दिदेश/NP प्रकाशनाय/KKS दत्त:/KN मया/SN प्रकाशकाय/KKS अभिनन्‍दनग्रन्‍थ:/NS ।/PUN किन्‍तु/AVK प्रकाशकः/NP असौ/SN भूयः/A अपि/AVK वाच्‍छति/KP मुद्रणार्थम्/NP धनम्/NP ।/PUNC अन्‍यत्/SN च/AVK -/PUNC अभिनन्‍दनावसरे/NP माइकविद्युत्/NP -/PUNC सज्‍जादिव्‍यवस्‍थायै/NP पुनः/A अपि/AVK धनम्/NP अपेक्ष्‍येत/KP ।/PUNC तत्कृते/KN भवन्‍त/SN एव/INTF प्रमाणम्/NP इति/AUD ।/PUNC किम्/AP क्रियेत/KP ?/PUNC एष/SN खलु/A महार्घ:/NV पण:/NP संवृत्त:/KN !/PUNC दशसहस्रम्/SMKY पूर्वम्/SN एव/INTF प्रदाय/KP रामदयालुः/NS इदानीम्/A अर्थकार्श्‍यम्/NP अनुभवति/KP ।/PUNC
मनाक्/NP खिन्‍नौ/NP असौ/SN उत्तरयति/KP -/PUNC ‘‘/PUNC प्रिय/NV केशव/NS ,/PUNC समग्रे/NP अपि/AVK भारते/NS मम/SN शिष्‍यमण्‍डली/NP प्रसृता/KN ।/PUNC सर्वेभ्‍य:/SNV पत्रम्/NP लिखित्‍वा/KKS धनसञ्चयम्/NP कुरु/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK भूयः/A अपि/AVK धनम्/NP प्रेषयितुम्/KKS यतिष्‍ये/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
रामदयालु:/NS स्‍वयम्/SN अपि/AVK स्‍वाभिनन्‍दनमहोत्‍सवाय/NP दानम्/NP दातुम्/KKS कांश्चित्/SN शिष्‍यान्/NP पत्रम्/NP लिखितवान्/KN अभिनन्‍दनावसरे/NP च/APY उपस्‍थातुम्/KKS सर्वान्/SN अन्वरुध्यत/KP ।/PUNC तेषु/SN कमलाकरमिश्रेण/NS एकोत्तरशतम्/SMKP ,/PUNC रविकुमारेण/NS एकोत्तरसार्धशतम्/SMKP अन्‍यैः/SN च/APY एकपञ्चाशद्/SMKP रूप्‍यकाणि/NP प्रत्येकम्/NP प्रेषितानि/KP ।/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK धनराशिम्/NP रामदयालु:/NS केशवप्रसादाय/NS विससर्ज/KP ।/PUNC अनन्‍तरम्/AVK च/AVK प्रत्यासन्‍ने/KP अभिनन्‍दनदिने/NP स्‍वयम्/SN एव/INTF निमन्‍त्रणपत्राणि/NP मुद्राप्‍य/KKS समग्रेषु/NP भारतेषु/NS विद्वत्‍समाजे/NP पत्रालयद्वारेण/NP रामदयालुः/NS तानि/SN वितरितवान्/KN ।/PUNC त्रिशतम्/SMKY च/APY निमन्‍त्रणपत्राणि/NP केशवप्रसादम्/NS प्रति/AUP प्रेषयामास/KP स्‍थानीयवितरणार्थम्/KN ।/PUNC अभिनन्‍दनम्/NS नितराम्/NV भव्‍यम्/KN जातम्/KN ।/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK केशवप्रसादेन/NS समीचीनम्/NP व्‍यवस्‍थापितम्/KN अभूत्/KP ।/PUNC कापि/SN सज्‍जा/NP ,/PUNC कापि/SN शोभमाना/NP भव्‍या/KN शाला/NP ,/PUNC रम्‍य:/NV मञ्च:/NP सुश्राव्‍य:/KN ध्‍वनिप्रसार:/NP ।/PUNC रामदयालुः/NS हर्षातिरेकाद्/NV गद्गदनदध्धृदय:/NP केशवप्रसादम्/NS तत्र/A एव/INTF आलि‍ङ्गितुम्/KKS उत्‍कण्ठित:/KN अभवत्/KP ।/PUNC यथाकालम्/NP सम्‍प्राप्त:/KN मन्‍त्री/NP अपि/AVK रामदयालुना/NS सहग्रामे/NS व्‍यतीतस्‍य/NP स्‍वबाल्‍यस्‍य/NP स्‍मरन्/KNV बाल्‍यभाषणम्/NP बहुकालम्/NV यावद्/AVK विदधान:/KP सः/SN अयम्/SN मम/SN बालसखा/NP मम/SN कौपीनमित्रम्/NP सम्‍प्रति/A महाब्राह्मण:/NV महानाचार्य:/NV महाविद्वान्/NV च/APY सञ्जात:/KN ,/PUNC अहम्/SN च/APY मन्‍त्री/NP सञ्जातः/KN अस्मीति/NP इति/AUD सूचनया/NP स्‍वभाषणम्/NP समाप्तिम्/NP अनयत्/KP ।/PUNC
अन्‍यैः/SN च/APY कैश्चित्/SN केशवप्रसादस्‍य/NS अनुरोधेन/NP सामगतैः/KN विद्वद्भिः/NV चाटुप्रवीणै/NV रामदयालो:/NS प्रशंसायाम्/NP द्यावापृथिव्‍यौ/NP एकीकृते/KN ।/PUNC रामदयालोश्चित्तम्/NP अतिमात्रम्/NV अधडधडायत/KP ।/PUNC
अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS लोकार्पणम्/NP केशवप्रसादेन/NS कारयिष्‍यते/KP वा/AVK न/AN वेति/KP संशयितजीवित/NP इव/ASD कण्‍ठागतप्राण/NP इव/ASD असौ/SN मुहुः/KV मुहु:/DV सौत्‍सुक्‍यम्/NP निध्‍यायति/KP तम्/SN ।/PUNC
ह्य:/A स:/SN सम्‍प्राप्त:/KN आगराम्/NS ।/PUNC आगतमात्र/NP एव/INTF अनुयुनक्ति/KP स्‍म/KP -/PUNC ‘/PUNC अपि/AVK मुद्रितः/KN अभिनन्‍दनग्रन्‍थ:/NS ?/PUNC ’/PUNC केशवप्रसादः/NS तु/A ‘/PUNC सर्वम्/SN सज्‍जम्/NP ,/PUNC ग्रन्‍थस्‍य/NP मातृकात्रयम्/NP सपुटवस्‍त्रबन्‍धाय/KKS (/PUNC क्‍लाथबाइण्डिग/AB कृते/KN )/PUNC बन्‍धकस्‍य/NP आपणे/KP प्रेषितम्/KN ,/PUNC अद्य/A सायम्/NP यावत्/AVK तेन/SN सावरणम्/NP सपुटवस्‍त्रबन्‍धम्/NP तद्/SN दास्‍यत/KP ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS तत्छङ्कापिशाचीम्/NP शमयाञ्चकार/KP ।/PUNC आसायम्/NP आमध्‍यरात्रम्/NP केशवप्रसादेन/NS सहाभिनन्‍दनमहोत्‍सवविषयकचर्चासंसक्‍तेन/NP तेन/SN यदा/AVK अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्य/NS दर्शनम्/NP न/AN अवाप्तम्/KN ,/PUNC तदा/AVK पुनः/A अपि/AVK तन्मनसि/NP शङ्कापिशाची/NP समुदियाय/KKS ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS अस्तित्‍वविषये/NP अपि/AVK असौ/SN सन्‍देहकवलितस्‍वान्‍त:/KN सञ्जात:KN ।/PUNC
यतो/SN हि/A -/PUNC अहम्/SN स्‍वयम्/SN एव/INTF अन्तिमप्रूफसंशोधनम्/NP विधास्‍ये/NP इति/AUD केशवप्रसादम्/NS असकृत्/NP उक्‍त्‍वा/KKS अपि/AVK असौ/SN न/AN प्रूफमातृकाम्/NP एतावत/SN अधिगतवान्/KN ।/PUNC अन्‍यत्/AVK च/AVK –/PUNC समयाभावात्/NP प्रूफप्रेषणजनितविलम्‍बेन/NP कार्यहानिम्/NP चिन्‍तयित्‍वा/KKS सर्वम्/SN मया/SN एव/INTF इह/A साधितम्/KP इति/AUD कथयन्/KNV केशवप्रसाद:/NS उदासीन:/NV इव/ASD अलक्ष्‍यत/KP ,/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थवार्तायाः/NP च/APY निलीयमान/KN इव/ASD प्रत्यभात्/KP ।/PUNC
इदानीम्/A सम्‍प्रवृत्ते/KN अपि/AVK अभिनन्‍दमहे/NP ग्रन्‍थः/NP असौ/SN क्‍व/A विलुप्‍त:/KN प्रकटी/NP भवति/KP वा/APY वेति/KP पर्याकुलम्/NP आसीत्/KP मन:/NP रामदयालो:/NS ।/PUNC इदानीम्/A तु/A पृच्‍छाया:/NP अपि/AVK अवसर:/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC अथ/AVK कौशेयवस्‍त्रबद्धम्/NP मञ्जूषाकृति/NV किमपि/AVK वस्‍तु/NP स्वयम्/SN सेवकेषु/NP कश्चन/SN यदा/AVK अधिमञ्चम्/NP आनीय/KN केशवप्रसादस्‍य/NS करे/NP समर्पितवान्/KN ,/PUNC तदा/AVK  समुच्‍छ्वसितम्/KN चेतः/NP रामदयालो:/NS ।/PUNC प्रत्यागता:/KN प्राणा:/NP ।/PUNC दिष्टया/NP तेन/SN बन्‍धकेन/NP इदानीम्/A अपि/AVK सपुटवस्‍त्रबन्‍धम्/NP विधाय/KKS प्रदत्तः/KN अभिनन्‍दनग्रन्‍थ:/NS ।/PUNC मान्‍या:/KP ,/PUNC बहुभिः/NV विद्वद्वर्यैः/NP अस्‍मद्गुरुचरणानाम्/NP श्रीरामदयालूनाम्/NS श्रीरामस्‍य/NS इव/ASD दयालूनाम्/NV कीर्तिकथा/NP ,/PUNC पाण्डित्‍यम्/NV ,/PUNC महनीयम्/KN कृतित्वम्/NP इह/A समुद्घाटितानि/KP ’’/PUNC केशवप्रसादः/NS ध्‍वनिविस्‍तारकयन्‍त्रसमक्षम्/NP स्थितः/KN उद्घोषयत्/KP न/AN आसीत्/KP .../PUNC अहम्/SN तु/A मन्‍ये/KP यत्/SN एतेषाम्/SN औदार्यस्‍य/NV विद्यानुरागस्‍य/NV सीमा/NP एव/INTF न/AN अस्‍ति/KP इति/AUD ।/PUNC यतो/SN हि/A एतेषाम्/SN अभिनन्‍दनावसरे/NP समर्पणाय/KKS पञ्चसहस्ररूप्‍यकम्/SMKY इतः/A राशिः/NP यः/SN एतेषाम्/SN शिष्‍यै:/NP प्रशंसकै:/NP सङ्गृहीतः/KN तस्‍य/SN सदुपयोगम्/NV स्‍वकोशेन/NP अपरम्/SN अपि/AVK पञ्चसहस्रात्‍मकम्/SMKY राशिम्/NP संयोज्‍य/KKS एकस्‍य/SMKY शोधसंस्‍थानस्‍य/NP स्‍थापनाम्/NP करिष्‍यामि/KP इति/AUD सद्य:/A एतै:/SN सङ्कल्‍प:/NP प्रकटीकृत:/KN ।/PUNC केशवप्रसाद:/NS श्रोतृमण्‍डल्‍यै:/NP तालिकावादनस्‍य/NP अवसरम्/NP दातुम्/KKS क्षणम्/NP विरराम/KP ।/PUNC श्रोतृषु/NP मन्त्रिणः/NP अनुयायिनः/NP पश्चाशत्‍प्राया:/NP राजपुरुषा:/NP नेतृब्रुवा:/KP वा/AVK बभूवु:/KP ।/PUNC ते/SN तु/A अधिमञ्चम्/NP यत्/SN किमपि/AVK भवति/KP ,/PUNC तस्‍य/SN शतांशम्/SMKP अपि/AVK न/AN अवगच्‍छन्ति/KP ।/PUNC शतप्राया:/NP अध्‍यापकाः/NP छात्रा:/NP ये/SSN तत्र/A केशवप्रसादस्‍य/NS अनुरोधेन/NP समागताः/KN ते/SSN अपि/AVK रामदयालोः/NS अतिरञ्जिताम्/KN प्रशस्तिम्/NP श्रावम्/KN श्रावम्/DV विरक्‍ता:/KN निद्रान्ति/KP स्म/KP ।/PUNC अत:/AVK न/AN ते/SN केशवप्रसादस्‍य/NS विरामचिह्नम्/NP अवागच्‍छन्/KP ।/PUNC तथापि/AVK तेषु/SN केनचित्/SN प्रबुद्धेन/NP यदा/AVK तालिकावादनम्/NP कृतम्/KN तदा/AVK गड्डरिकाप्रवाहन्‍यायेन/NP सर्वे/SN कारणम्/NP अविज्ञाय/KKS अपि/AVK सोत्‍साहम्/NV सझम्‍पम्/NV तालीव:/NP वादयाम्‍बभूवु:/KP ।/PUNC रामदयालुः/NS तु/A पूर्वम्/SN एव/INTF पञ्सहस्रात्‍मकम्/SMKY राशिम्/NP केशवप्रसादाय/NS अर्पितवान्/KN अस्मि/KP ,/PUNC यः/SN अस्मिन्/SNV अवसरे/NP मह्यम्/SN अर्पणीय:/KN पुनः/A अपि/AVK पञ्चसहस्रम्/SMKY योजनीयम्/KN इति/AUD केयम्/SN वार्ता/NP इति/AUD प्रश्‍नेन/NP सम्‍भ्रान्‍त:/KN ‘/PUNC आस्ताम्/KP तावत्/AVK  ,/PUNC कीदृशम्/SNV शोधसंस्‍थानम्/NP ,/PUNC कः/AP तत्/SN स्‍थापयिष्‍यति/KP ,/PUNC यदि/AVK एवम्/AUD तर्हि/AVK इत:/A उपह्रियमाणम्/NP पञ्चसहस्रम्/SMKY केशवप्रसादेन/NS मन्नाम्‍ना/NP घोषितम्/KP अपरम्/SN च/APY पञ्चसहस्रम्/SMKY स्‍वकक्षे/NP एव/INTF क्रोडीकरिष्‍या‍मि/KP इति/AUD दशसहस्ररूप्‍यकाणाम्/NP मे/SN लाभ/NP इति/AUD हर्षनिर्भर:/NP इदानीम्/A अपि/AVK क:/SN विलम्‍बः/NP अभिनन्‍दनग्रन्‍थसमर्पणे/NP इति/AUD उत्‍सुकः/NP च/APY उलुकितचेताः/NP चिरम्/KV तस्‍थौ/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC इमम्/SN च/AVK एकोत्तरपञ्चसहस्ररूप्‍यकराशिम्/NP अभिनन्‍दनसमिते:/NP स्‍थानीया/NP अध्‍यक्षा:/NP अस्‍माकम्/SN संस्‍थानस्‍य/NP निदेशका:/NP श्रीमन्त:/KN देवलीकरमहोदया:/NS गुरुवर्याणाम्/NP करकमलयो:/NP अर्पयिष्‍यन्ति/KP ’’/PUNC ।/PUNC एकोत्तरपञ्चसहस्ररूप्‍यकराशिगर्भितम्/NP आवरणपत्रम्/NP हस्‍ते/NP गृह्णन्/KNV रामदयालुः/NS अचिन्‍तयत्/KP -/PUNC कथम्/AP इदम्/SN आवरणपत्रम्/NP इयद्/SN भारहीनम्/NP ।/PUNC मन्‍ये/KP एकोत्तरपञ्चसहस्ररूप्‍यकाणाम्/NP ड्राफ्टम्/NP निर्माप्‍य/KKS इह/A सन्निधापितम्/KN केशवप्रसादेन/NS इति/AUD ।/PUNC ‘‘/PUNC इदानीम्/A केन्‍द्रीयशासने/NP उपमन्त्रिपदम्/NP अलङ्कुर्वाणा:/KP परमश्रद्धेया:/NV श्रीघूरेलालमहोदया:/NS श्रीरामदयालु/NS अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS लोकार्पणम्/NP विधास्‍यन्ति/KP ,/PUNC तस्‍य/SN एकाम्/SMKY मातृकाम्/NP च/AVK गुरुवर्येभ्‍यः/NP अर्पयिष्‍यन्ति/KP ’’/PUNC ।/PUNC अभ्रङ्कषमुद/NP उच्‍छलद्/KP रामदयालोः/NS हृदयम्/NP ।/PUNC अयम्/SN स/SN क्षण:/NP प्राप्त/KN एव/INTF ।/PUNC इदानीम्/A सः/SN अजरः/NV अमरः/NV च/APY सञ्जात:/KN ।/PUNC नश्वरम्/NV इदम्/SNV शरीरम्/NP नाशम्/NP उपेष्‍यति/KP ,/PUNC परम/SN अभिनन्‍दनग्रन्‍थः/NS तु/A आसेतुहिमाचलम्/NP तेषु/SNV तेषु/DV ग्रन्‍थागारेषु/NP यावत्/AVK स्‍थास्‍यन्ति/KP गिरय:/NP सरितः/KN च/APY महीतले/NP तावत्/AVK स्‍थास्‍यति/KP ।/PUNC हर्षातिरेकात्/NV तस्‍य/SN नयने/NP अश्रुपरिप्‍लुते/NV सञ्जाते/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC अस्मिन्/SNV महति/NV ग्रन्‍थे/NP न/AN केवलम्/NP गुरुवर्याणाम्/NP व्‍यक्तित्‍वम्/NP कृतित्‍वम्/NP च/APY अधिकृत्‍य/KKS गम्‍भीरा/NV लेखा:/NP अपि/AVK तु/A येषु/SNV येषु/DV क्षेत्रेषु/NP डॉ./U रामदयालुपादानाम्/NS अवदानम्/NP वर्तते/KP ,/PUNC तेषु/SN नूतनानुसन्धानदिश/NP उन्‍मीलयन्ति/KP शोधपत्राणि/NP अपि/AVK अत्र/A विदुषाम्/NP सङ्कलितानि/KP ’’/PUNC ।/PUNC इति/AUD कथयन्/KNV केशरवर्णकौशेयवस्‍त्रावरणबद्धम्/NV विशालम्/NV ग्रन्‍थम्/NP केशवप्रसाद:/NS घूरेलालस्‍य/NS मन्त्रिण:/NP पुरतः/KN अनयत्/KP ।/PUNC मन्‍त्री/NP तु/A सुरतानभिज्ञ:/NP यथा/AVK नीवीग्रन्थिम्/NP मोचयितुम्/KKS न/AN जानाति/KP ,/PUNC तथा/AVK अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS वस्‍त्रावरणग्रन्थिम्/NP न/AN विवेद/KP ।/PUNC केशवप्रसादः/NS ततः/A अग्रेसृत्‍य/KKS ग्रन्थिमोचनम्/NP विधाय/KKS आवरणपत्रम्/NP अपसार्य/KKS ग्रन्‍थम्/NP तस्‍य/SN करे/NP निदधौ/KP ।/PUNC अधरोष्ठमध्‍ये/NP विलम्बिताम्/KP स्मितरेखाम्/NP सज्‍जयित्‍वा/KKS अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS बाह्यावरणम्/NP श्रोतृसमाजसम्‍मुखम्/NP विधाय/KKS घूरेलालः/NS छायाचित्रग्राहकाय/KKS सानुग्रहम्/NP अवसरम्/NP  ददौ/KP ।/PUNC विद्युत्प्रकाश/NP इव/ASD तस्मिन्/SN एव/INTF क्षणे/NP रामदयालुना/NS दृष्टम्/KN ग्रन्थस्य/NP सम्‍मुखावरणे/NP अतीव/A भव्‍यम्/KN स्‍वचित्रम्/NP ,/PUNC ‘‘/PUNC श्रीमद्रामदयालु/NS -/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थ/NS ’’/PUNC इति/AUD विशदाक्षरमुद्रिता/KN च/APY लिपि:/NP ।/PUNC
अथ/AVK असौ/SN ‘/PUNC अहो/ASMB अद्य/A सफलम्/NP मे/SN जन्‍म/NP ,/PUNC सन्‍तर्पिता:/KN पितर:/NP ,/PUNC गु‍ञ्जित:/KN डिण्डिमघोष:/NS मत्‍कीर्त्तेः/KN अनया/SN अभिनन्‍दनग्रन्‍थजयघण्‍टय/NP इति/AUD कलयन्/KNV घूरेलालेन/NS निजकराभ्‍याम्/NP  स्‍वकरयोः/NP अर्प्‍यमाणम्/NP अभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NS जिघृक्षुः/NV तदावरणपृष्ठम्/NP उद्घाटयान्‍तः/KN दिदृक्षु:/NV पिपासुः/NV इव/ASD सतृष्‍णः/NP अपहस्तितपानीयपात्र/NP इव/ASD सहसा/KV एव/INTF अन्‍तरा/NP स्‍वम्/SN च/APY घूरेलालम्/NS च/AVK उत्‍पति/NP एव/INTF समागतेन/KN केशवप्रसादेन/NS आच्छिद्याभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NP विप्रलम्भितः/KN तस्‍थौ/KP ।/PUNC भवतु/KP हस्‍तात्/NP निपतितः/KN निधि:/NP पुनः/A अपि/AVK हस्‍तगत:/KN स्‍यात्/KP एव/INTF इति/AUD मनः/NP तोषयन्/KKS ‘‘/PUNC इदानीम्/A अभिनन्दिता/NV विद्वांस:/NV गुरुवर्या:/NP सभाम्/NP एनाम्/SNV सम्‍बोधयिष्‍यन्‍ति/KP इति/AUD केशवप्रसादघोषणाम्/NS श्रुत्‍वा/KKS वाष्पवृत्या/NP कषायितकण्‍ठ:/NV कथम्/AP अपि/AVK गद्गदस्‍वरेण/NV भाषणम्/NP विहितवान्/KN ।/PUNC
अभिनन्‍दनमहोत्‍सव:/NP सम्‍पन्‍न:/KP ।/PUNC रात्रौ/NP एव/INTF प्रतिष्ठातव्‍यम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC गमनात्/NP प्राक्/A केशवप्रसादस्‍य/NS महदवदानम्/NP शिरसा/NP वहन्/KNV सङ्कुचितः/KN अपि/AVK रामदयालु:/NS ’’/PUNC असौ/SN अभिनन्‍दनग्रन्‍थः/NS न/AN मया/SN अवलोकित:/KN ,/PUNC एका/SMKY प्रति/AUP देय/KKS इति/AUD तम्/SN आह/KP ।/PUNC केशवप्रसाद:/NS वस्‍तुतः/AVK एक/SMKY एव/INTF प्रतिः/AUP अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS वस्‍त्रपुटबन्‍धकेन/NP अन्तिमे/NP क्षणे/NP आनीता/KP ।/PUNC अत/AVK एव/INTF रामदयालु:/NS -/PUNC आस्ताम्/KP तावत्/AVK ।/PUNC सा/SN तु/A इह/A एव/INTF वर्तते/KP एव/INTF भवत्‍सकाशम्/NP ।/PUNC भवद्भिः/SN तु/A अपरा:/SN प्रतयः/NP अवाप्‍स्‍यन्‍त/KP एव/INTF ।/PUNC मया/SN तु/A अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS एकम्/SMKY अपि/AVK पृष्ठम्/NP न/AN परावर्तितम्/KP ।/PUNC रामदयालो:/NS स्‍वरे/NP प्रसृतम्/KN दैन्‍यम्/NP अभिलक्ष्‍य/KKS केशवप्रसादस्‍य/NS अधरोष्ठयो:/NP सूक्ष्‍मा/NV स्मितरेखोदियाय/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC भवतु/KP ‘/PUNC सर/NP ’/PUNC !/PUNC ताम्/SN एव/INTF प्रतिम्/A भवते/SN दास्‍यामि/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A किमपि/AVK अश्‍नन्‍तु/KP ।/PUNC वाष्‍पगन्‍त्र्या/NP गमनकालः/NP नेदीयान्/KNV वर्तते/KP ।/PUNC अनिच्‍छन्‍तम्/KN अपि/AVK रामदयालुम्/NS अभिनन्‍दनम्/NP अहसि/KP चाटुक्तिभिः/NP अतिशयोक्तिमयप्रशंसाभिः/NV च/AVK पूरितोदरम्/NP इव/ASD पुनः/A उक्तवद/KN आचरन्/KNV बलाद्/NV भोजयामास/KP सुशिष्‍य:/NP केशवप्रसाद:/NS ।/PUNC अथ/AVK प्रस्‍थानसमय:/NP आपृच्‍छमानस्‍य/NP तथा/AVK च/AVK अभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NS पुनः/A याचमानस्‍य/NP रामदयालो:/NS करयो:/NP कौशेयवस्त्रनिबद्धाम्/NV अभिनन्दनग्रन्थस्य/NS प्रतिम्/A समर्पयन्/KNV आह/KP –/PUNC समय:/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC सूतकेशे/NP इदम्/SNV ग्रन्थम्/NP स्थापयन्तु/KP सम्प्रति/A तु/A पश्चात्/A अवलोकयन्‍तु/KP तत्र/A गत्‍वा/KKS ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
केशवप्रसादेन/NP वाष्‍पगन्‍त्र्याम्/NP सायासम्/NV स्‍थानम्/NP लम्भित:/KN उपवेशित:/KN रामदयालुः/NS गते/KP तस्मिन्/SN प्रतिष्ठितायाम्/NP च/AVK वाष्‍पगन्त्र्याम्/NP सूतकेशम्/NP उद्घाटय/KKS स्‍वाभिनन्‍दनग्रन्‍थम्/NS निस्‍सारयामास/KP ।/PUNC
सोत्‍कण्‍ठम्/NV नवकौशेयवस्‍त्रावरणम्/NP अपसारयामास/KP ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NP मुखपृष्ठे/NV स्वकीयम्/SN भव्यम्/KN चित्रम्/NP मुहूर्तम्/NV स्तिमितनयनाभ्याम्/NP विस्मयस्तब्ध:/KN इव/ASD ददर्श/KP ।/PUNC अनन्तरम्/AVK मुखपृष्ठम्/NV परावर्तयामास/KP ।/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थसमिते:/NP सदस्‍यानाम्/NP नामानि/NP ,/PUNC सम्‍पादकत्‍वेन/NP केशवप्रसादस्‍य/NS नाम/NP सर्वम्/SNV सुन्‍दरम्/NV मुद्रितम्/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP पृष्ठम्/NP परावर्तयामास/KP स:/SN ।/PUNC अनन्‍तरम्/AVK पृष्ठम्/NP रिक्तम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तम्/SN पृष्ठम्/NP अपि/AVK परावर्तयामास/KP ।/PUNC पुनः/A अपि/AVK रिक्तम्/KN पृष्ठम्/NP ।/PUNC अये/ASMB किम्/AP एतत्/SN ?/PUNC रामदयालुः/NS भयसन्‍न:/NV इव/ASD एकाकी/NP वने/NP व्‍याघ्रेण/NP आक्रान्‍त:/KN इव/ASD कम्‍पमानेन/NV करेण/NP सत्‍वरम्/KV दश/SMK पञ्चदश/SMK पृष्‍ठानि/NP परावर्तयाम्‍बभूव/KP ।/PUNC सर्वाणि/SNV पृष्ठानि/NP रिक्‍तानि/NV ।/PUNC समग्रः/NV अपि/AVK ग्रन्‍थ:/NP रिक्तै:/KN शुभ्रश्‍वेतै:/NV अच्‍छाच्‍छै:/NV रिक्तपृष्ठ:/NP ग्रथित:/KN आसीत्/KP ।/PUNC अये/ASMB क्‍व/A गता/KN इत:/A मद्व्‍यक्तित्‍व/NP -/PUNC कृतित्‍वादिविषयका:/NP लेखाः/NP तानि/SN तानि/DV शोधपत्राणि/NP ,/PUNC किम्/AP अयम्/SN स्‍वप्‍न:/NP उत/A कापि/SN माया/NP मदीय:/SN मतिभ्रम:/NP एव/INTF वा/APY ,/PUNC अथवा/AVK रात्र्यन्‍धकत्‍वात्/NP मे/SN नेत्रे/NP कृष्‍णाक्षराणि/NP न/AN एव/INTF पश्‍यत:/KP ,/PUNC श्‍वेतम्/NP एव/INTF केवलम्/NP  सर्वत्र/A अवलोकयत:/KP इति/AUD -/PUNC शङ्का/NP -/PUNC संशय/NP -/PUNC सन्‍त्रास/NP -/PUNC समारुढहृदय:/NV उपनेत्रम्/NP धारयित्‍वा/KKS पुन:/A पुन:/DV ग्रन्‍थम्/NP आलोडयन्/KNV रिक्तपृष्ठव्‍यूह:/NP एव/INTF केवलम्/NP करतलम्/NP स्‍वम्/SN सारयन्/KNV आसीद्/KP रामदयालु:/NS ।/PUNC प्रायश:/A सहस्रम्/SMKP पृष्ठानि/NP रिक्तानि/NV सर्वाणि/SN ।/PUNC अपि/AVK नाम/NP च्‍छलित:/KN अस्मि/KP केशवेन/NS ?/PUNC शवायताम्/KP केशव:/NS इति/AUD शपन्/KNV सहसा/KV असौ/SN पञ्चसहस्ररूप्‍यकसंवलितम्/NP सस्‍मार/KP प्रावरणम्/NP ,/PUNC यत्/SN केशवप्रसादेन/NS अभिनन्‍दनावसरे/NP ‘‘/PUNC त्‍वदीयम्/SN वस्‍तु/NP ..../PUNC तुभ्‍यम्/SN एव/INTF समर्पय/KP ’/PUNC इति/AUD न्‍यायेन/NP प्रदत्तम्/KN अभूत्/KP ।/PUNC
सूतकेशम्/NP उद्घाटय/KKS सत्‍वरम्/KV तत्/SN प्रावरणम्/NP निस्‍सार्य/KKS अपावृत्‍य/KKS तन्मुखम्/NP अन्‍तः/A ददर्श/KP ।/PUNC एकरूप्‍यकस्‍य/NP कर्गदमुद्रा/NP पत्रम्/NP एकम्/SMK च/AVK तत्र/A निहिते/NP आस्‍ताम्/KP ।/PUNC
मम/SN पञ्चसहस्ररूप्‍यकाणि/SMKY ’’/PUNC !/PUNC इति/AUD सहाहाकारम्/NV सचीत्‍कारम्/NV प्ररुरोद/KP रामदयालोः/NS अन्‍त:/A करणम्/NP ।/PUNC अन्‍ततः/A च/AVK केशवप्रसादाय/NS गालीसहस्रम्/NP ददन्/KNV कथम्/AP अपि/AVK अवष्टभ्‍य/KKS असौ/SN स्‍फुटत्/KP स्वहृदयम्/NP ,/PUNC पत्रम्/NP पपाठ/KP ।/PUNC लिखितम्/KP आसीत्/KP तत्र/A -/PUNC गुरुवर्या:/NP ,/PUNC अभिनन्‍दनमहोत्‍सवसमा/NP योजनार्थम्/KN प्राप्तस्‍य/NP राशेः/NP आयव्‍ययविवरणम्/NP इत्‍थम्/SN वर्तते/KP -/PUNC आय:/NP -/PUNC
1/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थप्रकाशनाय/KKS भव/SN (/PUNC आघात/NP )/PUNC प्रदत्तानि/KN 5000.00/PUNC रुप्यकाणि/NP 
2/PUNC अभिनन्‍दने/NP समर्पणाय/KKS भवत्‍प्रदत्तानि/KN                                5000.00/PUNC रुप्यकाणि/NP 	   
3/PUNC अभिनन्‍दनग्रन्‍थाय/KKS प्राप्तम्/KN दानम्/NP                                      625.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
4/PUNC अभिनन्‍दनमहोत्‍सवाय/KKS स्‍थानीयसङ्ग्रह:/NP	                      750.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
सकलयोग/NP -/PUNC 				                      11,375.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
आय/NP राशेः/NP व्यय:/NP मया/SN इत्थम्/SN विहित:/KN -/PUNC
1/PUNC
अभिनन्‍दनार्थम्/NP गृहीताया:/NP शालाया/NP भाटकम्/NP 2000.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
2/PUNC
माइक्/NP -/PUNC व्‍यवस्‍था/NP 500.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
3/PUNC	
पुष्‍पहारा:/NP 100.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
4/PUNC	
आमन्त्रितानाम्/NP कृते/KN चायपानादिकम्/NP ।/PUNC 1374.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
5/PUNC	
अभिनन्‍दनग्रन्‍थमुद्रणार्थम्/NP प्रकाशकाय/KKS दत्तम्/KN अग्रिमम्/NP 5000.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
6/PUNC
अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS आवरणम्/NP ,/PUNC एकसहस्ररिक्तकर्गदानि/NP ,/PUNC वस्‍त्रपटुबन्‍धादिकम्/NP च/APY
2400.00/PUNC रुप्यकाणि/NP
सकलयोग/NP -/PUNC 11374.00/PUNC 
अवशिष्टम्/NP -/PUNC 1.00/PUNC
एकरूप्‍यकस्‍य/NP अवशिष्टो/NP राशिः/NP अत्र/A प्रावरणे/NP स्‍थापित/NP एव/INTF ।/PUNC
अभिनन्‍दनग्रन्‍थस्‍य/NS मुद्रणाय/KKS यस्‍मै/SN प्रकाशकाय/KKS अग्रिमः/NP राशि:/NP पञ्चसहस्रात्‍मकः/NP दत्त:/KN ,/PUNC स/SN ततः/A अपि/AVK पञ्चसहस्रम्/NP काङ्क्षति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
अभिनन्‍दनतिथि:/NP निकटायते/KP स्‍म/KP ।/PUNC दिवसत्रयपूर्वम्/NP यावत्/AVK न/AN भवत्‍सकाशात्/NP अपेक्षितम्/KN धनम्/NP आगतम्/KN तेन/SN प्रकाशकेन/NP ग्रन्‍थ:/NP मुद्रणाय/KKS दत्त:/KN ।/PUNC अत/AVK एव/INTF भवताम्/SN सम्‍मानरक्षार्थम्/NP मया/SN एकसहस्ररिक्तपृष्ठानि/NP सवस्‍त्रपुटबद्धानि/NP कारयित्‍वा/KKS भव्‍यम्/KN आवरणम्/NP अन्‍तः/A आवरणम्/NP च/APY मुद्रापितम्/KN ।/PUNC दिष्‍टया/KKS न/AN एतत्/SN वृत्तान्तम्/NP ऋते/NP भवन्‍तम्/SN माम्/SN च/AVK कः/SN अपि/AVK जानाति/KP ।/PUNC यदि/AVK तस्‍मै/SN प्रकाशकाय/KKS अपरम्/SN अपि/AVK पञ्चसहस्रम्/SMK भवान्/SN ददाति/KP ,/PUNC तर्हि/AVK स:/SN अवश्‍यम्/NP ग्रन्‍थम्/NP प्रकाशयिष्‍यति/KP ।/PUNC
अन्यथा/NP तस्मात्/SN पञ्चसहस्ररूप्यकाणि/SMKY गृहीत्वा/KKS अहम्/SN भवद्भ्यः/SN प्रेषयिष्यामि/KP ।/PUNC
यदि/AVK कश्चन/SN मम/SN अपराध:/NP स्‍यात्/KP तर्हि/AVK मर्षणीयः/KN अयम्/SN जन:/NP ।/PUNC
भवताम्/SN शिष्‍य:/NP केशवप्रसाद:/NS ’’/PUNC ।/PUNC छलितः/KN अस्मि/KP केशवप्रसादेन/NS अथवा/AVK तम्/SN अहम्/SN छलितवान्/KN इति/AUD न/AN विवेद/KP रामदयालु:/NS ।/PUNC 

अभिज्ञानम्/NP डॉ/U प्रभुनाथद्विवेदी/NS महात्मा/U गांधी/NS काशीविद्यापीठ:/NS ,/PUNC वाराणसी/NS तस्मिन्/SN दिने/NP न/AN जानेNP कुत:/A कथम्/AP इव/ASD तादृशः/SNV सम्‍मर्द:/NP समायात:/KN ।/PUNC रेलशकट्या:/NP सर्वाणि/SNV यानानि/NP महता/NV सम्‍मर्देन/NP आकुलानि/NP आसन्/KP ।/PUNC तत्र/A सर्षपस्‍य/NP अपि/AVK गतिः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC यदपि/AVK विश्रामस्‍थानम्/NP सा/SN रेलशकटी/NP समायाति/KP स्‍म/KP ,/PUNC तत्रत्‍या:/SN रेलयात्रिण:/NP ताम्/SN साश्चर्यम्/NV दृष्टवा/KKS भृशम्/KV भयकम्पिता:/KN भवन्ति/KP स्‍म/KP कथम्/AP कः/SN अपि/AVK यानम्/NP आरुह्यान्‍त:/KN प्रविशेत्/KP इति/AUD ।/PUNC किन्‍तु/AVK तत्र/A आगत्‍य/KKS यावत्/AVK  सा/SN मन्‍दगतिः/NV भूत्‍वा/KKS शनै:/KV शनैः/DV उपरमेत्/KP तावत्/AVK एव/INTF यात्रिणाम्/NP समूह:/NP यानद्वारम्/NP उपसर्प्‍य/KKS यथा/AVK कथञ्चित्/SN अन्‍तर्वर्ती/NP भवितुम्/KKS सर्वात्मना/SN प्रयतते/KP ।/PUNC कुत्रचिद्द्वारदेश:/NP एवम्/AUD सङ्घर्षस्य/NP घोरा/NV स्थितिः/NP उत्पद्यते/KP स्म/KP ।/PUNC केचन/SN सङ्घट्टमाना:/NP अन्‍त:प्रविष्टा:/KN अपि/AVK जनाक्रोशस्‍य/NP लक्ष्‍यताम्/KP उपयाता:/KN व्‍यथन्‍ते/KP ।/PUNC केचन/SN द्वारदेशात्/NP वहिः/A एव/INTF कथम्/AP अपि/AVK दत्तहस्‍तावलम्‍बा:/NP पादः/NP एकस्तम्‍भायमाना/NP महत्कष्टम्/NP अनुभवन्‍तः/KN अपि/AVK यानारोहणसोपान/NP एव/INTF लम्बिता:/KN तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC केचन/SN प्राणान्/NP अविगणय्य/KKS यानोपरि/NP तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC रिक्तहस्‍ता:/NV जना:/NP कथम्/AP अपि/AVK शरीरमात्रेण/NP तत्र/A स्‍वस्थितिम्/NP विधातुम्/KKS महता/NV आयासेन/NP कृतोद्योगा:/NP किन्‍तु/AVK ये/SN भारसनाथाः/NP तेषाम्/SN कथा/NP इव/ASD का/AP ?/PUNC समुपलभ्‍या:/NP अपि/AVK अन्‍येषाम्/SNV साहाय्यम्/NP ते/SN यानारोहणे/NP न/AN आसन्/KP समर्था:/NP ।/PUNC
शक्तिमन्‍त:/KN बलवन्‍त:/KN युवान:/NP बलात्/NV एव/INTF यानम्/NP प्रवेष्टुम्/KKS परेषाम्/SNV पीडने/NP सङ्कोचम्/NP न/AN अकुर्वन्/KP ।/PUNC प्रबलानाम्/NV सङ्कटम्/NP विलोक्‍य/KKS निर्बला:/NV अबलाः/NV च/APY यानम्/NP द्रष्टुम्/KKS अपि/AVK न/AN उत्‍साहन्‍ते/KP स्म/KP ।/PUNC ये/SN बालका:/NP ये/SSN च/APY वृद्धाः/NP ते/SSN अपि/AVK सम्मर्दभीताः/KN त्रस्‍ता/NV मनाक्/NP अपि/AVK यानम्/NP प्रति/A पदक्रमणाय/KKS न/AN उत्‍सहन्‍ते/KP स्‍म/KP ।/PUNC ये/SSN नित्‍ययात्रिण:/NP कार्यः/NP तत्र/A तत्र/DV गत्‍वा/KKS सायङ्काले/NP पुनः/A आवर्तन्‍ते/KP ते/SSN अपि/AVK अद्य/A यात्राभङ्गम्/NP अवबुद्धया/KKS आकस्मिक/A अवकाशसङ्कल्‍पमानसा:/NP बभूवु:/KP ।/PUNC
एक:/SMK दधिपूर्णम्/NV मृद्भाण्‍डम्/NP करकलितम्/KN शिरसि/NP विधृत्‍य/KKS यानप्रवेशाय/KKS यदोद्योगपर:/NP अभवत्/KP तत्/SN एव/INTF द्वारशीर्षसङ्घट्टेन/NP भग्‍नाद्/KP भाण्‍डात्/NP सर्वम्/SNV दधि/NP तस्‍य/SN अन्‍येषाम्/SN च/AVK शरीरे/NP पतितम्/KN ।/PUNC दधिनाशात्/NP तस्‍य/SN वेदनाविकृतम्/KN वक्‍त्रम्/NP दधिलेपशबलम्/NP च/APY वस्‍त्रम्/NP दर्शम्/NP दर्शम्/DV सर्वे/SN हास्‍यनिर्झरताङ्गता:/KN ।/PUNC तम्/SN परिवृत्‍य/KKS ये/SN जना:/NP आसन्/KP तेषाम्/SN अपि/AVK वस्‍त्राणि/NP दधिभद्रताम्/NP गतानि/KN ।/PUNC सरोषाः/NV ते/SN दधिधारकम्/NP अपवदन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC एक:/SMK प्रसेवे/KP पक्‍वानि/NV रक्तवृन्‍ताकफलानि/NP (/PUNC लोके/NP टमाटर/NP इति/AUD )/PUNC समादाय/KKS तस्मिन्/SN यानसम्‍मर्दे/NP गन्‍तुम्/KKS ईहते/KP स्‍म/KP ।/PUNC स/SN तु/A न/AN एव/INTF गत:/KN किन्‍तु/AVK फलानि/NP गतानि/KN ।/PUNC प्रसेवात्/NP फलरसनिष्‍यन्‍द:/NV तस्‍य/SN विगलितम्/KNV हृदयम्/NP इव/ASD आदाय/KKS बहिः/A आगत:/KN ।/PUNC कस्‍यचित्/SN पोट्टलिका/NP सम्‍मर्दपिष्टा/NV पर्पटिका/NP अभूत्/KP ।/PUNC एकस्‍य/SMKY उपनेत्रम्/NP कर्णाभ्‍याम्/NP च्‍युतम्/KN चूर्णताङ्गतम्/KP ।/PUNC एतादृशीम्/SNV विषमावस्‍थाम्/NP विसहमाना/NP सा/SN रेलशकटी/NP भूरिभारभराक्रान्‍ता/NV अपि/AVK वुद्धा/NS हस्‍तनीव/ASD शनैः/KV शनैः/DV तस्‍माद्/SN विश्रामस्‍थलात्/NP अपसर्तुम्/KKS आरब्‍धवती/KN ।/PUNC एतस्मिन्/SNV अन्‍तरे/A यानस्‍था/NP जना:/NP पश्‍यन्ति/KP वृद्धम्/NP एकम्/SMKY यः/SN दूरात्/NV अपि/AVK करेण/NP स्‍थगनमुद्राम्/NP विधाय/KKS ताम्/SSN रेलशकटीम्/NP अभिलक्ष्‍य/KKS यथाशक्ति/NP धावन्/KNV इव/ASD समागच्‍छति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
तम्/SN तथागच्‍छन्‍तम्/KNV वपुः/NP वृद्धम्/NP विलोक्‍य/KKS सर्व/SN एव/INTF सदया/NP अभवत्/KP न/AN इयम्/SN रेलशकटी/NP विरमेत्/KP इति/AUD ।/PUNC पिपीलिकागतिम्/NP अपि/AVK विलज्‍जयन्‍ती/KNV सा/SN रेलशकटी/NP न/AN जाने/NP कथम्/AP निरुद्धा/KP !/PUNC मन्‍ये/KP अहम्/SN ,/PUNC रेलशकटीचालकेन/NP अभिरक्षकेन/NV वा/AVK केन/SN अपि/AVK यात्रिणा/NP वा/AVK सा/SN अवरुद्धा/KP ।/PUNC एतत्/SNV दृष्टवा/KKS समाश्‍वस्‍तः/KP अपि/AVK न/AN अतिविश्वस्‍त:/KN स/SN वृद्धः/NP तथा/AVK एव/INTF त्वरितपद:/NP शकटीम्/NP सम्‍प्रात:/KN ।/PUNC
क्‍व/A इदानीम्/A गच्‍छतु/KP ,/PUNC कस्मिन्/SNV याने/NP समारोहत्विति/NP समस्‍या/NP तत्‍समक्षम्/NP प्रादुः/KP आसीद/KP यतो/AVK हि/AVK सर्वाणि/SNV यानानि/NP बुसभाण्‍डारनिभानि/NP एकतृणाया/NP अपि/AVK रिक्तानि/NP न/AN आसन्/KP ।/PUNC ततः/A मदीययानस्‍य/NP द्वारवर्तिर्भि:/NP यात्रिभि:/NP दोर्भ्‍याम्/NP निगृह्य/KKS स:/SN कथ‍ञ्चित्/SN उद्दोहविधिना/NP जनानाम्/NP स्‍कन्‍धेषु/NP परिसर्पन्/KNV यानान्‍तः/NP भागे/NP प्रापित:/KN ।/PUNC
यानस्‍य/NP अन्‍तर्वृत्तम्/NP अनिर्वचनीयम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तिलमात्रम्/NV अपि/AVK स्‍थानम्/NP न/AN आसीत्/KP तत्र/A रिक्तम्/NP ।/PUNC आसनेषु/NP परस्‍परम्/SN संसक्ता:/KN यात्रिण:/NP क्षेत्रेषु/NP सघनसस्‍यपादपा:/NP इति/AUD प्रतिभान्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC आसनानाम्/NP उपरिवर्तिषु/NP भारस्‍थानेषु/NP अपि/AVK जना:/NP उदुम्‍बरशाखासु/NP फलानि/NP इव/ASD संसक्ता:/KN आसन्/KP ।/PUNC आसनानाम्/NP मध्‍यवर्तिस्‍थानेषु/NP अपि/AVK केचित्/SN ऊर्ध्‍वबाहव:/NV केचित्/SN एकपादावलम्बिन:/NP केचित्/SN उन्‍नतग्रीवा:/NV केचित्/SN आसनपृष्‍ठाश्रिता:/KN कथम्/AP कथञ्चित्/SN स्थितिम्/NP विधाय/KKS नैजानि/NP अवतरणस्थलानि/NP प्रतीक्षन्‍ते/KP स्म/KP ।/PUNC
सम्‍मर्दावरोधवशाद्/NP गवाक्षात्/NP अपि/AVK किञ्चिद्/SN बहिः/A गतम्/KN दृश्‍यम्/NP न/AN अवालोक्‍यत/KP ।/PUNC
याने/NP विचित्रम्/NV कोलाहलम्/NP व्‍याप्‍तम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC आसनेषु/NP आस्थिता:/KN जना:/NP अपि/AVK सौख्‍यम्/NP न/AN आवहन्/KP ।/PUNC केवलम्/NP तत्र/A एकस्मिन्/SN एव/INTF आसने/NP गृहीतपर्याप्तावकाशा:/NV स्थिताः/KN चत्‍वार:/SMKY यात्रिण:/NP ससुखम्/NV स्मितपूर्वकम्/NV उत्‍फुल्‍लगल्‍लैः/NV आलापम्/NP कुर्वन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अविदितयानसम्‍मर्दविषमविषया:/NP इव/ASD ते/SN स्‍वीया/SN एव/INTF चर्चानन्‍दसागरे/NP निमग्‍ना:/NP आसन्/KP ।/PUNC तेषाम्/SNV निरपेक्षताम्/NP वीक्ष्‍य/KKS अनुमीयते/KP यत्/SN ते/SN शकट्या/NP अन्तिमविश्रामस्‍थानपर्यन्‍तम्/NP यास्‍यन्ति/KP ।/PUNC चतुर्षु/SMKY तेषु/SNV यात्रिषु/NP एका/SMKY अनवद्यरूपराशिराजिता/NV रुचिरालङ्कारभ्राजिता/NV भव्‍यभावभूषिता/NV कोकिलकलकूजिता/NV सुदती/NV युवती/NP युवानः/NP च/APY अन्‍ये/SN चारुचिकुरचया:/NP कमनीयकलेवरा:/NV ।/PUNC वचोवेशविन्‍यासेन/NP ते/SN भद्रवर्गीया:/NP इव/ASD प्रतीयन्ते/KP स्म/KP ।/PUNC मन्‍ये/KP ,/PUNC अन्‍येभ्‍य:/SNV यात्रिभ्‍यः/NP तेषाम्/SN हृदये/NP सहानुभूतिः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC न/AN जाने/NP कथम्/AP इव/ASD कष्टम्/NP अनुभवन्/KNV अपि/AVK कश्चित्/SN तान्/SN स्‍थानम्/NP उपवेशनाय/KKS न/AN अयाचत/KP ।/PUNC ते/SN अपि/AVK स्‍वयम्/SN एवम्/AUD कर्तुम्/KKS अप्रवृत्ता:/KN आसन्/KP ।/PUNC इदानीम्/A रेलशकटी/NP वेगेन/KV धावति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
तस्‍याः/SN वेगप्राभावात्/NP जना:/NP परस्‍परम्/SN संसक्ता:/KN अपि/AVK क‍थञ्चित्/SN लब्‍धावकाशा:/NP स्‍वे/SN स्‍वे/DV स्‍थाने/NP स्‍थाने/DV तथा/AVK एव/INTF सुस्थिता:/KN अभवन्/KP यथा/A भाण्‍डप्रणोदनैः/NP निष्ठानानि/NP ।/PUNC
सः/SN अपि/AVK वृद्ध:/NP प्रयत्‍नेन/NP यात्रिणाम्/NP करुणासाहाय्येन/NP तदासनम्/NP उपस्‍थापितः/KN यत्र/A ते/SN चत्‍वारः/SMKY युवानः/NP यात्रिण:/NP ससुखम्/NV परिचर्चाम्/NP अनुतिष्ठन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC महता/NV कष्टेन/NP तत्र/A गत:/KN वृद्ध:/NP दृष्ट्वा/KKS हर्षम्/NV अवाप/KP तत्/SN सुलभावकाशम/NP आसनम्/NP ।/PUNC वृद्धस्‍य/NP प्रश्वास:/NP इदानीम्/A अपि/AVK लौहकारस्‍य/NP भस्‍त्र/NP इव/ASD प्रचलति/KP स्‍म/KP ।/PUNC क्षीणकाय:/NP स/SN खिन्‍न:/NV स्‍वेदक्लिन्‍न:/NP काम्/NP अपि/AVK सुखावस्‍थाम्/NP ईहमानः/NP तान्/SN निवेदयामास/KP -/PUNC ‘‘/PUNC प्रिया/NP युवान:/NP !/PUNC अस्‍ति/KP एव/INTF तादृशः/SNV अवकाशः/NP तत्र/A आसने/KP येन/SN एको/SMKY जन:/NP ससुखम्/NV तत्र/A स्‍थातुम्/KKS शक्‍नोति/KP ।/PUNC अतः/AVK यदि/AVK भवन्‍तः/SN माम्/SN अनुमन्‍यन्‍ते/KP ,/PUNC तत्र/A अहम्/SN स्‍थातुम्/KKS इच्‍छामि/KP ।/PUNC मम/SN अवस्‍थानाद्/NP भवताम्/SN कष्टम्/NP न/AN उत्‍पत्‍स्‍यते/KP ।/PUNC भवन्‍त:/SN पश्‍यन्‍ति/KP एव/INTF यादृशः/SN अहम्/SN जराजीर्ण:/NV ।/PUNC
रेलशकटीम्/NP प्राप्तुम्/KKS धावनवशात्/NP मे/SN शक्ति:/NP क्षीणताम्/KP गता/KN एव/INTF ।/PUNC
मदीयपादयोः/NP महती/NV वेदना/NP वेपथुः/NP च/AVK जायते/KP ।/PUNC भवताम्/SN कृपाकणिका/NP अपि/AVK माम्/SN अस्‍या:/SN दुरवस्‍थाया:/NP उद्धृत्‍य/KKS त्रातुम्/KKS समर्था:/NP ।/PUNC अत:/AVK दीयताम्/KP मे/SN अवकाश:/NP ’’/PUNC ।/PUNC ते/SN युवानः/NP तस्‍य/SN दीनवचसि/NP कर्णम्/NP अकृत्‍वा/KKS एव/INTF तथा/AVK एव/INTF अलापरसनिमग्‍नाः/NP तस्‍थु:/KP ।/PUNC तेषाम्/SNV उपेक्षाम्/NP अभिलक्ष्‍य/KKS अपि/AVK स:/SN वृद्ध:/NP परम्/NV कष्टम्/NP सोढुम्/KKS असमर्थ:/NP पुनः/A अपि/AVK तान्/SN तथा/AVK एव/INTF आर्त्तस्‍वरेण/NV प्रार्थयामास/KP ।/PUNC ततः/A तेषाम्/SN एकः/SMK ,/PUNC ‘‘/PUNC रे/ASMB वृद्धापसद/NP !/PUNC तूष्णीम्/NP तिष्ठ/KP ।/PUNC एकत:/KN अस्मिन्/SNV सम्‍मर्ददूषिते/NV याने/NP अस्‍माकम्/SNV श्‍वसनम्/NP अपि/AVK कृच्‍छ्रसाध्‍यम्/NP अपरत:/KN कटुः/NP अटनेन/NP शिरोवेदनाम्/NP वर्धयसि/KP ।/PUNC अत्र/A कुत्र/A त्‍वया/SN रिक्तम्/NV स्‍थानम्/NP दृश्‍यते/KP ?/PUNC एहि/SN ,/PUNC शिरांसि/NP आरुह्य/KKS अस्‍माकम्/SNV तिष्ठ/KP ’’/PUNC -/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS तम्/SN वृद्धम्/NP नेत्राग्निना/NP दाहयन्/KNV इव/ASD सरोषम्/NV क्रूरम्/NP अवलोकयामास/KP ।/PUNC वृद्ध:/NV वराकः/NP अप्रत्‍याशितम्/KN पुरुषवचनम्/NP वज्राघातनिभम्/NV उत्तरम्/NP निशम्‍य/KKS हताशया/NP कृतकदनम्/NP निमीलितनयनम्/NV दीनवदनम्/NV अधः/A चकार/KP ।/PUNC स:/SN युवा/NP तस्‍य/SN मित्राणि/NP च/APY विजयमुद्राम्/NP इव/ASD प्रदर्शयन्‍त:/KN परस्परम्/SN अवलोक्‍य/KKS स्मितानना/NP बभूवु:/KP ।/PUNC
तेषाम्/SNV युवजनानाम्/NP तादृशम्/SNV क्रूरम्/NP रूक्षन्/NP च/APY अमानवीयम्/NV व्‍यवहारम्/NP विलोक्‍य/KKS समानान्‍तरसम्‍मुख/NP आसने/NP उपविष्ट:/KN एक:/SMK प्रौढ:/NV यात्री/NP उत्‍थाय/KKS महतादरेण/NP तम्/SN वृद्धम्/NP स्‍वस्‍थाने/NP निवेशयामास/KP ।/PUNC सुस्‍थ:/NP स:/SNV वृद्धः/NP तस्‍मै/SN प्रसन्‍नमनसा/NV बहूनि/NV आशीर्वचांसि/NP प्रयोजयामास/KP ।/PUNC समुत्थित:/KN प्रौढः/NP तान्/SN युवजनान्/NP अभिलक्ष्‍य/KKS अन्‍योक्तिभङ्ग्‍या/NP सर्वान्/SN श्रावयन्/KNV इव/ASD उच्‍चैः/KV वक्तुम्/KKS आरेभे/KP -/PUNC ‘‘/PUNC यस्मिन्/SNV समाजे/NP वृद्धजनानाम्/NP समादर:/NP न/AN स्‍यात्/KP सः/SN समाज:/NP अचिरम्/KV एव/INTF गर्ते/NP पतति/KP ।/PUNC अद्य/A ये/SSN युवान:/NP कालान्‍तरे/NP ते/SSN एव/INTF वृद्धा:/NP सञ्जायन्‍ते/KP ।/PUNC तदानीम्/A सभाजनम्/NP अवाप्तुम्/KKS इदानीम्/A तदनुरूप:/NP व्‍यवहारः/NP युवजनैः/NP विधेय:/KP ।/PUNC स्वयम्/SN भगवता/NV श्रीकृष्‍णेन/NS गीतायाम्/NS उक्तम्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC यत्/SSN यत्/DV आचरति/KP श्रेष्ठः/NV तत्/SSN तत्/DV एव/INTF इतरः/SN जन:/NP ।/PUNC स/SN यत्/SSN प्रमाणम्/NP कुरुते/KP लोकः/NP तत्/SSN अनुवर्तते/KP ’’/PUNC ॥/PUNC यदि/AVK मानव/NP एव/INTF मानवस्‍य/NP साहाय्यम्/NP न/AN विधास्‍यति/KP किम्/AP पशवः/NP वनस्‍पतयः/NP वा/APY तथा/AVK करिष्‍यन्ति/KP ?/PUNC निरर्थका/NP सा/SN शक्तिः/NP व्यर्थम्/NP च/APY तद्बलम्/NP चेत्/AVK कस्‍यचित्/SN रक्षणाय/KKS न/AN प्रयुक्तम्/KP ।/PUNC इदम्/SN रेलयानम्/NP न/AN अस्ति/KP कस्‍यचित्/SN एकस्‍य/SMKY ।/PUNC
सार्वजनिकम्/SN एतत्/SN ।/PUNC आगते/KP सति/A स्‍वाभीष्टे/NP स्‍थले/NP किम्/AP वयम्/SN यानम्/NP एव/INTF आदाय/KKS गच्‍छाम:/KP ?/PUNC अरे/ASMB ,/PUNC कियत्/SN मात्रम्NP समयम्/NP अत्र/A व्‍यतीत्‍य/KKS सर्व/SN एव/INTF एतत्‍परित्‍यज्‍य/KKS गमिष्‍यन्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK अत्र/A परस्‍परम्/SN सौहार्देन/NV साहाय्येन/NP भाव्‍यम्/KN ।/PUNC एष/SN एव/INTF मानवधर्म:/NP ।/PUNC किञ्चित्/SN कष्टम्/NP अनुभूय/KKS कस्‍मैचित्/SN सुखम्/NP सौविध्‍यम्/NV वा/AVK दातुम्/KKS प्रयतनीयम्/KN एतद्वरम्/NP अवश्‍यम्/NP एव/INTF कार्यम्/NP ’’/PUNC ।/PUNC एतत्/SN श्रुत्‍वा/KKS तेषु/SN एकः/SMK युवा/NP तम्/SN प्रौढम्/NP अधिक्षिपन्/KNV सक्रोधम्/NV जगाद/KP -/PUNC ‘‘/PUNC स्वीयम्/SNV उपदेशम्/NP स्‍वयम्/SN एव/INTF स्‍थापय/KP ।/PUNC अनभ्‍यस्‍ता:/NP खलु/A वयम्/SN यस्‍य/SN कस्‍यचित्/SN उपदेशश्रवणस्‍य/NP ।/PUNC यः/SN यत्/SN करोति/KP तत्‍फलम्/NP स/SN एव/INTF भुङ्क्ते/KP ।/PUNC त्‍वम्/SN असि/KP धर्मात्‍मा/NP उदारहृदय:/NV परोपकारी/NV ,/PUNC न/AN एतादृशा/SNV वयम्/SN ।/PUNC यदि/AVK एतादृशी/SNV सहानुभूतिः/NP अस्‍माभिः/SN अङ्गीकृता/KN तदा/A वयम्/SN रेलयात्राम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN पारयाम:/KP ।/PUNC न/AN जाने/NP कियन्‍तः/KN वृद्धाः/NP सन्‍ति/KP एतादृशा/SNV अस्मिन्/SNV याने/NP ।/PUNC कस्‍य/SN कस्‍य/DV दु:खम्/NP अपाकर्तुम्/KKS शक्‍नुम:/KP !/PUNC संसारः/NP तु/A दुःखालय/NP एव/INTF ।/PUNC अत:/AVK खलु/A स्‍वार्थमूलम्/NV सुखम्/NP जीवेत्/KP इति/AUD हि/A अस्‍माकम्/SN सिद्धान्‍त:/NP ।/PUNC
अस्‍माकम्/SN रसाले/NP अस्‍थीनि/NP मा/AN विनियोजय/KP ’’/PUNC ।/PUNC ततः/A च/AVK स:/SN प्रौढ:/NP पुनः/A अपि/AVK किञ्चिद्/SN वक्तुकामः/KP तम्/SN युवानम्/NP सम्‍बोधयामास/KP ,/PUNC किन्‍तु/AVK कश्चित्/SN अपर:/SN ‘‘/PUNC अलम्/AN विवादेन/NP ।/PUNC उपदेश:/NP हि/A मूर्खाणाम्/NP प्रकोपाय/KKS एव/INTF भवति/KP ।/PUNC
न/AN उचिता/NP पाषाणहृदयैः/NP सह/AUP वचोबद्धता/NP ’’/PUNC इति/AUD प्रौढम्/NP निषिद्ध्यम्/KN  माध्‍यस्‍थ्‍यम्/KN निर्व्‍यूढवान्/KN ।/PUNC ते/SN युवान:/NP पुनः/A वाग्व्यापारे/NP संलग्‍ना/NP बभूवु:/KP ।/PUNC
यद्यपि/AVK शकटीरवेण/NP बाधित:/KN जनकोलाहलेन/NP च/APY मन्‍दीकृतः/KN तेषाम्/SN आलापस्‍वर:/NP सर्वेषाम्/SNV कर्णानाम्/NP विषय:/NP न/AN आसीत्/KP तथापि/AVK विश्रब्‍धम्/NV कर्णम्/NP दत्त्‍वा/KKS कश्चित्/SN अपि/AVK श्रोतुम्/KKS शक्‍नोति/KP ।/PUNC ते/SN त्रयः/SMK अपि/AVK युवान:/NP कम/SN अपि/AVK कथाग्रन्‍थम्/NP आश्रित्‍य/KKS परस्‍परम्/SN आलापलीलया/NP मनोविनोदम्/NP कालक्षेपम्/NP च/APY कुर्वन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
तेषु/SN एकस्‍य/SMKY करे/NP स:/SN कथाग्रन्‍थः/NP अभूत्/KP यस्‍य/SN मनोरम/NV आवरणे/NP ‘/PUNC अग्निशिखा/NS ’/PUNC इति/AUD नाम/NP सुमुद्रितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC एकः/SMK तत्‍कथावैशिष्टयम्/NP विवृण्‍वन्/KNV आह/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अहो/ASMB वस्‍तुयोजना/NP !/PUNC असकृत्/NP पठनात्/NP अपि/AVK तृप्तिः/NP न/AN एव/INTF जायते/KP ।/PUNC पौराणिकम्/NV वस्‍तु/NP आदाय/KKS यत्/SN आधुनिकैः/NV सन्‍दर्भै:/NP विशदीकृतम्/KN तत्/SN मे/SN अद्भुतम्/NP प्रतिभाति/KP ।/PUNC कथाया/NP यानि/NP मूलतत्त्‍वानि/NV तानि/SN सर्वाणि/SN एव/INTF अत्र/A विराजन्‍ते/KP ।/PUNC संवाद:/NP तु/A श्रुतिसिद्धान्‍तवाक्‍यताम्/NP यान्ति/KP ।/PUNC
नायिकाया:/NP उद्दामयौवन/NV अग्निशिखायाम्/NP बहवः/NV तरुणा:/NP शलभायिता:/KN ,/PUNC किन्‍तु/AVK नायकः/NP ताम्/SN अग्निशिखाम्/NP स्‍वायत्तीकृत्‍य/KKS तया/SN एव/INTF वासनाम्/NP निर्दाह्य/KKS प्रेम्‍णः/NP अतप्तावदातवर्णम्/NP स्‍वर्णम्/NP आविष्‍करोति/KP ।/PUNC भोग्‍या/NV वासनामूर्ती/NV रमणी/NP कथम्/AP अनवद्यप्रेम्‍णा/NP समुपास्‍या/NP देवी/NP भवति/KP इति/AUD ज्ञातुम्/KKS अयम्/SN कथाग्रन्‍थ:/NP उपनिषत्/NP एव/INTF ।/PUNC घटनासु/NP कापि/SN अपूर्वा/NV अन्वितिः/NP अत्र/A विराजते/KP ।/PUNC कः/SN अपि/AVK अभिनव:/NP कथारस:/NP विलसति/KP काचिद्/SN विलक्षणा/NV विच्छित्ति:/NP समुदेति/KP ।/PUNC विश्‍वस्‍य/NP कश्चित्/SN अपि/AVK श्रेष्‍ठतम:/NV पुरस्‍कारः/NP अस्‍मै/SN कथाकाव्‍याय/KKS न्‍यून:/NV एव/INTF ’’/PUNC ।/PUNC ततः/A तेषु/SN तृतीयः/SMKP तम्/SN प्रशंसाभाजनम्/NP ग्रन्‍थरत्‍नम्/NP हस्‍ते/NP समादाय/KKS तोलयन्/KNV इव/ASD प्रीतिविस्‍फारितनेत्र:/NP सन्/KKS सद्भावभावितान्‍त:/KN करणात्/NP उद्धृति/NP एव/INTF स्वीयाम्/SNV प्रशस्तिम्/NP व्‍याहृतवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC पात्राणाम्/NP चरित्रचित्रणे/NP महत्‍कौशलम्/NV कलितम्/KN लेखकेन/NP विशेषत:/NP नायकस्‍य/NP चरित्रम्/NP तु/A अपूर्वम्/NV महनीयम्/KN कल्‍पना/NP अतीतम्/NP ।/PUNC स्वयम्/SNV लेखकः/NP एव/INTF नायकत्‍वम्/NP अङ्गीकृत्‍य/KKS नैजम्/NP जीवनदर्शनम्/NP अत्र/SN संरोपितवान्/KN इति/AUD मे/SN प्रतिभाति/KP ।/PUNC धीरोदात्ततायाः/NP परा/NP कोटि:/NP समुल्लसति/KP ।/PUNC यथा/AVK कः/SN अपि/AVK चित्रकार:/NP महता/NV मन:/NP योगे/NP सकल/NP कलाकलापलावण्‍येन/NP किमपि/AVK विचित्रम्/NV चित्रम्/NP निर्माय/KKS तूलिकाया:/NP तद्विविधवर्णानुयोगेन/NP नितान्‍त/NV एकान्‍तकान्तम्/NP करोति/KP ,/PUNC मन्‍ये/KP तथा/AVK एव/AVK अयम्/SN कथाकार:/NP स्वीयम्/SNV कथाशिल्‍पम्/NP वैशिष्टयस्‍य/NP तदुच्‍चशिखरम्/NP प्रापयति/KP यत्र/A गन्तुम्/KKS न/AN कः/SN अपि/AVK अन्यः/SN कथाकृत्/KN प्रभवति/KP ।/PUNC यदि/AVK अयम्/SN महनीयः/KN लेखकशिरोमणिः/NP मिलति/KP ,/PUNC यस्‍य/SN चरणयो:/NP निपत्‍य/KKS तम्/SN अभिनन्‍दामि/KP ’’/PUNC ।/PUNC यथा/ASD यथा/DV ते/SN युवान:/NP कथाग्रन्‍थवैशिष्टयम्/NP प्रशंसन्ति/KP तत्‍कर्तृत्‍वम्/NP च/AVK अभिनन्‍दन्ति/KP तथा/ASD तथा/DV समक्षम्/NP उपविष्टस्‍य/NP तस्‍य/SN वृद्धस्‍य/NP नेत्रयोः/NP उल्‍लासप्रकाशविलास:/NP विद्योतते/KP स्‍म/KP ।/PUNC तस्‍य/SN वदनम्/NP प्रसादसदनम्/NP विलोक्‍य/KKS स्‍पष्टम्/NP ज्ञायते/KP यत्/SN सम्‍मर्द/NP अवसादः/NP अवमाननाविषादः/NP अन्‍त:/A करणम्/NP उन्‍मुच्‍य/KKS न/AN जाने/NP क्‍व/A गतौ/KP ।/PUNC तस्‍य/SN यात्राश्रम:/NP कृतार्थताम्/NP गत/KN इव/ASD ।/PUNC जराजीर्णेशु/NV शिथिलेषु/NV तस्‍य/SN अङ्गेषु/NP काचित्/SN अनिर्वचनीया/NV स्‍फूर्ति:/NP समुज्‍जृम्‍भति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अधरौष्ठयो:/NP स्मितिविलास:/NP ललास/KP ।/PUNC आगते/KP सति/A कस्मिंश्चिद्/SN विश्रामस्‍थले/NP तस्‍मात्/SNV यानात्/NP बहव:/NV यात्रिणः/NP अवातरन्/KP ।/PUNC अतः/AVK तयोः/SN आसनयोः/NP मध्‍ये/NP स्थितानाम्/NV जनानाम्/NP पदप्राकार:/NP विगलित:/KN ।/PUNC अथ/AVK द्वयोः/SMK आसनयोः/NP यात्रिण:/NP परस्‍परम्/SN साम्‍मुख्‍यम्/NP अवापु:/KP ।/PUNC तत्र/A कियत्/SN मात्रम्/NP विश्रम्‍य/KKS रेलशकटी/NP पुनः/A धावितुम्/KKS आरब्‍धवती/KN ।/PUNC शकटीवेगारम्भाघातप्रभावात्/NP ।/PUNC स/SN कथाग्रन्‍थः/NP तस्‍य/SN युवजनस्‍य/NP करात्/NP विभ्रष्‍ट:/KN यानकुट्टिमे/NP वृद्धस्‍य/NP च/AVK तस्‍य/SN उपचरणम्/NP पपात्/KP ।/PUNC
यावत्/AVK स:/SN युवा/NP तम्/SN ग्रन्‍थम्/NP आदातुम्/KKS करम्/NP प्रसार्य/KKS अवनमति/NP तावत्/AVK  तस्‍य/SN दृष्टि:/NP वृद्धस्‍य/NP आननम्/NP स्‍पृशन्/KNV इव/ASD ग्रन्‍थस्‍य/NP पृष्ठावरणे/NP मुद्रितस्‍य/NP लेखकचित्रस्‍य/NP उपरि/A गत्‍वा/KKS स्‍थगिता/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK स/SN स्वीयम्/SNV मुखम्/NP उन्‍नमय्य/KKS वृद्धस्‍य/NP आननम्/NP पश्चात्/A च/AVK ग्रन्थावरणे/NP लेखकचित्रम्/NP भूयो/A भूयः/A पश्यति/KP ।/PUNC पुनः/A च/AVK ग्रन्थम्/NP आदाय/KKS सुस्थः/NP स/SN वृद्धस्य/NP वक्‍त्रे/NP दत्तदृष्टिः/NV अभवत्/KP ।/PUNC तस्‍य/SN सर्वाणि/SNV मित्राणि/NP साश्चर्यम्/NV उत्‍फुल्‍लनेत्राणि/NV विवृत्तमुखानि/NV च/APY बभूवु:/KP ,/PUNC यदा/A ते/SN तस्मिन्/SN चित्रे/NP वृद्धस्‍य/NP च/AVK मुखे/NP निरतिशयम्/NV साम्‍यम्/NP अवलोकयामासु:/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP नाम/NP अयम्/SN एव/INTF लेखकः/NP अस्‍य/SN कथाग्रन्‍थस्‍य/NP य:/SN विगतक्षणेषु/NV अस्‍माभिः/SN निराकृत:/KN ।/PUNC
आ:/ABS दैव/NP ,/PUNC किम्/AP कृतम्/KN त्‍वया/SN ?/PUNC कः/AP अयम्/SN अस्‍माकम्/SN प्रज्ञापराध:/NP ?/PUNC मुखावरणाय/KKS न/AN कुत्रचित्/A अवकाश:/NP ’’/PUNC इति/AUD तेषाम्/SNV सर्वेषाम्/SN मन:स्थितिः/NP जाता/KP ।/PUNC तेषाम्/SN मन:/NP अभावम्/NP अनुभवमहिम्‍ना/NP विज्ञाय/KKS स/SN वृद्ध:/NP स्‍वयम्/SN एव/INTF महता/NV स्‍नेहेन/NP तेषाम्/SNV व्रीडाम्/NP निवारयामास/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अलम्/AN पश्चात्तापेन/NP लज्‍जया/NP वा/AVK वत्‍सा:/NP एष/SNV संसार:/NP ।/PUNC अभिज्ञानम्/NP विना/AUP क:/AP कम्/SN ज्ञातुम्/KKS प्रभवति/KP ?/PUNC अहम्/SN एव/INTF अस्‍या:/SN कथासृष्टे:/KP प्रजापति:/NP ’’/PUNC ।/PUNC वृद्धस्‍य/NP वचनविरामसम्/NP अनन्‍तरम्/AVK एव/INTF सर्वे/SN युवान:/NP पश्चात्तापविगलितान्‍त:/KN -/PUNC करणाः/NP तस्‍य/SN चरणयोः/NP निपेतु:/KP ।/PUNC हन्‍त/ABS हा/ABS भारते/NS नित्‍यम्/NP जनसङ्ख्‍या/NP अभिवर्धनम्/NP ।/PUNC
सर्वकालेषु/NP सर्वत्र/A सम्‍मर्द:/NP परिदृश्‍यते/KP ॥/PUNC 1/PUNC ॥/PUNC जनसङ्ख्‍या/NP अतिभारेण/NV सततम्/NP पीड्यते/KP धरा/NP ।/PUNC अत:/AVK हि/A न्‍यूनताम्/NV इति/AUD कश्चित्/SN अपि/AVK उत्तम:/NV विधि:/NP ॥/PUNC 2/PUNC ॥/PUNC मार्गेषु/NP सर्वयानेषु/NP संस्‍थानेषु/NP आपणेषु/NP वा/APY ।/PUNC यत्र/A पश्‍यतु/KP सर्वत्र/A सम्‍मर्दस्‍य/NP विडम्‍बना/NP ॥/PUNC 3/PUNC ॥/PUNC यदि/AVK तु/A एवम्AUD भविष्‍ये/NP अपि/AVK जनसङ्ख्‍या/NP प्रवर्धते/KP ।/PUNC वैनाशिकी/NV समुत्‍पन्‍ना/NV स्थितिः/NP नूनम्/A भयावहा/NV ॥/PUNC 4/PUNC ॥/PUNC कथायाम्/NP रेलयाने/NP यद्/SN दृश्‍यम्/NP सर्वैः/SN विलोकितम्/KP ।/PUNC तत्/SN करोति/KP मनुष्‍याणाम्/NP अभिज्ञानविनाशनम्/NP ॥/PUNC 5/PUNC ॥/PUNC अत:/AVK हे/ASMB मानवा:/NP सर्वे/SN क्रियताम्/KP स/SN तथा‍विधि:/NP ।/PUNC यथा/AVK जीवा:/NP सुखम्/NV लोके/NP समाजम्/NP विचरन्‍तु/KP वै/A ॥/PUNC 6/PUNC ॥/PUNC य:/SN वा/APY क:/SN वा/APY भवेद्/KP वृद्ध:/NP श्रान्त/NP आर्त्त:/NP विशेषत:/NP ।/PUNC सर्वथा/A सर्वकालेषु/NP सर्वै:/SN सेव्‍य:/KN सुपूजित:/KP ॥/PUNC 7/PUNC ॥/PUNC पन्‍थाः/NP

डॉ/U केशवचन्‍द्रदाश:/NS (/PUNC अध्‍यक्ष:/NV ,/PUNC न्‍यायदर्शनविभागे/NP ,/PUNC श्रीजगन्‍नाथसंस्‍कृतविश्‍वविद्यालये/NS ,/PUNC पुरी/NS )/PUNC क्‍व/A पन्‍था:/NP .../PUNC ?/PUNC क्‍व/A पन्‍था:/NP इति/AUD गुञ्जामथिता/NP सावित्री/NS गम्‍भीरतया/NV नदीकूलम्/NP प्राप्तवती/KN ।/PUNC पूर्णतोया/NV स्रोतस्विनी/NP अन्‍धा/NS प्रतीयते/KP ।/PUNC बुद्बुदशरीरा/NP सा/SN आवर्त्तमयी/NV ।/PUNC स्‍वरूपत:/KN यथा/ASD सा/SN भीषणा/NV तथा/ASD साक्षाद्/NP उन्मादिनी/NV अन्‍त:करणेन/NP ।/PUNC अग्रे/A धूमाभ:/NP दिग्भाग:/NP ।/PUNC परिपार्श्‍वे/NP आकाशस्‍य/NP भाराक्रान्‍ता/KN परिमिति:/NP मेदुरा/NP .../PUNC ।/PUNC नदीगर्भे/NP उत्‍प्‍लुतिम्/NP निश्चित्‍य/KKS सावित्री/NS पुनः/A आत्‍मानम्/NP सज्‍जीकृतवती/KN ।/PUNC गभीरतमप्रदेशम्/NP च/APY अन्वमिनोत्/KP ।/PUNC
पश्चात्/A कूलप्रान्‍ते/NP दण्‍डायमाना/NP अभवत्/KP ।/PUNC तत:/A सा/SN हस्‍तद्वयम्/SMKY उपरि/A उत्‍थापितवती/KN ,/PUNC समये/NP अस्मिन्/SN सहसा/KV कश्चित्/SN ताम्/SN धृतवान्/KN ।/PUNC अयि/ASMB ...../PUNC किम्/AP अत्र/A क्रियते/KP ?/PUNC किम्/AP आत्‍मघात:/KN ?/PUNC चीत्‍कारामुखरा/NV आसीत्/KP सावित्री/NS ।/PUNC
न/AN .../PUNC हि/A .../PUNC मुञ्च/KP माम्/SN ..../PUNC मुञ्च/KP माम्/SN .../PUNC न/AN अहम्/SN जीवितुम्/KKS इच्‍छामि/KP ।/PUNC किम्/AP अर्थम्/NP ?/PUNC कथम्/AP व्‍याकुला/NV ..../PUNC ?/PUNC किम्/AP अभूत्/KP ..../PUNC ?/PUNC न/AN हि/A ...../PUNC ।/PUNC एतादृश/SNV जीवनम्/NP धारयित्‍वा/KKS न/AN अहम्/SN जीवितुम्/KKS इच्‍छामि/KP ।/PUNC सावित्री/NS दृढतया/NV आत्मानम्/NP मोचयितुम्/KKS अयतत्/KP ।/PUNC
किन्‍तु/AVK तरुणस्‍य/NS करकवलत:/KN सा/SN मुक्तिम्/NP न/AN प्राप्तवती/KN ।/PUNC अन्‍तत:/A तस्‍य/SN भुजबन्‍धे/NP सा/SN प्रकृतिस्‍था/NP अभवत्/KP ।/PUNC निरन्‍तरम्/NP च/AVK व्‍यलपत्/KP ।/PUNC तरुण:/NS बोधयितुम्/KKS प्रवृत्त:/KN ।/PUNC अहम्/SN तव/SN समस्‍याया:/NP समाधानम्/NP करिष्‍यामि/KP ।/PUNC मा/AN रुदिहि/KP .../PUNC ।/PUNC यत्/SN इच्‍छसि/KP तत्/SN नूनम्/A अहम्/SN सम्‍पादयिष्‍यामि/KP ।/PUNC वद/KP .../PUNC ।/PUNC
सावित्री/NS स्थिरा/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC तरुणस्‍य/NP मुखम्/NP च/AVK निपुणतरम्/NV निरैक्षत/KP ।/PUNC
मुखमण्‍डलम्/NP तस्‍या:/SN लज्‍जारुणम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC सा/SN किञ्चित्/SN अध:/A वदना/NP अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC भवत:/SN परिचय:/NP ..../PUNC ?/PUNC नाम्‍ना/NP अहम्/SN मधुकर:/NS ।/PUNC वास:/NP .../PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF जनपदे/NP ।/PUNC सावित्री/NS निरुत्तरा/KP ।/PUNC मधुकर:/NS आश्‍वासयति/KP ।/PUNC आगच्‍छ/KP .../PUNC ।/PUNC अहम्/SN ते/SN दु:खम्/NV दूरीकर्त्तुम्/KKS प्रतिशृणोमि/KP ।/PUNC अद्य/A प्रभृति/AUD मम/SN गृहम्/NP तव/SN आश्रय:/NP ।/PUNC सावित्री/NS चकिता/KN ।/PUNC उदारवचने/NP अस्मिन्/SNV कियती/SN न/AN करुणा/NP ?/PUNC कियान्/AN न/AN स्‍नेह/NP आवेदने/NP ?/PUNC अहो/ASMB ,/PUNC माधुरी/NP विनिमये/NP ?/PUNC किन्‍तु/AVK एवम्/AUD एतादृश:/SNV कश्चित्/SN वदान्‍य:/NP एकदा/A सहयात्री/NP अभूत्/KP ।/PUNC मनः/NP मुक्तम्/KN सर्वम्/SNV स/SN न्‍यवेदयत्/KP ।/PUNC बहुविधम्/NV च/AVK प्रत्‍यशृणोत्/KP ।/PUNC उपभोगसम्‍भोगप्रसरे/NP स/SN कर्त्तव्‍यम्/KN व्‍यस्‍मरत्/KP ।/PUNC तथापि/AVK तस्‍य/SN सङ्केतम्/NP गर्भे/NP निधाय/KKS इयम्/SN सावित्री/NS कालम्/NP अनयत्/KP ।/PUNC प्रतीक्षया/NP दीर्घीभूता:/NV दिवसा:/NP सम्‍प्रति/A आत्‍मघात:/KN परिणाम/NP आयते/KP ।/PUNC पुनः/A तादृश:/SNV पुरुषः/NP ..../PUNC ?/PUNC चिन्‍तामग्‍ना/NV सावित्री/NS दीर्घतरम्/NV न्‍यश्‍वसीत्/KP ।/PUNC नहि/AN ..../PUNC ,/PUNC न/AN अहम्/SN आश्रयम्/NP इच्‍छामि/KP ,/PUNC मम/SN मार्गरोधम्/NP न/AN करोतु/KP ।/PUNC मधुकर:/NS आशृणोत्/KP ।/PUNC तव/SN दु:खम्/NP अहम्/SN सम्‍यक्/NV अनुभवामि/KP ।/PUNC अत्र/A अविश्वासस्‍य/NP प्रसङ्ग:/NP न/AN विद्यते/KP ,/PUNC यदि/AVK बाधा/NP न/AN अस्ति/KP तर्हि/AVK सद्यः/A अहम्/SN ते/SN पाणिग्रहणम्/NP करिष्‍यामि/KP ।/PUNC पुनः/A चमत्‍कृता/NV सावित्री/NS ‘/PUNC परम्/NV अनुभवस्‍य/NP ’/PUNC तिक्‍तलेप:/NV व्‍यथाम्/NP अजनयत्/KP मनसि/NP ।/PUNC सा/SN विभाव्‍य/KN अवदत्/KP ।/PUNC पश्‍यतु/KP ,/PUNC अहम्/SN न/AN पवित्रा/NP ।/PUNC भवत:/SN प्रस्‍तावम्/NP अङ्गीकर्त्तुम्/KKS न/AN शक्‍नोमि/KP ।/PUNC चिन्‍तय/KKS ..../PUNC ,/PUNC पुनः/A चिन्‍तय/KKS  ...../PUNC ,/PUNC इदानीम्/A अपि/AVK समय:/NP वर्त्तते/KP ।/PUNC विभाव्‍य/KN वद/KP ..../PUNC ।/PUNC अहम्/SN तव/SN अभिलाषम्/NP पूरयितुम्/KKS सन्‍नद्ध:/KN ।/PUNC सावित्री/NS चिन्‍तयित्‍वा/KKS अवदत्/KP ।/PUNC किम्/AP भवान्/SN सद्य:/A माम्/SN परिणेतुम्/KKS शक्‍नुयात्/KP ?/PUNC सद्य/A एव/INTF ...../PUNC ।/PUNC आगच्‍छ/KP मया/SN सह/AUP मन्दिरम्/NP ।/PUNC सावित्री/NS आश्वस्‍ता/NP कृतकृत्‍या/NP च/AVK अभवत्/KP ।/PUNC मन्दिरे/NP सावित्री/NS आत्मानम्/NP पवित्रीकृतवती/KN ।/PUNC मालाविनिमयेन/NP विवाह:/NP सम्‍पन्‍न:/NP ।/PUNC मधुकरस्‍य/NS पादयुगले/NP निपत्‍य/KKS सावित्री/NS सानन्‍दम्/NV आत्‍मानम्/NP समर्पयत्/KP ।/PUNC कार्त्तज्ञ्यमन:/NP भूमौ/NP सावित्री/NS ईश्वरम्/NV मधुकरम्/NS च/AVK समीकृतवती/KN ।/PUNC प्रहर:/NP विलम्बितः/KN ।/PUNC श्‍यामा/NS प्रतीक्षते/KP ।/PUNC भोजनवेला/NP अतिक्रान्‍ता/KN ।/PUNC बालकौ/NP सुप्तौ/KP ।/PUNC तथापि/AVK पतिः/NP न/AN प्रत्यावर्त्तते/KP ।/PUNC सा/SN नितराम्/NV विक्षुब्‍धा/KP ।/PUNC यदा/AVK प्रभृति/AUD सा/SN मधुकरस्‍य/NS पत्नीरूपेण/NP आगता/KN तदा/AVK आरभ्‍य/KKS हि/A तस्‍या:/SN दु:खम्/NP द्विगुणितम्/KN ।/PUNC पत्‍यु:/NP उपार्जनम्/NP किम्/AP इति/AUD सा/SN इदानीम्/A अपि/AVK न/AN जानाति/KP ।/PUNC यत्/SSN स:/SN आनयति/KP तत्/SSN कदाचित्/A अपि/AVK पर्याप्तम्/NP न/AN भवति/KP ।/PUNC कदाचित्/A सा/SN उपोषिता/KN कदाचित्/A च/AVK अर्धभुक्ता/KN इति/AUD यथा/AVK कथञ्चित्/SN कालम्/NP यापयति/KP ।/PUNC क्‍व/A वा/APY अन्‍य:/SN पन्‍था/NP ..../PUNC ?/PUNC रात्रि:/NP अर्धोत्तरा/NV अभवत्/KP ।/PUNC मधुकर/NS उपस्थित:/KN ।/PUNC
पार्श्‍वे/NP सावित्री/NS ।/PUNC उभयस्‍य/SN साहचर्यम्/NP विलोक्‍य/KKS श्‍यामा/NS अगर्जत्/KP ।/PUNC किमर्थम्/NP आगत:/KN ?/PUNC अत्र/A किम्/AP अस्ति/KP ?/PUNC याहि/ASMB ..../PUNC ,/PUNC तया/SN सह/AUP निवस/KP ।/PUNC याहि/ASMB ..../PUNC ,/PUNC दूरम्/NV अपसर/KP ..../PUNC ।/PUNC सावित्री/NS म्‍लाना/NP ।/PUNC गृहम्/NP इदम्/SN विलोक्‍य/KKS यथा/ASD सा/SN विस्मिता/KN तथा/ASD च/APY भीता/NP ।/PUNC तस्‍या/SN मनसि/NP यावान्/NP स्‍नेह/NP उदित/NP आसीत्/KP सहसा/KV तत्/SN सर्वम्/SN निह्नुतम्/KP ।/PUNC मधुरम्/NS प्रति/AUP तस्‍या/SN घृणाभाव:/NP क्रमश:/A सान्‍द्र:/NP सञ्जात:/KN ।/PUNC परम्/AVK सा/SN निरुपाया/NP आसीत्/KP ।/PUNC अश्रुतले/NP तस्‍या:/SN सकलम्/NP अपि/AVK दृश्‍यम्/NP जालायितम्/KP ।/PUNC मधुकर:/NS श्‍यामाम्/NS अबोधयत्/KP ।/PUNC अयि/ASMB .../PUNC !/PUNC किम्/AP अर्थम्/NP कुप्‍यसि/KP  ?/PUNC इयम्/SN नि:सहाया/NP ..../PUNC मद्यपै:/NP आक्रान्‍ता/KN जीवनहानिभयेन/NP मयि/SN शरणम्/NP गता/KN ।/PUNC किम्/AP अहम्/SN वाकरिष्‍यम्/KP ...../PUNC ?/PUNC दिष्टया/NP सा/SN तेभ्‍य:/SN मुक्ता/KN ।/PUNC श्व:/A प्रात:/NP गृहम्/NP गमिष्‍यति/KP ।/PUNC इयम्/SN स्थिति:/NP ।/PUNC श्यामा/NS तु/A सन्‍देहात्/NP मुक्‍ता/KN ।/PUNC परम्/AVK अनन्‍यगत्‍या/NP किञ्चित्/SN शान्‍ता/NP अभवत्/KP ।/PUNC आतिथ्‍यम्/NP च/AVK पुरः/A अकरोत्/KP ।/PUNC लघुप्रकोष्ठे/NV एकाकिनी/NP स्‍वपिति/KP सावित्री/NS ।/PUNC निशीथस्‍पर्शे/NV त्रस्‍यति/KP मन:/NP ।/PUNC अकल्‍पनीयघटनतले/NV हृदयम्/NP तु/A विमथ्‍यते/KP ।/PUNC कामनायाम्/NP नानायते/KP पन्‍था:/NP ।/PUNC इत:/A अस्‍फुटम्/NP श्रूयते/KP श्‍यामाया:/NS मधुकरम्/NS प्रति/AUP भर्त्‍सना/NP ।/PUNC
सावित्री/NS न/AN श्रोतुम्/KKS शक्‍नोति/KP न/AN वा/AVK किमपि/AVK चिन्‍तयितुम्/KKS प्रभवति/KP ।/PUNC
निमीलने/NP तु/A घटना/NP नदीगर्भस्‍थभ्रमिः/NP इव/ASD वैचित्र्यम्/NP तनोति/KP ।/PUNC मधुकर:/NS येन/SN केन/SN प्रकारेण/NP शय्यायाम्/NP श्‍यामाम्/NS प्राबोधयत्/KP ।/PUNC अन्‍तत:/A श्‍यामा/NS शान्‍ता/NP अभवत्/KP ।/PUNC
सावित्री/NS निकटे/NP प्रभातस्‍य/NP औपचारिकम्/NP उपस्‍थापयत्/KP श्‍यामा/NS ।/PUNC सावित्री/NS कृतज्ञताम्/NP न्‍यवेदयत्/KP ।/PUNC मधुकर:/NS बाह्यकर्माणि/NP समाप्‍य/KKS गृहम्/NP उपगत:/KN ।/PUNC सौप्रस्‍थानिकम्/NP व्‍याहर्तुम्/KKS स/SN सावित्रीम्/NS निरदिशत्/KP ।/PUNC सावित्री/NS तथा/ASD कृतवती/KN ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY नवीनगृहे/NV सावित्री/NS उपस्थिता/KN ।/PUNC मधुकरः/NS अवदत्/KP ।/PUNC अद्य/A प्रभृति/AUD गृहम्/NP इदम्/SN त्‍वदीयम्/SN ।/PUNC अत्र/A एव/INTF आवयो:/SN साक्षात्‍कार:/NP भविष्‍यति/KP ।/PUNC इदम्/SNV मिलनक्षेत्रम्/NP ।/PUNC सावित्री/NS निरुत्तरा/KP ।/PUNC मधुकरः/NS अवर्णयत्/KP ।/PUNC गृहम्/NP मे/SN दृष्टम्/KP ।/PUNC
गृहिणी/NP च/APY दृष्टा/KN ।/PUNC गृहस्थितिः/NP च/APY आकलिता/KP ।/PUNC इत:/A परम्/AVK विचारः/NP तव/SN एव/INTF ।/PUNC जीवनधारणार्थम्/NP ते/SN सामाजिकी/NV मर्यादा/NP मया/SN प्रदत्ता/KN ।/PUNC
इत:/A रुचि:/NP तव/SN एव/INTF ।/PUNC अग्रे/A समाजः/NP ...../PUNC सामाजिकी/NV च/AVK विपणी/NP ।/PUNC
भूषणम्/NP अत्र/A पर्याप्तम्/KN ।/PUNC वेशः/NP च/AVK नानाविध:/NP ।/PUNC जीवनस्‍य/NP धारा/NP अपि/AVK पुष्‍कला/NV ....../PUNC ।/PUNC सावित्री/NS नयने/NP दिवसा/NP नवीभूता:/KN ।/PUNC सा/SN चिकित्‍सालये/NP परसङ्केतम्/KN परित्‍यज्‍य/KKS अतीतम्/NP व्‍यसृजत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A सा/SN विमुक्‍ता/KP ......../PUNC स्‍वाधीना/NP ..../PUNC पुनः/A च/APY स्‍वतन्‍त्रा/NP ....../PUNC ।/PUNC आरम्‍भस्‍य/NP माङ्गल्‍यम्/NP अभिलष्‍य/KKS एकदा/A उपस्थित:/KN मधुकर:/NS ।/PUNC करे/NP तस्‍य/SN नूतनानि/NV आभूषणानि/NP .../PUNC वसनानि/NP .../PUNC अपि/AVK च/AVK कानिचन/SN आधुनिकपरिधेयानि/KP ।/PUNC मुखे/NP स्मितम्/KN .../PUNC ।/PUNC
सर्वम्/SN अगृह्णात्/KP सावित्री/NS ।/PUNC तत:/A केचन/SN मधुकरस्‍य/NS बन्‍धुरूपेण/NP उपस्थिता:/KN ।/PUNC
तेषाम्/SN अपि/AVK शुभागमनम्/NP स्‍वीकृतवती/KN सावित्री/NS ।/PUNC सावित्री/NS अभिजाता/NV सम्‍पन्‍ना/NV ।/PUNC गलत्‍कालतले/NP सा/SN बहुश:/NV परिवर्त्तिता/KN ।/PUNC सम्‍प्रति/A मधुकर/NS सदृशा:/ASD केचन/SN तरुणा:/NP तस्‍या:/SN द्वारबद्धा:/KN ।/PUNC केचन/SN राजपुरुषा:/NP तस्‍या/SN एव/INTF सहयात्रिण:/NP ।/PUNC
सा/SN हि/A समाजसेविका/NP ।/PUNC सा/SN अनन्‍या/SN ....../PUNC ।/PUNC परमानुभवसमाहारे/NP आत्‍मनि/SN सा/SN एका/SMK विपणी/NP ।/PUNC तथापि/AVK सा/SN मधुकरस्‍य/NS पत्नी/NP .../PUNC इयम्/SN एव/INTF तस्‍या/SN आश्वस्ति:/KP ।/PUNC मधुकर:/NS सुखी/NV ।/PUNC तस्य/SN दुरितम्/KN हि/A दूरीभूतम्/KP ।/PUNC
अभाव:/NP विगत:/KN ।/PUNC परिवार:/NP परिपुष्ट:/KN वैपणिकस्‍पर्धासु/KP तन्निकटे/NP पन्‍था:/NP समुज्‍ज्वल:/NV ।/PUNC किन्‍तु/AVK कदाचित्/A श्‍यामाम्/NS मानसमानीय/KN सावित्री/NS आत्‍मग्‍लानिम्/NP अनुभवति/KP ।/PUNC
कदाचित्/A च/AVK हसति/KP सा/SN वस्‍तुत:/AVK समाजस्‍य/NP शिखरम्/NP आगतवति/KP इति/AUD ।/PUNC
सत्‍यम्/NP ...../PUNC अद्यत्‍वे/NP ताम्/SN विलोक्‍य/KKS कुलाङ्गना/NP कियत्‍य:/NP न/AN ईर्ष्‍यापरायणा:/NV ?/PUNC
जनपदमार्गे/NP गम्‍भीरगत्‍या/NP पुन:/A सरति/KP सावित्री/NS ।/PUNC सहसा/KV काचित्/SN सम्/NP अबोधयत्/KP सावित्री/NS पश्चात्/A अपश्‍यत्/KP ।/PUNC अपरिचितानि/NV परिचिता/NP प्रतीयते/KP तरुणी/NP ।/PUNC तरुणी/NP अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC सावित्री/NS !/PUNC परिचेतुम्/KKS न/AN प्रभवसि/KP ?/PUNC कथम्/AP वा/AVK सम्‍भवेत्/KP त्‍वम्/SN तु/A अभिजाता/NP ।/PUNC कथम्/AP वा/AVK इयम्/SN ग्रामसखी/NP कामिनी/NS तव/SN मानसम्/NP आगच्‍छेत्/KP ?/PUNC अयि/ASMB कामिनि/NS .../PUNC !/PUNC अत्र/A कथम्/AP आगता/KP ?/PUNC
कि‍ञ्चित्/SN कर्म/NP आसीत्/KP ।/PUNC अत:/AVK परिवारेण/NP सह/AUP आगता/KN ।/PUNC त्‍वम्/SN इदानीम्/A कुत्र/A निवससि/KP ?/PUNC कथम्/AP प्रवर्त्तसे/KP ..../PUNC ?/PUNC किम्/AP पुन:/A कर्म/NP ...../PUNC ?/PUNC
सावित्री/NS अहसत्/KP ।/PUNC नारीजीवने/NP किम्/AP अन्‍यत्/SN कर्म/NP ?/PUNC क्‍व/A वा/AVK पन्‍था:/NP ....../PUNC ?/PUNC भवतु/ASMB ,/PUNC आगच्‍छामि/KP ।/PUNC ते/SN प्रतीक्षारता:/KN स्‍यु:/KP ।/PUNC
चकितनयना/NV कामिनी/NS आत्‍मग्‍लान्‍या:/NP तस्‍या:/SN पन्‍थानम्/NP पश्‍यति/KP ।/PUNC गतिशीलेषु/NP आत्‍मगतिम्/NP समीकृत्‍य/KKS सावित्री/NS क्रमश:/A दृष्टित:/KN तिरोभवति/KP ।/PUNC कुण्‍ठा/NS डाकिनी/NP

श्रीदेवीदत्तशर्मा/NS चतुर्वेद:/U (/PUNC विद्यानिधि:/U ,/PUNC जयपुरम्/NS )/PUNC मावलीपत्तनाधिपत्ति:/NV श्रीरायकृष्‍णसिंह:/NS स्‍वभावगम्‍भीरो/NV विद्वान/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC मावलीपत्तनम्/NP हि/A परित:/AUP योजनद्वयमिते/NP पर्वतप्रान्‍तदेशे/NP वसतिः/KP एका/SMKY ।/PUNC प्रायश:/A त्रिंशत्/SMK -/PUNC सहस्रमानवामात्रासीत्/KP निवास:/NP ।/PUNC पत्तनाधिपतिना/NP रायकृष्‍णसिंहेन/NS वार्षिक/NP -/PUNC आयरूपेण/NP लक्षद्वयात्‍मकम्/NP धनम्/NP इत:/A प्राप्‍यते/KP ।/PUNC मध्‍ये/NP पत्तनमस्‍याधिपतेर्विशाल:/NV सुमनोहरः/NV च/APY अस्‍ति/KP एक:/SMKY सौध:/NP ।/PUNC सेवकानुसेवकैः/NP नानाविधवाहनै:/NP ,/PUNC अश्‍वै:/NP ,/PUNC गोमहिषीभिः/NP च/APY परिवृत:/KN रायकृष्‍णसिंह:/NS समृद्धिमान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC मावलीपत्तनम्/NP च/AVK एकत:/SMKY हरितहरितेन/NP उच्‍चतरेण/NV पर्वतेन/NP समावृतम्/KN अन्‍यतः/SN च/APY पर्वतम्/NP संस्‍पृशता/NV एकेन/SMKY महता/NV सरसा/NP सुशोभितम्/NV काम्/NP अपि/AVK अनन्‍यकमनीयताम्/KP धत्त/KN ।/PUNC
सरः/NP च/AVK एतत्/SN परितः/AUP अपि/AVK योजनमितविस्‍तृतम्/KN ,/PUNC फुल्‍लकमलयुतम्/NP नानाविधजलचरयुतम्/NP च/APY ।/PUNC न/AN केवलम्/NP मीनानाम्/NP एव/INTF अत्र/A सरसि/NP निवास:/NP प्रत्‍युत/NP नक्रा:/NP अपि/AVK अत्र/A प्राप्‍यन्‍ते/KP ।/PUNC मावलीपत्तनत:/NP विंशतिक्रोशान्‍तराले/NP वर्तमानस्‍य/NP महाजनपदस्‍य/NP धनिन:/NV यदा/A कदा/A रायकृष्‍णसिंहस्‍य/NS आज्ञाम्/NP सम्‍प्राप्‍य/KKS मकरमृगयार्थम्/NP अत्र/A समागच्‍छन्ति/KP ।/PUNC पर्वतप्रान्‍तभागत्‍वात्/NP सरसः/NP त‍टवर्तित्त्‍वात्/NP च/AVK सुप्रसिद्धिमृ/NV आप/NP स्‍थानम्/NP एतत्/SN ।/PUNC प्रजाः/NP च/APY अत्रत्‍या:/A रायकृष्‍णसिंहम्/NS अनुरक्ता:/KN सुप्रसन्‍ना:/NV च/APY ।/PUNC स्वयम्/SN कृष्‍णसिंहः/NS च/APY प्रजाजनैः/NP अस्ति/KP सन्‍तुष्ट:/KN ।/PUNC सर्वत:/A समृद्धिम्/NV आपन्‍ने/KN रायमहोदयस्‍य/NS जीवने/NP एक/SMKY एव/INTF रिक्‍तता/NP आसीत्/KP ।/PUNC
पञ्चपञ्चाशद्ववर्षदेशीयस्‍य/NP अपि/AVK अस्‍य/SN न/AN आसीत्/KP सन्‍तति:/KP ।/PUNC रायमहोदयस्‍य/NP विवाहद्वयम्/NP सञ्जातम्/KN ।/PUNC पूर्वमहिषी/NP तु/A विवाहात्/NP दशवर्षानन्‍तरम्/NP दिवंगता/NP ,/PUNC नितान्‍तम्/NV सन्‍तानविरहिता/KN एव/INTF ।/PUNC ततः/A च/AVK परिजनवर्गस्‍य/NP हठप्रार्थनापरवशेन/NP रायमहोदयेन/NP द्वितीय/SMKP उद्वाह/KP आरचित:/KN ।/PUNC एतद्विवाहानन्‍तरम्/NP अपि/AVK बहुवर्षाणि/NP अतीतानि/KP ।/PUNC परम्/SN न/AN अभवत्/KP सन्‍ततिलाभ:/NP ।/PUNC सन्‍ततिप्राप्तये/NP च/AVK यज्ञयागादिकम्/NP ,/PUNC देवपूजनम्/NP ,/PUNC ग्रहयागः/NP ,/PUNC तान्त्रिकम्/NP अनुष्ठानम्/NP इत्‍यादि/AUD नानाविध/NP उपाय:/NP प्रचलति/KP स्‍म/KP ।/PUNC एक:/SMKY विद्वान्/NP ।/PUNC मैथिलः/NV तान्त्रिक:/NP सदानन्‍दझा/NS प्रति/AUP अहम्/SN सौधस्‍य/NP एव/INTF एकस्मिन्/SMKY प्रकोष्ठे/NP भगवतीम्/NP प्रतिष्ठापनात्/NP उपचारै:/NP षोडशै:/SMKY पूजयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC अथ/A देवतानाम्/NP प्रसाद:/NP समजनि/KP ।/PUNC राजमहिषी/NP प्रासूता/KP एकम्/SMK सुन्‍दरम्/NV कुमारम्/NP ।/PUNC एकवर्षम्/SMKY यावत्/AVK  बालस्‍य/NP अस्‍य/SN नानाविधरक्षणोपायान्/NP साधयन्/KNV रायमहोदय:/NP बालम्/NP संरक्षितवान्/KN ।/PUNC
जन्‍मकाले/NP च/AVK अतिसामान्‍यतया/NP एव/INTF जन्‍मोत्‍सव:/NP स्‍नान/NP -/PUNC सूर्यपूजादिभिः/AUD अत्यावश्‍यककार्यजातै:/NP एव/INTF समापूर्यत/KP ।/PUNC न/AN अतिसमारोहेण/NP कश्चन/SN उत्‍सवप्रबन्‍ध:/NP विहित:/KN ।/PUNC अत्र/A आसीत्/KP महत्/NV कारणम्/NP ।/PUNC ग्रामे/NP हि/A कुण्‍ठाख्‍या/NP नितान्‍तम्/NV पुरः/A भयानकरूपा/NV एका/SMKY वृद्धा/NP प्रतिवसति/KP ।/PUNC या/SN हि/A सायम्/NP प्रातः/NP मध्‍याह्ने/NP वा/APY ग्रामे/NP यत्र/A यत्र/DV मलिनवेशधारिणी/NV ,/PUNC मुक्तमूर्धजा/NV ,/PUNC आरक्तनेत्रा/NV ,/PUNC दन्‍तान्/NP दर्शयन्‍ती/KNV यदृच्‍छया/NP विचरन्‍ती/KNV विलोक्‍यते/KP ।/PUNC तद्दर्शनसमकालम्/NP एव/INTF सुवासिन्‍य:/NP स्वीयान्/SN बालकानङ्के/NP निधाय/KKS अतित्‍वरया/KV स्‍वगृहम्/NP आविशन्ति/KP ।/PUNC स्‍वगृहम्/NP यदि/AVK दूरे/NP स्‍यात्/KP तर्हि/AVK समीपस्‍थस्‍य/NP गृहस्‍थस्‍य/NP कस्‍य/SN अपि/AVK गृहम्/NP आविशन्ति/KP ।/PUNC
कुण्‍ठा/NS डाकिनी/NP ,/PUNC कुण्‍ठा/NS डाकिनी/NP इति/AUD किशोरकाणाम्/NP रवेण/NP तदानीम्/A समपूर्यत/KP ग्राम:/NP ।/PUNC श्रूयते/KP हि/A कुण्‍ठाया:/NS विषये/NP -/PUNC वैकुण्‍ठी/NS इति/AUD नामिका/NP सा/SN एषा/SNV काचन/SN राजपरिवारस्‍य/NP एव/INTF योषिता/NV आसीत्/KP ।/PUNC सप्‍तदशवर्षे/SMKY एव/INTF इयम्/SN वयसा/NP विधवा/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC परलोकगतस्‍य/NP भर्तु:/KP ,/PUNC मासद्वयानन्‍तरम्/NP एव/INTF अस्‍या:/SN एक:/SMKP पुत्र:/NP समजनि/KP ,/PUNC इति/AUD पत्‍युः/NP विरहजम्/NP महच्छोकम्/NV दधानापीयम्/KN पुत्रलाभेन/NP आत्‍मानम्/NP उपलालयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC बालम्/NP प्रेम्‍णा/NP पोषयन्‍ती/KNV च/AVK कालम्/NP सुखेन/KV यापितवती/KN ।/PUNC शरीरकान्तिः/NP अस्‍या:/SN मनोहरा:/NV ,/PUNC वर्णः/NP गौर:/NV ,/PUNC सुन्‍दरी/NV इति/AUD वक्तुम्/KKS युज्‍यते/KP ।/PUNC राजपरिवारसदस्‍यत्‍वात्/NP ,/PUNC अकाल/NP एव/INTF च/AVK दु:खसागरे/NP वैधव्‍यरूपे/NP पतित्‍वात्/NP च/AVK इयम्/SN सर्वस्‍य/SN अपि/AVK ग्रामवासिजनस्‍य/NP आसीद्/KP दयापात्रम्/NV ।/PUNC सर्वे/SN एव/INTF अस्‍याम्/KP सहानुभूतिम्/NP समादरम्/NV च/AVK दधते/KP स्‍म/KP ।/PUNC
बालपोषणे/NP दत्तचित्ताया:/NP अस्‍या:/SN कथञ्चित्/SN समभवत्/KP कालक्षेप:/NP ।/PUNC परम्/AVK हन्‍त/ABS !/PUNC दैवेन/NP तत्/SN अपि/AVK न/AN सोढम्/NP ।/PUNC शिशुः/NP अपि/AVK वर्षद्वयानन्‍तरम्/NP एव/INTF सहसा/KV क्रूरेण/NV कालेन/NP कवलित:/KN इति/AUD अहो/ASMB दु:खगिरिः/NP एव/INTF आपतित:/KN ।/PUNC
शिशोः/NP मृत्युसमकालम्/NP एव/INTF एषा/SN भ्रान्‍तचित्ता/NV प्रमत्ता/NV अभवत्/KP ।/PUNC मृतम्/NV शिशुम्/NP कराभ्‍याम्/NP धृत्त्‍वा/KKS अट्टाहसम्/NP विमुञ्चन्‍ती/KNV सा/SN एषा/SN गृहात्/NP पलायन्‍ती/KNV ,/PUNC ग्रामे/NP विचरन्‍ती/KNV सम्‍भ्रान्‍तैः/NV ग्रामजनै:/NP कथम्/AP कथम्/DV अपि/AVK गृहीता/KN ।/PUNC मृत:/KN शिशुः/NP च/AVK अङ्कात्/NP अस्‍या:/SN आच्छिद्य/KKS अन्‍तः/A भूमौ/NP समाधिम्/NP नीत:/KN ।/PUNC तत:/A आरभ्‍य/KKS एव/INTF इयम्/SN भ्रान्‍ता/NV ,/PUNC प्रमत्ता/NV मुक्तमूर्धजा/NS ग्रामे/NP यत्र/A तत्र/A विचरन्‍ती/KNV प्रायश:/A पञ्चवर्षाणि/SMKY ग्रामे/NP एव/INTF निर्वाहयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC यस्‍मात्/SN कस्‍माद्/SN गृहाद्/NP यत्/SSN अपि/AVK अशनादिकम्/NP प्राप्‍यते/KP तत्/SSN एव/INTF गृह्णाति/KP ।/PUNC स्‍वीये/SNV राजपरिवारे/NP न/AN कदाचिद्/A गच्‍छति/KP ,/PUNC ततः/A च/AVK किमपि/AVK अशनादिकम्/NP न/AN कदापि/AVK स्‍वीकरोति/KP ।/PUNC ग्रामवासिजनः/NP तु/A दयापरवश:/NP एव/INTF एनाम्/SN भिक्षादानै:/NP पोषयति/KP ।/PUNC
किशोरकाणाम्/NP बालकबालिकानाम्/NP च/AVK कृते/KN सा/SN इयम्/SN क्रीडनकम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC
कुण्‍ठा/NS कुण्‍ठा/NS इति/AUD समाह्वयन्‍त:/KN ,/PUNC ताम्/SN हसन्ति/KP ,/PUNC आक्रोशन्ति/KP ,/PUNC धूलिक्षेपादिकम्/NP ताम्/SN प्रति/AUP समाचरन्ति/KP ,/PUNC इयम्/SN च/AVK तानन्/SN अधावन्‍ती/KNV सर्वान्/SN व:/SN भक्षयिष्‍यामि/KP इति/AUD उच्‍चैः/KV वदति/KP स्‍म/KV ।/PUNC एकदा/A च/AVK श्रुतम्/KN कुण्‍ठा/NS ग्रामात्/NP क्‍वचिद्/SN गत/KN इति/AUD ।/PUNC तत:/A कोलाहलविरहितो/NV ग्राम:/NP शून्‍य/NP इव/ASD प्रतीयते/KP स्‍म/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK श्रुतम्/KN क्‍वापि/SN वनान्‍तरे/NP कुण्‍ठा/NS केन/SN अपि/AVK अघोरिणा/NV सिद्धेन/NP सम्मिलिता/KN ,/PUNC तस्‍य/SN शिष्‍यत्‍वम्/NP आपन्‍ना/KN ।/PUNC तेन/SN हि/A अघोरिणा/NV सिद्धपुरुषेण/NV विक्षिप्‍तता/NV अस्‍या/SN अपनीता/KP ,/PUNC कानि/SN अपि/AVK  वर्षाणि/NP स्‍वपार्श्‍वे/NP रक्षिता/KN ,/PUNC तन्‍त्रादिसाधने/NP शिक्षिता/NP ।/PUNC विशेषतः/NP च/AVK श्रूयते/KP स्म/KP ,/PUNC मृतशिशूनामामकलेवरसेवनक्रम/NP अनया/SN विज्ञात/KP इति/AUD ।/PUNC अथ/AVK गतदशवर्षेभ्‍य/NP इयम्/SN पुनः/A ग्रामे/NP समागता/KN ।/PUNC आगमनकाले/NP विलोक्‍यते/KP स्‍म/KP ,/PUNC भ्रान्‍तत्‍वम्/NP अस्‍या/SN न/AN आसीत्/KP ।/PUNC परम्/AVK सौन्‍दर्यम्/NV अस्‍याः/SN तिरोऽभवत्/KP गौरो/NV वर्णः/NP च/AVK नष्ट:/KN ,/PUNC तत्‍स्‍थाने/NP ताम्रवर्ण:/NP सञ्जात:/KN ।/PUNC मलिनवेशधारिणी/NV ,/PUNC मुक्तमूर्धजा/NP च/AVK अस्‍ति/KP एव/INTF इति/AUD ।/PUNC सर्वथा/A मौनालम्‍बना/NP ग्रामस्‍य/NP एकदेशे/NP वृक्षाधस्‍तात्/NP तिष्ठन्‍ति/KP इयम्/SN ग्रामजनै:/NP प्राप्ता/KN ।/PUNC अथ/AVK तत्र/A एव/INTF एका/SMK पर्णकुटी/NP निर्मापिता/KN लोकैः/NP तत्र/A एव/INTF इयम्/SN निवासम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC समतीत:/KN कश्चन/SN काल:/NP ।/PUNC परम्/SN ग्रामे/NP भयम्/NP एकम्/SMK आगतम्/KP ।/PUNC अल्‍प/NV वयस्‍का:/NP शिशव:/NP अकाले/NP एव/INTF मृत्‍युम्/NP उपयान्‍तः/KN अधिकसंख्‍यायाम्/NP दृष्टा:/KN ,/PUNC ग्रामे/NP घोष/NP इव/ASD सञ्जात:/KN ,/PUNC ‘/PUNC कुण्‍ठा/NS डाकिनी/NP ’/PUNC अस्ति/KP ।/PUNC अनया/SN एव/INTF शिशवः/NP हन्‍यन्त/KP इति/AUD ।/PUNC
परम्/SN प्रत्‍यक्षतः/KN तु/A न/AN किमपि/AVK विलोक्‍यते/KP ,/PUNC केवलम्/NP एतत्/SN एव/INTF श्रुतम्/KN यद्/SN अल्‍पवयस्‍कम्/NP कम/SN अपि/AVK शिशुम्/NP यदि/AVK कुण्‍ठा/NS आलोकयति/KP ,/PUNC दर्शनानन्तरम्/NP एव/INTF स:/SN शिशू/NP रक्ताभावम्/NP आपन्‍न:/KN क्रमश:/A क्षीयते/KP ,/PUNC द्वित्रदिनानन्तरम्/NP च/AVK पञ्चत्‍वम्/NP आपद्यते/KP ।/PUNC एतत्/SN एव/INTF कारणम्/NP यत्/SN सुवासिन्‍यः/NP ताम्/SN श्रुत्‍वा/KKS एव/INTF आगच्‍छन्‍तीम्/KP स्‍वकान्/SN बालान्/NP अङ्के/NP कुर्वन्‍त्‍य:/KP गृहम्/NP आविशन्‍ति/KP इति/AUD ।/PUNC
अपवादभीतेन/NP रायकृष्‍णसिंहपरिजनेन/NP अपि/AVK एकवर्षम्/NP यावत्/AVK तादृश:/SN प्रबन्‍ध:/NP विहित:/KN यत्/SN सौधपार्श्‍वे/NP अपि/AVK कदाचित्/A कुण्‍ठा/NS न/AN समागच्‍छेत्/KP इति/AUD ।/PUNC ग्रामे/NP शिशूनाम्/NP बहु/NV संख्‍यायाम्/NP मरणम्/NP च/AVK अवलोक्‍य/KKS कुमारस्‍य/NP जन्‍मकाल:/NP उत्‍सवादिकम्/NP च/AVK न/AN अकरोत्/KP ।/PUNC दिनद्वयानन्‍तरम्/NP कुमारस्‍य/NP प्रथमवर्षपूर्त्तिः/NP अभिनववर्षप्रवेशः/NP च/AVK भविष्‍यति/KP ।/PUNC इदानीम्/A रायमहोदयस्‍य/NS परिजनैः/NP गृहसदस्‍यैः/NP विशेषतः/NP च/AVK कुमारजनन्‍या/NP श्रीरायमहोदय:/NP प्रार्थित:/KN यत्/SN -/PUNC जन्‍ममहोत्‍सव:/NP कुमारस्‍य/NP महता/NV समारोहेण/NP सम्‍पादनीय:/KN ।/PUNC परमेश्वरकृपया/NP चरमे/NV अस्मिन्/SNV षष्टिवर्षदेशीये/SMKY वयसि/NP कुमारः/NP अयम्/SN उपलब्‍ध:/KP ।/PUNC सर्वेषाम्/SNV व्‍यवहारिजनानाम्/NP आह्वानेन/NP ,/PUNC भोजन/NP -/PUNC पान/NP -/PUNC विनोदादि/NP -/PUNC सत्‍कारेण/NP च/APY सम्‍मानयित्‍वा/KKS समादरणीयानाम्/NP आशीर्वचोभिः/NP बाला:/NP राय:/NP अलङ्करणीय:/KN इति/AUD ।/PUNC सोल्लासम्/NV स्‍वीकृतः/KN अयम्/SN प्रस्‍ताव:/NP रायमहाशयेन/NP ।/PUNC
मन्त्रिणम्/NP आहूय/KP समाज्ञप्‍तम्/KN ,/PUNC उत्‍सवसम्‍भार:/NP सम्‍भृयताम्/KP इति/AUD ।/PUNC
महानगरे/NP टेलीफोनयन्‍त्रद्वारा/NP सर्वे/SN व्‍यवहारभाज:/NP प्रियजना:/NV आहूयन्ताम्/KP इतिAUD च/AVK ।/PUNC
समारब्‍धः/KN जन्‍मोत्‍सवसम्‍भारसङ्गठनव्‍यापार:/NP ।/PUNC सेवका:/NP कार्यनियुक्ता:/KN यत्र/A तत्र/A परिधावन्ति/KP ।/PUNC अनेके/NV सेवका:/NP सौधमार्जने/NP संलग्‍ना:/NP ,/PUNC केचन/SN सौधपरिलेपने/NP ।/PUNC
सौधसीमान्‍तर्गते/NP एकस्मिन्/SMKY महत्/NV महानसप्रकोष्ठे/NV नगरात्/NP आहूता:/KN पाचका:/NP विविधानि/NV मिष्टान्‍नानि/NP क्षारान्‍नानि/NP च/AVK निर्मापयन्ति/KP ।/PUNC नगरस्‍य/NP प्रसिद्धा/NV नर्तकी/NP समाहूता/KN ।/PUNC अनेके/NV गायका:/NP नर्तका:/NP ,/PUNC गायिकाः/NP च/APY समागता:/KN ।/PUNC तेषाम्/SN ,/PUNC तासाम्/SN चAVK आवास:/NP सौधसीमान्‍तर्गतमहदुद्याने/NP कार्पटिकगृहेषु/NP (/PUNC टैण्‍टेषु/NP )/PUNC विहित:/KN ।/PUNC क्रमश:/A दिनद्वयम्/SMKY क्षणात्/NP इव/ASD व्‍यतीतम्/NP कार्यरतानाम्/NP मावलीपत्तनवासजिनानाम्/NP ।/PUNC अद्य/A तत्/SN शुभदिनम्/NP ।/PUNC अपूर्वा/NP एव/INTF काचन/SN शोभा/NP अस्ति/KP -/PUNC अद्य/A पत्तनस्‍य/NP सर्व/SN अपि/AVK ग्रामा:/NP सम्‍यक्/NV मार्जित:/KN ,/PUNC प्रत्येकम्/NP रथ्‍यासु/NP जलसेचनम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC उदपूर्णा:/NV कुम्‍भा:/NP नैकवर्णरञ्जिता:/KN यत्र/A तत्र/A उच्चस्‍थलेषु/NP निहिता:/KN सुशोभन्‍ते/KP ।/PUNC ग्राममुखात्/NP आभ्‍य:/KKS सौधपर्यन्‍तम्/NP कदलीस्‍तम्‍भनिर्मितानि/NV द्वाराणि/NP अनेकानि/NV निर्मितानि/KN ।/PUNC सुधाधवलितस्‍य/NP सौधस्‍य/NP छविः/NP तु/A अन्‍यतम/SN एव/INTF ।/PUNC एकवेशधारिणाम्/NV सेवकानाम्/NP स्‍व/SN स्‍व/DV कार्ये/NP नियुक्तानाम्/NP अनुधावताम्/KP पङ्क्तिम्/NP विलोक्‍य/KKS रायमहोदयस्‍य/NP परमप्रतापस्‍य/NV कल्‍पना/NP साकारताम्/NP धत्ते/KP ।/PUNC सौधस्‍य/NP एकस्मिन्/SMKY महत्‍प्रकोष्ठे/NV महार्हसिंहासनासन्‍दीनाम्/NP च/AVK व्‍यवस्‍था/NP विहिता/KN ।/PUNC उत्‍सवसम्‍बन्‍धी/NP जनः/NP तत्र/A एव/INTF उपवेशनीय:/KN भविष्‍यति/KP ।/PUNC सौधद्वारे/NP दुन्‍दुभिघोषः/NP तु/A उष:कालात्/NP एव/INTF समारब्‍ध:/KP ।/PUNC 
रायमहोदयस्‍य/NP श्‍याल:/NP श्रीनरेन्द्रसिंह:/NS सपरिजन:/NV समागत:/KN भागिनेयजन्‍मोत्‍सवे/NP ।/PUNC
महार्हाणि/NP च/AVK आनीतानि/KP अनेन/SN उपायनानि/KP ।/PUNC पत्तनम्/NP प्राप्तेन/KN आनेन/SN यदा/AVK जन्‍ममहोत्‍सवस्‍य/NP सुमहान्/NV सम्‍भारः/NP अवलोकितः/KN तदा/AVK रहसि/KP तेन/SN स्‍वभगिनी/NP प्रोक्ता/KN ‘/PUNC भगिनि/NP !/PUNC यदि/AVK पुनः/A रायमहोदयस्‍य/NP आपत्तिजनकम्/NP न/AN स्‍यात्/KP तर्हि/AVK उत्‍सवस्‍य/NP अस्‍य/SN व्‍ययभार:/NP मया/SN एव/INTF वोढुम्/KKS शक्‍यते/KP ।/PUNC मदीया/SN तादृशी/SNV इच्‍छा/NP वर्तते/KP ,/PUNC यदि/AVK भवती/SN सहायपरा/NP रायमहाशयम्/NP अनुकूलयेत्/KP इति/AUD ।/PUNC
‘/PUNC अहम्/SN तथा/AVK यत्नपरा/NP भवामि/KP ’/PUNC इत्‍युक्‍त्‍वा/KKS ,/PUNC राज्ञा/NP सेवक:/NP आहूत:/KN ,/PUNC आज्ञप्‍तः/KN च/AVK रायमहोदयेन/NP मिलनसूचनार्थम्/NP ।/PUNC रायमहाशय/NP पार्श्‍वगतेन/NP राज्ञ्या:/NP सेवकेन/NP उक्तम्/KN दर्शनम्/NP अभिलषन्‍ती/KNV तत्र/A भवती/SN भवत्/SN समीपम्/AUP उपसर्पति/KP इति/AUD ।/PUNC श्रुत्‍वा/KKS इव/ASD रायमहोदयेन/NP निर्मक्षिकत्‍वम्/NP सम्‍पादितम्/KN ।/PUNC अथ/A भ्रात्रा/NP सह/AUP प्रविष्टया/NP राज्ञा/NP उक्तम्/KN -/PUNC श्रुतम्/KN भवता/SN मम/SN अयम्/SN भ्राता/NP किम्/AP चिकीर्षति/KP इति/AUD ?/PUNC नरेन्‍द्र:/NS सविनयम्/NV कथितवान्/KN समादरणीय/KN !/PUNC न/AN किमपि/AVK अन्‍यत्/SN ,/PUNC यदि/AVK भवताम्/SN आपत्तिजनकम्/NP न/AN स्‍यात्//KP तर्हि/AVK जन्मोत्‍सवे/NP निष्‍पाद्यमान:/KN सर्वः/SN अपि/AVK व्‍यय:/NP मम/SN एव/INTF भवेत्/KP इति/AUD ।/PUNC रायमहोदयेन/NP सस्मितम्/NV उक्तम्/KN ,/PUNC युक्तम्/KN हि/A भागिनेयजन्‍मोत्‍सवे/NP भवतः/KP व्‍ययकरणम्/NP -/PUNC मातुलः/NP भवान्/SN ,/PUNC न/AN काचन/SN हानि:/NP ।/PUNC परम/SN एवम्/AUD क्रियताम्/KP ,/PUNC यथा/AVK मम/SN सम्‍मानम्/NV रक्षितम्/KN भवेत्/KP ,/PUNC भवताम्/SN इच्‍छापूर्त्तिः/NP च/AVK जायेत्/KP ।/PUNC अद्य/A एव/INTF उत्‍सवे/NP समागतानाम्/NP प्राघुणिकानाम्/NP पुरत:/AUP घोषणीयम्/KN ,/PUNC यत्/SN उत्‍सवः/NP अयम्/SN दिनद्वयम्/SMKY यावत्/AVK  भविष्‍यति/KP ,/PUNC अद्य/A अस्मिन्/SNV अस्‍माकम्/SN एव/INTF व्‍ययः/NP भवेत्/KP ,/PUNC अग्रिमे/NV दिने/NP च/AVK भवताम्/SN ।/PUNC श्रुत्‍वा/KKS नरेन्‍द्र:/NS प्रसन्‍न:/NV सञ्जात:/KN ।/PUNC नववादनात्/NP प्रातः/NP आरभ्‍य/KKS एव/INTF नगरात्/NP मरुत्तरयानानाम्/NP आगमनम्/NP प्रारब्‍धम्/KN ।/PUNC सम्‍भ्रान्‍ता:/NV व्‍यवहारिण:/NP समागच्‍छन्ति/KP ।/PUNC कुमारमातुल:/NP श्रीरायमहोदयः/NP च/APY समागतानाम्/NP सत्‍करणाय/KKS द्वादेश/SMKY एव/INTF अवतिष्ठेते/KP ।/PUNC रायमहाशयेन/NP प्राप्तागमनसत्‍कारा:/NP प्राधुणिका:/NV श्रीनरेन्‍द्रसिंहेन/NS प्रदर्शितमार्गा:/NP सुसज्जिते/NV हर्म्‍यप्रकोष्ठे/NP सम्‍प्राप्ता:/KN महार्हासनानि/NP अलङ्कृतवन्‍त:/KN ।/PUNC
पर:/NP शतानि/SMKY समागतानि/KN मरुत्तरयानानि/NP ।/PUNC ग्रामस्‍था:/NP सम्भ्रान्ता/NV जनाः/NP च/AVK सह/AUP एव/INTF श्रीरायमहाशयेन/NP आगन्‍तुकानाम्/NP सत्‍कारकरणे/NV दत्तचित्ता/NV द्वारदेशे/NP समुपस्थिता/KN आसन्/KP ।/PUNC मावलीपत्तनस्‍य/NP पार्श्‍वभूतेभ्‍यः/NP अनेकग्रामेभ्‍य:/NP समागतैः/KN ग्रामवासिजनै:/NP पत्तनम्/NP एतत्/SN परिपूरितम्/KN इव/ASD ,/PUNC न/AN क्व/A अपि/AVK रिक्तम्/NP किमपि/AVK स्‍थानम्/NP विलोक्‍यते/KP ।/PUNC अथ/AVK अभिजित्/NV वेलायाम्/NP सञ्जात/KN उत्‍सवारम्‍भ:/NP ।/PUNC वैदिकैः/NP माङ्गलिकै/NV रक्षापरैः/NV वेदमन्‍त्रैः/NP बालस्‍य/NP अभिषेकः/NP मार्जनरूपेण/NP कृत:/KN ।/PUNC तन्‍त्रविदुषा/NP श्रीसदानन्‍दझा/NS महोदयेन/NV अनेकविधम्/NV तान्त्रिकम्/NP आरक्षणम्/NP विहितम्/KN बालस्य/NP ।/PUNC गणपतिपूजनादि/NP -/PUNC मार्कण्‍डेयपूजनम्/NP यावत्/AVK सम्‍पादित:/KN सर्वः/SN अपि/AVK शास्‍त्रविधि:/NP ।/PUNC सुवासिन्‍यः/NP च/AVK यथाविधम्/NP आरार्त्तिक्‍यम्/NP विहितवत्‍य:/NP ।/PUNC प्राघुणिकैः/NP च/AVK अनेकविधमहार्घोपायनप्रदानैः/NP आशीर्वचोभिः/NP च/AVK कुमार:/NP समलङ्कृत:/KN ।/PUNC ततः/A च/AVK विश्रामार्थम्/NP बाल:/NP प्रापितः/KN अन्‍त:पुरे/NP ।/PUNC समागतानाम्/NP भोजनादिव्‍यवस्‍थायाम्/NP श्री/U नरेन्‍द्रसिंहमहोदयेन/NS तादृशः/SNV विहित:/KN प्रबन्‍ध:/NP येन/SN न/AN क्‍वचित्/SN कः/SN अपि/AVK त्रुटिः/NP विलोक्‍यते/KP ।/PUNC सुप्रसन्‍न:/NV सर्वः/SN अपि/AVK समागतजन:/NP ।/PUNC स्‍वग्रामवासिनाम्/NP अन्‍यग्रामेभ्‍य/NP आगतानाम्/NP च/AVK कृते/KN रायमहाशयेन/NP मन्‍त्री/NP आज्ञप्त/KN आसीत्/KP यत्/SN कश्चित्/SN अपि/AVK मम/SN गृहागत:/KN क्षुधितो/NP न/AN गच्‍छेत्/KP इति/AUD सर्वै:/SNV सेवकैः/NP तथा/APY प्रबन्‍धः/NP विहितः/KN यत्/SN सुखेन/KV सर्वः/SN अपि/AVK जन:/NP भोजनादिकम्/AUD प्राप्तवान्/KN ।/PUNC जयकारः/NP च/AVK रायमहाभागस्‍य/NP ग्रामजनैः/NP बहुवारम्/NV विहित:/KN ।/PUNC भोजनसमाप्तौ/NP अपराह्णकाल:/NP समभवत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A नृत्‍यगायनादिविनोद‍:/NP आरब्‍ध:/KN ।/PUNC ग्रामवासिभिः/NP लोकगीतानि/NP उपन्‍यस्‍तानि/KP ,/PUNC विविधानाम्/NV व्‍यायामकलानाम्/NP प्रदर्शनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC ग्रामवासिभि:/NP सामूहिकम्/NV नर्तनम्/NP उपन्‍यस्‍तम्/KP ।/PUNC तत्/SN एताम्/SN सर्वम्/SNV नागरिकाणाम्/NP कृते/KN अपि/AVK विनोदपरम्/NV जातम्/KN इति/AUD अह:/NP ग्रामवासिनाम्/NP कलाभिज्ञता/NP ।/PUNC नगरात्/NP आगताया:/KN गायिकाया:/NP शास्‍त्रीयम्/NV रागगायनम्/KP श्रुत्‍वा/KKS तु/A स्‍तब्‍ध:/KN इव/ASD अभवत्/KP लोक:/NP ।/PUNC सुप्रसिद्धाया:/NV नर्तक्‍या:/NP नृत्‍यम्/NP अवलोक्‍य/KKS तु/A सभाजन:/NP आत्‍मावस्थितिम्/NP एव/INTF विस्‍मृतवान्/KN ।/PUNC विद्युद्वेगसवेगाया:/NP नर्तक्‍या:/NP पादक्षेपरीतिम्/NP अवलोक्य/KKS तु/A चकितचकित:/KN लोक:/NP साधु:/NP साधुः/DV इति/AUD बहुतरम्/NV उक्तवान्/KN ।/PUNC
अन्‍त:पुरे/NP च/AVK सुवासिन्‍य:/NP मङ्गलगायनै:/NP समघोषयन्/KP ।/PUNC सर्वत:/A सुमहदानन्‍दस्‍य/NV आन्‍दोलनम्/NP इव/ASD सञ्जातम्/KN ।/PUNC परम्/AVK हन्‍त/ABS !/PUNC मध्‍ये/NP कः/AP अयम्/SN व्‍याघात:/KN समुपस्थित:/KN कुण्‍ठा/NS डाकिनी/NP ,/PUNC कुण्‍ठा/NS डाकिनी/NP इति/AUD रवेण/NP परिव्‍याप्तम्/KN अन्‍त:पुरम्/NP ।/PUNC अस्मिन्/SNV उत्‍सवविषये/NP व्‍यापृतै:/NP सेवकजनै:/NP ,/PUNC मन्त्रिणा/NP ,/PUNC स्वयम्/SN रायमहोदयेन/NP वा/AVK कुण्‍ठा/NS विषये/NP न/AN किमपि/AVK विचारितम्/KN न/AN च/AVK कश्चन/SN तादृश:/SNV दृढतर:/NV प्रबन्‍ध:/NP एव/INTF तस्‍या:/SN अवरोधाय/KKS विहित:/KN इति/AUD प्राप्तावकाशा/NP सा/SN कुत्र/A अपि/AVK उपलब्‍धेन/NP चीनांशुकेन/NP मुखम्/NP आच्‍छाद्य/KKS ,/PUNC सौधे/NP प्रविष्‍य/KKS ,/PUNC सुवासिनीभिः/NP तदा/A विलोकिता/KN यदा/A सा/SN दोलाधिगतस्‍य/NP बालकस्‍य/NP समीपे/NP एव/INTF तिष्ठन्‍ती/KNV साटृटहासम्/NV प्रोक्तवती/KN ,/PUNC अहह/A कियान्/SN सुन्‍दरः/SNV अयम्/SN बालक:/NP इति/AUD ।/PUNC
सर्वासाम्/SNV पादेभ्‍यः/NP भूमि:/NP प्रस्‍खलिता/KP इव/ASD ।/PUNC कुण्‍ठा/NS इति/AUD ध्‍वनिश्रवणसमकालम्/NP एव/INTF प्रस्खलन्‍ती/KNV कुमारजननी/NP सत्‍वरम्/KV बालस्‍य/NP दोलासमीपे/NP आगतवती/KN ,/PUNC दोलासमीपे/NP तिष्ठन्‍तीम्/KNV एनाम्/SN अद्राक्षीत्/KP ।/PUNC सदानन्‍दझा/NS महोदयः/NV च/AVK अन्‍त:पुरे/NP एव/INTF तदानीम्/A आसीत्/KP ।/PUNC स:/SN श्रुत्‍वा/KKS इव/ASD कुण्‍ठा/NS इति/AUD ध्‍वनिम्/NP सत्‍वरम्/KV सदसि/NP यत्र/A विराजते/KP रायमहोदय:/NP तत्समीपे/NP गत्‍वा/KKS कर्णे/NP अकथयत्/KP ।/PUNC महाराज/NP !/PUNC अनर्थ:/NP सञ्जात:/KN ,/PUNC भवद्भि:/SN सत्‍वरम्/KV अन्‍त:पुरे/NP गन्‍तव्‍यम्/KN इति/AUD ।/PUNC रायकृष्‍णसिंह:/NS सहसा/KV उत्तिष्ठत्/KP -/PUNC अन्‍त:पुराभिमुखम्/NP च/AVK प्राचलत्/KP ,/PUNC मध्‍ये/NP सदानन्‍द:/NS पृष्ट:/KN ,/PUNC किम्/AP जातम्/KN इति/AUD ।/PUNC तेन/SN उक्तम्/KN -/PUNC चीनांशुकेन/NP मुखम्/NP आच्‍छाद्य/KKS कुण्‍ठा/NS अन्‍त:पुरे/NP प्रविष्टा/KN ,/PUNC बालकस्‍य/NP दोलासमीपे/NP बालकम्/NP लोकयन्‍ती/KNV तिष्ठति/KP ।/PUNC श्रुतिसमकालम्/NP एव/INTF रायमहोदयस्‍य/NP हृदये/NP प्रहार:/KN इव/ASD अभवत्/KP -/PUNC कण्‍ठः/NP च/AVK अस्‍य/SN शुष्कताम्/KP गत:/KN ।/PUNC अथ/AVK कथम्/AP कथम्/DV अपि/AVK प्रयासेन/NP रायमहोदय:/NP आत्मानम्/NP द्रढीकृत्‍य/KKS अन्‍त:पुरे/NP प्रविष्ट:/KN ।/PUNC सुचतुरेण/NV तेन/SN एकस्‍याम्/SMKY स्‍थाल्याम्/NP मिष्ठान्‍नफलादिकम्/NP संस्‍थाप्‍य/KKS हस्‍ते/NP गृहीतम्/KN ।/PUNC कुण्‍ठाया:/NS समीपे/NP गत्‍वा/KKS च/AVK सादरम्/NV प्रोक्तवान्/KN ,/PUNC देवि/NP !/PUNC अहोभाग्‍यम्/NP मदीयम्/SN यत्/SN अत्र/A भवती/SN समागतवती/KN ।/PUNC गृह्यताम्/KP एतत्/SN मिष्ठान्‍नम्/NP फलानि/NP च/APY ।/PUNC शुभाशीर्वचोभिः/NP च/AVK बाल:/NP एष:/SNV सम्‍भावनीय:/KN ।/PUNC ‘/PUNC आम्/NP ,/PUNC आम्/NP ,/PUNC किम्/AP इति/AUD न/AN हि/A इति/AUD ’/PUNC उक्‍त्‍वा/KKS गृहीतम्/KN तया/SN ,/PUNC मिष्ठान्‍नादिकम्/NP शनै:/KV शनैः/DV च/AVK सौधात्/NP विनिर्गता/KN ।/PUNC परम्/AVK किम्/AP एतत्/SN ।/PUNC बालकस्‍य/NP मुखम्/NP परिम्‍लानम्/NV ,/PUNC शरीरात्/NP लालिमा/NV गच्‍छति/KP इव/ASD ,/PUNC श्वेतिमा/NV च/APY तत्स्थाने/NP प्रसृतवती/KN ।/PUNC तत्‍कालम्/NP आहूत:/KP वैद्य:/NP ।/PUNC प्राघुणिकेषु/NP च/AVK एक:/SMK द्राक्तर:/NP सिविलसर्जनोपाधिधारी/NV सप्रार्थनम्/NV समाहूत:/KN बालकस्‍य/NP रोगनिदानार्थम्/NP सयन्‍त्र:/NP दत्तचित्त:/KN समजायत/KP ।/PUNC परीक्ष्‍य/KKS तेन/SN उक्तम्/KN रोगः/NP तु/A न/AN कश्चन/SN प्रतीयते/KP परम्/AVK रक्तलोप:/NP शरीरात्/NP कथम्/AP अभवत्/KP इति/AUD न/AN निश्चीयते/KP ।/PUNC अस्‍तु/KP ,/PUNC ‘/PUNC इन्‍जैक्‍शन/AB ’/PUNC ददामि/KP ,/PUNC तेन/SN भवेत्/KP कश्चन/SN लाभ/NP इति/AUD ।/PUNC वैद्यमहोदयः/NP च/AVK नाडीपरीक्षानन्‍तरम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC न/AN अस्ति/KP एव/INTF कश्चन/SN रोग:/NP ,/PUNC परम्/SN क्रमश:/A क्षीयते/KP अयम्/SN बाल:/NP इति/AUD ।/PUNC तान्त्रिकै:/NP सदानन्‍दझामहोदयैः/NS च/APY विहितः/KN अनेकविध:/NP तान्त्रिक:/NP रक्षणोपाय:/NP ,/PUNC परम्/AVK क्रमक्रमश:/A मृत्‍युम्/NP उपसर्पत:/KN बालकस्‍य/NP रक्षायै/NP समर्थ:/NP न/AN अभवत्/KP ।/PUNC मावलीपत्तनम्/NP हि/A तदानीम्/A दु:खसमुद्रे/NV मग्नम्/NP इव/ASD शून्‍यम्/NP प्रतीयते/KP स्‍म/KP ,/PUNC राजसौधे/NP हि/A बालकस्‍य/NP जननी/NP इदानीम्/A अपि/AVK मूर्च्छित्/KP एतैवास्‍ते/KP ।/PUNC वैद्यद्राक्तरसहयोगोपचारः/NP च/APY क्रियते/KP मूर्च्‍छा/NP व्‍यपनोदाय/KKS ,/PUNC द्राक्तरमहोदयेन/NP उक्तम्/KN च/APY प्रातः/NP अस्‍य/SN मूर्च्‍छाहानिः/NP भवित्रि/NP इति/AUD ।/PUNC
सौधस्‍य/NP एकस्मिन्/SMKY प्रकोष्ठे/NP रायमहाशय:/NP शोकसंविग्नः/NP निषण्‍ण:/KP ।/PUNC तत्‍पार्श्‍वासने/NP च/AVK नरेन्‍द्रसिंह:/NS ,/PUNC मन्‍त्री/NP ,/PUNC श्रीसदानन्‍दझामहोदयः/NS च/APY यः/SN अहि/ASMB रायमहोदये/NP अत्‍यन्तम्/NV कृतस्‍नेह:/NP ।/PUNC चत्‍वारः/SMKY अपि/AVK जना:/NP शोकसंविग्‍ना:/NV मौना:/NV अधोमुखाः/NV च/AVK उपविष्टा:/KN ।/PUNC नरेन्‍द्रसिंहमहोदयेन/NS उक्तम्/KN -/PUNC माननीय/NP आउत्त/KN ,/PUNC किम्/AP एतत्/SN अभवत्/KP ,/PUNC क्षणैः/NP एव/INTF कतिपयै:/SN सर्वा/SN परिस्थिति/NP अन्याम्/SN एव/INTF दु:खतराम्/NV दशाम्/NP प्रापिता/KP ।/PUNC बुद्धिः/NP तु/A मम/SN इदानीम्/A अपि/AVK घटनाम्/NP इमाम्/SN न/AN स्‍वीकरोति/KP यत्/SN कस्‍यापि/SN योषितः/KN दर्शनमात्रेण/NP बालस्‍य/NP मृत्‍युः/NP अभवत्/KP इति/AUD ।/PUNC
मम/SN मनसि/NP तु/A वर्तते/KP महान्/NV क्रोध:/NP ,/PUNC यदि/AVK तत्र/A भवताम्/SN आपत्तिः/NP न/AN स्‍यात्/KP तर्हि/AVK डाकिनीम्/NP इमाम्/SNV कुण्‍ठाम्/NS सपदि/NP गत्‍वा/KKS हन्‍याम्/KP इति/AUD ।/PUNC
नु/A एतादृश्‍या/SNV बालघातिन्‍या/NP वधे/NP न/AN अस्ति/KP दोष:/NP ।/PUNC सनि:श्‍वासम्/NV रायमहाशयेन/NP उक्तम्/KN ,/PUNC मित्र/NP !/PUNC यदि/AVK तस्‍या/SN मारणेन/NP मृतकुमारस्‍य/NP जीवनम्/NP पुनः/A भवेत्/KP तदा/AVK तु/A मारणम्/NP तस्‍या:/SN समुचितम्/KN इदानीम्/A एव/INTF सा/SN हन्‍तव्‍या/KN ,/PUNC परम्/AVK निरर्थकम्/NP तस्‍या/SN वधेन/NP को/AP लाभ:/NP ?/PUNC किम्/AP अस्ति/KP प्रमाणम्/NP ,/PUNC भवत्‍समीपे/NP यत्/SN तया/SN एव/INTF बालः/NP अयम्/SN हतः/KN इति/AUD ।/PUNC सदानन्‍दझामहोदयम्/NS प्रति/AUP रायमहाशयेन/NP उक्तम्/KN ,/PUNC ननु/AP विद्वन्/NP !/PUNC कुतूहलपरवशेन/NP मया/SN जिज्ञास्‍यते/KP यत्/SN इदानीम्/A सा/SN कुण्‍ठा/NS किम्/AP करिष्‍यति/KP ,/PUNC बालस्‍य/NP मृत्‍युः/NP अभवत्/KP एतावता/SN एव/INTF तस्‍या:/SN कार्यम्/NP सम्‍पन्‍नम्/NV उत्/A कर्तव्‍यशेषः/NP तस्‍या:/SN कश्चन/SN अवशिष्‍यत/KP इति/AUD ।/PUNC
सदानन्‍द:/NS -/PUNC अस्मिन्/SNV विषये/NP बहुतरम्/NV तु/A न/AN जानामि/KP ,/PUNC यत्/SN किमपि/AVK श्रुतम्/KN तत्/SN निवेदयामि/KP ।/PUNC बालस्‍य/NP मरणमात्रेण/NP तस्‍या/SN इष्टम्/NP पूर्णम्/NV इति/AUD तु/A न/AN वक्तु‍म्/KKS उचितम्/NP ,/PUNC यतो/AVK हि/A बालस्‍य/NP मरणमात्रेण/NP तया/SN किमपि/AVK न/AN उपलब्‍धम्/NP ,/PUNC अद्य/A आरभ्‍य/KKS त्रिरात्रपर्यन्‍तकाले/NP मध्‍यरात्रे/NP सा/SN एषा/SNV श्‍मशाने/NP गमिष्‍यति/KP ,/PUNC बालस्‍य/NP शवम्/NP गर्तान्/NP निष्‍कास्‍य/NP सिद्धैः/NV मन्‍त्रप्रयोगैः/NP बालम्/NP पुनः/A उज्‍जीवयिष्‍यति/KP ।/PUNC ततः/A चामकलेवरम्/NP तम्/SN मन्‍त्रै:/NP पुन:/A साधयिष्‍यति/KP ,/PUNC निजाज्ञापालनयोग्‍यम्/NP संसाध्‍य/KKS पुन:/A शस्‍त्रहतस्‍य/NP तस्‍य/SN रक्तपानम्/NP करिष्‍यति/KP ,/PUNC एतावत्/SN पर्यन्‍तम्/NP अस्ति/KP तस्‍या:/SN कार्यशेष:/NP ।/PUNC श्रुत्‍वा/KKS सनि:श्‍वासम्/NV रायमहाशय:/NP कथितवान्/KN -/PUNC यादृशी/SNV भवतः/SN इच्‍छा/NP इति/AUD ।/PUNC परम्/AVK गूढेन/NV केन/SN अपि/AVK विचारेण/NP रायमहाशयस्‍य/NP नेत्रयो:/NP प्रकाशरेखा/NP काचन/SN आगता/KN ,/PUNC न/AN उपलक्षिता/KN केन/SN अपि/AVK ।/PUNC तेन/SN हिA स्‍वीय:/SN विश्‍वस्‍त:/NV सेवक:/NP श्‍याम:/NS समाहूत:/KN ।/PUNC तम्/SN रहसि/NP कर्णे/NP किमपि/AVK कथयित्‍वा/KKS स्‍पष्टम्/NV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘/PUNC श्‍याम/NS !/PUNC मम/SN एतत्/SNV कार्यम्/NP सम्‍पत्‍स्‍यते/KP चेत्/AVK पारितोषिकप्रदानेन/NP तव/SN तथा/AVK पूर्तिम्/NP करिष्‍ये/KP यथा/AVK जीवने/NP तव/SN न्‍यूनता/NV कः/SN अपि/SN न/AN भविष्‍यति/KP ।/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK एतत्/SN तव/SN साहसिके/NV कर्मणि/NP अवलम्‍बते/KP ’/PUNC ।/PUNC श्‍याम:/NS सचरणस्‍पर्शम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC स्‍वामिन्/NP ,/PUNC पारितोषकलोभ:/NP न/AN आवश्‍यक:/NP ।/PUNC न/AN केवलम्/NP मया/SN एव/INTF अपितु/AVK मत्पूर्वजैः/NV अपि/AVK तत्र/A भवताम्/SN अन्‍नपानाभ्‍याम्/NP आत्‍मा/NP सम्‍पूरित:/KN ।/PUNC मदीयधमनीषु/NP भवदन्‍नप्रभव:/NP रक्त:/NP प्रसरति/KP ,/PUNC शङ्का/NP मयि/SN स्‍वामिन्/NP न/AN एव/INTF कर्तव्‍या/KN इति/AUD ’/PUNC ।/PUNC ‘/PUNC अस्‍तु/KP ,/PUNC गच्‍छ/KP ,/PUNC साधय/KP ,/PUNC भगवान्/NP ।/PUNC तव/SN साहाय्यम्/NP करोतु/KP ’/PUNC -/PUNC इति/AUD समादिष्ट:/KN श्‍याम:/NS निष्‍क्रान्‍त:/KN ।/PUNC मध्‍यरात्रे/NP घोरनिशायाम्/NV सहायकेन/NP एकेन/SMKY सह/AUP श्‍मशानम्/NP प्राप्त:/KN श्‍याम:/NS ।/PUNC यामद्वयात्/NP पूर्वम्/SN यत्र/A मृतशिशो:/NV कृते/KN गर्त:/KN निर्मित:/KN आसीत्/KP तत्र/A एव/INTF गत्‍वा/KKS श्‍याम:/NS सहचरम्/NP एकस्मिन्/SMKY पार्श्‍वस्थिते/NV वृक्षे/NP समारोढुम्/KKS आदिष्टवान्/KN ,/PUNC स्वयम्/SN च/AVK अपरत्र/NP वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS तूष्‍णीम्/NP उपाविशत्/KP ।/PUNC स्‍वभावभयङ्कर/NV इयम्/SN श्‍मशानभूमिः/NP इदानीम्/A घोरनिशायाम्/NV सर्वत:/A संस्‍तब्‍धा/NV इव/ASD घोरतरा/NV प्रतीयते/KP ।/PUNC रायमहोदयेन/NP उक्तम्/KN आसीत्/KP ,/PUNC अद्य/A कस्‍य/SN अपि/AVK घटनाया:/NP सम्‍भावना/NP न/AN अस्ति/KP ,/PUNC श्‍व:/A परश्‍व:/A वा/APY किम्/AP अपि/APY भविष्‍यति/KP ।/PUNC परम्/AVK न/AN उपेक्षणीय:/KN काल:/NP ,/PUNC त्वया/SN अद्य/A आरभ्‍य/KKS एव/INTF त्रिरात्रम्/NP यावत्/AVK श्‍मशान:/NP रक्षणीय:/KN इति/AUD ।/PUNC तत्/SN तस्‍य/SN कथनम्/NP महाशयस्‍य/NP सत्‍यम्/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC अद्य/A नक्तम्/A न/AN कश्चित्/SN श्‍मशाने/NP आगत:/KN ।/PUNC उष:काले/NP वृक्षात्/NP अवतीर्य/KKS सह/AUP सहचरेण/NP श्‍याम:/NS ग्रामम्/NP आगत:/KN ।/PUNC प्रात:काले/NS राज्ञ्या:/NP मूर्च्‍छा/NV तु/A निवृत्ता/KN ,/PUNC परम्/AVK चैतन्‍यम्/NP आप्तया/KKS तया/SN विलपन/NP -/PUNC पुरःसरम्/NP रोदनम्/NP एव/INTF अङ्गीकृतम्/KN ।/PUNC अशनपानादिकम्/NP आवश्‍यकम्/NP अपि/AVK तया/SN परित्‍यक्तम्/KN ।/PUNC तत्/SN दु:खदु:खित:/KN ग्रामवासी/NP महिलावर्गः/NP च/APY सौधे/NP समागत:/KN ,/PUNC प्रसृतः/KN अयम्/SN महारोदनध्‍वनि:/NP ।/PUNC परमदु:खसम्मिश्रे/NV अस्मिन्/SNV समये/NP नरेन्‍द्र:/NS सवाष्‍प:/NV स्‍वगतम्/KN अवादीत्/KP -/PUNC ‘/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC मया/SN विचारितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC जन्‍मोत्‍सवः/NP अयम्/SN द्वितीयदिने/SMKP माम्/SN पुरस्‍कृत्‍य/KKS प्रचलिष्‍यति/KP इति/AUD ,/PUNC क:/AP जानीते/KP अद्य/A वयम्/SN रोदनपरा:/NP भविष्‍याम:/KP ’/PUNC ।/PUNC रायमहोदयः/NP तु/A नितराम्/NV गभीरः/NV स्वप्रकोष्ठे/NP एव/INTF उपविशति/KP ,/PUNC न/AN बहिः/A आगत:/KN ,/PUNC न/AN च/AVK कश्चन/SN सेवक:/NP एव/INTF तेन/SN आहूत:/KN ।/PUNC अशनपानस्‍य/NP तु/A कथा/NP इव/ASD का/SN आवश्‍यकविनिवर्तनादिकम्/NP अपि/AVK तेन/SN न/AN सम्‍पादितम्/KN ।/PUNC दिवा/NV काले/NP अनेके/NV सम्‍भ्रान्‍ता/NV ग्रामवासिन:/NP समागता:/KN ,/PUNC परम्/AVK केन/SN अपि/AVK स:/SN न/AN मिलित:/KN न/AN आलपितः/KN च/AVK ।/PUNC व्‍यतीत:/KN कथम्/AP अपि/AVK दिवसकाल:/NP ।/PUNC समागता/KP सान्‍ध्‍यवेला/NP ।/PUNC गतदिनम्/NP इव/ASD अद्यापि/AVK शून्‍यस्‍तब्‍धः/NP इव/ASD संलक्ष्‍यते/KP ग्रामवासिजन:/NP ।/PUNC
सर्वे/SN परस्‍परम्/SN विलोकयन्ति/KP तु/A परम्/AVK न/AN कश्चित्/SN केन/SN अपि/AVK आलपति/KP ।/PUNC
सन्‍ध्‍याकाल:/NP अपि/AVK एष:/SNV य:/SN सर्वेषाम्/SN शान्तिदायक:/NV पत्तनवासिनाम्/NP शान्तिसम्‍पादक:/NP न/AN अभवत्/KP ।/PUNC पत्तनाधिपतेः/NP दु:खेन/NV सह/AUP उद्विग्‍ना/NV जना:/NP स्‍व/SN स्‍व/DV कर्मसु/NP अद्य/A न/AN रमन्‍ते/KP ।/PUNC शोकसम्‍मूढा:/NV इव/ASD सर्वे/SN अवातिष्ठन्‍त/KP ।/PUNC अथ/AVK प्रवृत्ता/KN रजनी/NP ।/PUNC
श्यामः/NS तु/A गतदिनवत्/ASD सहचरेण/NP सह/AUP श्‍मशानाभिमुखः/NP अभवत्/KP ।/PUNC उभौ/SN अपि/AVK सतर्कौ/NV वृक्षयोः/NP आरुह्य/KKS नि:शब्‍दौ/NP अवातिष्ठताम्/KP ।/PUNC क्रमश:/A व्‍यतीत:/KN काल:/NP ,/PUNC समागता/KN घोरा/NV निशा/NP ।/PUNC कदाचित्/A झिल्‍लीरवेण/NP कदाचित्/A च/AVK गोमायुशब्‍देन/NP श्‍मशानशान्तिः/NP इयम्/SN व्‍याहन्‍यते/KP अन्‍यथा/AVK सर्वत:/A सुस्‍तब्‍धम्/NV शून्‍यम्/NP घोरतरम्/NV प्रतीयते/KP ।/PUNC प्रायश:/A द्वादशवादनकाले/NP ग्रामात्/NP श्‍मशानाभिमुखी/NV नि:शब्दम्/NP छाया/NP हि/A एका/SMK समुपासर्पत्/KP ।/PUNC क्रमक्रमशः/A सावधानतया/NP आगच्छन्ती/KNV सा/SN बालस्य/NP समाधेः/NP समीप/NP अतिष्ठत्/KP ।/PUNC वृक्षोपरिस्थितेन/NP श्‍यामेन/NS अध:/A विलोकयता/KP ज्ञातम्/KN ,/PUNC समीपस्‍थाया:/NP अर्धसमितायाः/NV चिताया:/NP अल्‍पप्रकाशः/NV अपि/AVK तस्‍य/SN सहायक:/NP अभवत्/KP ।/PUNC तेन/SN मुक्तमूर्धजा/NV कुण्‍ठा/NS विलोकिता/KN ,/PUNC तस्‍या:/SN हस्‍तगताम्/NP कांस्‍यस्‍थालीम्/NP च/AVK अपश्‍यत्/KP ।/PUNC स्‍थालीपात्रम्/NP तया/SN भूमौ/NP स्‍थापितम्/KN ।/PUNC सहानीतया/NP लौहकुद्दालिकया/NP सा/SN बालस्‍य/NP समाधिस्‍थलम्/NP खनितवती/KN ।/PUNC बालकस्‍य/NP शवः/NP च/AVK तया/SN बहिः/A आनीत:/KN ।/PUNC
तत्/SN शरीरलग्‍नाम्/NP मृदम्/NV वस्‍त्रेण/NP सम्‍प्रोञ्छ्य/KKS ,/PUNC स्‍थानम्/NP च/AVK अवमार्ज्‍य/KKS शव:/NP भूमौ/NP स्‍थापित:/KN ।/PUNC सहानीतेन/NP सिन्‍दूरेण/NP स्‍थाल्याम्/NP चक्ररूपेण/NV यन्‍त्रम्/NP किम्/AP अपि/AVK लिखितम्/KN ।/PUNC शाबरशब्‍दगर्भितानाम्/NP केषाम्/SN अपि/AVK मन्‍त्राणाम्/NP उच्‍चारणम्/NP सशब्‍दम्/NV उच्‍चै:/KV कुर्वत्‍या/KKS तया/SN शवस्‍य/NP मार्जनम्/KN विहितम्/KN ।/PUNC अथ/AVK जीवनम्/NP आप्तः/KN बाल:/NP शनैः/KV अरोदीत्/KP ।/PUNC साट्टहासम्/NV उक्तवती/KN ,/PUNC तिष्ठ/KP रे/ASMB तिष्ठ/KP ,/PUNC इदानीम्/A एव/INTF त्‍वाम्/SN तया/SN शाययिष्‍यामि/KP यथा/AVK न/AN कदापि/AVK पुनः/A रोदिष्‍यसि/KP इति/AUD ।/PUNC
बालस्‍य/NP रोदनश्रवणसमकालम्/NP एव/INTF श्‍याम:/NS शनैः/KV नि:शब्दम्/NP वृक्षात्/NP अवतीर्ण:/NP पदशब्‍दम्/NP अकुर्वन्/KNV कुण्‍ठाया:/NS पृष्ठदेशे/NP तया/SN अनवलोकित:/KN सम्‍प्राप्त:/KN ,/PUNC सहचरः/NP च/AVK तथा/AVK ।/PUNC कुण्‍ठा/NS तु/A स्‍वपार्श्‍वस्‍थानात्/NP तीव्रधाराम्/NV छुरिकाम्/NP निष्‍कास्‍य/KKS ,/PUNC मन्‍त्रान्/NP प्रोच्‍चरन्‍ती/KNV बाले/NP दत्तावधाना/NP आसीत्/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK सन्‍तुलिताभ्‍याम्/NV हस्‍ताभ्‍याम्/NP श्‍यामेन/NS स्‍वोपवस्‍त्रम्/NP कुण्‍ठाया:/NS पृष्ठतः/KN तथा/AVK नि:क्षिप्‍तम्/KN यथा/AVK मुखम्/NP अस्‍या:/SN सम्‍यक्/NV आबद्धम्/KP ।/PUNC सहचरः/NP तु/A बालम्/NP रुदन्‍तम्/KN अङ्के/NP कृत्‍वा/KKS ग्रामाभिमुखम्/NP प्राचलत्/KP ।/PUNC रक्षकभक्षकयो:/NP प्रतीतिम्/NP आपन्‍नः/KN बालः/NP च/APY तदङ्क/NP आश्‍वस्‍तः/KN जात:/KN ।/PUNC
केशपक्षे/NP परामृष्टा/NP कुण्‍ठा/NS श्‍यामेन/NS बलात्/NV कुर्वन्‍ती/KN ग्रामम्/NP नीता/KN ,/PUNC अन्‍येषाम्/SNV सहचरसेवकानाम्/NP हस्‍ते/NP दत्ता/KN ।/PUNC अन्‍य:/SN सहचरः/NP तु/A बालमङ्के/NP कृत्‍वा/KKS द्वारदेशे/NP श्‍यामम्/NS प्रतीक्षमाण/NP आसीत्/KP इति/AUD तद्धस्‍तात्/NP बालम्/NP सङ्गृह्य/KKS श्‍यामः/NS अन्‍त:पुरे/NP गत:/KN ।/PUNC उच्‍चैः/KV उक्तवान्/KN ,/PUNC मात:/NP !/PUNC देवि/NP !/PUNC गृहाण/NP एनम्/SN मम/SN प्रियतमम्/NV भ्रातरम्/NP इति/AUD ।/PUNC राज्ञी/NP तु/A विस्मिता/KN सबाष्‍पगद्गदम्/NV वत्‍स/NP ,/PUNC वत्‍स/NP इति/AUD उच्‍चारयन्‍ती/KNV बालम्/NP सङ्गृह्य/KKS आलि‍ङ्गितवती/KN ।/PUNC हर्षपरिपूर्णै:/NV स्‍वाश्रुजलैः/NP च/APY बालस्‍य/NP अभिषेचनम्/NP कृतवती/KN परमानन्‍दम्/NV प्राप्ता/KN ।/PUNC रात्रेः/NP अयम्/SN उत्तर:/NS काल:/NP ,/PUNC ग्रामे/NP कोलाहल:/NP सञ्जात:/KN ।/PUNC अनेके/NV जना:/NP सौधद्वारे/NP सम्‍प्राप्ता:/KN कुण्‍ठाम्/NS तथा/AVK निगडिताम्/KP विलोक्‍य/KKS क्रोधाविष्टा/KN लोष्ठैः/NV मुष्टिपातैः/NP च/AVK तस्‍या:/SN वधम्/NP अकुर्वन्/KNV ।/PUNC श्रीरायमहोदयेन/NP तु/A श्‍याम:/NS बाहुभ्‍याम्/NP गृहीत्‍वा/KKS समालिङ्गित:/KN ।/PUNC उक्तम्/KN च/AVK तेन/SN मित्र/NP !/PUNC भ्राता/NP अपि/AVK तथा/AVK न/AN कर्तुम्/KKS शक्नोति/KP यथा/AVK त्‍वया/SN मे/SN कार्यम्/NP सम्‍पादितम्/KN ।/PUNC अस्मिन्/SNV जन्‍मनि/NP त्‍वत्तः/KN अहम्/SN ऋणनिर्मुक्त:/KN न/AN भविष्‍यामि/KP ।/PUNC समाप्ता/KN कुण्‍ठा/NS डाकिनी/NP ।/PUNC पत्तनम्/NP हि/A अमङ्गलरहितम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
सर्वत:/A सुप्रसन्‍न:/NV जन:/NP ।/PUNC सर्वै:/SN परस्‍परम्/SN उच्‍यते/KP -/PUNC अहो/ASMB रायमहोदयस्‍य/NP गाम्‍भीर्यम्/NV ,/PUNC अहो/ASMB तस्‍य/SN नीतिनिष्णातत्‍वम्/NP ।/PUNC

सपत्नी/NP डॉ/U अभिराजः/NS राजेन्‍द्रमिश्र:/NS ,/PUNC शिमला/NS जीवनम्/NP ससुखम्/NV अनवसितप्रायम्/NP आसीद्/KP बुधन्‍या:/NS ।/PUNC विवाहानन्‍तरम्/NP व्‍यतीतम्/KN दशकद्वयम्/SMKY ।/PUNC पतिगृहम्/NP समागता/KN असौ/SN विंशतिवर्षदेशीया/SMKY आसीत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A तावत्/AVK चत्‍वारिंशीम्/SMKY समधिरुढा/KN ।/PUNC
उत्तिष्ठन्‍ती/KN निषीदन्‍ती/KN शयाना/NP प्रबुद्धा/NV वा/A बुधनी/NS प्रतिक्षणम्/NP एतावत्/SN मात्रम्/NP चिन्‍तयति/KP स्‍म/KP -/PUNC ‘/PUNC किम्/AP भविष्‍यति/KP सम्‍प्रति/A ?/PUNC पाषाणे/NP कुत:/A नु/A दूर्वा/NP प्ररोक्ष्‍यति/KP ?/PUNC हा/ABS मात:/NP ,/PUNC एव/INTF अस्मि/KP मन्‍दभागिनी/NV यत्/SN स्ववल्‍लभवंशप्ररोहम्/NP अपि/AVK भक्षितवती/KN ?/PUNC धिङ्/ABS मम/SN गर्भम्/NP अजागलस्‍तनकल्‍पम्/NP !/PUNC कथम्/AP स्‍वमुखम्/NP दर्शयानि/KP ?/PUNC अपृच्‍छन्/KNV अपि/AVK स्‍वामी/NP बहु/NV पृच्‍छन्/KNV इव/ASD प्रतिभाति/KP ।/PUNC
किम्/AP प्रतिवचनीकरवाणि/NP ?/PUNC एवम्/AUD अपराद्धा/NP अपि/AVK वल्‍लभेन/NP नितराम्/NV काम्‍ये/KP ।/PUNC सततम्/NV एव/INTF उपलाल्‍ये/KP ।/PUNC निरन्‍तरम्/NV एव/INTF सान्‍त्‍व्‍ये/KN !/PUNC तद्/SN इदम्/SN दुस्‍सहतमम्/NV कष्टम्/NP ’/PUNC ।/PUNC एवम्/AUD आदि/AUD चिन्‍तयमानाया/NP बुधन्‍या:/NS कपोलमण्‍डलद्वयम्/NP प्रतिनिशम्/NP एव/INTF भूरिक्लिन्‍नताम्/KP उपयाति/KP स्‍म/KP ।/PUNC वन्‍ध्‍यादोषः/NV अपि/AVK नाम/NP स्‍त्रीणाम्/NP नयननिद्राहर:/KP ।/PUNC कारागृहायते/KP स्‍वभवनम्/NP अपि/AVK ।/PUNC न/AN क्‍वचित्/SN जायते/KP जिगमिषा/KP ।/PUNC न/AN किञ्चित्/SN जागर्तिम्/NP चिकीर्षा/KP ।/PUNC पलायते/KP हास:/NP ।/PUNC आकाशकुसुमायते/KP मानसोल्‍लास:/NP ।/PUNC महोत्‍सवे/NP कस्मिंश्चित्/SN विद्यमानायाम्/NP अभित:/AUP परित:/AUP सन्‍दृश्‍यन्‍ते/KP आरभटीम्/NP उपस्‍थापयन्‍त:/KN प्रतिवेशिनीतिर्यक्‍कनीनिकोद्गता:/KN शूलदप्रश्‍ना:/NP ।/PUNC
एवम्/AUD सति/A न/AN उपस्थिती/KN रोचते/KP ,/PUNC न/AN वा/AVK प्रस्‍थानमार्ग:/NP अवाप्‍यते/KP ।/PUNC
सर्पगन्‍धमूषिकयोः/NP इव/ASD दुर्दशा/NP अनुभूयते/KP ।/PUNC एतत्/SN सर्वम्/SN भृशम्/NV सोढम्/NP सोढम्/DV एव/INTF बुधनी/NS सम्‍प्रति/A पाषाणशिला/NV एव/INTF असंवेदनवती/KN जाता/KN ।/PUNC न/AN असौ/SN सम्‍प्रति/A प्रतिवेशम्/NP याति/KP ,/PUNC न/AN वा/AVK विपणिम्/NP ,/PUNC न/AN च/AVK अपि/AVK ज्ञातिजनगृहोत्‍सवम्/NP अभिलषते/KP ।/PUNC आत्‍मकल्पिततन्तुजालनिविष्टा/NV लूता/NP इव/ASD सा/SN एकाकिनि/NP एव/INTF यापयति/KP दिनम्/NP ।/PUNC आत्‍मानम्/NP आत्‍मन/SN एव/INTF अवलम्‍बते/KP ।/PUNC आदिवसम्/NP गृहकार्याणि/NP सम्‍पादयन्‍ती/KN ,/PUNC कार्यालयात्/NP उपावर्तमानम्/NV पतिम्/NP प्रतिसन्‍ध्‍यम्/NP साकाङ्क्षम्/NP प्रतीक्षते/KP ।/PUNC स्वामिनि/NP आगते/KN सति/A मरुवणायमाने/NP तज्जीवने/NP सञ्जायते/KP अकस्‍मात्/A एव/INTF काचित्/SN अकालजलदवर्षा/NP ।/PUNC विस्‍मरति/KP सा/SN समग्रम्/NP अपि/AVK दैन्‍यम्/NV सन्‍तापम्/NP !/PUNC बुधन्‍या:/NS पति:/NP सुखराम:/NS कर्णपुरनगरस्‍थायाम्/NS वस्‍त्रनिर्माणकर्मशालायाम्/NP लिपिकपदे/NP नियुक्त:/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तच्छैशवे/NP भारतराष्‍ट्रम्/NS पराधीनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC उत्तरप्रदेशीयजानैपुरजनपदस्‍थे/NP लखेसरनाम्नि/NS ब्राह्मणबहुले/NV ग्रामे/NP धृतजनि:/NP सुखराम:/NS न/AN अतिशिक्षित:/KN आसीत्/KP ।/PUNC तथापि/AVK समवयस्‍कानाम्/NP सुशिक्षितद्विजपुत्राणाम्/NP नियतसाहचर्यवशात्/NP अक्षरज्ञानम्/NP असौ/SN वेद/NP ।/PUNC सुदाम्‍ना/NS शुक्‍लेन/NS सह/AUP आसीत्/KP तस्‍य/SN प्रगाढा/NV मैत्री/NP ।/PUNC तत्कृपया/NP एव/INTF सुखरामः/NS अपि/AVK प्रारम्भिकपाठशालायाम्/NP प्रविष्टः/KN सन्/KKS पञ्चमीम्/SMKP कक्षाम्/NP समुत्तीर्ण:/KP ।/PUNC
ब्रिटिशशासनकाले/NP उर्दू/NS -/PUNC फारसीभाषयोः/NS वर्चस्‍वम्/NP आसीत्/KP सर्वासु/SN अपि/AVK शिक्षासंस्‍थासु/NP ।/PUNC अतः/AVK एव/INTF सुखराम:/NS निष्‍प्रयासम्/NP एव/INTF तयोः/SN अपि/AVK भाषयोः/NP दाक्ष्‍यम्/NP अवाप/KP ।/PUNC पण्डितानाम्/NP संस्‍कृतज्ञानाम्/NP अग्रहार:/NP आसीत्/KP लखेसर:/NS (/PUNC लक्षेश्‍वर/NS इति/AUD )/PUNC तत/SN एव/INTF भृशम्/NV उच्‍चार्यमाणानाम्/NP श्रीमद्भगवद्गीताश्‍लोकानाम्/NS कतिपये/SN सुखरामस्‍य/NS अपि/AVK स्‍मृतिपिटके/NP यत्‍नत:/KN सुरक्षिता:/KN आसन्/KP ।/PUNC स्‍वविनयार्जववृद्धोपसेवनादिसत्/NP गुणै:/NP समेषाम्/SNV एव/INTF शुभाशिषम्/NV प्राप्‍नुवन्/KNV सुखरामः/NS अन्‍त्‍यजकुलोत्‍पन्‍नः/NV अपि/AVK गुणगरिष्ठ:/NV प्रतिभावरिष्ठ:/NV व्‍यवहारवरिष्ठः/NV च/APY प्रतीयते/KP स्‍म/KP ।/PUNC कर्णपुरनगरे/NS बहुतिथम्/NP कालम्/NP यापयित्‍वा/KKS सुखरामः/NS अधुना/A नागरजनोचितसुरुचिसम्‍पन्‍न:/NV समजायत/KP ।/PUNC दशहरादि/NP अवकाशे/NP तस्मिन्/SN ग्रामम्/NP उपागते/KP सति/A वसन्तोत्‍सव:/NP समजनि/KP ।/PUNC द्वाराद्/NP द्वारम्/NP पर्यटन्/NP ,/PUNC ग्रामवृद्धाभ्‍यः/NP ब्राह्मणीभ्‍यसादरम्/NV पादलग्निकाम्/NP समपर्ययन्/KNV ,/PUNC पितृकल्‍पेभ्‍य:/NP पण्डितेभ्‍य:/NP प्रणमाञ्जलिम्/NP उपकल्‍पयन्/KNV ,/PUNC शैशवमित्रै:/NP कैश्चन/SN अतिप्रीतै:/NV सार्धम्/AUP मार्त्तिकमल्‍लकेन/NP चायपेयम्/KN पिबन्/KNV तास्‍ताः/NP च/AVK विचित्रा/NV महानगरकथानिका:/NP कुर्वन्/KNV सुखराम:/NS प्रायेण/NP प्रभाते/NP निष्‍क्रम्‍य/KKS सायंकाल/NP एव/INTF गृहम्/NP प्रति/AUP आगच्‍छति/KP स्‍म/KP ।/PUNC निर्भर्त्‍सनोन्‍मुखीम्/NV जननीम्/NP दृष्ट्वा/KKS इव/ASD सुखराम:/NS कृत/KN अपराधः/NP माणवक/NP इव/ASD बिभेति/KP स्‍म/KP ।/PUNC कबूतरी/NS इति/AUD एव/INTF आसीत्/KP नाम/NP सुखराममातु:/NP ।/PUNC
तज्जीवने/NP न/AN किञ्चित्/SN महत्‍परिवर्तनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC एतावत्/SN एव/INTF किल/A यत्तृणाच्‍छादितशाला/NV अधुना/A पुत्रार्जितैः/NV धनै:/NP खर्पराच्‍छादिता/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC प्राक्/A समागते/KP सति/A वर्षर्तौ/NP वराकी/NP कबूतरी/NS पुत्रम्/NP सुखरामम्/NS पुत्रीम्/NP सोनियाम्/NS च/AVK उत्‍सङ्गे/NP समाकुञ्च्‍य/KKS ,/PUNC तृणच्‍छदिरन्‍ध्रपतज्‍जलबिन्‍दुनिवहै:/NP स्‍वयम्/SN एव/INTF क्‍लेद्यमाना/NP ,/PUNC दारकौ/NP वारयति/KP स्‍म/KP ।/PUNC एवम्/AUD कुर्वाणाया/NP एव/INTF तस्‍या:/SN क‍दाचित्/A रजनी/NP नयनयोः/NP एव/INTF प्रभाता/NP ।/PUNC परन्‍तु/AVK न/AN तादृशम्/SNV सम्‍प्रति/A ।/PUNC खर्पराच्‍छादितगृहे/NP परमाम्/NV सुरक्षाम्/NP अनुभूतवती/KN कबूतरी/NS ।/PUNC वर्षर्तु/KP जाल्‍मः/NP मेघ:/NP ।/PUNC कियद्/SN वर्षिष्‍यति/KP ?/PUNC तद्वृष्ट्यम्‍बुनिधानम्/NP वस्‍तुतः/AVK द्रष्टुकामा/NP आसीत्/KP इदानीम्/A कबूतरी/NS ।/PUNC जलवृष्टिम्/NP उपहसति/KP स्‍वगृहे/NP अधिपर्यङ्कम्/NP शयाना/NP असौ/SN सम्‍प्रति/A मन्‍दम्/KV मन्‍दम्/KV गायति/KP स्‍म/KP चिरसंस्तुतम्/NV सुखरामस्‍य/NS वैवाहिकम्/NP सूतगृहगीतम्/NV -/PUNC अयि/ASMB भो/ASMB कृष्‍णकलेवर/NV मधुकर/NP !/PUNC स्‍वीकुरु/KP मम/SN विनयव्‍यवहारम्/NP हर/NP निमन्‍त्रणम्/NP ,/PUNC प्रापय/KKS बन्‍ध:/NP
ज्ञातिजनम्/NP तदुदारम्/NP सम्‍प्रति/A मम/SN पुत्रस्‍य/NP विवाह:/NP प्रवर्तते/KP तत्/SN कुरु/KP साहाय्यम्/NP
याहि/SN ,/PUNC निमन्‍त्रय/KKS परिजननिवहम्/NP मातृकुलम्/NP प्रतिवेशम्/NP अरिजनम्/NP अपि/AVK सादरम्/NV निमन्‍त्रय/KKS किन्‍तु/AVK सहोदरवर्जम्/NP !/PUNC तेन/SN अहम्/SN रुष्टा/NV अस्मि/KP मधुव्रत/NP !/PUNC
न/AN तत:/A असौ/SN प्रष्टव्‍य:/KN !!/PUNC स्‍ववैधव्‍यदु:खम्/NV अपि/AVK विसस्‍मार/KP कबूतरी/NS पुत्रस्‍य/NP भाग्‍योदयात्/NP ।/PUNC सुखसमृद्धिसंरक्षणप्रद:/NV पुत्र:/NP प्रकारान्‍तरेण/NP पतिः/NP एव/INTF भवति/KP इति/AUD लोकव्‍यवहार:/NP ।/PUNC कबूतरी/NP तत्/SN सत्‍यम्/NP साधु/NP अन्वभूत्/KP !/PUNC हन्‍त/ABS ,/PUNC चर्मकारवसतौ/NP समुत्‍पन्‍नः/NP अपि/AVK तत्‍पुत्रः/NP अधुना/A महाजनोचितम्/NV जीवनम्/NP जीवति/KP !/PUNC धवलधवलानि/NV वस्‍त्राणि/NP परिधत्ते/KP ।/PUNC कांस्यपित्तलपात्रेषु/NP भोजनम्/NP करोति/KP ।/PUNC तद्गृहे/NP अपि/AVK वर्तन्‍ते/KP प्रच्‍छदोत्तरीयकम्‍बललम्‍बरादीनि/NP अनेकानि/NV श्रैष्‍ठयसूचकानि/NP उपादानानि/NP !/PUNC किम्/AP इतरत्/SN अपेक्ष्‍यते/KP अधुना/A ?/PUNC न/AN किमपि/AVK ।/PUNC सुखिनी/NV सर्वत:/A अपि/AVK कबूतरी/NS !/PUNC किञ्च/SN ,/PUNC मृत्‍युवेलायाम्/NV सुखरामः/NS तत्/SN समीपम्/NP स्‍यात्/KP ,/PUNC सुखरामहस्‍ताभ्‍याम्/NP च/AVK तत्/SN चिताग्निः/NP प्रज्‍वाल्‍येत/KP इति/AUD मात्रम्/NP इषाञ्चकार/KP सा/SN ।/PUNC
अयम्/SN आसीत्/KP एकः/SMK पक्षः/NP कबूतर्या/NS जीवनस्‍य/NP ।/PUNC परन्‍तु/AVK पौत्रमुखदर्शनेच्‍छा/NP काम्/NP स्‍थविराम्/NV न/AN आन्‍दोलयति/KP ?/PUNC कबूतरी/NS अपि/AVK अशान्‍तरत्नाकरतटी/NP इव/ASD सततम्/NV एव/INTF अन्वभवत्/KP आकाङ्क्षावेलानाम्/NP पतनोत्‍थानपरम्‍पराम्/NP स्‍वचेत‍सि/KP ।/PUNC यथा/ASD क्षीरम्/NP विना/AUP पात्रम्/NP ,/PUNC कज्‍जलम्/NP विना/AUP नेत्रम्/NP ,/PUNC कोकलम्/NP विना/AUP सहकारवनम्/NP न/AN शोभते/KP ,/PUNC तथा/ASD एव/INTF खलु/A अश्रीकम्/NP नन्‍दनम्/NP विना/AUP भवनम्/NP !/PUNC एकतः/A तु/A स्‍नुषाया:/NV बुधन्‍याः/NS अनवरतसेवाभि:/NP प्रह्वीभूता/KN कबूतरी/NS ताम्/SN अपमन्तुम्/KKS न/AN कदाचित्/A इयेषु/SN ,/PUNC अपरतः/SN च/AVK पौत्रा/NP अवाप्तेः/KN दुर्वारयेच्‍छया/NP गृहीता/KN सती/KKS क‍ञ्चित्/SN उपायम्/NP उरीकर्तुम्/KKS अपि/AVK सा/SN बद्धपरिकरा/NV आसीत्/KP ।/PUNC नैराश्‍यपराकाष्ठाम्/NV अधिरूढा/KN बुधनि/NS अपि/AVK सम्‍प्रति/A निर्बन्‍धपरायणापरिलक्ष्‍यते/KP स्‍म/KP ।/PUNC कस्‍या‍ञ्चित्/SN रात्रौ/NP सुप्ते:/KN प्राक्/A अवादीत्/KP असौ/SN पतिम्/NP -/PUNC भो/ASMB सुप्तः/KN असि/KP किम्/AP ?/PUNC किञ्चिद्/SN भणितुम्/KKS इच्‍छामि/KP ।/PUNC भण/KP तावत्/AVK शृणोमि/KP ।/PUNC सुखरामः/NS अवदत्/KP ।/PUNC
प्रथमम्/SMKY तावत्/AVK पार्श्वम्/NP परिवर्त्‍य/KKS मत्‍सम्‍मुखीन:/NP भव/KP ।/PUNC साधु:/NP ।/PUNC
एष:/SN त्‍वत्/NP उन्‍मुषः/NP अस्मि/KP ।/PUNC भण/KP सम्‍प्रति/A मत्‍कृते/KN त्‍वम्/SN एकाम्/SMKY सपत्नीम्/NP आनय/KKS या/SN मम/SN पुत्रस्‍य/NP जन्‍मदात्री/NP भवेत्/KP !/PUNC एकश्‍वासेन/NP एव/INTF बभाण/KP बुधनी/NS ।/PUNC किम्/AP किम्/DV किम्/DV उदितम्/KN त्‍वया/SN ?/PUNC त्‍वत्/NP कृते/KN सपत्नीम्/NV एकाम्/SMKY आनयानि/KP ?/PUNC बुधनि/NS !/PUNC चेतना/NP असि/KP न/AN वा/AVK ?/PUNC कथनात्/NP प्राक्/A चिन्‍तनीयम्/KN इदम्/SN यत्/SN किम्/AP अभिप्रायकम्/NP मद्वच:/KP ।/PUNC विद्युच्छलाकासंस्‍पर्शाघातविकल:/NP इव/ASD सुखराम:/NS पूर्वकायेन/NP उत्‍थाय/KKS पर्यङ्कोपरि/NP निषषाद/KP ।/PUNC द्वाभ्‍याम्/SMKY करतलाभ्‍याम्/NP असौ/SN स्‍वशीर्षम्/NP जग्राह/KP ।/PUNC क्षणम्/NP यावत्/AVK  न/AN कः/SN अपि/AVK प्रत्यवदत्/KP ।/PUNC
तावत्/AVK एव/INTF अश्रूयत/KP बुधन्‍या/NS ।/PUNC अस्‍फुटव्‍यक्तरोदनध्‍वनि:/NV ।/PUNC नारीणाम्/NV रोदनम्/NP बलम्/NP !/PUNC जयः/NP स्यात्/KP पराजयो/NP वा/APY ।/PUNC सर्वः/SN अपि/AVK व्‍यवहारः/NP तासाम्/SN नेत्रजलेषु/NP एव/INTF पर्यवस्‍यति/KP ।/PUNC किम्/AP जातम्/KN अधुना/A ?/PUNC रोदिषि/KP कथम्/AP ?/PUNC विमनायमान/NP इव/ASD अपृच्‍छत्/KP सुखराम:/NS ।/PUNC त्‍वम्/SN न/AN जानासि/KP मम/SN दु:खम्/NP ।/PUNC
अश्रूणि/NP प्रमृज्‍य/KKS ,/PUNC धैर्यम्/NP च/APY अवलम्‍ब्‍य/KKS बुधनी/NS कथयितुम्/KKS आरभत/KP ।/PUNC
भो/ASMB शिक्षितः/KN असि/KP ,/PUNC बहुमतः/KN असि/KP ।/PUNC दशमितेशु/NP विंशतिमितेशु/NP वा/APY श्रेष्‍ठजनेषु/NV नितराम्/NV तिष्ठसि/KP ,/PUNC लपसि/KP ,/PUNC व्‍यवहरसि/KP ।/PUNC त्‍वत्/NP कृते/KN वर्तन्‍ते/KP कार्यालयमित्रगृहसभामहोत्‍सवादीनि/NP ।/PUNC अयत्‍नोपनतम्/NP ते/SN सर्वविधम्/NV मनोरञ्जनम्/NP ।/PUNC
यद्वेदनाविमर्शार्थम्/NP क्‍व/A ते/SN अवकाश:/NP ?/PUNC गृहिणी/NP किम्/AP इच्‍छति/KP इति/AUD अवगन्तुम्/KKS क्‍व/AP ते/SN अभिनिवेश:/NP ?/PUNC भो/ASMB पश्‍य/KP ,/PUNC विंशतिवर्षाणि/SMKY व्‍यतीतानि/NP विवाहस्‍य/NP ।/PUNC न/AN अद्य/A अपि/AVK मे/SN जीवनम्/NP सफलम्/NV जातम्/KN कयाचित्‍सन्‍तत्‍या/NP ।/PUNC
इयति/SN विशाले/NV गृहे/NP कथम्/AP एकाकिनि/NP अहम्/SN निवसानि/KP ?/PUNC दारककेलिकलरवम्/NP अनाकर्ण्‍य/KKS सम्‍प्रति/A म्रियते/KP मे/SN जिजीविषा/KP ।/PUNC मयि/SN मृतायान्तु/KP परिणेषु/NP अस्‍य/SN एव/INTF ।/PUNC तर्हि/AVK क‍थम्/AP न/AN मयि/SN जीवन्‍त्‍याम्/NP एव/INTF परिणीयते/KP ।/PUNC स्‍वामिन्/NP !/PUNC अलम्/AN मम/SN चिन्‍तया/NP ।/PUNC बुधनी/NS व्‍यथिता/KN भविष्‍यति/KP विवाहान्‍तरेण/NP इति/AUD विचारः/NP व्‍यर्थ:/NP ।/PUNC कियन्‍तम्/SNV आह्लादम्/NP परितोषम्/NP सौभाग्‍यम्/NP च/AVK अहम्/SN अनुभविष्‍यामि/KP इति/AUD न/AN त्‍वम्/SN अनुमातुम्/KKS शक्‍नोषि/KP ।/PUNC पुत्रम्/NP अहम्/SN वाच्‍छामि/KP ।/PUNC
त्‍वत्/NP वंशदीपम्/NP अहम्/SN अभिल‍षामि/KP ।/PUNC मदाकाङ्क्षापूरणी/NV पुत्रप्रसविनी/NV मत्‍सपत्नी/NP कियत्/SN अपि/AVK अकरुणा/NP स्‍यात्/KP कियत्/SN अपि/AVK नृशंसा/NP स्‍यात्/KP कियत्/SN अपीर्ष्‍याद्वेषविकला/NP स्‍यात्/KP -/PUNC सर्वम्/SN सोढुम्/KKS क्षमे/NP ।/PUNC तत्/SN पूरय/KP मे/SN मनोरथम्/NP ।/PUNC हतप्रभ:/NP जातः/KN सुखराम:/NS बुधन्‍याः/NS वचनानि/NP श्रावम्/KP श्रावम्/DV ।/PUNC सजलनयनः/NP असौ/SN जात:/KN ।/PUNC
सजलजलधर:/NP इव/ASD अनुरागसम्‍भारतस्‍य/NP मनः/NP अम्‍बरे/NP समुद्ययौ/KP ।/PUNC आसीत्/KP तस्‍य/SN चेतसि/KP -/PUNC हन्‍त/ABS भो/ASMB सपत्‍नी/NP इति/AUD नाममात्रम्/NP अनुश्रुत्‍य/KKS स्‍फुरितप्राया:/NP भवन्ति/KP गृहिण्‍य:/NP ।/PUNC सन्‍ततिः/NP भवेत्/KP न/AN वा/AVK ।/PUNC भवने/NP अन्‍धकारः/NP स्यात्/KP प्रकाशः/NP वा/AVK ?/PUNC परन्‍तु/AVK जानन्/KNV अपि/AVK क:/AP नु/A खलु/A विषम्/NV भुङ्क्ते/KP ?/PUNC सपत्नीरूपाम्/NV दुर्वारविपदम्/NP का/AP नु/A खलु/A रमणी/NP प्रसह्य/KKS आमन्‍त्रयते/KP ?/PUNC इयम्/SN बुधनी/NS न/AN अक्षरम्/NP परिचिनोति/KP ।/PUNC न/AN च/AVK अपि/AVK सखीजनसमवायपरिवृता/KN ।/PUNC
मत्/SN एकमित्रेयम्/SMKY ।/PUNC तत्/SN कुतः/A अयम्/SN सत्त्‍वसम्‍पन्‍न:/NV संस्‍कारः/NP अजनि/NP मानसे/NP अस्‍या:/SN पल्‍वलकर्दमे/NP कुवेलकल्‍प:/NP ?/PUNC स्‍वोत्‍सङ्गम्/NP अधिशयानाम्/NP तूष्‍णीम्/NP उपगताम्/KP बुधनीम्/NS वाग्भि:/NP समुपलालयन्/KNV पुनः/A अवदत्/KP सुखराम:/NS ।/PUNC बुधनि/NS !/PUNC मम/SN राज्ञि/NP !/PUNC किम्/AP मया/SN सह/AUP न/AN असि/KP सुखिनी/NP ?/PUNC का/SN आवश्‍यकता/NP पुत्रस्‍य/NP पुत्र्या:/NP वा/AVK ?/PUNC जगति/NP सहस्रमिता:/KN लक्षमिता:/KN जना:/NP निष्‍परिणया/NP एव/INTF वर्तन्‍ते/KP ।/PUNC
किम्/AP ते/SN न/AN सन्ति/KP मनुष्‍या:/NP ?/PUNC रहस्‍यम्/NP इदम्/SN स्‍वजननीम्/NP पृच्‍छतु/KP भवान्/SN न/AN अजनिष्‍यत्/KP तर्हि/AVK कीदृशम्/SNV असौ/SN अन्‍वभविष्‍यत्/KP ।/PUNC भवता/SN एव/INTF जीवति/KP सा/SN ।/PUNC भवता/SN एव/INTF बहुमता/NP सा/SN ।/PUNC भवता/SN एव/INTF दीर्घायुष्‍या/NP सा/SN ।/PUNC
सन्‍तत:/KN महत्त्‍वम्/NP प्रसूः/NP एव/INTF जानाति/KP ।/PUNC अनुत्‍थापि/NP एव/INTF पत्‍युत्‍सङ्गनिलीनम्/NV शीर्षम्/NP प्रति/AUP अवदद्/KP बुधनी/NS ।/PUNC भवतु/KP ।/PUNC स्‍वपिहि/KP तावत्/AVK द्रक्ष्‍यते/KP !/PUNC
एतत्/SN पुरोवर्तिनी/NV कथा/NP न/AN शब्‍दश/NP आख्‍येया/KP ।/PUNC केवलम्/NP एतत्/SN एव/INTF विज्ञापनीयम्/KN यद्/SN बुधन्‍या:/NS सतत/NV अनुरोधनिर्बन्‍ध/NP आदिभि:/AUD समुद्विग्‍न:/NP सन्/KKS सुखरामः/NS तत्/SN प्रीत्‍यर्थम्/NP स्‍वकार्यालयसहचरीम्/NP काञ्चित्/SN चम्‍पाभिधाम्/NP परिणीय/KN गृहम्/NP आनिनाय/KP ।/PUNC
चम्‍पापितरौ/NP कर्णपुरनगरस्‍य/NS एव/INTF निवासिनौ/NP आस्‍ताम्/KP ।/PUNC चम्‍पा/NS दशमकक्षोत्तीर्णा/NV अपि/AVK आसीत्/KP ।/PUNC सर्वम्/SNV समञ्जसम्/NP प्रावर्तत/KP ।/PUNC बुधनी/NS सम्‍प्रति/A आसीत्/KP मोदविसंष्ठुला/NV ।/PUNC स्‍वहस्‍ताभ्‍याम्/NP एव/INTF असौ/SN चम्‍पाया:/NS शय्याम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC सर्वोत्तमम्/NV प्रच्‍छदम्/NP आस्‍तीर्य/KKS शीर्षोपधानद्वयम्/SMKY अप्रयुक्तम्/KN स्‍थापितवती/KN ।/PUNC शय्या/NP समीपम्/NP जलमल्‍लकम्/NP ताम्‍बूलकरङ्कम्/NP तालपत्रव्‍यजनम्/NP सुप्तप्राय/NP एव/INTF व्‍यचिन्‍तयत्/KP सा/SN -/PUNC ‘/PUNC हे/ASMB परमेश्वर/NP !/PUNC द्रुतम्/KV यापय/KP मासगणनाम्/NP ।/PUNC श्रावय/KP शीघ्रम्/KV चम्‍पाया:/NS गर्भधारणवृत्तम्/KN !/PUNC कियत्/SN सुखवन्ति/KP भविष्‍यन्ति/KP दिनानि/NP तानि/SN !/PUNC चन्‍द्रकल्‍प:/NP उद्भविष्‍यति/KP कश्चित्/SN पुत्र:/NP ।/PUNC अहम्/SN एव/INTF तम्/SN पालयिष्‍यामि/KP ।/PUNC चम्‍पा/NS तु/A स्‍वामिना/NP सह/AUP कार्यालयम्/NP यास्‍यति/KP ।/PUNC आदिवसम्/NP अहम्/SN एव/INTF स्‍वनन्‍दनम्/NP द्रक्ष्‍यामि/KP ।/PUNC
स्‍वोत्‍सङ्गम्/NP अधिरोप्‍य/KKS हृदयसन्‍तापम्/NP शिशिरयिष्‍यामि/KP ।/PUNC उद्वर्तनै:/NV संवाहनैः/NV अभ्‍यङ्गै:/NV प्रेङ्खोलनै:/NV पुत्रम्/NP लालयन्‍त्‍या/NP मे/SN दिनम्/NP निमिषकल्‍पम्/NP भविष्‍यति/KP ’/PUNC ।/PUNC
परन्‍तु/AVK भवितव्‍यम्/KN क:/AP नु/A खलु/A वारयति/KP ?/PUNC मध्‍यकण्‍टकः/NP अयम्/SN न/AN चम्‍पायै/NS मनाक्/NP अपि/AVK अरोचत/KP ।/PUNC निष्‍कण्‍टकम्/NP ,/PUNC निष्‍प्रत्‍यवायम्/NP निस्‍तृतीयम्/SMKY असौ/SN वाच्‍छति/KP स्‍म/KP स्‍वजीवनम्/NP ।/PUNC सुखरामेण/NS सार्धम्/AUP बुधन्‍या:/NS निभृतवार्तालाप:/NP हासपरिहास:/NP पृच्‍छा:/KP ता:/SN तिलमात्रम्/NV अपि/AVK न/AN चम्‍पायै/NS अरोचन्‍त/KP ।/PUNC एतत्/SN सर्वम्/SN निरीक्ष्‍य/KKS एव/INTF सा/SN रुद्राक्षबीजम्/NP इव/ASD शर्करिला/NP सञ्जायते/KP स्‍म/KP ।/PUNC आत्‍मन:/SN कृते/KN अपि/AVK बुधन्‍या:/NP क्रियमाणानि/NP कार्याणि/NP न/AN असौ/SN अभिननन्‍द/KP ।/PUNC शाटिका/NP त्‍वया/SN दीर्णा/KP ।/PUNC सिन्‍दूरपिटकम्/NP त्‍वया/SN अन्‍यत्र/SN स्‍थापितम्/KN !/PUNC गन्‍धतैलगोलम्/NP त्‍वया/SN अवशेषितम्/KN इति/AUD तत्‍क्षणोत्‍थापितैः/NP निर्भत्‍सनव्‍याजैः/NP असौ/SN बुधनीम्/NS न्‍यक्‍कर्तुम्/KKS आरेभे/KP ।/PUNC
अनपेक्षिताम्/KP अमन्‍यतासौ/NP बुधनीम्/NS स्‍वगार्हस्‍थ्‍यपरिधौ/KP ।/PUNC अनवबुद्धा/NV अनुपजाशङ्का/NP प्रेमानुरक्तहृदया/NV बुधनी/NS चम्‍पा/NS वचोभिः/NP न/AN दुर्मनायते/KP स्‍म/KP ।/PUNC अनुभवति/KP सा/SN यत्/SN असौ/SN शिक्षिता/NP ,/PUNC नागरसंस्‍कारसम्‍पन्‍ना/NV नवयौवना/NV च/APY वर्तते/KP ।/PUNC अहम्/SN पुनः/A निसर्गत:/KN एव/INTF मूढा/NV ।/PUNC ग्राममृत्तिकायाम्/NP समुत्‍पन्‍ना/KP ।/PUNC न/AN अक्षरम्/NP प्रति/AUP अभिजानामि/KP ।/PUNC न/AN वा/AVK व्‍यवहारनैपुण्‍यम्/NP परिचिनोमि/KP ।/PUNC शिवशीर्षस्‍थापिता/NV धत्तूरपुष्‍पकलिका/NP इव/ASD सौभाग्‍यवती/KN जाता/KN अस्मि/KP ।/PUNC व्‍यतीत:/KN किञ्चित्/SN अपरः/SN अपि/AVK कालखण्‍ड:/NP ।/PUNC परन्‍तु/AVK सुखराम:/NS नितराम्/NV अनाश्वस्‍त:/KN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC
प्रवातझम्‍पा/NP इयम्/SN निश्चप्रचम्/NP कदाचित्/A प्रचण्‍डझञ्झानिलताम्/KP एष्‍यति/KP इति/AUD सुष्ठु/NV असौ/SN जानाति/KP स्‍म/KP ।/PUNC भोगतृप्‍तः/KN तस्‍य/SN मनः/NP अद्य/A अपि/AVK बुधन्‍याम्/NS एव/INTF विश्राम्‍यति/KP स्‍म/KP ।/PUNC पुत्रकामनया/NP अपि/AVK असौ/SN न/AN तथा/AVK सन्‍तप्‍त/NV आसीत्/KP यथा/AVK बुधनी/NS ।/PUNC चम्‍पाया/NS जीवनपद्धति/NP अपि/AVK सुखरामाय/NS न/AN अतितरामरोचत/KP ।/PUNC परन्‍तु/AVK किम्/AP कुर्यात्/KP असौ/SN ?/PUNC न/AN निगरणम्/NP वरम्/NP न/AN वोद्गरणम्/NP ।/PUNC विलक्षण/NV एव/INTF आसीत्/KP उभयत:/SN पाशः/NP सुखरामस्‍य/NS ।/PUNC कस्‍याञ्चित्/SN सन्‍ध्‍यायाम्/NP कार्यालयाद्/NP गृहम्/NP उपावर्तमाना/NP चम्‍पा/NS पतिम्/NP प्राह/KP -/PUNC कथम्/AP न/AN बुधनीम्/NS ग्रामम्/NP प्रापयसि/KP ?/PUNC तत्र/A अपि/AVK श्वश्रूः/NP एकाकिनि/NP एव/INTF निवसति/KP ।/PUNC तत्/SN समीपे/NP अपि/AVK कयाचिद्/SN भवितव्‍यम्/KN एव/INTF !/PUNC बुधनी/NS इति/AUD कथम्/AP ?/PUNC शिक्षिता/NP असि/KP त्‍वम्/SN ।/PUNC
सा/SN खलु/A मत्/SN पूर्वपत्नी/NV तव/SN अपि/AVK च/AVK ज्‍येष्‍ठा/NV आर्या/NP भवति/KP !/PUNC शीलसमुदाचारम्/NP अपि/AVK विस्‍मृता/KN असि/KP ?/PUNC सरौक्ष्‍यम्/NV अवदत्/KP सुखराम:/NS ।/PUNC
अस्मिन्/SNV गृहे/NP त्‍वत्/NP गृहस्‍वामिनीभूय/NP समागता/KN अस्मि/KP न/AN पुनः/A त्वत्/NP पूर्वपत्‍न्‍या:/NP परिचारिकारूपेण/NV ।/PUNC प्रतिरौक्ष्‍यम्/NV प्रदर्शयन्‍ती/KNV चम्‍पा/NS प्राह/KP ।/PUNC मत्/SN पूर्वपन्‍त्‍या:/NP परिचारिकासि/NP त्‍वम्/SN इति/AUD केन/SN कथितम्/KN ?/PUNC अहम्/SN तु/A सम्‍बन्‍धोचितसम्‍बोधनपदम्/NP अभिलक्ष्‍य/KKS ब्रवीमि/KP ।/PUNC त्‍वम्/SN बुधन्‍या:/NS सदाशयताम्/KP प्रणयम्/NP च/APY न/AN अवगच्‍छसि/KP ।/PUNC भो/ASMB तत्/SN सर्वम्/SN त्‍वम्/SN एव/INTF अवगच्‍छ/KP ।/PUNC मम/SN संस्‍कारा/NP भिन्‍ना:/NV ।/PUNC स्‍वकार्येषु/NP तद्/SN व्यापृतता/NP न/AN मह्यम्/SN रोचते/KP ।/PUNC निर्विघ्‍नम्/NV समीहे/KP अयम्/SN स्‍वकीयम्/SNV जीवनम्/NP ।/PUNC तत्/SN किम्/AP असौ/SN त्‍वत्/NP जीवने/NP विघ्‍नभूता/KN ?/PUNC अथ/AVK किम्/AP ?/PUNC किम्/AP त्‍वम्/SN अपि/AVK बुधनीजीवने/NP विघ्‍नभूता:/KN न/AN असि/KP ?/PUNC किम्/AP त्‍वाम्/SN विघ्‍नम्/NP एव/INTF मन्‍यमाना/NP असौ/SN स्‍वसपत्नीत्‍वेन/NP अङ्गीकृतवती/KN ?/PUNC यदि/AVK अहम्/SN विघ्‍नभूता/KN एव/INTF ,/PUNC तत्/SN कथम्/AP माम्/SN परिणीतवान्/KN असि/KP ?/PUNC सा/SN खलु/A माम्/SN सपत्नीत्‍वेन/NP स्‍व्‍यकरोत्/KP आत्मकलङ्कप्रक्षालनार्थम्/NP ।/PUNC स्‍ववन्‍ध्‍यात्‍वकौलीनशमनार्थम्/NP !/PUNC
अति/NV क्षुद्रासि/KP त्‍वम्/SN ।/PUNC हीनसत्त्‍वा/NP असि/KP ।/PUNC ईर्ष्याद्वेषकषायिता/NV असि/KP ।/PUNC
त्‍वत्त:/KN लक्षगुणा/NP अधिकम्/NV सहृदयत्‍वम्/NP बिभर्ति/KP बुधनी/NS या/SN त्‍वत्/NP दृष्‍टया/NP ग्राम्‍या/NP अशिक्षिता/NV पामरी/NP वा/AVK वर्तते/KP ।/PUNC ज्‍वलन्/KKS इव/ASD प्रोवाच/KP सुखराम:/NS ।/PUNC
द्वौ/SMKY अपि/AVK गृहम्/NP समासादितौ/KP ।/PUNC सर्वथा/A निर्वाचौ/KP ,/PUNC निष्‍प्रतिक्रियौ/KP ,/PUNC निश्चातुरक्षिकौ/KP ।/PUNC बुधनी/NS निपुणम्/NV सर्वम्/SN अपि/AVK अवलोकितवती/KN ।/PUNC किञ्चित्/SN असाधारणम्/NV घटितम्/KN वर्तते/KP अद्य/A इति/AUD सम्‍यक्/NV अवगतम्/KN तया/SN ।/PUNC परन्‍तु/AVK न/AN असौ/SN पप्रच्‍छ/KP कम/SN अपि/AVK किञ्चित्/SN ।/PUNC महानसम्/NP प्रविश्‍य/KKS पचति/KP स्‍म/KP भोजनम्/NP सा/SN ।/PUNC भृशम्/NV निवेदिता/KN अपि/AVK चम्‍पा/NS न/AN जग्राह/KP किञ्चित्/SN ।/PUNC सुखराम:/NS खलु/A मनस्‍कः/NP अपि/AVK सन्/KKS बुधन्‍या/NS सह/AUP यथारुचि:/NP शाकम्/NP द्विदलम्/NP रोटिकाः/NP च/APY द्वित्रा/NP क्षितवान्/KN ।/PUNC व्‍यतीतप्रायेषु/NP एव/INTF केषुचिद्/SN दिवसेषु/NP हस्‍तामलकम्/NP इव/ASD सर्वम्/SNV स्‍पष्टम्/NP जातम्/KN बुधन्‍या:/NS ।/PUNC सम्‍प्रति/A असौ/SN सुखराम/NS वचनम्/NP स्‍मृतवती/KN ।/PUNC तथापि/AVK न/AN सा/SN धैर्यम्/NP तत्‍याज/KP ।/PUNC समुत्थिते/KP किल/A वात्‍याचक्रे/NP क्‍वचित्/SN अवस्‍थानम्/NP एव/INTF वरम्/NP ।/PUNC बुधनी/NS अपि/AVK स्‍वचेतसि/NP चिन्तितवती/KN -/PUNC हन्‍त/ABS ,/PUNC सिद्ध:/NP मे/SN मनोरथ:/NP अद्य/A चम्‍पा/NS समागता/KN ।/PUNC श्‍व:/A मम/SN चिराकाङ्क्षित:/KN वंशदीपः/NP अपि/AVK समागमिष्‍यति/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A न/AN अत्र/A मम/SN आवश्‍यकता/NP ।/PUNC
अतः/AVK एव/INTF केनचिद्/SN व्‍याजेन/NP मया/SN अपसरणीयम्/KN एव/INTF ।/PUNC मयि/SN अपसृतायाम्/NP चम्‍पा/NS अपि/AVK स्‍वामिनी/NP अतितराम्/NV अनुरक्ता/KN भविष्‍यति/KP ।/PUNC सत्यम्/NP एव/INTF तत्/SN सुखप्रवाहे/NP द्वीपकल्‍प:/NP अहम्/SN तिष्ठामि/KP ।/PUNC कस्‍मात्/SN न/AN मया/SN प्राक्/A इव/ASD इदम्/SN चिन्तितम्/KN ?/PUNC श्‍वश्रूसेवाव्‍याजेन/NP बुधनी/NS कतिपयदिवसानन्‍तरम्/NP एव/INTF लखेसरग्रामम्/NS आससाद/KP ।/PUNC निखिले/NV अपि/AVK द्विजाग्रहारे/NV तदागमनवार्ता/NP कर्णात्‍कर्णम्/NP प्रसरन्‍ती/KN संव्‍याप्ता/KN ।/PUNC 
यावन्ति/NP मुखानि/NP तावन्ति/SN वचनानि/NP ।/PUNC स्‍वयम्/SN एव/INTF आगता/KN बुधनी/NS इति/AUD एका:/SMKY ।/PUNC सपत्‍न्‍या:/NV सन्‍ताड्य/KKS निष्‍कासिता/KN इति/AUD अपरा:/SN ।/PUNC सुखराम/NS एव/INTF बुधनीम्/NS तत्‍याज/KP इति/AUD अन्‍या:/SN ।/PUNC लखेसरग्रामे/NS प्रतिमहिलामण्‍डलम्/NP बुधन्‍या:/NS एव/INTF चर्चा/NP प्रामुख्‍यम्/NP भेजे/KP ।/PUNC या:/SN खलु/A निम्‍बाधिरूढतिक्तालाबुकल्‍पा:/NP गृहिण्‍य://NP बुधनीवृतम्/KN सविस्‍तरम्/NV समीक्षितवत्‍यः/KKS तासाम्/SN स्थिति:/NP स्‍वयम्/SN अपि/AVK शोचनीया/KN आसीत्/KP ।/PUNC
काचिद्/SN भाण्‍डसंरक्षितघृतभक्षणदोषात्/NP पशुमारम्/NP मारिता/KN आसीत्/KP कर्कशया/NV श्‍वश्र्वा/NP ।/PUNC
काचिद्/SN वल्‍लभेन/NP परित्‍यक्ता/KN सती/NP कलङ्कितम्/NV जीवनम्/NP यापितवती/KN ।/PUNC काचित्/SN सततम्/NV एव/INTF सप्तम्/SMK इता:/A कन्‍यका:/NP प्रसूय/KKS कुटुम्बिनाम्/NP वैरस्‍यहेतुसञ्जाता/KN ।/PUNC
काचित्/SN अन्‍नम्/NP विक्रीय/KKS तमालपत्रम्/NP क्रीणाति/KP निभृतनिभृतम्/KN ।/PUNC तस्‍मात्/SN च/AVK पत्‍या:/NP अनवरतम्/NV ताडयते/KP स्‍म/KP ।/PUNC एवम्/AUD हि/A ,/PUNC प्रायेण/NP सर्वा/SN अपि/AVK ग्रामस्त्रिय:/NP सङ्कटापन्‍ना/NP एव/INTF आसन्/KP ।/PUNC तथापि/AVK बुधनीसमीक्षाप्रसङ्गे/NP तासाम्/SN उत्‍साह:/NP दर्शनीय:/KN आसीत्/KP ।/PUNC कदाचित्/A उपलभ्‍येत/KP बुधनी/NS प्रत्‍यक्षम्/NP इति/AUD सर्वा:/SN एवम्/AUD चिन्‍तयन्ति/KP स्‍म/KP ।/PUNC चर्मकारवसतौ/KP अकारणम्/NP एव/INTF तासाम्/SNV गमनम्/NP सर्वथा/A असम्‍भवम्/NV एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC चिराय/KKS कर्णपुरनगरम्/NS अध्‍युषिता/NV बुधनी/NS स्‍वजातिविशिष्टा/NV अपि/AVK आसीत्/KP ।/PUNC वस्‍त्रेण/NP ,/PUNC व्‍यवहारेण/NP ,/PUNC वार्तालालेन/NP ,/PUNC भाषया/NP ,/PUNC शीलसौजन्‍याभ्‍याम्/NP च/APY असौ/SN ग्रामद्विजस्त्रिय:/NP सर्वथा/A अतिक्रमते/KP स्‍म/KP ।/PUNC
तत्/SN कथम्/AP साक्षात्/NP क्रियेत/KP सा/SN ?/PUNC परन्तु/AVK अवसर:/NP समुपलब्ध:/KP एव/INTF ।/PUNC
द्विजाग्रहारे/NP पण्डितबलरामस्‍य/NS गृहे/NP नवजातस्‍य/NP तत्/SN पौत्रस्‍य/NP आसीत्/KP षष्ठी/SMK ।/PUNC
महिलानाम्/NP महान्/NV समवायः/NP तत्र/A उपस्थित:/KN ।/PUNC श्वश्र्वा/NP क‍बूतर्या/NS सार्धम्/AUP बुधनी/NS अपि/AVK तत्र/A आगता/KN ।/PUNC ताम्/SN दृष्ट्वा/KKS इव/ASD महिलाकदम्‍बके/NP सम्‍भ्रम/NP इव/ASD सञ्जात:/KN ।/PUNC सर्वाभिः/SNV वृद्धाभि:/NP श्वश्र्वा/NP च/APY साग्रहम्/NV अनुरुद्धा/KN सती/NV बुधनी/NV गीतानि/NP जगौ/KP ।/PUNC यथा/AVK कथञ्चित्/SN नृत्‍यम्/NP अपि/AVK विदधे/KP ।/PUNC समारोहे/NP अवसितप्राये/NP ताम्‍बूलवीटिका/NP विभक्ता:/KN ।/PUNC मिष्ठान्‍नम्/NP वितीर्णम्/NP ।/PUNC बलरामगृहिणी/NP स्‍वयम्/SN एव/INTF बुधन्‍यै/NS ताम्‍बूलम्/NP समुपाहरत्/KP ।/PUNC शनैः/KV विहाय/KKS काश्चन/SN प्रगल्भा/NV धृष्टा/KN इन्‍द्रजालनिपुणा:/NV पतिन्‍तुदा/NP अन्‍या/SN रमण्‍य:/NP स्‍वगृहम्/NP गता:/KN ।/PUNC ततः/A च/AVK समारब्‍धा/KP दक्षप्रजापतिपुत्रीणाम्/NV अनितरसाधारणी/NV सभा/NP ।/PUNC नेतृत्‍वम्/NP सम्‍पादयन्‍ती/KN बहिः/A आगतदन्‍तमुखी/NV रामराजस्‍य/NS पत्‍नी/NP प्रोवाच/KP -/PUNC बुधनि/NS !/PUNC चिरकालानन्‍तरम्/NV ग्रामम्/NP उपावृत्तासि/KP ।/PUNC त्‍वन्‍तु/KP सर्वथा/A अस्‍मान्/SN विस्‍मृतवती/KN ।/PUNC किम्/AP कथयानि/KP मात:/NP ?/PUNC यदि/AVK अहम्/SN अत्र/A अभविष्‍यम्/KP तर्हि/AVK स्‍वामिन:/NP महत्/NV कष्टम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC न/AN कदापि/AVK भुङ्क्ते/KP असौ/SN विपणिस्थिते/KP भोजनालये/NP ।/PUNC मद्धस्‍तनिर्मितम्/KN एव/INTF भोजनम्/NP रोचते/KP तस्‍मै/SN ।/PUNC आम्/NP ज्ञातम्/KN ।/PUNC साम्‍प्रतम्/A आगतासि/KP ।/PUNC यतः/A त्वत्/NP सपत्‍नी/NP वर्तते/KP तत्र/A पत्‍युः/NP भोजनव्‍यवस्‍थायै/NP !/PUNC आस्ताम्/KP तावत्/AVK इदम्/SN ।/PUNC बुधनि/NS !/PUNC श्रुतम्/KN अस्‍माभिः/SN यत्/SN त्वया/SN एव/INTF सुखरामस्‍य/NS विवाहान्‍तरम्/NP कारितम्/KN ?/PUNC किम्/AP इदम्/SN सत्‍यम्/NP ?/PUNC कः/AP अत्र/A सन्‍देह:/NP आर्ये/NP !/PUNC निमग्‍नप्राय:/NP आसीत्/KP मम/SN स्‍वामिन:/NP वंश:/NP ।/PUNC अयम्/SN एव/INTF उपाय/NP अवशिष्‍ट:/KN आसीत्/KP ।/PUNC सस्मितम्/NV प्रोवाच/KP बुधनी/NS ।/PUNC अयि/ASMB मुग्‍धे/NP !/PUNC कथम्/AP त्‍वया/SN आत्‍महस्‍तेन/NP एव/INTF गृहम्/NP सन्‍दीप्‍तम्/KN ?/PUNC सपत्‍नी/NV नाम/NP कस्‍या:/SN पूर्वोढाया:/NV सुखकरी/NP ?/PUNC पश्‍य/KP तावत्/AVK  ।/PUNC आत्‍मस्थितिम्/NP एव/INTF पश्‍य/KP ।/PUNC किम्/AP त्‍वाम्/SN असौ/SN सुखयति/KP स्‍म/KP ?/PUNC रामराजस्‍य/NS गृहिणी/NP स्थिरतया/NP अवदत्/KP ।/PUNC भो/ASMB मात:/NP !/PUNC सर्वम्/SN जानामि/KP ।/PUNC प्राक्/A अपि/AVK सर्वम्/SN ज्ञातम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC न/AN अहम्/SN कुण्ठितबुद्धि:NP ।/PUNC
परन्‍तु/AVK स्‍वप्राणनाथस्‍य/NP कल्‍याणार्थम्/NP मया/SN सर्वम्/SN इदम्/SN स्‍वीकृतम्/KN ।/PUNC मम/SN सपत्‍नी/NP सा/SN ।/PUNC मह्यम्/SN कुप्‍यति/KP सा/SN ।/PUNC मह्यम्/SN द्रुह्यति/KP सा/SN ।/PUNC माम्/SN असौ/SN तिरस्‍कुरुते/KP ।/PUNC माम्/SN असौ/SN अपमनुते/KP ।/PUNC न/AN अत्र/A कश्चित्/SN सन्‍देह:/NP ।/PUNC
तथापि/AVK मम/SN जीवनसूत्रधारम्/NP सुखयति/KP ,/PUNC रमयति/KP ,/PUNC रञ्जयति/KP  च/APY सा/SN ।/PUNC अहम्/SN एतावता/SN एव/INTF कृतार्था/NP अस्मि/KP ।/PUNC मात:/NP आशिषम्/NP देहि/KP ,/PUNC यत्/SN चम्‍पा/NS मम/SN पत्‍युः/NP वंशदीपकम्NP जनयेत्/KP ।/PUNC भवतु/KP ।/PUNC प्रणमामि/KP सर्वा/SN भवती:/SN ।/PUNC सम्‍प्रति/A गमिष्‍यामि/KP ।/PUNC एवम्/AUD कथयन्‍ती/KN एव/INTF बुधनी/NS समुत्‍थाय/KKS प्रचलितुम्/KKS उपचक्रमे/KP ।/PUNC सर्वा:/SN द्विजस्त्रिय:/NP हतप्रभा:/NV सञ्जाता:/KN ।/PUNC मुखानि/NP तासाम्/SN दग्‍धमुखीनाम्/NV कालुष्‍ययुक्तानि/KN इव/ASD सञ्जातानि/KN ।/PUNC बुधन्‍या:/NS पतिकल्‍याणकामनाम्/NP ,/PUNC सपत्नीस्‍नेहम्/NV ,/PUNC शीलसमुदाचारम्/NP ,/PUNC धैर्यसंयमादिकम्/AUD च/APY निपुणम्/NV अवेक्ष्‍य/KKS विस्‍फारितनेत्रा:/NV सर्वा:/SN एव/INTF शालभ‍ञ्जिका:/NV इव/ASD निश्‍चेष्टाः/NV तस्‍थु:/KP ।/PUNC बुधनी/NS कबूतर्या/NS सह/AUP एव/INTF स्‍वकुटीरम्/NP प्रस्थिता/KN ।/PUNC अयम्/SN आसीत्/KP चैत्रमास:/NS ।/PUNC
मधूकपुष्‍पगन्‍धै:/NP सर्वः/SN अपि/AVK लोक:/NP क्षीब:/NP इव/ASD प्रतीयते/KP स्‍म/KP ।/PUNC सहकारपरिमलनिचित/NP इव/ASD आसीद्/KP गन्‍धवह:/NP ।/PUNC रक्तरक्तम्/KN पलाशवनम्/NP कन्‍दर्पशरविद्धम्/NP प्रणयियुगलहृयम्/NP इव/ASD प्रदर्शयत्/KP आसीत्/KP ।/PUNC फाल्‍गुनिकम्/NS गीयते/KP स्‍म/KP नक्तम्/A दिवम्/NP ।/PUNC समग्रा/NV अपि/AVK धरित्री/NP पीतसर्षपपुष्‍पशाटिकाम्/NV परिधाय/KKS प्रसह्य/KKS चित्तम्/KN आचकर्ष/KP दर्शकाणाम्/NP ।/PUNC कर्णपुरात्/NS उपावृत्ताया:/NP बुधन्‍या:/NS लखेसरग्रामे/NS प्रायेण/NP सप्‍तमासा:/SMKY व्‍यतीता/KN ।/PUNC तावत्/AVK एव/INTF अकस्‍मात्/A ।/PUNC सुखरामस्‍य/NS पत्रम्/NP एकम्/SMK समागतम्/KN ।/PUNC तत्/SN पत्रम्/NP वाचयितुम्/KKS बुधनी/NS पुनः/A एकवारम्/SMKY द्विजवसतौ/NP श्वश्र्वा/NP सार्धम्/AUP समागच्‍छत्/KP ।/PUNC बलरामपण्डितस्‍य/NS पौत्र:/NP पत्रम्/NP वाचयति/KP स्‍म/KP -/PUNC स्‍वस्ति/KP ।/PUNC
इत:/A कर्णपुरात्/NS सुखराम:/NS स्‍वजनन्‍यै/NP पादलग्निकाम्/NP प्रेषयते/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK बुधनीम्/NS विज्ञापयति/KP यद्/SN ग्रामम्/NP गत्‍वा/KKS माम्/SN सुखरामम्/NS परमार्थत:/KN विसमृता/KN असि/KP ?/PUNC किम्/AP मया/SN अपराद्धम्/NP यत्/AVK माम्/SN विहाय/KKS तत्र/A निश्चिन्‍तम्/NP निवससि/KP ।/PUNC बुधनि/NS !/PUNC यत:/A प्रभृति/AUD गता/KN असि/KP भोजनम्/NP अस्‍वादु:/NP जातम्/KN ।/PUNC कदाचित्/A लवणाधिक्‍यम्/NP कदाचित्/A च/AVK जलप्राचुर्यम्/NP ।/PUNC अपक्‍वा:/NP ईषत्/NV पक्‍वा/NP वा/APY रोटिका:/NP निश्शब्‍दम्/NP निगीर्यन्‍ते/KP ।/PUNC चम्‍पाया:/NS रहस्‍यम्/NP अपि/AVK न/AN अवगम्‍यते/KP ।/PUNC न/AN जाने/NP अहम्/SN ,/PUNC यत्/SN कीदृशः/SNV तस्‍या:/SN रोग:/NP ?/PUNC अनेकभिषजाम्/NP पार्श्‍वे/NP ताम्/SN अनयम्/KP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK रोगम्/NP अनाख्‍याय/NP केवलम्/NP स्‍वस्‍वप्रयोगम्/NP साधयन्ति/KP ।/PUNC पञ्चदशदिवसेभ्‍य:/NP तु/A खट्वाश्रिता/KN एव/INTF ।/PUNC न/AN कार्यालयम्/NP गतवती/KN न/AN हट्टम्/NP ।/PUNC अहम्/SN एव/INTF सर्वम्/SN सहे/KP ।/PUNC कार्यालयगमनात्/NP प्राक्/A समग्रदिवसोपयोगि/NP किञ्चित्/SN पचामि/KP ।/PUNC भुक्‍त्‍वा/KKS ,/PUNC चम्‍पाम्/NS भोजयित्‍वा/KKS च/AVK गच्‍छामि/KP ।/PUNC बुधनि/NS !/PUNC अत्‍यन्‍तम्/NV एव/INTF परिश्रान्‍तः/KN अस्मि/KP ।/PUNC अस्‍मात्/SNV जीवनात्/NP तु/A व्‍यतीतप्रायम्/NP एव/INTF सुखसन्‍तोषावहम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC परन्‍तु/AVK तव/SN एव/INTF वंशदीपलोभेन/NP आवयो:/SN सर्वम्/SN अपि/AVK सामञ्जस्‍यम्/NP खलीकृतम्/KN ।/PUNC सम्‍प्रति/A भण/KP त्वम्/SN एव/INTF ।/PUNC क:/AP लाभ:/NP जात:/KN ?/PUNC त्‍वम्/SN अपि/AVK व्‍यथिता/KN अहम्/SN अपि/AVK व्‍यथित:/KN ।/PUNC एवम्/AUD सति/A किम्/AP करवाणि/NP इति/AUD न/AN वेद्मि/NP ।/PUNC केवलम्/NP तव/SN एव/INTF स्‍मृतिः/NP वारम्/A वारम्/DV  चित्तम्/KN आन्‍दोलयति/KP ।/PUNC कथम्/AP वर्तसे/KP तत्र/A ?/PUNC जननी/NP कीदृशी/SNV वर्तते/KP ।/PUNC
चम्‍पा/NS न/AN उद्गिरति/KP किञ्चित्/SN मुखात्/NP ।/PUNC तथापि/AVK त्‍वाम्/SN दूरीकृत्‍य/KKS पश्चात्/A तपति/KP इति/AUD अहम्/SN अनुमन्‍ये/KP ।/PUNC किम्/AP अपरम्/SN ?/PUNC यदि/AVK सकृत्/NP आगत्‍य/KKS स्‍वगृहम्/NP निभालयसे/KP तर्हि/AVK विश्‍वसिमि/KP ,/PUNC सर्वम्/SNV समञ्जसम्/NP निष्‍कण्‍टकः/NV च/APY भविष्‍यति/KP ।/PUNC सप्रणयम्/NP ।/PUNC तव/SN स्‍वामी/NP सुखराम:/NS पत्रम्/NP आकर्ण्‍य/KKS स्‍वकुटीरः/NP च/AVK आगत्‍य/KKS संवृतद्वारे/NP स्‍वकक्षे/NP बुधनी/NS स्‍फुरितकण्‍ठेन/NV रुरोद/KP ।/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC कियत्/SN अनार्यम्/NP आचरितम्/KN तया/SN ?/PUNC चम्‍पया/NS निर्भत्‍स्‍यमाना/NP अपि/AVK कथम्/AP असौ/SN गृहम्/NP त्‍यक्तवतीKN ?/PUNC धिक्‍तस्‍या/NP जीवनम्/NP यत्/SN स्वामी/NP स्वयम्/SN भोजनम्/NP पचति/KP ?/PUNC महापुरुषः/NV असौ/SN ।/PUNC शतसहस्रबहुमतः/NP असौ/SN ।/PUNC बुधनी/NS पुनः/A तच्चरणधूलिकल्‍पा/NP ।/PUNC
तादृशम्/SNV सहृदयोत्तमम्/NV नररत्‍नम्/NP विहाय/KKS सा/SN अत्र/A ग्रामम्/NP समागता/KN ?/PUNC अहो/ASMB नृशसमाचरितम्/KN तया/SN ।/PUNC चम्‍पाया:/NS किम्/AP ?/PUNC कियत्/SN वर्षदेशीया/NP असौ/SN ?/PUNC दुग्‍धमुखी/NV एव/INTF ।/PUNC अपरिपक्‍वबुद्धिः/NV एव/INTF ।/PUNC तस्‍या/SN अधरोत्तरम्/NV वचनम्/NP तु/A सोढव्‍यम्/KN एव/INTF ।/PUNC तत्र/A का/AP हानि:/NP ?/PUNC तस्‍याम्/SN रात्रौ/NP न/AN बुधनी/NS सुप्तवती/KN ।/PUNC किञ्च/SN ,/PUNC प्रत्यक्षरम्/NP पत्रस्‍य/NP विवृण्‍वती/KN नयनयोः/NP एव/INTF निशाम्/NP अनैषीत्/KP ।/PUNC प्रातः/NP एव/INTF श्वश्रूम्/NP परितोष्‍य/KKS ,/PUNC तदपेक्षाम्/NP याम्/SN काञ्चित्/SN प्रपूर्य/KKS सा/SN कर्णपुरम्/NS प्रतस्‍थे/KP ।/PUNC पदातिः/NP एव/INTF लखेसरात्/NS ।/PUNC मछलीशहरम्/NS आसाद्य/KKS इलाहाबादम्/NS प्रति/AUP प्रस्थिते/KP बाष्‍पयाने/NP सा/SN निषण्‍णा/NP ।/PUNC रात्रावष्टवादनकाल/NP एव/INTF बुधनी/NS स्‍वभवनम्/NP आससाद/KP ।/PUNC सुखरामः/NS तावता/A कालेन/NP अपि/AVK गृहम्/NP न/AN उपावर्तत/KP ।/PUNC गृहद्वारम्/NP अपावृतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC वायुवेगाद्/NP बुधनी/NS चम्‍पा/NS समीपम्/NP उपाययौ/KP ।/PUNC क्षणम्/NP यावत्/AVK तस्‍या:/SN कृष्‍णपक्षेन्‍दुकल्‍पम्/NV निष्‍प्रभम्/NV मुखमण्‍डलम्/NP अपश्‍यत्/KP ।/PUNC
ततः/A च/AVK ताम्/SN क्रोडे/NP कृत्‍वा/KKS निर्भरम्/NP रुरोद/KP ।/PUNC चम्‍पा/NS असि/KP मातृवियुक्ता/NV दुहिता/NP एव/INTF तदुरसि/NP संलग्‍ना/NP तारस्‍वरम्/NV विललाप/KP ।/PUNC आर्ये/NP !/PUNC बह्वु/NV अपराद्धम्/NP मया/SN ।/PUNC पश्‍य/KP ,/PUNC त्‍वाम्/SN सम्‍पीडय/KKS काम्/NP दशाम्/NP उपगता/KN अस्मि/KP ?/PUNC चम्‍पा/NS साश्रुपातम्/KN प्रोवाच/KP ।/PUNC मुग्‍धे/NP !/PUNC किम्/AP इदम्/SN भणसि/KP ?/PUNC किम्/SN त्‍वया/SN अपराद्धम्/NP ?/PUNC अहम्/SN एव/INTF जननीम्/NP द्रष्टुम्/KKS ग्रामम्/NP गतवती/KN ।/PUNC जननि/NP अपि/AVK चिन्‍तनीया/KN अस्‍माभि:/SN ।/PUNC परन्‍तु/AVK किम्/SN जातम्/KN ते/SN ?/PUNC क:/AP ते/SN रोग:/NP ?/PUNC राजयक्ष्मग्रस्‍ता/NV एव/INTF क्षीणासि/KP ।/PUNC अस्थिपञ्जरावशेषा:/NP ते/SN तनु:/NP ।/PUNC
स्‍वामिपत्रात्/NP इदम्/SN ज्ञात्‍वा/KKS एव/INTF विक्षिप्‍ता/NV अस्मि/KP सञ्जाता/KN ।/PUNC वात्या/NP इव/ASD धावन्‍ती/KN समायाता/KP अस्मि/KP ।/PUNC भवतु/KP ।/PUNC चम्‍पे/NS भगिनि/NP !/PUNC अलम्/AN मनाक्/NP अपि/AVK चिन्‍तया/NP ।/PUNC अहम्/SN स्‍वसेवया/NP त्‍वाम्/SN स्‍वस्‍थशरीराम्/NV विधास्‍ये/KP ।/PUNC
बुधनी/NS मन्‍त्रमुग्‍धा/NV इव/ASD सततम्/NV प्रोवाच/KP ।/PUNC तिष्ठ/KP तावत्/AVK आर्ये/NP !/PUNC अहम्/SN चायपेयम्/KN आनयामि/KP ।/PUNC चम्‍पा/NS अवदत्/KP ।/PUNC त्‍वम्/SN किम्/AP आनेष्‍यसि/KP ?/PUNC उत्तिष्ठन्‍ती/KN एव/INTF पतिष्‍यसि/KP ।/PUNC उपविश/KP तावत्/AVK ।/PUNC रसवतीम्/NP अहम्/SN एव/INTF गच्‍छामि/KP ।/PUNC कस्‍मात्/SN अद्य/A स्‍वामी/NP विलम्‍बते/KP ?/PUNC बुधनी/NS सस्‍नेहम्/NV अपृच्‍छत्/KP ।/PUNC अद्य/A कार्यालये/NP कश्चित्/SN समारोह/NP आसीत्/KP ।/PUNC मन्‍ये/KP ,/PUNC सम्‍प्रति/A आगच्‍छति/KP एव/INTF ।/PUNC चम्‍पा/NS आख्‍यातवती/KN ।/PUNC पुनः/A एकवारम्/NP सर्वम्/SNV समञ्जसम्/NP जातम्/KN ।/PUNC शुष्‍कप्रायम्/NV धान्‍यक्षेत्रम्/NP धारासारवर्षया/NP हरितम्/KN सञ्जातम्/KN ।/PUNC शनै:/KV शनैः/DV चम्‍पा/NS स्‍वास्‍थ्‍यम्/NP लेभे/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A न/AN आसीत्/KP तस्‍या:/SN अमर्षलेशः/NP अपि/AVK बुधनीम्/NS प्रति/AUP ।/PUNC ज्‍येष्ठा/NV भगिनी/NP सा/SN ।/PUNC आर्या/NP सा/SN ।/PUNC इदानीम्/A चम्‍पा/NS बुधन्‍या:/NS सहृदयताम्/NV साधु/NP वेद/NP ।/PUNC सुखरामस्‍य/NS अपि/AVK मनस्तापः/NP अधुना/A सान्‍ध्‍यरविः/NP इव/ASD गलित:/KN ।/PUNC मासद्वयम्/SMKY अतिक्रान्तम्/KN ।/PUNC सर्वे/SN प्रसन्‍ना:/NV आसन्/KP ।/PUNC परन्‍तु/AVK मध्‍ये/NP -/PUNC मध्‍ये/NP बुधनी/NS अचैतन्‍यम्/NV इव/ASD अनुभवति/KP स्‍म/KP ।/PUNC स्‍वोदरे/NP किञ्चित्/SN दोलायमानम्/KN इव/ASD सञ्चरिष्‍णु:/NV इव/ASD असौ/SN अन्‍वभवत्/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK एकस्‍याम्/SMKY सन्‍ध्‍यायाम्/NP तद्/SN उदरे/NP असह्यशूलम्/NV इव/ASD उत्थितम्/KN ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK शूलशमनोपाया:/NP वैयर्थ्‍यम्/NP उपागता:/KN ।/PUNC सुखराम:/NS बुधनीम्/NS आदाय/KKS पार्श्‍ववर्तिनि/NV औषधालये/NP प्रविष्ट:KN ।/PUNC सौभाग्‍यवशात्/NV तत्र/A आसन्/KP महिलाभिषजः/NP अपि/AVK ।/PUNC अर्धहोराम्/NP यावत्/AVK  परीक्षणम्/NP प्राचलत्/KP ।/PUNC ततः/A च/AVK भिषक्/NP वरा:/NP काचित्/SN वरिष्ठा/NV बहिः/A आगत्‍य/KKS सस्मितम्/NV प्रावदत्/KP -/PUNC भो/ASMB सुखराम/NS !/PUNC परिपक्‍वगर्भा:/NV ते/SN भार्या/NP ।/PUNC
परन्‍तु/AVK शल्‍यक्रियाम्/NP विना/AUP प्रसव:/NP न/AN सम्‍भाव्‍य:/KN ।/PUNC अतिजटिलम्/NV च/AVK प्रतिभाति/KP सर्वम्/SN ।/PUNC तथा/AVK अपि/AVK प्रयतामहे/KP वयम्/SN ।/PUNC त्‍वम्/SN तावत्/AVK रक्तप्रबन्‍धम्/NP कुरु/KP ।/PUNC अत्र/A एव/INTF सततम्/NV स्‍थातव्‍यम्/KN ।/PUNC किंकर्तव्‍यविमूढ:/KP इव/ASD सञ्जातः/KN सुखराम:/NS ।/PUNC किम्/SN असौ/SN शुश्राव/KP इति/AUD सम्‍प्रति/A अपि/AVK न/AN विश्‍वसनीयम्/KN प्रतिभाति/KP ।/PUNC
बुधनी/NS गर्भम्/NP वहति/KP इति/AUD महत्/NV आश्चर्यम्/NP !/PUNC परन्‍तु/AVK तद्/SN वृतम्/NP निशम्‍य/KKS चम्‍पा/NS चाम्‍पेयपुष्‍पम्/NS इव/ASD प्रत्यङ्गम्/NP हर्षामोदसम्‍भारनिर्भरा/NV अलक्ष्‍यत/KP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK प्रबन्धा/NP यथायथम्/NP निर्व्‍यूढा:/NV ।/PUNC शल्‍योपचारः/NP प्रारभत/KP ।/PUNC गतागतम्/KN परिचारिकाणाम्/NP पश्‍यन्‍तौ/KP दम्‍पती/NP बहिः/A अलिन्‍दस्‍थासन्दिकायाम्/NP उपविष्टौ/KP ।/PUNC ततः/SN च/AVK अकस्‍मात्/A एव/INTF नवजातशिशुक्रन्‍दनम्/NV अश्रूयत/KP ।/PUNC धावन्‍ती/KN परिचारिका/NP बहिः/A आगता/KN अवदत्/KP च/APY -/PUNC ‘/PUNC वर्धापनम्/NP वर्धापनम्/DV भद्र/NP !/PUNC पुत्रः/NP ते/SN सञ्जात:/KN !/PUNC ’/PUNC तद्/SN वाक्‍यम्/NP श्रुत्‍वा/KKS इव/ASD चम्‍पा/NS प्रगाढम्/NV आलिलिङग/KP सुखरामम्/NS ।/PUNC सुखरामः/NS तु/A सम्‍प्रति/A अपि/AVK प्रकृतिस्‍थ:/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC नियतिलीलाम्/NP विमृशन्/KNV असौ/SN हर्षविषादानुभवशून्‍यताम्/NP इव/ASD प्रपेदे/KP ।/PUNC महिलाभिषक्/NP समागता/KN तावत्/AVK ।/PUNC
दीनमुखी/NP सा/SN समदृश्‍यत/KP ।/PUNC सदयम्/NP प्रोवाच/KP -/PUNC भद्र/NP !/PUNC प्रसवानन्‍तरम्/NP तवत्पत्‍न्‍या:/NP स्थितिः/NP न/AN खलु/A निर्विघ्‍ना/NV प्रतीयते/KP ।/PUNC प्रचुरम्/NV रक्तम्/NP देहात्/NP निष्‍क्रान्‍तम्/KN ।/PUNC भवतु/KP ,/PUNC कक्षम्/NP प्रविश्‍य/KKS पश्‍य/KP ताम्/SN ।/PUNC सुखरामः/NS अवाक्/NV सञ्जात:/KN ।/PUNC चम्‍पया/NS सार्धम्/AUP धावन्/KNV इव/ASD कक्षम्/NP प्राविशत्/KP ।/PUNC अर्धमूर्च्छिता/NV समदृश्‍यत/KP बुधनी/NS ।/PUNC उभौ/SN अवलोक्‍य/KKS अपि/AUD किञ्चिद्/SN वक्तु्म्/KKS न/AN शशाक/KP ।/PUNC
केवलम्/NP पातयामास/KP नयनाश्रुणि/NP ।/PUNC आर्ये/NP !/PUNC पुत्रः/NP अस्ति/KP सञ्जात:/KN ।/PUNC
सर्वथा/A स्‍वामिनम्/NP अनुहरति/KP ।/PUNC सहर्षम्/NV चम्‍पा/NS अवदत्/KP ।/PUNC श्रुत्वा/KKS इदम्/SN बुधनी/NS सकृत्/KN स्मितकञ्चकार/KP विलिल्‍ये/NP च/AVK चिरनिद्रायाम्/NP ।/PUNC परिवर्तनम्/NP

श्री/U शिवदत्तशर्मा/NS चतुर्वेद:/U (/PUNC काशी/NS -/PUNC हिन्‍दूविश्‍वविद्यालयस्‍थे/NS संस्‍कृतमहाविद्यालये/NS ,/PUNC साहित्‍यविभागस्‍य/NS पूर्वाऽध्‍यक्ष/NP )/PUNC प्रभातवेला/NV इयम्/SN आगता/KN ,/PUNC भगवान्/NP अंशुमाली/NS प्राचीम्/NP सनाथीकर्तुम्/KKS इच्‍छति/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A तु/A लालिमा/NV विलोक्‍यते/KP तस्‍याम्/SN दिशि/NP ।/PUNC परितः/AUP तरुकोटरात्/NP निर्गता:/KN पक्षिण:/NP प्रात:/NP -/PUNC कालिकम्/NV समीरम्/NP सेवितुम्/KKS इच्‍छन्‍तः/KN नभसि/NP उड्डीयन्‍ते/KP ।/PUNC सर्वत:/A विशुद्धम्/NV वातावरणम्/NP प्रतीयते/KP ।/PUNC समीप/NP एव/INTF पवित्रा/NV सरित्/NP प्रवहति/KP ।/PUNC तस्‍याः/SN तटे/NP द्वौ/SMKY ब्राह्मणबटू/NP सन्‍ध्‍याम्/NP उपासाते/KP ।/PUNC यदा/AVK भगवान्/NP भुवनभास्‍कर:/NS स्‍वकीयम्/SN प्रथमम्/SMKP किरणम्/NP प्राक्षिपत्/KP ,/PUNC तदा/AVK एव/INTF एताभ्‍याम्/SN तस्‍मै/SN अर्घ्‍यम्/NP दत्तम्/KN ,/PUNC पुनः/A च/AVK अर्घ्‍योत्तरम्/NV कर्म/NP आरब्‍धम्/KN ।/PUNC पार्श्‍व/NV एव/INTF ब्रह्मनिष्ठस्‍य/NV साक्षात्/NV तपोमूर्त्ते/NP ऋषिवरस्‍य/NP वसिष्ठस्‍य/NS आश्रमः/NP दृश्‍यते/KP ।/PUNC एतौ/SN तेजस्विनः/NV बटू/NP अस्मिन्/SN एव/INTF आश्रमे/NP निवसत:/KP ।/PUNC
आश्रमम्/NP इमम्/SN दृष्ट्वा/KKS स्‍वर्गस्‍य/NP कल्‍पना/NP सपदि/NV एव/INTF हृदि/NP जागर्ति/KP ।/PUNC
समन्‍तात्/NP नानाविधानाम्/NV कुसुमानाम्/NP सौरभम्/NP समायाति/KP ।/PUNC आश्रमनिकटे/NP सर्वतः/A तेजस्विनः/NV तपस्विन:/NP एव/INTF दृश्‍यन्‍ते/KP ।/PUNC अहो/ASMB तप:/NP प्रभाव/NP एतेषाम्/SN ।/PUNC
सर्वतः/A अपि/AVK शान्‍ते:/NV साम्राज्‍यम्/NP दरीदृश्‍यन्‍ते/KP ।/PUNC प्रकृतिपरिवर्तनम्/NP प्रत्‍यक्षम्/NV अत्र/A दृश्‍यते/KP यद्/SN एकस्मिन्/SMKY एव/INTF जलाशये/NP गजेन्‍द्र:/NS मृगेन्द्रः/NS च/APY जलम्/NP पिबत:/KP ।/PUNC
अहो/ASMB शान्‍तम्/NV आश्रमपदम्/NP ।/PUNC उपासिता/NV सन्‍ध्‍या/NP बटुभ्‍याम्/NP ,/PUNC अधुना/A एतौ/SN अग्निहोत्राय/KKS आश्रमम्/NP प्रस्थितौ/KP ।/PUNC किञ्चित्/SN दूरे/NP गत्‍वा/KKS तौ/SN साश्चर्यम्/NV पुलकितगात्रौ/NV विविधान्/NV अश्‍वान्/NP मत्तगजेन्‍द्रान्/NP मनुष्‍यसमूहान्NP च/APY अपश्‍यताम्/KP ।/PUNC कुत्रचित्/A सुप्ता:/KN ,/PUNC कुत्रचित्/A उत्थिता:/KN ,/PUNC केचित्/SN वाद्यानि/NP वादयन्‍त:/KN ,/PUNC अपरे/SN शस्‍त्रसज्जिता:/KN नानाविधवस्‍त्रधारिण:/NV पुरुषा:/NP ताभ्‍याम्/SN दृष्टा:/KN ।/PUNC अथ/AVK तत्सर्वम्/SN दृष्ट्वा/KKS श्रुतिश्रवा:/NS सोमपीथिनम्/NS उवाच/KP ।/PUNC 
श्रुतिश्रवा:/NS -/PUNC अहो/ASMB सोमपीथिन्/NS ,/PUNC पश्‍यसि/KP एतत्/SN सर्वम्/SN ?/PUNC कुत:/A एते/SN समायाताः/KP ?/PUNC के/AP इमे/SN सन्ति/KP ?/PUNC मन्‍ये/KP राजपुरुषा:/NP सन्ति/KP ।/PUNC 
सोमपीथी/NS -/PUNC पश्‍यामि/KP मित्र/NP ?/PUNC मम/SN अपि/AVK चेतसि/NP महत्/NV कुतूहलम्/NV उत्‍पन्‍नम्/KP ।/PUNC कश्चित्/SN प्रष्टव्‍यः/KN अस्मिन्/SNV विषये/NP ।/PUNC यतो/AVK हि/A एते/SN अस्‍मद्/SN आश्रमे/NP आयाता:/KN अतिथयः/NP अस्‍माकम्/SN सञ्जाता:/KN ।/PUNC अतः/AVK तत्र/A प्रात:/NP स्‍मरणीयम्/KN महर्षिम्/NP विनिवेदयिष्‍याव:/KP ।/PUNC एवम्/AUD चलति/KP कौतुहलात्‍मके/NV वार्तालापे/NP पुरत:/KN एक:/SMKY राजपुरुष:/NP आगच्‍छन्/KNV दृष्ट:/KN ।/PUNC एतौ/SN अपि/AVK तदभिमुखम्/NP चलितौ/KP ।/PUNC
तेन/SN आगत्‍य/KKS सादरम्/NV प्रणम्‍य/KKS उक्तम्/KN -/PUNC यद्/SN भो/ASMB ब्रह्मचारिण:/NP चक्रवर्ती/U सम्राट्/NV विश्वामित्र:/NS भवन्‍तौ/SN प्रणतिपुरस्‍सरम्/NP आह्वयति/KP ।/PUNC एतौ/SN अपि/AVK साशीर्वादम्/NV -/PUNC किम्/AP किम्/DV महाराज:/NP विश्‍वामित्र:/NS ?/PUNC अपि/AVK महाराज/NP -/PUNC विश्वामित्रस्‍य/NS एतत्/SN सर्वम्/SN सैन्‍यादिकम्/NP वर्तते/KP ?/PUNC
राजपुरुष:/NP -/PUNC आम्/NP !/PUNC भगवन्‍तौ/NP ।/PUNC
श्रुतिश्रवा:/NS -/PUNC कस्मिन्/SN समये/NP समायात:/KN महाराज:/NP ?/PUNC ह्य:/A सायंकाले/NP तु/A अत्र/A किम्/AP अपि/AVK न/AN आसीत्/KP ।/PUNC इदानीम्/A एव/INTF अस्‍माभिः/SN विलोकितम्/KN एतत्/SN सर्वम्/SN ।/PUNC वयम्/SN तु/A चकिता:/NV सञ्जाता:/KN ।/PUNC 
राजपुरुषः/NP -/PUNC भगवान्/NP !/PUNC राजराजेश्वर:/NS दिनत्रयात्/SMKY पूर्वम्/SN एव/INTF राजधानीत:/NP प्रस्थित:/KN मृगयार्थम्/NP ,/PUNC बहव:/NV क्रूरजन्‍तव:/NP व्‍यापादिता:/KN ।/PUNC ह्य:/A सायम्/NP एक:/SMKY भयङ्कर:/NV सिंह:/NP दृष्ट:/KN महाराजेन/NP ।/PUNC परम्/SN सपदि/NV एव/INTF स/SN निबिडे/NV वने/NP परोक्षः/NP अभवत्/KP ।/PUNC आज्ञप्ता:/KN वयम्/SN सर्वे/SN तस्‍य/SN अन्‍वेषणाय/KKS ।/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK अरण्‍यम्/NP अस्‍माभिः/SN अन्विष्टम्/KP ।/PUNC मार्गे/NP च/AVK अन्‍ये/SN बहव:/NV हिंस्रजन्‍तव:/NP यमपथपथिका:/NP कृता:/KN ।/PUNC परम्/AVK अस्‍माभिः/SN तस्‍य/SN आकृति:/NP परिचीयते/KP ,/PUNC स:/SN तु/A न/AN दृग्‍गोचरीभूत:/KN ।/PUNC अहो/ASMB भयङ्करः/NV तस्‍य/SN सटाबन्‍ध:/NV !/PUNC ईदृश:/SNV सिंहः/NP तु/A न/AN अवलोकित:/KN कुत्र/A अपि/AVK अस्‍माभि:/SN ।/PUNC
श्रुतिश्रवा:/NS -/PUNC (/PUNC सकुतूहलम्/NV )/PUNC तत:/A किम्/AP जातम्/KN ?/PUNC अग्रे/A कथय/KP तावत्/AVK ।/PUNC राजपुरुषः/NP -/PUNC अग्रे/A श्रूयताम्/KP ।/PUNC तस्‍य/SN एव/INTF सिंहस्‍य/NP पदचिह्नानि/NP अनुगच्‍छन्‍त:/KN वयम्/SN प्रगाढे/NV अस्मिन्/SNV अरण्‍ये/NP इतः/A ततः/A परिभ्रान्‍ता:/KN किञ्चित्/SN समयानन्‍तरम्/AVK एव/INTF च/AVK अश्रौष्‍म/KP तस्‍य/SN एव/INTF हृदयद्रावकम्/NV सिंहनादम्/NP ।/PUNC यदा/AVK तस्‍य/SN स्‍मरणम्/NP कुर्म:/KP ,/PUNC तदा/AVK जायते/KP हृदि/NP कम्‍प:/KP ।/PUNC
सोपपीथी/NS –/PUNC ततः/A तत:/DV ।/PUNC
राजपुरुषः/NP -/PUNC ततः/A तु/A भयभीता:/NV सर्वे/SN स्‍वमनसि/NP ,/PUNC अयम्/SN आगत:/KN इति/AUD कम्‍पमाना/NV अत्र/A एव/INTF शिविरनिर्माणस्‍य/NP महाराजाय/NP सम्‍मतिम्/NP प्रददिम:/KN ।/PUNC नरेन्‍द्र:/NS अपि/AVK प्रस्‍तावम्/NP इदम्/SN स्‍वीचकार/KP ।/PUNC तद्/SN आज्ञया/NP अत्र/A एव/INTF अस्‍माकम्/SN रा‍त्रिनिवास:/NP समजायत/KP ।/PUNC सम्‍प्रति/A एव/INTF स/SN शयनात्/NP उत्थित:/KN ,/PUNC दृष्टाः/KN च/AVK तेन/SN भवन्‍त:/SN ।/PUNC अत:/AVK माम्/SN श्रीमताम्/NP सबहुमानम्/NV आह्वानाय/KKS आज्ञापयत्/KP ।/PUNC
श्रुतिश्रवा:/NS -/PUNC अवश्‍यम्/NP लोककल्‍याणकारकस्‍य/NP राज्ञ:/NP दर्शनम्/NP करिष्‍याम:/KP ।/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS ते/SN त्रयः/SMK अपि/AVK राजाधिष्ठानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थिता:/KN ।/PUNC अत्र/A कुत्रचित्/A स्‍वोच्‍चतया/SN उच्‍चै:/KV श्रवसम्/NP अपि/AVK तिरस्‍कुर्वन्‍तः/KN हया:/NP ,/PUNC कुत्रचित्/A निर्झरद्दानवारयः/NP मत्तदन्तिन:/NP ,/PUNC कुत्रचित्/A तेषाम्/SN पादाघातेन/NP शुण्‍डक्रीडया/NV वा/AVK उत्‍पाटिता/KP तरव:/NP ,/PUNC एकतः/A मृगयाहता:/KN भयङ्कराकृतयः/NP जन्‍तव:/NP ,/PUNC अपरतः/SN जीविता/NV एव/INTF बद्धा:/NV नानाविधा:/NP पशव:/NP ,/PUNC क्‍वचित्/SN सुदीर्घाणाम्/NV वृक्षाणाम्/NP उपरि/A सुप्ता/KN बहव:/NV सैनिका:/NP ,/PUNC क्‍वचित्/SN नित्‍यक्रियानिर्वृत्‍यर्थम्/NP प्रस्थिता/KN जना:/NP तै:/SN मार्गे/NP दृष्‍टा:/KN ।/PUNC सपदि/NV एव/INTF प्रविविशुस्‍ते/NP राजाधिष्ठानम्/NP ।/PUNC अत्र/A एकस्मिन्/SMKY उच्‍चसिंहासने/NV प्रबलप्रतापी/NV महाराजविश्‍वामित्र:/NS उपविष्ट:/KN ।/PUNC न/AN हि/A अयम्/SN राजा/NP अपि/AVK तु/A शरीरबद्धा/NV वीरता/NV एव/INTF अस्मिन्/SNV रूपे/NP समागता/KN प्रतिभाति/KP ।/PUNC एतयो:/SN सुदृढबाह्वोः/NV संरक्षकत्‍वे/NP किम्/AP वर्तते/KP भयलेशः/NP अपि/AVK आसमुद्रक्षितिनिवासिन:/NP प्रजाजनस्‍य/NP ?/PUNC परितः/AUP च/APY राज्ञ:/NP उपविष्टा:/KN मन्त्रिणः/NP अङ्गरक्षकाः/NP च/APY ।/PUNC यदा/A एतौ/SN द्वौ/SMKY अपि/AVK वटू/NP तत्र/A प्रविविशतु:/KP तदा/A सर्वे/SN स्‍वासनात्/NP उत्थिता:/KN ,/PUNC राज्ञा/NP च/AVK उत्‍थाय/KKS प्रणामाञ्जलिर्बद्ध:/NP ।/PUNC उभाभ्‍याम्/NP अपि/AVK मङ्गलमयवेदवाक्यैः/NP आशीर्वाद:/NP कृत:/KN ।/PUNC अथ/AVK सम्राड्/NP आश्रमवासिनाम्/NP कुशलम्/NP पप्रच्‍छ/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC सर्वम्/SN कुशलम्/NV भवताम्/SN संरक्षकत्‍वे/NP ’’/PUNC ताभ्‍याम्/SN उत्तरितम्/KN ।/PUNC ‘/PUNC अत्र/A आगत्‍य/KKS तु/A चेतसि/NP एक:/SMK अलौकिक/NV आनन्‍द/NV उत्‍पन्‍न:/KP ।/PUNC स/SN इयम्/SN शान्तिः/NP तु/A लोकोत्तर/NV एव/INTF या/SN मानसम्/NP सर्वभावेन/NP पवित्रयति/KP ।/PUNC कस्‍य/SN तावत्/AVK महर्षेः/NP आश्रमः/NP अयम्/SN ?/PUNC इति/AUD पृच्‍छति/KP राजनि/NP अत्र/A भवान्/SN सप्तर्षिषु/NP एकतम:/SMKY स्‍वतपोबलेन/NP समूलोन्‍मूलिताशेषभुवनक्‍लेशः/NP महर्षि:/NP वसिष्ठ/NS इमम्/SN आश्रमम्/NP अधितिष्ठति/KP इति/AUD -/PUNC तौ/SN ऊचतु:/KP ।/PUNC ‘/PUNC अहो/ASMB सौभाग्‍यम्/NV अहो/ASMB सौभाग्‍यम्/NV –/PUNC पूर्वोपार्जितानाम्/NV पुण्‍यकर्मणाम्/NP विपाकेन/NP एव/INTF अवसरः/NP अयम्/SN प्राप्त:/KN यत्/SN त्तस्‍य/SN तोपमूर्तेः/NP दर्शनेन/NP आत्‍मानम्/NP पवित्रयिष्‍यामि/KP ’/PUNC अपारानन्‍दप्रसन्‍नवदन:/NP सम्राट्/NP प्रोवाच/KP ।/PUNC ‘/PUNC आवाम्/SN अपि/AVK गत्‍वा/KKS महर्षिम्/NP विनिवेदयाव:/KP ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS तौ/SN बटू/NP आश्रमाय/KKS प्रस्थितौ/KP ।/PUNC राज्ञा/NP च/AVK आज्ञप्ता:/KN सर्वे/SN यत्/SN नित्‍यया/NP स्‍नानादिक्रियया/NP सर्वे/SN निर्वृत्ता:/KN भवन्तु/KP इति/AUD ।/PUNC
सर्वे/SN अपि/AVK नद्याम्/NP स्‍नात्‍वा/KKS नित्‍यक्रियाम्/NP च/AVK निरवर्तयन्/KP ।/PUNC साम्राट्/NP अपि/AVK विहिताशेषधर्मकार्य:/NV ऋषिदर्शनार्थम्/NP अमात्‍यादिभि:/AUD सह/AUP प्रस्थित:/KN ।/PUNC नानापुष्‍पकदलीपत्रादिभिः/AUD मण्डितम्/NV आश्रमद्वारम्/NP प्रविश्‍य/KKS ते/SN ऋषिसविधे/NP चलिता:/KN सर्वे/SN अपि/AVK ।/PUNC अथ/AVK कुत्रचित्/A आम्रपनसादिवृक्षेषु/NP उपविष्टानाम्/NP कूजताम्/KP शुकसारिकाणाम्/NP रव:/NP तै:/SN आकर्णि/NP ,/PUNC कुत्रचित्/A इतः/A ततः/A भ्रमन्‍त:/KN मृगा:/NP तैः/SN अवलोकिता:/KN ।/PUNC
समस्‍त:/A आश्रमप्रदेश:/NP यज्ञकुण्‍डोद्भूतेन/NV सुगन्धिना/NV धूमेन/NP पवित्रीक्रियते/KP ।/PUNC एकत:/A ब्रह्मचारिणाम्/NP वेदध्‍वनि:/NP श्रूयते/KP ,/PUNC अपरत:/SN नानाविधानाम्/NV पक्षिणाम्/NP कूजितम्/KP ।/PUNC
गच्‍छद्भि:/NP सर्वैः/SN एव/INTF सम्‍मुखे/NP एकः/SMK अति/NV इव/ASD रमणीयः/KN तडाग:/NP अवलोकित:/KN ।/PUNC अवर्णनीया/KN खलु/A सरस:/NV शोभा/NP ।/PUNC अकस्‍मात्/A एव/INTF निपपात/KP तडागतटे/NP स्थितस्‍य/NP सिंहस्‍य/NP उपरि/A सर्वेषाम्/SNV दृष्टि:/NP ।/PUNC तम्/SN दृष्ट्वा/KKS तु/A सर्वे/SN स्‍तब्‍धा:/NV जाता:/KN ।/PUNC सर्वैः/SN अपि/AVK ज्ञातम्/KN यत्/SN अयम्/SN एव/INTF स/SN सिंह:/NP ,/PUNC य:/SN अस्‍माभि:/SN ग‍तदिने/NP अवलोकित:/KN ।/PUNC न/AN आसीत्/KP कस्‍य/SN अपि/AVK समीपे/NP किम्/AP अपि/AVK शस्‍त्रम्/NP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK भयकम्पिता:/NV सञ्जाता:/KN ।/PUNC नरेन्‍द्रः/NS तु/A तम्/SN दृष्ट्वा/KKS किञ्चिद्/SN ओजस्विवदन:/NV सन्/KKS शस्‍त्रजिघृक्षया/NP प्रधानसेनापतिमुखम्/NP अवलोकयन्/KNV तस्‍थौ/KP ।/PUNC
‘/PUNC वीरा:/NP सदृशविक्रमम्/NP दृष्ट्वा/KKS उत्‍साहिन:/NV एव/INTF भवन्ति/KP न/AN तु/A भीता:/KN ’/PUNC इति/AUD एषा/SNV भावना/NP नृपतौ/NP मूर्तिमती/KN आसीत्/KP ।/PUNC एतस्मिन्/SNV एव/INTF क्षणे/NP श्रुतिश्रवा:/NS सम्‍मुखे/NP आयात:/KN ।/PUNC सर्वान्/SN अपि/AVK भयभीतान्/KNV सम्राजम्/NP च/AVK सिंहस्‍य/NP उपरि/A प्रहर्तुम्/KKS उद्यतम्/NP दृष्ट्वा/KKS श्रुतिश्रवा:/NS अवदत्/KP ,/PUNC यत्/SN न/AN अयम्/SN वनराज:/NP कस्‍य/SN अपि/AVK किम्/AP अपि/AVK कर्तुम्/KKS शक्‍नोति/KP ।/PUNC राजानम्/NP उद्दिश्‍य/KKS च/AVK उक्तवान्/KN ,/PUNC यत्/SN -/PUNC राजन्/NP !/PUNC अत्र/A तु/A एवम्/AUD एव/INTF जन्तवः/NP तिष्ठन्ति/KP ।/PUNC
आश्रमे/NP कः/SN अपि/AVK जीव:/NP न/AN व्‍यापाद्यते/KP ।/PUNC निश्‍शङ्कम्/NP आगम्‍यताम्/KP भवद्भि:/SN ।/PUNC
अनेन/SNV वचनेन/NP सर्वे/SN अपि/AVK किञ्चित्/SN निर्भीकताम्/KP प्रापु:/KP ।/PUNC अग्रे/A तैः/SN अवलोकिता/KN अति/NV इव/ASD मनोहरा/NV वृक्षावली/NP ।/PUNC तत्र/A एव/INTF एकस्‍य/SMKY सघनवृक्षस्‍य/NP अधस्‍तात्/NP विजितकामक्रोधादि/NV अरिक:/NP ,/PUNC निरस्‍तरागद्वेष:/NV ,/PUNC मूर्तिः/NP इव/ASD प्रसन्‍नताया:/NV पद्मासनेन/NP उपविष्ट:/KN ब्रह्मर्षिः/NP वसिष्ठः/NS तैः/SN अवलोकित:/KN ।/PUNC सम्राट्/U विश्वामित्र:/NS ऋषिम्/NP साष्टाङ्गम्/NP प्रणम्‍य/KKS अर्घ्‍यादिकम्/AUD अददत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD सविधि/NV पूजाम्/NP कृत्‍वा/KKS सर्वैः/SN अपि/AVK ऋषेः/NP चरणामृतग्रहणेन/NP आत्‍मा/NP पवित्रित:/KN ।/PUNC यथास्‍थानम्/NP सर्वे/SN अपि/AVK उपविष्टा:/KN ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF समये/NP स/SN एव/INTF सिंह:/NP पुरस्तात्/A आगच्‍छन्/KNV सर्वैः/SN अवलोकित:/KN ।/PUNC स:/SN तु/A शान्‍तमुखमुद्र:/NV आगत्‍य/KKS ऋषे:/NP वामभागे/NV उपविष्‍ट:/KN -/PUNC ऋषिः/NP च/AVK स्‍वहस्तम्/NP तत्/SN शिरसि/NP निधाय/KKS स्‍वप्रेम/NP प्राकटयत्/KP ।/PUNC सर्वै:/SN आश्चर्येण/NV अवलोकितम्/KN एतत्सर्वम्/SN ।/PUNC कुशलप्रश्‍नानन्‍तरम्/NP न/AN एकानाम्/SMKY धार्मिकाणाम्/NP राजनैतिकानाम्/NP च/AVK विषयाणाम्/NP प्रश्‍नोत्तराणि/NP जातानि/KP ।/PUNC यदा/AVK वार्तालापेन/NP राजा/NP सन्‍तुष्ट:/KN बभूव/KP ,/PUNC तदा/AVK महर्षित:/NP गमनस्‍य/NP आज्ञाम्/NP ययाचे/KP ।/PUNC ऋषि:/NP -/PUNC अद्य/A तु/A अस्मिन्/SN एव/INTF आश्रमे/NP ग्रहीतव्‍या/KN सपर्या/NP भवद्भिः/SN आतिथेयी/NV ।/PUNC
विश्‍वामित्र:/NS -/PUNC भगवन्/NP !/PUNC न/AN अहम्/SN एकाकी/SMKY ।/PUNC महान्/NV जनसमूह:/NP ,/PUNC अनेके/NP दन्तिन:/NV ,/PUNC बहवः/NV अश्‍वा:/NP मत्सहचरा:/NP सन्ति/KP ।/PUNC ऋषि:/NP -/PUNC अस्‍य/SN का/SN अपि/AVK चिन्‍ता/NP भवद्भिः/SN न/AN करणीया/KN ।/PUNC अत्र/A परमेश्‍वरस्‍य/NP कृपया/NP कस्‍य/SN अपि/AVK वस्‍तून:/NP न्‍यूनता/NV न/AN अस्ति/KP ।/PUNC एतद्/SN आकर्ण्‍य/KKS तु/A विश्वामित्र:/NS स्‍वमनसि/NP अतीवासूयाम्/NP बभार/KP ।/PUNC ‘/PUNC किम्/AP अस्‍माकम्/SN अतिथिसत्‍कारम्/NP करिष्‍यति/KP एषः/SNV वृद्ध:/NP ’/PUNC इति/AUD रजोगुणजनितः/KN अहङ्कार:/NV तस्‍य/SN चिते/NP व्‍याप्त:/KN ।/PUNC
असूयतया/NP तेन/SN आज्ञप्ता:/KN सर्वे/SN -/PUNC यदि/AVK अद्य/A अस्मिन्/SN एव/INTF आश्रमे/NP सर्वे/SN अपि/AVK भोजनादिकम्/AUD कुर्युः/KP इति/AUD ।/PUNC महर्षिणा/NP अपि/AVK सर्वे/SN शिष्‍या:/NP तेषाम्/SN सत्‍काराय/KKS आज्ञप्ता:/KN ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK शिष्‍या:/NP महर्षिवचनम्/NP श्रुत्‍वा/KKS झटिति/KV तेषाम्/SN आतिथ्‍याय/NV सन्‍नद्धा:/KN बभूवु:/KP ।/PUNC यद्/SN वस्‍तु/NP यस्‍मै/SN रोचते/KP ,/PUNC तस्‍मै/SN तत्/SN एव/INTF वस्‍तु/NP दीयते/KP स्‍म/KP एभि:/SN ।/PUNC ‘/PUNC केसरसुरभितमेलामिश्रितम्/KN घृताप्‍लुतम्/NP संयावम्/NP अहम्/SN अभिलष्‍यामि/KP ’/PUNC ‘/PUNC कोमलकोमला/NV अपूपा/NP मह्यम्/SN रोचन्‍ते/KP ,/PUNC ‘/PUNC कवोष्‍णा:/NP कचोर्य/KKS इह/A दीयन्‍ताम्/KP ’/PUNC ‘/PUNC तप्ततप्ता:/NV शष्‍कुल्यो/NP (/PUNC जलवलिका:/NP )/PUNC मया/SN प्राप्ता:/KN ’/PUNC अहम्/SN मोदकम्/NP भोक्ष्‍ये/KP ’/PUNC ‘/PUNC मह्यन्‍तु/KP अमृततुल्यम्/ASD प्रगाढम्/NV पायसम्/NP प्रदेयम्/KN ’/PUNC ,/PUNC इति/AUD अश्रूयत/KP कोलाहल:/NP ।/PUNC
अन्‍ये/SN सर्वे/SN अपि/AVK नानाविधानि/NV व्‍यञ्जनानि/NP याचन्‍ते/KP ।/PUNC शिष्‍याः/NP च/AVK सर्वैः/SN अपि/AVK याचितै:/NP पदार्थैः/NP तान्/SN सत्‍कुर्वन्ति/KP ।/PUNC अन्‍ये/SN फलाहारा:/NP विविधानि/NV फलानि/NP इच्‍छन्ति/KP तानि/SN अपि/AVK ते/SN प्राप्‍नुवन्ति/KP ।/PUNC केचित्/SN भक्षयन्तः/KN वर्णयन्ति/KP यत्/SN अहो/ASMB स्‍वादिष्टा/NV मोदका:/NP ।/PUNC सन्ति/KP संसारे/NP विविधानि/NV मधुराणि/NV अन्‍नानि/NP परम्/SN मोदकस्‍य/NP अस्‍य/SN सम्‍मुखे/NP तु/A न/AN सन्ति/KP तानि/SN किम्/AP अपि/AVK ।/PUNC एवम्/AUD एव/INTF केचित्/SN अपूपान्/KNV ,/PUNC केचित्/SN क्षीरोदनम्/NP प्रशंसन्‍त:/KN ततद्रसम्/NP अनुभवन्ति/KP ।/PUNC केचित्/SN अश्‍वानाम्/NP कृते/KN सस्‍यादिकम्/AUD केचित्/SN दन्तिनाम्/NP उपयुक्तम्/KN रोटिकादिकम्/AUD गृह्णन्ति/KP ।/PUNC येन/SN यदिष्‍यते/KP तत्/SN एव/INTF तेन/SN प्राप्‍यते/KP ।/PUNC
निषेधवाचकशब्‍दः/NP तु/A तत्रत्‍ये/A कोश/NP एव/INTF न/AN लिखित:/KN ।/PUNC राज्ञः/NP मन्त्रिणाम्/NP च/AVK यत्/SN उत्तम्/NV उत्तमम्/NP वस्‍तु/NP अपेक्षितम्/NP आसीत्/KP तत्/SN सर्वम्/SN यथास्‍थानम्/NP यथासमयम्/NP यथापरिमाणम्/NP तै:/SN प्राप्‍यते/KP ।/PUNC सर्वे/SN चकितचकिता:/NV समतिष्ठन्‍त/KN तस्मिन्/SN आश्रमे/NP एतादृशम्/SNV विचित्रम्/NV सत्‍कारम्/NP दृष्ट्वा/KKS ।/PUNC न/AN आसीत्/KP एतादृशम्/SNV किमपि/AVK वस्‍तु/NP ,/PUNC यद्/SN याचित्‍वा/KKS तैः/SN न/AN प्राप्तम्/KN ।/PUNC निर्वृत्ता/KN सर्व/SN अपि/AVK आतिथेयी/NV ।/PUNC
सर्वे/SN भृशम्/KV अप्रीयन्‍त/KP ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK नितराम्/NV सन्‍तुष्ट:/KN जिगमिषुः/KP आसीत्/KP ।/PUNC
परम्/AVK एका/SMK जिज्ञासा/NP तद्/SNV हृदये/NP शूलभूता/KN आसीत्/KP ।/PUNC आज्ञाप्राप्त्‍यै/NP सम्राट्/U ऋषि/NP समीपे/NP अगमत्/KP ।/PUNC प्रणम्‍य/KKS ऋषिम्/NP स:/SN उपविष्ट:/KN -/PUNC तम्/SN दृष्ट्वा/KKS प्रेमवर्षाम्/NP कुर्वन्/KNV ऋषि:/NP प्रोवाच/KP ‘‘/PUNC अपि/AVK निर्वृत्तम्/KN भोजनादिकम्/AUD भवद्भि:/SN ’’/PUNC ।/PUNC
विश्‍वा/NS -/PUNC आम्/NP भगवन्/NP !/PUNC सर्वम्/SN अपि/AVK यथावत्/A जातम्/KN ।/PUNC साम्‍प्रतम्/A जिगमिषुः/KP अस्मि/KP ।/PUNC परम्/AVK एका/SMKY जिज्ञासा/NP वर्तते/KP ।/PUNC यदि/AVK आज्ञा/NP स्‍यात्/KP तर्हि/AVK पृच्‍छेयम्/KP ।/PUNC 
ऋषि:/NP -/PUNC राजन्/NP !/PUNC अत्र/SN तु/A कापि/SN गोपनस्‍य/NP वार्ता/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
या/SN भवताम्/SN जिज्ञासा/NP सा/SN सानन्दम्/NV प्रकाशनीया/KN ।/PUNC
विश्‍ववा:/NS -/PUNC ब्रह्मर्षे/NP !/PUNC केवलम्/NP इदम्/SN एव/INTF कुतूहलम्/NV वर्तते/KP यद्/SN न/SN दृश्‍यते/KP कोऽपि/SN महान्/NV अन्‍नभाण्‍डागार:/NP अत्र/SN कुत्र/SN अपि/AVK ।/PUNC
महती/NV च/AVK मे/SN सेना/NP ।/PUNC
एतादृश:/SN आश्चर्यजनक:/NV अतिथिसत्‍कार:/NP भवद्भि:/SN कथम्/SN कृत:/KN ।/PUNC
कुत:/SN कुत:/DV एतत्/SN सर्वम्/SN आयातम्/KP ।/PUNC
इयम्/SN एव/INTF एका/SMK जिज्ञासा/NP माम्/SN मुखरीकरोति/KP ।/PUNC
ऋषि:/NP -/PUNC मया/SN पूर्वम्/SN एव/INTF ज्ञात:/KN भवताम्/SN प्रश्‍न:/NP ।/PUNC न/AN अत्र/A किमपि/AVK आश्‍चर्यम्/NP ।/PUNC कामधेनुसुता/NV अस्मिन्/SN एव/INTF आश्रमे/NP तिष्ठति/KP ,/PUNC तत्/SN सकाशाद्/NV विश्वस्मिन्/SNV यत्/SN किमपि/AVK वस्‍तु/NP वा‍ञ्छितम्/KN ,/PUNC तत्/SN सर्वम्/SN प्राप्तुम्/KKS शक्‍यते/KP ।/PUNC विश्‍वामित्र:/NS -/PUNC (/PUNC सहर्षम्/NP )/PUNC एवम्/AUD ?/PUNC साक्षात्/NP कामधेनुसुता/NV वर्तते/KP भवताम्/SN आश्रमे/NP ?/PUNC तर्हि/AVK भगवन्/NP !/PUNC तस्‍या:/SN अत्र/A का/AP आवश्‍यकता/NP ?/PUNC सा/SN तु/A अस्‍मद्राजप्रासादेषु/NP उचिता/NP ।/PUNC यत्/SN किमपि/AVK आश्रमवासिनाम्/NP आवश्‍यकम्/NP भविष्‍यति/KP ,/PUNC तत्/SN सर्वम्/SN राज्‍यत:/NP आयास्‍यति/KP ।/PUNC कामधेनुः/NP अस्‍मत्/SN सहगमनाय/KKS आज्ञाप्‍यताम्/KP ।/PUNC किमपि/AVK कष्टम्/NP तस्‍या:/SN न/AN भविष्‍यति/KP अस्‍मत्/SN राज्‍ये/NP ।/PUNC
वसिष्ठ:/NS -/PUNC राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN सानन्दम्/NV ताम्/SN गृह्णातु/KP ।/PUNC न/AN अस्ति/KP मे/SN लेशतः/KN अपि/AVK विप्रतिपत्तिः/NP अस्मिन्/SNV विषये/NP ।/PUNC परम्/AVK तत्/SN एव/INTF सा/SN भवद्भिः/SN नेतुम्/KKS शक्‍यते/KP यदा/A सा/SN भवता/SN सह/AUP गमनम्/NP वाञ्छेत्/KP ।/PUNC विश्वामित्र:/NS स्‍वीचकार/KP मतम्/NP इदम्/SN ।/PUNC राजा/NP कामधेनुसुताम्/NP नेतुम्/KKS ऐच्‍छत्/KP ।/PUNC सा/SN तु/A एतत्/SN सर्वम्/SN श्रुत्‍वा/KKS महर्षे:/NP समीपे/NP आगत्‍य/KKS तस्‍य/SN पादयोः/NP उपविष्टा/KN  -/PUNC ‘‘/PUNC महर्षे/NP !/PUNC कथम्/AP अहम्/SN विसृष्टा/NV भवता/SN ’’/PUNC इति/AUD अभिव्‍यञ्जितम्/KN च/AVK तया/SN आर्तस्‍वरेण/NP ।/PUNC ‘‘/PUNC न/AN एव/INTF विसृष्टासि/KP ।/PUNC नरेन्‍द्रः/NS त्वाम्/SN इच्‍छति/KP ।/PUNC यदि/AVK त्‍वत्/NP इच्‍छा/NP स्‍यात्/KP तर्हि/AVK गच्‍छ/KP ।/PUNC अन्‍यथा/AVK न/AN त्‍वाम्/SN कः/SN अपि/AVK बलाद्/NP ग्रहीतुम्/KKS शक्‍नोति/KP ।/PUNC इति/AUD महर्षिः/NP ताम्/SN उवाच/KP ।/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN तु/A श्रीमत्‍पादपद्मयोः/NP एव/INTF निवत्‍स्‍यामि/KP ’’/PUNC ।/PUNC इति/AUD सा/SN दृढ़तया/NV व्‍यनक्ति/NP स्‍म/KP ।/PUNC एतत्/SN ज्ञात्‍वा/KKS महर्षी/NP राजानम्/NP उवाच/KP यत्/SN इयम्/SN नन्दिनी/NS अत्र/A एव/INTF निवस्‍तुम्/KKS अभिलषति/KP ।/PUNC अत:/AVK वयम्/SN अस्मिन्/SNV विषय/NP अशक्ता:/KN ।/PUNC श्रुत्‍वा/KKS रजोगुणाभिभूत:/NP सम्राट्/U क्रोधेन/NV रक्तनेत्र:/NP समस्‍तसैनिकान्/NP वसिष्ठसहिताम्/NP कामधेनुसुताम्/NP बद्भुम्/KP आदिदेश/NP ।/PUNC आज्ञाम्/NP प्राप्‍य/KKS सर्वे/SN अपि/AVK सैनिका:/NP स्‍वस्‍वशस्‍त्रै:/NP सज्‍जीभूय/KKS कामधेनुसुताम्/NP बलाद्/NV बद्भुम्/KP गता:/KN ।/PUNC सपदि/NP एव/INTF पुनः/A आगत्‍य/KKS सेनापतिना/NP निवेदित:/KN सम्राट्/U यद्/SN यदा/AVK वयम्/SN तयोः/SN बन्‍धनार्थम्/NP तत्र/A गता:/KN तदा/AVK ऋषि/NP शरीरत:/KN उदभूत्/KP एक:/SMK महान्/NV तेजोराशि:/NP ,/PUNC तत्र/A वयम्/SN द्रष्टुम्/KKS एव/INTF न/AN अशक्‍नुम्/KP यत्/SN कुत्र/A महर्षि:/NP कुत्र/A च/AVK नन्दिनी/NS ।/PUNC तेन/SN तु/A तेजसा/NP अपि/AVK वयम्/SN अन्‍धीकृता:/KN ।/PUNC महान्/NV क्रोध:/NP समजायत/KP एतत्/SN श्रुत्‍वा/KKS राज्ञ:/NP ।/PUNC ‘/PUNC धनुः/NP धनु:/DV ’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV धनुः/NP गृहीत्‍वा/KKS ‘‘/PUNC अहम्/SN पश्‍यामि/KP तस्‍य/SN वृद्धस्‍य/NP शक्तिम्/NP ’’/PUNC इति/AUD क्रोधोत्तोलितनेत्र:/NV स/SN महर्षे:/NP सम्‍मुखम्/NP जगाम/KP ।/PUNC महता/NV क्रोधेन/NP निक्षिप्तानि/NP तेन/SN अनेकानि/NV भयङ्कराणि/NV अस्‍त्राणि/NP महर्षेः/NP उपरि/A ,/PUNC परम्/AVK अहो/ASMB आश्‍चर्यम्/NP ?/PUNC महर्षिणा/NP उत्‍थापित:/KN केवलम्/NP स्‍वकीयः/SN ब्रह्मदण्‍ड:/NP ।/PUNC
यानि/SN अस्‍त्राणि/NP राज्ञा/NP निक्षिप्तानि/KP ,/PUNC सर्वाणि/SN अपि/AVK तेज:/NP पुञ्जे/NP अस्मिन्/SNV ब्रह्मदण्‍डे/NP व्‍यलीयन्‍त/KN ।/PUNC सर्वाणि/SN अपि/AVK तेन/SN ब्रह्मदण्‍डेन/NP भक्षितानि/KP ।/PUNC ऋषेः/NP उपरि/A न/AN दृष्ट:/KN कः/SN अपि/AVK प्रभावः/NP तेषाम्/SN ।/PUNC पुन:/A पुन:/DV प्रकुप्‍य/KKS अग्निवाय्वादिविविधास्‍त्राणाम्/NP प्रयोग:/NP राज्ञा/NP कृत:/KN ,/PUNC परम्/AVK सर्वम्/SN अपि/AVK तद्/SN म‍हर्षे/NP ब्रह्मदण्‍डे/NP अन्‍तर्हितम्/KN ।/PUNC राजा/NP समस्‍तम्/NP अपि/AVK बलप्रयोगम्/NV कृत्‍वा/KKS यदा/AVK न/AN शशाक/KP किमपि/AVK कर्तुम्/KKS महर्षे:/NP तदा/AVK महता/NV वैलक्ष्‍येण/NP तेन/SN धनुः/NP भङ्क्‍त्‍वा/KKS निक्षिप्तम्/KN भूमौ/NP ।/PUNC मन्त्रिण/NP आहूय/KP प्रोवाच/KP राजा/NP -/PUNC यद्/SN ‘‘/PUN गम्‍यताम्/KP ,/PUNC राज्‍यम्/NP परिपाल्‍यताम्/KP भवद्भि:/SN ।/PUNC अहम्/SN तु/A अनेन/SN वृद्धेन/NP या/SN शक्ति:/NP प्राप्ता/KN ताम्/SN लब्‍ध्‍वा/KKS एव/INTF निवर्तिष्‍ये/KP ।/PUNC ’’/PUNC एतावत्/SN उक्‍त्‍वा/KKS अरण्‍ये/NP तपः/NP तप्तुम्/KKS प्रस्थितः/KN रा‍जर्षि:/NP ।/PUNC 

उग्रवादी/NV पंडित/NP श्रीशिवजी/NS -/PUNC उपाध्‍याय:/U (/PUNC सम्‍पूर्णानन्‍दसंस्‍कृतविश्‍वविद्यालये/NS साहित्‍यविभागेऽध्यक्ष:/NS )/PUNC ‘/PUNC एहि/SN मित्र/NP शेरसिंह/NS !/PUNC चिराद्/NV दृष्टः/KN असि/KP ,/PUNC व्‍यपगत:/KN सकलः/NP अपि/AVK ग्रीष्‍मावकाश:/NP ,/PUNC एतत्/SN मध्ये/NP न/AN एकदा/A अपि/AVK त्‍वद्दर्शनम्/NP सुलभम्/NV अभूत्/KP ,/PUNC मात्रा/NP अपि/AVK न/AN एकधा/SMKY पृष्टम्/NP -/PUNC ‘/PUNC देवेश/NS !/PUNC शेरसिंहः/NS न/AN आयाति/KP ,/PUNC किम्/AP असौ/SN क्‍वचिद्/SN गत:/KN ’/PUNC ?/PUNC मया/SN उत्तरितम्/KN -/PUNC ‘/PUNC मातुलगृहम्/NP प्रस्थितः/KN असौ/SN सम्‍प्रति/A ततः/A न/AN प्रत्यागत/NP इति/AUD अनुमीयते/KP ’/PUNC ।/PUNC पित्रा/NP अपि/AVK त्‍वत्/NP विषये/NP जिज्ञासितम्/KN ,/PUNC सः/SN अपि/AVK तथा/AVK एव/INTF समाहित:/KN ।/PUNC रञ्जना/NS तु/A प्रति/AUP अहम्/SN कतिवारम्/NP त्‍वत्/NP विषयिणीम्/NP चर्चाम्/NP चालयति/KP ।/PUNC मित्र/NP !/PUNC कदा/A किल/A आगतः/KN असि/KP मातुलगृहात्/NP ’/PUNC इति/AUD देवेश:/NS मासद्वयानन्‍तरम्/NP समागतम्/KN प्रियवयस्‍यम्/NV सहाध्‍यायिनम्/NP च/AVK शेरसिंहम्/NS सस्‍नेहम्/NV आलिङ्गय/KKS पप्रच्‍छ/KP ।/PUNC शेरसिंह:/NS मन्‍दस्मितिपूर्वकम्/NP प्रत्यवोचत्/KP -/PUNC ‘/PUNC मातुल:/NP माम्/SN शीघ्रम्/KV आगन्तुम्/KKS न/AN अनु/NV अमन्‍यत/KP ,/PUNC विश्वविद्यालयः/NP अपि/AVK सम्‍प्रति/A आतङ्क:/NP उपद्रुत:/KN विघ्निता/NV अध्‍ययनाध्‍यापनक्रमः/NP अनुद्घाटित/NP एव/INTF ।/PUNC अदत्तान्/KNV उत्तीर्णपरीक्षाणाम्/NV अस्‍माकम्/SN समेषाम्/SN छात्राणाम्/NP भविष्‍यत्/KP अन्‍धकराच्‍छन्‍नम्/NP प्रतिपन्‍नम्/KP ।/PUNC वयम्/SN नु/A खलु/A किम्/AP कुर्याम/KP ?/PUNC क्‍व/AP गच्‍छेम/KP ?/PUNC किम्/AP निर्णयाम:/KP आत्‍मन:/SN जीवनपथोद्देश्‍यविशेषनिविश्चयाय/KKS इति/AUD चिन्‍ता/NP माम्/SN अहनिशम्/NP बाधते/KP ’/PUNC ।/PUNC देवेशः/NS तद्/SN वचः/NP समाकर्ण्‍य/KKS क्षणम्/NP विचिन्त्य/KKS उच्‍चैः/KV विनिःश्‍वस्‍य/NP च/AVK वयस्‍य/NP !/PUNC सम्‍यक्/KV उच्‍यते/KP त्‍वया/SN इति/AUD प्रत्यवद्/KP ।/PUNC
यः/SSN अयम्/SN अस्‍माकम्/SN पाञ्चालप्रान्‍त:/NP सर्वसम्‍पत्सम्‍पन्‍न:/NP सस्‍यश्‍यामलावनिसमृद्धिसमेधित:/KN परस्परसुहृज्जनसामुदायिकसौहार्दस्‍नेहसंवलितः/KN च/APY आसीत्/KP सः/SSN अयम्/SN अधुना/A जातिद्वेषरोषाग्निज्‍वालावलीढ:/NV विद्रोहभावनोद्भावितपार्थक्‍यवाददूषित:/NV मिथः/NV विश्‍वासपाशपाशितापकृष्टमनोमालिन्‍यमूर्च्छितः/KN च/APY आत्‍मानम्/NP कापथम्/NP प्रापयति/KP इति/AUD सुमहद्/NV दु:खास्‍पदम्/NV इदम्/SN आपतितम्/KP ।/PUNC किम्/AP अत्र/A कुर्याम/KP ?/PUNC वयम्/SN इति/AUD निर्णेतुम्/KKS निश्चेतुम्/KKS च/APY मया/SN अपि/AVK न/AN एव/INTF पार्यते/KP ।/PUNC इमौ/SN देवेशशेरसिंहौ/NS पाञ्चालविश्‍वविद्यालये/NS स्‍नातकोत्तरकक्षायाम्/NS अन्तिमे/NV वर्षे/NP सह/AUP एव/INTF आधीयानौ/NP आस्‍ताम्/KP ।/PUNC परीक्षासमये/NP अकस्‍मात्/A एव/INTF पाञ्चालप्रान्ते/NS उग्रवाद:/NP उदभवत्/KP ।/PUNC तेन/SN आतङ्कोपद्रवहिंसाग्निज्‍वालाप्रसर:/NP सर्वत्र/A प्रासरत्/KP ।/PUNC तत्/SN कुप्रभावेण/NV सर्वा:/SN शिक्षणसंस्‍था:/NP उद्योगालया:/NP कार्यालयाः/NP च/AVK विनिरुद्धा:/NV अभूवन्/KP ।/PUNC उग्रवादिन:/NP खालिस्‍ताननाम्‍ना/NP पाञ्चालम्/NS पृथक्देशम्/NP स्‍थापयितुम्/KKS भारतराष्ट्रम्/NS उच्‍छेत्तुम्/KKS च/AVK हिंसकम्/NV आन्‍दोलनम्/NP विद्रोहम्/NP विलुण्‍ठनम्/NP निरीहाणाम्/NP निरागसाम्/NP च/APY स्‍त्रीबालवृद्धयुवकानाम्/NP हत्‍याचरणम्/NP सर्वेषाम्/SNV सर्वस्‍वापहरणम्/NP च/AVK प्रारभन्‍त/KN ।/PUNC अनेन/SN आकाण्‍डोद्भूतेन/NP आतङ्कोग्रताण्‍डवेन/NP पाञ्चालधरणी/NP समन्‍तात्/NP अकरणीयदुष्‍कृत्‍यक्‍लेशक्रान्‍ता/NV शान्तिक्षान्तिक्षामक्षामा/NV क्षपितात्‍मसौख्‍यसम्‍भारा/NP परितः/AUP अपि/AVK महाविपदगाधाकूपा:/NP आपारोत्तालतरङ्गावर्ते/NP निमग्‍ना/NV अन्ववर्तत/KP ।/PUNC यत्/SN च/AVK स्‍वर्णमन्दिरम्/NS सिक्‍खजनानाम्/NP तथा/AVK अन्‍येषाम्/SNV श्रद्धानिबद्धादराणाम्/NP भक्तिभाजाम्/NP भारतीयानाम्/NP  परमप्रतिष्ठास्‍पदम्/NV आस्‍पदम्/KP ,/PUNC अकालिनाम्/NP च/APY सर्वोच्‍चम्/NV अञ्चाञ्चितम्/KN प्राचाम्/NP सिक्‍खगुरुणाम्/NP गोविन्‍दसिंह/NS प्रभृतीनाम्/AUD सिक्‍खनेतॄणाम्/NP च/AVK गौरवस्‍मारकम्/NV सिक्‍खवीराणाम्/NP  रणजीतसिंह/NS आदीनाम्/AUD शौर्यकीर्तिस्‍तम्‍भभूतम्/NP च/AVK अभिमन्‍यते/KP ,/PUNC तत्/SN इदानीम्/A दुर्दैवात्/NP उग्रवादिनाम्/NP पार्थक्‍यपथोन्‍मादिनाम्/NP लोकजीवनोद्बाधकानाम्/NP दिक्भ्रान्‍तानाम्/NP युवकानाम्/NP शरणस्‍थलम्/NP समजायत/KP ।/PUNC तत्र/A आतङ्कवादिन:/NP सम्‍भूय/KKS शस्‍त्राणि/NP ,/PUNC आग्‍नेयास्‍त्राणि/NP लुण्‍ठनद्रव्‍याणि/NP निक्षिपन्ति/KP रक्षन्ति/KP च/APY ।/PUNC स्‍त्रीबालयुवजनान्/NP बलात्/NV अपहृत्‍य/KKS पशुमारम्/NP निघ्‍नन्ति/KP ,/PUNC बाला/NP विधूय/KKS बलात्/NV कुर्वन्ति/KP ,/PUNC राष्ट्रद्रोहोपयिकयोजनाः/NV कूटकौटिल्यकपटाचारनीतीः/NV च/APY परिचालयन्ति/KP ।/PUNC तत्र/A उपद्रवायोजने/NP राष्ट्रविखण्‍डने/NP देशद्रोहाचरणे/NP भारते/NS समन्‍ततः/KN अपि/AVK अशान्तिसर्जने/NP च/AVK प्रतिवेशिपाकादिदेशशासका:NP अन्‍ये/NP विदेशीयाः/NP च/AVK एतेषाम्/SNV मार्गभ्रष्टानाम्/NP अशिष्टानाम्/NP दुष्टभावनादूषितानाम्/NP उग्रवादियुवकानाम्/NP लक्षाधिकद्रव्‍यशस्‍त्रादिप्रदानपूर्वकम्/NP साहाय्यम्/NP भीषणाग्‍नेयास्‍त्रसञ्चालनप्रशिक्षणम्/NP च/AVK विदधति/KP ।/PUNC तद्/SN उद्देश्‍यम्/NP च/AVK एकमात्रम्/SMKY अखण्‍डभारतराष्ट्रस्‍य/NP विखण्‍डनम्/NP सर्वदिक्कम्/NP विकासम्/NP प्रबाध्‍य/KKS गृहयुद्धजर्जरीकरणद्वारेण/NP पुन:/A पारतन्‍त्र्यवशीकरणम्/NP नाम/NP प्रतीयते/KP ।/PUNC अनेन/SN खलु/A सहसा/KV असामयिकोपजा‍तविप्‍लवविशेषेण/NP सम्‍पूर्णः/NP अपि/AVK पाञ्चालप्रान्‍त:/KN नितान्‍तम्/NV उत्‍पीडित:/KN दु:खातिशयगभीरगर्ते/NP निपतित:/KN न:/SN मनाक्/NP अपि/AVK शान्तिम्/NP आकलयति/KP ।/PUNC शेरसिंहः/NS देवेशस्‍य/NS प्रियतर:/NV सखा/NP सहाध्‍यायी/NP च/AVK इति/AUD उभयो:/SN परस्‍परम्/SN परमा/NV प्रीतिः/NP अस्ति/KP ।/PUNC देवेशनिर्विशेषम्/NP शेरसिंहम्/NS तदीयौ/SNV पितरौ/NP सस्‍नेहबहुमानम्/NP आमन्‍येते/KP ।/PUNC
देवेशस्‍य/NS जननी/NP तस्‍मै/SN देवेशात्/NS अपि/AVK अधिकम्/NV स्निह्यति/KP ।/PUNC तस्‍य/SN भगिनी/NP रञ्जना/NS प्रति/AUP एकम्/SMK रक्षापूर्णिमायाम्/NP देवेशेन/NS भ्रात्रा/NP समम्/NP शेरसिंहम्/NS अपि/AVK निजम्/NP  सोदरम्/NV बन्‍धुम्/NP जानाना/NP रक्षासूत्रम्/NP निबन्‍ध्‍नाति/KP ।/PUNC सः/SN अपि/AVK शेरसिंहः/NS रञ्जनाम्/NS औरसीम्/NS भगिनीम्/NP मन्‍यमानः/NP तस्‍यै/SN सुभृशम्/KV स्‍पृहयति/KP ।/PUNC उभयोः/SNV मित्रयो:/NP स्‍नेहाधिक्‍यात्/NP तयो:/SN पारिवारिक:/NP स्‍नेहसम्‍बन्‍ध:/NV सातिशयम्/NV व्‍यवर्धत/KP ।/PUNC शेरसिंहस्‍य/NS काचित्/SN सोदरा/NV भगिनी/NP न/AN आसीत्/KP ,/PUNC तेन/SN तस्‍थानपूर्त्‍यै/NP रञ्जनाम्/NS एव/INTF आत्‍मीयाम्/SNV लघीयसीम्/NV भगिनीम्/NP अङ्गीचकार/KP ।/PUNC देवेशशेरसिंहौ/NS देहमात्रभिन्‍नौ/NP मन:प्राणादिना/NP वस्‍तुतः/AVK नितराम/NV पृथक्/NP भूतौ/KN सुहृदौ/NV अभूताम्/KP ।/PUNC कतिचित्/SN दिनानि/NP यावत्/AVK उभौ/SN परस्‍परम्/SN उभयोः/SN दर्शनम्/NP विना/AUP अत्युद्विग्‍नौ/NP जायेते/KP स्‍म/KP ।/PUNC
किम्/AP अधिकेन/NP सोदरयोः/NV यावती/KN प्रीतिः/NP न/AN अनुभूयते/KP ततः/A अपि/AVK अतिशयम्/NV अनितरसाधारणम्/NP सौभ्रात्रम्/NP उभयोः/SN अभूत्/KP ।/PUNC तयो:/SN शेरसिंहात्/NS षण्‍मासाधिकवयसा/NP ज्‍येष्‍ठः/NV द्वाविंशतिवर्षदेशीयः/NP हृष्‍टपुष्टबलिष्ठकायकमीनयः/KN न/AN अतिप्रलम्‍बः/NV यौवनाचितोत्‍साहसाहसश्‍लाघ्‍यबलविक्रमः/NP देवेश:/NS समवयस्‍केषु/NP स्‍पृहणीयशीलस्‍वभावशौर्यशेमुषीकः/NP  नितान्‍तम्/NV आदरभाजनम्/NP बभूव/KP ।/PUNC प्रतिश्रेणि/NP सर्वा:/SN परीक्षा:/NP सर्वप्राथम्‍येन/NP उदतरत्/KP ।/PUNC यथा/ASD अयम्/SN देवेशः/NS युवजनललामः/NP तथा/ASD एव/INTF अस्‍य/SN हृदयाभिन्‍न:/NP सुहृदुत्तम:/NV शेरसिंहः/NS अपि/AVK निखिलगुणगणनिलयः/NP बलबुद्धिविद्याविवेकविकस्‍वर:/NP शीलसौजन्‍यधन्‍य:/NP सुहृत्‍सु/NV स्‍ववर्गेषु/NP च/AVK सर्वत्र/A स्‍नेहसम्‍मानार्ह:/NP समभवत्/KP ।/PUNC द्वयोः/SMKY अनयोः/SN मैत्री/NP तु/A समेषाम्/SNV स्‍पृहा/NP ईर्ष्‍या/NP आश्चर्यविषया/NP विशेषेण/NP आसीत्/KP ।/PUNC शेरसिंहः/NS देवेशापेक्षया/NP किञ्चित्/SN उग्रस्‍वभाव:/NV क्रीडास्‍पर्धाद्यनेकबाह्यकर्मोदग्रमानसः/NP छात्रराजनीत्युन्‍मुखः/NV न/AN एकविधानि/SMKY असामाजिककार्यव्‍यापृतः/KN बहुव्‍यस्‍ततया/NP शिक्षणे/NP मित्रादीषदून:/NP पराक्रमप्रदर्शने/NP परमप्रवीण:/NV सक्थिभुजवक्षोबलभरापीन:/NP प्रशस्‍तनिटिलराजितोष्‍णीक:/NP समुचितविवर्धितकूर्चक:/NP श्‍यामलाङ्ग:/NP केशकटकच्‍छुरिकादिसिक्‍खजनलक्षणोपेत:/NP व्‍यपेतभीः/NP भीमकर्मा:/NS युवा:/NP असमानपौरुष:/NV समासीत्/KP ।/PUNC पाञ्चालोपद्रवेण/NP शिक्षणसंस्‍थानाम्/NP अवरोधाद्/NP विश्‍वविद्यालय:/NP ग्रीष्‍मावकाशात्/NP अनन्‍तरम्/AVK अपि/AVK अनिश्चितकालम्/NP यावत्/AVK  अनुद्घाटित:/KN एव/INTF अवर्तत/KP ।/PUNC विद्यार्थिनाम्/NP अध्‍ययनम्/NP निरुद्धम्/KP ,/PUNC कक्षा:/NP क्षपिता:/KN ,/PUNC पाठाः/NP कुण्ठिता:/KN ,/PUNC पुस्‍तकानि/NP परिहृतानि/KP ,/PUNC अध्‍यापका:/NP गृहम्/NP अधि/NV अवात्सु:/KP ,/PUNC छात्रा:/NP पठनपथच्‍युता:/KN विपथम्/NP उरीचक्रु:/KP ।/PUNC इत्थम्/SN पाञ्चालप्रान्‍ते/NS समग्रम्/NV जनजीवनम्/NP विशिष्‍य/KKS विद्यार्थिनाम्/NP भविष्‍यत्‍कालः/NP तमसाच्‍छन्‍नः/NP छिन्‍नभिन्‍न:/NP बभूव/KP ।/PUNC देवेश:/NS सौम्‍य:/NV युवा/NP पितुः/NP आज्ञावंशवदः/NP तदा/A देशात्/NP निजे/NP पेतृके/NP व्‍यवसाये/NP कृषिकर्मणि/NP च/AVK प्रदत्तावधान:/NP व्‍यलगत्/KP ।/PUNC स्‍वस्‍य/SN पितुः/NP एकमात्र:/SMKY पुत्रः/NP असौ/SN गार्हस्‍थभारम्/NP वोढुम्/KKS पित्रा/NP न्‍ययोज्‍यत/KP ।/PUNC तेन/SN अपि/AVK यथानिर्दिष्टिम्/NP स्‍थविरस्‍य/NP पितु:/NP कुलक्रमागतम्/KN कर्माविरामम्/NP कर्तुम्/KKS तत्/SN चिन्‍तामुक्तम्/KN च/AVK तम्/SN विधातुम्/KKS तदनुकूलम्/NP कार्यानुष्‍ठानम्/NP आस्‍थीयत/KP ।/PUNC एवम्/AUD जननीजनकभगिनीपरिमित:/KN देवेशपरिवार:/NP सुखसौहार्दसमृद्धिसम्‍पन्‍नः/NP अपि/AVK पाञ्चालदुः/NP उपद्रवजन्‍यदुष्‍परिस्थितेः/KN दारुणे/NV काले/NP कथञ्चित्/SN समयम्/NP यापयन्/KNV सकष्टम्/NV न्‍यवसत्/KP ।/PUNC शेरसिंह:/NS मध्‍ये/NP मध्‍ये/DV देवेशगृहम्/NP आगच्‍छति/KP स्म/KP ।/PUNC देवेशगृहात्/NP तत्/SN गृहम्/NP ग्रामान्तरे/A न/AN अतिदूरम्/NV अतिष्‍ठत्/KP ।/PUNC देवेशः/NS अपि/AVK शेरसिंहम्/NS आलपितुम्/KKS उत्‍कः/NP तदा/A गमनविलम्‍बम्/NP अनुभूय/KKS कदाचित्/A तद्गृहम्/NP याति/KP स्‍म/KP ।/PUNC एवम्/AUD गच्‍छति/KP काले/NP ननु/A एकदा/A शेरसिंह:/NS स्‍वग्रामात्/NP सुदूरम्/NV नगरान्‍तरम्/NP व्‍यवसायचिकीर्षया/NP तद्व्‍याजेन/NP गन्‍तुकाम:/NP पित्रादीनापृच्‍छय/KKS प्रययौ/KP ।/PUNC
अतिकालम्/NP यावत्/AVK  न/AN आययौ/KP न/AN अपि/A च/AVK तद्/SN उत्तम्/NV किमपि/AVK प्रत्यागमत्/KP ।/PUNC एतदार्थम्/NP नक्तम्/A दिवम्/NP चिन्‍ताकुलः/NV तज्जनक:/NP शोकार्ता:/NV तज्जननी/NP तथा/AVK अन्‍ये/SN च/AVK परिजना:/NP अजायन्‍त/KP ,/PUNC ।/PUNC देवेशः/NS अपि/AVK तद्/SN विषये/NP अहर्निशम्/NV शुशोच/KP -/PUNC शेरसिंह:/NS क्‍व/A गत:/KN ?/PUNC तस्‍य/SN किम्/AP जातम्/KN ?/PUNC कस्मिन्/SN सङ्कटे/NP पतित:/KN ?/PUNC जीवति/KP वा/APY न/AN वा/APY ?/PUNC केन/SN अपि/AVK अपहृत:/KN वञ्चि‍त:/KN वा/APY ?/PUNC इत्यादिचिन्‍तापरवश:/NP देवेश:/NS शेरसिंहविषयिणीम्/NP वार्ताम्/NP अलभमान:/NV व्‍यचिन्‍तयत्/KP ।/PUNC
एवम्/AUD एव/INTF तदीया:/SN पित्रादयः/NP अपि/AVK परिजना:/NP पर्यचिन्तयन्/KP ।/PUNC इतः/A च/AVK सुदूरे/NV नगरान्‍तरे/NP शेरसिंह:/NS विद्रोहिभिः/NP आतङ्कवादिभिः/NP उत्‍पथगामिभि:/NP हिंसादिदुष्‍कर्मकारिभिः/NP राष्ट्रविखण्‍डनोन्‍मुखै:/NV सिक्‍खयुवकै:/NP कतिपयै:/SN प्रतारित:/KN द्रव्‍यादिना/NP प्रलोभित:/KN ,/PUNC सिक्‍खजाते:/NP प्रशासनोत्‍पीडनेन/NP परिरक्षणम्/NP कार्यम्/NP अस्‍माभिः/SN इति/AUD ,/PUNC मिथ्‍यावचोभिः/NP तन्मतिम्/NP विमोह्य/KKS हिंसकोग्रवादिसमूहे/NP सम्‍मेलित:/KN ।/PUNC अल्‍पीयसी/NP एव/INTF काले/NP शस्‍त्रादिप्रशिक्षणम्/NP शेरसिंह:/NS सम्‍प्राप्‍य/KKS उग्रवादिनाम्/NP नेतृत्‍वम्/NP अमध्‍यग्रहीत्/KP ।/PUNC सुशिक्षित:/NV सुदर्शन:/NV सौशलील्‍यसद्भावभूषित:/KN बलपराक्रमख्‍यात:/KN युवजनशीर्षाभिषिक्त:/KN युवकोत्तम:/NV राष्ट्रपेमाविष्टः/KN अपि/AVK सः/SN अयम्/SN शेरसिंह:/NS हिंसकोग्रवादिनाम्/NP समूहे/NP बहुप्रलोभाकृष्ट:/KN सम्मिलित:/KN शनै:/KV शनै:/DV क्रूरकर्माभ्‍यस्‍त:/KN निर्दय:/NV निर्घृण:/NV दारुणम्/NP भयावहम्/NV दैनन्दिनम्/NP हिंसादिदुष्‍कृत्‍यम्/NP आचरितुम्/KKS आरेभे/KP ।/PUNC सर्वाधिकप्राणवत्तया/NP बुद्धिबलपौरुषप्रकृष्टतया/NP च/AVK तेषाम्/SNV उग्रवादिनाम्/NP शीर्षस्‍थानम्/NP आससाद/KP ।/PUNC शतादिधिकोग्रवादियुवसमूह:/NP शेरसिंहस्‍य/NS नेतृत्‍वे/NP प्रति/AUP अहम्/SN हत्‍याचरणद्रव्‍यादिविलुण्‍ठनापहरणादिदुष्‍कर्मणि/NP कर्तुम्/KKS प्रावर्तत/KP ।/PUNC शेरसिंहपरिचालितम्/KN सङ्घटनम्/NP इदम्/SN विद्रोहिणाम्/NP श्‍लाघ्‍यतरम्/NV मूर्धाभिषिक्तम्/KN स्‍वल्‍पसमये/NV एव/INTF चतुरस्रचर्चाविषयीभूतम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC तेन/SN खलु/A प्रबलतरेण/NV साहसिकेन/NP क्रूरतरकर्माभिमुखेन/NP उग्रवादिना/NP शेरसिंहस्‍य/NS सङ्घटनेन/NP प्रशासनम्/NP प्रबाधितम्/KN ,/PUNC जनजीवनम्/NP विच्छिन्‍नम्/NV ,/PUNC जनता/NP वित्रस्‍ता/NV ,/PUNC पाञ्चालभूमिः/NS उपद्रुता/NV समभवत्/KP ।/PUNC सर्वत्र/A आतङ्कराज्‍यम्/NP प्राज्‍यम्/NP अजायत/KP ।/PUNC
प्रति/AUP अहम्/SN अति/NV आहितम्/KN हत्‍यादिकम्/AUD निरपराधानाम्/NV जनानाम्/NP ,/PUNC विलुण्‍ठनम्/NV कोषागाराणाम्/NP ,/PUNC बलात्/NV अपहरणम्/NP निरीहाणम्/NP ,/PUNC बलात्‍करणम्/NP स्‍त्रीणाम्/NP ,/PUNC उपद्रवणमारक्षिणाम्/NP ,/PUNC पङ्गूकरणम्/NV प्रशासकाधिकारिणान्/NP च/AVK इत्‍थम्/SN अन्‍यत्/SN अपि/APY भीषणतरम्/NV दुष्‍कर्म/NV कुर्वाणम्/KP शेरसिंहस्‍य/NS प्रबलतरम्/NV सङ्घटनम्/NP सर्वथा/A सुरक्षितम्/KN अप्रभावितम्/KN अक्षतम्/KN सदहर्निशम्/NV ववृधे/KP ।/PUNC प्राप्‍तवैदेशिकप्रचुरतरवित्तशस्‍त्रादिसाहाय्यम्/NP तद्/SN अद्वितीयम्/NV दुर्जयम्/NV च/AVK आत्‍मानम्/NP अगणयत्/KP ।/PUNC तत्र/A शेरसिंहस्‍य/NS आदेश/NP एव/INTF नियामकः/NP विधि:/NP ,/PUNC तद्/SN अतिरिक्तम्/NP कश्चित्/SN किमपि/AVK कर्तुम्/KKS मनाक्/NP अपि/AVK न/AN शक्‍नोति/KP ।/PUNC तस्मिन्/SN सङ्घटने/NP शेरसिंह:/NS सर्व/SN आराध्‍य:/NV सङ्घाध्‍यक्ष:/NP सर्वोच्‍चसिंहासनासीनः/NP राजवत्/ASD पर्यपूज्‍यत/KP ।/PUNC तद्/SN आज्ञया/NP तद्/SN उग्रवादिनाम्/NP सङ्घटनम्/NP न/AN एकविधानि/SMKY दुष्‍कराणि/NP दुष्‍कर्माणि/NP योजनापूर्वकम्/NP असकृद्/NV विदधानम्/NP निभृतम्/KN गूढस्‍थलम्/NP शरणीकृत्‍य/KKS आवर्तत/KP ।/PUNC सीमान्‍तक्षेत्रे/NV प्रबलम्/NV निगूढम्/NV निवसत्/KP इदम्/SN हिंसकोग्रयुवजनसङ्घटनम्/NP प्रभूततरविदेशीयसाहाय्यम्/NP अधिगम्याधिसंख्‍यभीषणाग्‍नेयास्‍त्रबलम्/NP आसाद्य/KKS केन्‍द्रीयम्/NP प्रान्‍तीयम्/KN च/AVK प्रशासनम्/NP परितः/AUP अपि/AVK पङ्गूचकार/KP ।/PUNC एकस्मिन्/SN अहनि/NP प्रात:कालिके/NV वृत्तपत्रे/NP एकम्/SMK सचित्रम्/NV वृत्तम्/KN अवलोक्‍य/KKS देवेशः/NS नितराम्/NV आश्चर्यचकितः/NP विस्‍फारितेक्षणः/NP जात:/KN ।/PUNC तत्र/A सविशेषशीर्षकेण/NV मुखपृष्‍ठ/NV एव/INTF इदम्/SN प्रकाशितम्/KN वृत्तम्/KN मुहुः/KV मुहु:/DV साश्चर्यम्/NV अपाठीत्/KP -/PUNC ‘/PUNC सीमान्‍तक्षेत्रे/NV उग्रवादिनाम्/NP नायक:/NP शेरसिंहः/NS हिंसादिशताधिकापराधान्/NP कुर्वाणः/KP लोकजीवनम्/NP प्रशासनम्/NP च/APY व्‍याकुलीकृतवान्/KN अस्ति/KP ,/PUNC मृतम्/KN वा/APY जीवितम्/NP वा/APY तम्/SN आनेतुम्/KKS तदा/A वासङ्केतस्‍थलम्/NP संसूच्‍य/KKS ग्राहयितुम्/KKS च/AVK य:/SN कः/SN अपि/AVK जनः/NP लक्षरूप्‍यकपुरस्‍कारेण/NP प्रशासनेन/NP पुरष्‍करिष्‍यते/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC देवेशः/NS बहुशः/NV अपि/AVK वृत्तम्/KN इदम्/SN प्रपठ्य/KKS तद/A एव/INTF परिशील्‍यमानः/NV विचारमग्‍नः/NP अभूत्/KP -/PUNC किम्/AP इदम्/SNV चित्रम्/NP वार्तापत्रे/NP प्रकाशितम्/KN मम/SN अभिन्‍नमित्रस्‍य/NP शेरसिंहस्‍य/NS ?/PUNC आहोस्वित्/NP तदा/A कृतिसदृशस्‍य/ASD कस्‍यचित्/SN अन्‍यस्‍य/SN ?/PUNC शेरसिंह:/NS क्रूरकर्मोग्रवादिनाम्/NP नेता/NP हिंसाद्यपराधव्‍याप्‍तमनस्‍कः/NV भवेत्/KP इति/AUD स्‍वप्‍ने/NP अपि/AVK विश्‍वसितुम्/KKS अनीशः/NP अस्मि/KP ।/PUNC हन्‍त/ABS !/PUNC दैव/NP !/PUNC किम्/AP इदम्/SN आपपितम्/KN ?/PUNC किम्/AP अघटितम्/KN घटते/KP ,/PUNC किम्/AP अश्रुतम्/KN श्रूयते/KP ,/PUNC किम्/AP अदृष्टम्/KN दृश्‍यते/KP – /PUNC इति/AUD एवम्/AUD बहुधा/NV विचिन्‍तयन्/KKS निशि/NP निद्राम्/NP न/AN अवाप्‍नोत्/KP ।/PUNC
अथ/AVK गच्‍छत्‍सु/NP केषुचिद्/SN दिवसेषु/NP प्रतिदिनम्/NP वार्तापत्रेषु/NP दूरदर्शनाकाशवाणी/NP -/PUNC प्रभृतिसञ्चारसाधनेषु/NP सहस्रधा/NV चर्चितेषु/NP शेरसिंहनामकर्मसु/NP पूर्वपठितस्‍य/NP वृत्तस्‍य/NP पुष्टि:/NP स्‍पष्टम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC अनेन/SN दुर्वृत्तेन/NP देवेश:/NS नितान्‍तम्/NV खिन्‍नमानस:/NP पर्याकुलीभावम्/NP आपन्‍न:/KN स्‍वमित्रविषये/NP एव/INTF प्रतिक्षणम्/NP आशोचन्/KNV आस्‍त/KP ।/PUNC शनै:/KV शनैः/DV आतङ्कोग्रवादज्‍वाला/NP समन्‍तात्/NP पाञ्चालप्रान्‍ते/NS प्रजज्‍ज्‍वाल/KP ।/PUNC तत्/SN प्रभावः/NP च/AVK देवेशस्‍य/NS नगरग्रामभूमिम्/NP अपि/AVK अस्पृशत्/KP ।/PUNC तत्रापि/AVK हिंसादिदुष्कृत्यम्/NV उग्रवादिनाम्/NP प्रवृत्तम्/KN ।/PUNC एतत्/SN अतर्कितम्/KN पुरस्‍तात्/A अनायासोपनतम्/NP हिंसाचरणम्/NP अवरोद्धुम्/KKS ,/PUNC उग्रवादिनाम्/NP आतङ्कम्/NP प्रशमयितुम्/KKS तत्/SN कृतम्/KN अन्‍यायम्/NP प्रति/AUP कर्तुम्/KKS स्‍वग्रामनगरसीमारक्षणम्/NP संविधातुम्/KKS च/AVK देवेशेन/NS सच्चारित्र्यसमुदाचारशौर्यसम्‍भृतानाम्/NP राष्ट्रियभावनाभावितानाम्/NP भारतीयताभिमानवताम्/NP राष्ट्रैक्‍यवादिनाम्/NP यूनाम्/NP एका/SMKY शान्तिसेना/NP सङ्घटिता/KN ।/PUNC अनया/SN शान्तिसेनया/NP प्रशासनस्‍य/NP अपि/AVK संरक्षणम्/NP अधिगतम्/KN ।/PUNC देवेश:/NS सर्वत्र/A क्षेत्रे/NP समुदघोषयत्/KP -/PUNC ‘/PUNC उग्रवादिनाम्/NP सर्वविधम्/SN अन्‍याय्यम्/NP दुष्‍कृत्‍यम्/NP विरोद्धुम्/KKS तत्/SN प्रतीकारम्/NP आचरितुम्/KKS च/AVK इयम्/SN शान्तिसेना/NP प्रपीडितस्‍य/NP सर्वस्‍य/SN सहायतार्थम्/NP अहर्निशम्/NP उद्यता/NP प्रतितिष्ठति/KP ,/PUNC सत्‍याम्/NP आवश्‍यकतायाम्/NP झटिति/KV एव/INTF घटनास्‍थलम्/NP उपगत्‍य/KKS उग्रवादिनाम्/NP आततायिनाम्/NP दमनम्/NP प्रशमनम्/NP च/AVK विधास्‍यति/KP इति/AUD ’/PUNC ।/PUNC इत्थम्/SN देवेशकृतोद्घोषणायाम्/NP जातायाम्/NP सत्याम्/NP क्षेत्रवासिन:/NP कथम्/AP कथम्/DV अपि/AVK शान्तिम्/NP अन्वभूवन्/KP ।/PUNC देवेशः/NS च/AVK शान्तिसेनाया:/NP समविभक्तेन/NP दलेन/NP सह/AUP सर्वदा/A जागरुक:/NP स्‍वग्रामनगरक्षेत्ररक्षणम्/NP कर्तुम्/KKS उद्युक्त:/KN दिवानिशम्/NP व्‍यचरत्/KP ।/PUNC एतत्/SN मध्‍ये/NP शेरसिंहसङ्घटनस्‍य/NP आतङ्कः/NP अतितराम्/NV प्रसृतिम्/NP आपत्/KP ।/PUNC तेन/SN सङ्घटनेन/NP उग्रवादिनाम्/NP विरोधम्/NP आचरताम्/KP तत्/SN प्रतीपपुरुषाणाम्/NP राजनेतॄणाम्/NP समाजशीर्षस्‍थसज्‍जनानाम्/NP अन्‍येषाम्/SN धार्मिकाणाम्/NP विशिष्टानाम्/NP अधिकारिणाम्/NP च/AVK नामावलिम्/NP सूचीनिबद्धाम्/NP विधाय/KKS एक/SMK एकश:/SMKY क्रमेण/NP पूर्वसूचनाप्रदानपूर्वकम्/NP तद्गृहे/NP एव/INTF ते/SN निहन्‍यन्‍ते/KP स्‍म/KP ।/PUNC
एवम्/AUD आतङ्कशङ्कोद्भावितभयार्तानाम्/NP प्राय:/A समेषाम्/SN तादृक्षाणाम्/NP विशिष्टपुरुषाणाम्/NV सुरक्षार्थम्/NP प्रशासनेन/NP आरक्षिण:/NP नियोजिता:/KN ,/PUNC तेषाम्/SN निर्विघ्‍नम्/NV जीवनरक्षणम्/NP  तेभ्‍य:/SN उग्रवादिभ्‍य:/NP कर्तुम्/KKS अशक्‍यम्/NP एव/INTF अभूत्/KP ।/PUNC देवेशः/NS तदीया/SN शान्तिसेना/NP च/AVK तदर्थम्/NP अत्यर्थम्/NP आकुली/NV भावेन/NP तदुपशमनम्/NP विधातुम्/KKS सुभृशम्/KV अचेष्टत/KP ।/PUNC
देवेशस्‍य/NS ग्रामक्षेत्रात्/NP समीपवर्तिनि/NP नगरप्रायसासौविध्‍यसङ्कुले/NP एकस्मिन्/SMKY समृद्धे/NV ग्रामे/NP एक:/SMKY सुख्‍यातनामा/NS धार्मिक:/NP विशिष्ट:/KN सिक्‍खसमाजस्‍य/NP गुरु:/NP प्रतिवसति/KP स्‍म/KP ।/PUNC
स:/SN हि/A आतङ्कवादस्‍य/NP आतङ्कवादिनाम्/NP च/AVK हिंसाया:/NP अन्‍यायस्‍य/SN च/AVK प्रबलप्रतिरोधकः/NV तत्/SN उन्‍मूलनाय/KKS कृत/KN प्रयत्न:/NP आसीत्/KP ।/PUNC उग्रवादिनः/NP तम्/SN सिक्‍खगुरम्/NP सपरिवारम्/NV निहन्तुम्/KKS तदावासे/NP पूर्वसूचनाम्/NP प्रैषयन्/KNV ।/PUNC तदा/A आरक्षका:/NV आरक्षिणः/NP तत्/SN प्राणरक्षणे/NP तत्‍परा:/NP अभूवन्/KP ।/PUNC देवेशः/NS अपि/AVK वृत्तम्/KN इदम्/SN अभिज्ञाय/KKS आत्‍मन:/SN शान्तिसेनया/NP सह/AUP सन्‍नद्ध:/KN बद्धपरिकरः/NP तदावासम्/NP अयासीत्/KP ।/PUNC सर्वे/SN अपि/AVK रक्षका/NP निगूढम्/NV आत्‍मगोपनपुरस्‍सरम्/NP तत्र/A तस्‍थु:/KP ।/PUNC तेषु/SN कृतसन्‍नाहेषु/NP बहुकालम्/NP प्रतीक्षमाणेषु/NP सत्‍सु/NP निविडे/NV मध्‍ये/NP निशीथे/NP प्रायश:/A विंशतिसंख्‍याका:/SMKY उग्रवादिन:/NP आधुनिकभीषणास्‍त्रपाणयः/NP तत्र/A आजग्‍मु:/KP ।/PUNC ते/SN च/AVK निपुणम्/NV निरीक्ष्‍य/KKS स्वीयम्/SNV यानम्/NP सूदूरम्/NV संस्‍थाप्‍य/KKS तस्‍य/SN धार्मिकस्‍य/NP सिक्‍खगुरोः/NP गृहाभ्‍यन्‍तरम्/NP प्रवेष्टुम्/KKS ऐच्‍छन्/KP ।/PUNC पूर्वम्/SN आग्‍नेयबम्/NP आख्‍यशस्‍त्रप्रहारेण/NP तद्गृहम्/NP भस्‍मीकृत्‍य/KKS तत:/A सर्वान्/SNV परिजनान्/NP व्‍यापादयितुम्/KKS उद्यताः/KN ते/SN अभूवन्/KP ।/PUNC उग्रवादिनाम्/NP क्रूरकर्मणाम्/NP प्रबलम्/NV भयानकम्/NV तत्/SN सैन्‍यम्/NP अवलोक्‍य/KKS आरक्षिण:/NP भीतभीताः/NV तदाक्रमणम्/NP प्रतिरोद्धुम्/KKS अशक्ता:/KN अजायन्‍त/KP ।/PUNC एतस्मिन्/SNV अन्‍तरे/A भीतान्/KNV तान्/SN आत्‍मगुप्तिपरान्/KNV रक्षकान्/KNV संवीक्ष्‍य/KKS देवेश:/NS शान्तिसेनाया:/NP विश्वस्‍तबलिष्‍ठवयस्‍ययुवकोपेत:/NP पुरस्सरीभूय/A तान्/SN उग्रवादिनः/NV आह्वयाञ्चकार/KP ।/PUNC
उग्रवादिनाम्/NP नायकः/NP तत्/SN प्रतिरोधकम्/NP सशस्‍त्रम्/NV सबलम्/NV युवसमूहम्/NP अवलोक्‍य/KKS उच्‍चैः/KV अवोचत्/KP -/PUNC ‘/PUNC भो/ASMB मूढा:/NV युवान:/NP !/PUNC यूयम्/SN अपसरत/KP ,/PUNC अन्‍यथा/A अनेन/SN अस्‍मत्/SN वैरिणा/NP सिक्‍खगुरुणा/NP समम्/NP यूयम्/SN अपि/AVK पशुमारम्/NP हतिम्/NP अवाप्‍स्‍यथ/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC देवेशः/NS चिरात्/KV परिचितम्/NP ध्‍वनिम्/NP आकर्ण्‍य/KKS चकित:/KN सन्/KKS चिन्‍तयन्/KNV आस्‍त/KP -/PUNC ‘/PUNC अये/ASMB एष/SN तु/A शेरसिंहस्‍य/NS ध्‍वनि:/NP प्रतीयते/KP !/PUNC किम्/AP अनेन/SN एव/INTF सह/AUP योद्धुम्/KKS अद्य/A अहम्/SN अत्र/A सन्नद्धः/KN अस्मि/KP !/PUNC एष/SN तु/A मम/SN प्राणप्रियः/NV सखा/NP ,/PUNC एनम्/SN वचोभिः/NP एव/INTF परिसान्त्वयितुम्/KKS अर्हामि/KP ,/PUNC मद्वचनम्/NP उपश्रुत्‍य/KKS शेरसिंह:/NS प्राणान्/NP अपि/AVK निजान्/NP मह्यम्/SN अर्पयितुम्/KKS न/AN एव/INTF विमुखीभवेत्/KP इति/AUD अहम्/SN विश्वसिमि/KP ’/PUNC ।/PUNC यावत्/AVK इत्‍थम्/SN विचिन्‍तयन्/KNV देवेश:/NS क्षणम्/NP व्‍यरमत्/KP तावत्/AVK एव/INTF उग्रवादिनाम्/NP नायक:/NP -/PUNC एकम्/SMK द्वि:/SMK त्रिः/SMK इति/AUD दशाङ्कान्/SMKY गणयित्‍वा/KKS स्‍वास्‍त्रेण/NP गुलिकाप्रहारम्/NP अकार्षीत्/KP ।/PUNC सा/SN च/AVK गुलिका/NP अग्रेसरीभूय/A पुर:स्थितम्/NP देवेशम्/NS वक्षोविदारणपूर्वकम्/NP भूमौ/NP न्‍यपातयत्/KP ।/PUNC
सञ्जातगभीरघात:/KN देवेश:/NS महीम्/NP अधिपतन्/KNV प्रोच्‍चैः/KP चक्रन्‍द/KP -/PUNC अये/ASMB !/PUNC मम/SN प्राणेभ्‍यः/NP अपि/AVK प्रियतरसखे/NP !/PUNC शेरसिंह/NS …../PUNC किम्/AP कृतवान्/KN असि/KP ?/PUNC किम्/AP माम्/SN अभिन्‍नम्/NV मित्रम्/NP देवेशम्/NS अपि/AVK विस्‍मृतवान्/KN असि/KP ?/PUNC शेरसिंहः/NS तदीयम्/SN चीत्‍कारध्‍वनिम्/NP संश्रुत्‍य/KKS परिचीय/NP च/AVK आत्‍मन:/SN शस्‍त्रपरिहारपूर्वकम्/NP सवेगम्/NV समेत्‍य/KKS देवेशस्‍य/NP उपरि/A -/PUNC हा/ABS !/PUNC मित्र/NP !/PUNC त्‍वम्/SN इह/A कुत:/A आगतः/KN असि/KP इति/AUD साक्रन्‍दम्/NV व्याहरन्/KNV निपपात/KP ।/PUNC मुहुः/KV मुहुः/DV तम्/SN आलिङ्ग्य/KKS सोर:/NP ताडम्/NP तत्र/A असौ/SN रोदितुम्/KKS उपचक्रमे/KP ।/PUNC इदम्/SN विचित्रम्/NV द्वयोः/SMKY मित्रयोः/NP उपगूहनात्मकम्/NP सङ्गमम्/NP परिदृश्‍य/KKS सर्वे/SN अपि/AVK तत्रत्‍या:/A उपस्थिता:/KN उग्रवादिन:/NP आरक्षिणः/NP च/APY चकितचकिता:/NV बभूवु:/KP ।/PUNC शेरसिंह:/NS सर्वाः/SN तान्/SN सम्‍बोध्‍य/KKS प्रत्यवदत्/KP -/PUNC यूयम्/SN पलायध्‍वम्/NP ,/PUNC अहम्/SN इमम्/SN स्वीयम्/SN सुहृदम्/NV परिहृत्‍य/KKS क्‍व/A अपि/AVK न/AN इत:/A गच्‍छामि/KP ।/PUNC देवेशः/NS च/AVK अचेतन:/NP सन्/KKS अतिघातम्/NP आसाद्य/KKS जीवितम्/NP न/AN जहौ/KP ।/PUNC क्रूरतम:/NV शेरसिंह:/NS परमोग्रवादी/NV मित्रस्‍य/NP समक्षम्/NP शिशुसदृशम्/ASD रुदन्/KNV आरक्षिभिः/NP निगृहीत:/KN ।/PUNC कतिपयमासानन्‍तरम्/NP चिकित्‍सालये/NP देवेश:/NS स्‍वास्थ्यलाभम्/NP अवाप्‍य/KKS कारागारे/NP स्‍वकीयम्/SN हृदयाभिन्‍नम्/NV मित्रम्/NP शेरसिंहम्/NS साक्षात्‍कर्तुम्/KKS असकृत्/KN अगमत्/KP ।/PUNC
वार्तापत्रेषु/NP प्रकाशितम्/KN -/PUNC ‘/PUNC उग्रवादी/NP शेरसिंह:/NS निगृहीत:/KN ,/PUNC देवेश:/NS लक्षरूप्‍यकपुरस्‍कारेण/NP सभाजयिष्‍यते/KP ’/PUNC ।/PUNC इति/AUD ।/PUNC



